Türk Dili Ve Edebiyatı

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum, SDB3.2 Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D4. Dostluk, D14. Saygı, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB5. Kültür Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Bu temada öğrencilerin Karagöz ile ilgili genel bir bilgiye sahip oldukları; mektup türünün genel özelliklerini, öğretici metinlerde kullanılan anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yollarını, yazılı ve sözlü anlatım aşamalarını, fiilimsiler ile ilgili dil bilgisi konularını bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) tespit etmek için soru-cevap, tartışma, fikir taraması kullanılabilir.

Öğrencilerin önceki sınıf düzeylerinde geleneksel Türk tiyatrosu ile ilgili bilgiler, bu temada ele alınan Karagöz metninin incelemesinde ön bilgi olarak değerlendirilir. Ek olarak önceki sınıflarda öğretici metinlerin genel özellikleriyle ilgili edinilen bilgiler, mektup ve e-posta metinlerinin tahlilinde kullanılır.
Tarih, sosyoloji, psikoloji disiplinlerinden öğrenilen bilgilerle bu temada öğrenilecek bilgiler arasında köprü kurulur.
Bu temada öğrencilerin kendilerini doğru ifade etmeye, dili etkili ve güzel kullanmaya ve sözün estetiğini ön plana çıkararak anlam oluşturmaya yönelik önceki bilgilerinden yararlanılır. Ele alınan metinlerin incelenme sürecinde öğrenilenlerle yazılı ve sözlü anlatımla geliştirilen beceriler, sonraki temalarda yapılacak metin incelemeleri ve atölye çalışmaları için ön bilgi oluşturur. Dilin etkili ve güzel kullanımına yönelik farkındalık oluşturulması, öğrencilerin sosyal yaşam ve iletişim becerilerinin gelişimine katkı sağlar.

Süreç Çerçevesi: Bu temada geleneksel Türk tiyatrosu üzerinde durulur. Okuma metni olarak karşılıklı konuşmaya dayanan, yanlış anlaşılma ve söz oyunlarıyla oluşturulan, mizah ögeleri içeren bir Karagöz metni seçilir. İkinci okuma metni olarak mektup, ara metin olarak da dilekçe kullanılır. Dinleme/izlemede iletişimi ele alan ve e-posta ile ilgili çok modlu bir metnin incelemesi yapılır. Öğrencilerden sözlü iletişim engellerini konu alan bir drama yaparak konuşma becerilerini, bir e-posta yazarak yazma becerilerini geliştirebilmeleri beklenir. Konuşma ve yazma etkinlikleri çerçevesinde ortaya konan ürünler performans görevleri olarak değerlendirilir.
Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Okuma metni olarak geleneksel Türk tiyatrosundan bir Karagöz oyunu seçilir. Metni okumaya geçmeden önce öğrencilere geleneksel Türk tiyatrosuyla ilgili neler bildikleri sorularak öğrencilerin ön bilgileri yoklanır. Karagöz oyununda yer alan tiplerin görselleri gösterilir. Öğrencilerin bu tiplerin adları, ayırt edici fiziksel özellikleri, kişilik özellikleri, aralarındaki iletişim şekilleri ve dili farklı kullanma nedenleriyle ilgili tahminde bulunmaları istenir (KB2.7). Bu süreçte kısa cevaplı sorularla öğrencilerin amaca uygun cevaplara ulaşmasına yardımcı olunabilir.

Karagöz’de kullanılan dil yapılarına ilişkin farkındalık oluşturmak, yardımcı rollerin işlevlerini ortaya koymak, beden dilinin etkili kullanımına dikkat çekmek amacıyla ikili gruplar olarak “düşün-eşleş-paylaş tekniği” ile öğrencilerin ön bilgileri ortaya çıkarılır (SDB2.2). Öğrencilerin okuma metni olarak seçilen Karagöz oyununa göz gezdirmeleri istendikten sonra metnin dili hakkında soru-cevap tekniğiyle görüş oluşturmaları istenir. Metnin içeriğine yönelik tahminde bulunmaları sağlanır. Paylaşarak okuma yöntemiyle belirlenen eserin okunması için strateji belirlenir. Okunacak tiyatro metnini paylaşma sürecinde öğrencilerden aktif rol almaları, kendilerine ait kısımları okurken Karagöz oyunlarının diline ve doğasına uygun hareket etmeleri istenir (SDB2.1).
TDE2.2
Öğrencilerden Karagöz metnindeki karakterlerin kullandığı dilden hareketle onların kişilik özelliklerine ait tahminlerini T diyagramıyla somutlaştırmaları istenir (SDB1.2, KB2.7). Öğrenci, bu kişilik özelliklerini kahramanların sözlerinden mi yoksa beden dilinden mi yola çıkarak belirlediğine yönelik tespitlerde bulunabilir.
Metindeki kişilerin söz varlıklarının sosyal statülerine, eğitim durumlarına uygun olup olmadığı “soru-cevap tekniği” ile belirlenir. Hacivat ve Karagöz’ün farklılıklarına (kişilik özellikleri, eğitim durumu, kültür düzeyi vb.) rağmen bir uyum içerisinde yaşamaları üzerinde durularak dostluğun öneminin fark edilmesi sağlanır (SDB2.3, D4). Öğrencilerden kendi çevrelerinden bu kişilere benzeyen örnekler göstermeleri istenir.
Geleneksel Türk tiyatrosu türlerinden Karagöz’ün hâlâ ilgiyle izlenmesi ve özel günlerde Karagöz gösterilerine yer verilmesiyle ilgili öğrencilerin görüşleri sorulur (SDB2.1). Karagöz’ün kültürel bir miras ürünü olarak taşıdığı önemin ve Türk kültüründeki değerinin öğrenciler tarafından fark edilmesi sağlanır (SDB2.3, D14, OB5).
TDE2.3
Karagöz’deki dramatik örgüyü oluşturan unsurlar (kişiler, yer, zaman, çatışma vb.) çalışma kâğıdı kullanılarak belirlenir (OB9). Çatışma unsurları belirlenirken sınıfta dörder kişilik küçük gruplar oluşturulur. Gruplar çatışmaların kaynağı, tarafları ve ortaya çıkmalarında mekân, zaman ve kişilerin etkisini kendi aralarında tartışarak belirler. Ayrıca dramatik örgü unsurlarından daha çok hangisinin veya hangilerinin karakterlerin dil özelliklerinin oluşmasında etkili olduğunu açık uçlu sorularla tespit eder (SDB2.2, E1.5, E2.3, E3.5, E3.8).
Karagöz oyunundaki tiplerin dil ve üslup özelliklerine yönelik çözümlemeler yapılır (KB3.2). Örneğin Hacivat’ın kibar, mütevazı ve eğitim görmüş bir kişinin özelliklerini taşıyan dil ve üslubu incelenebilir. Karagöz’ün daha az eğitimli, günlük konuşma dilinin özelliklerini yansıtan üslubuna yönelik çıkarımlar yapılabilir. Bunun için gruplar “balık kılçığı tekniği” veya karşılaştırma tabloları kullanarak çıkarımlarını ortaya koyar (SDB1.2). Dil ve anlatım özelliklerinden bahsedilirken ayrıca gruplardan inceledikleri metinlerde geçen fiilimsileri belirlemeleri ve bunların işlevlerine yönelik çıkarımlar yapmaları istenir.
TDE2.4
Karagöz metnindeki dil ve üslup özelliklerinin anlama katkısı değerlendirilir. Gruplardan metindeki çatışmaların hangi dramatik öge üzerinden ve hangi dil unsurlarıyla daha etkili verilebileceğine yönelik görüşlerini sunmaları istenir. Öğrenciler, gruplardan gelen geri bildirimler doğrultusunda görüşlerini gözden geçirir. Bu süreçte öz değerlendirme ve akran değerlendirmesi yapılabilir (SDB1.2, SDB2.2).
• İkinci okuma metni olan mektup işlenirken öğretici metinlere yönelik metin tahlili süreci takip edilir. Mektup türüne özgü dil, yapı ve üslup özellikleri dikkate alınarak gerekli bilgiler verilir. Ara metin olarak dilekçeye yer verilir.

Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1
Öğrencilerden sözlü iletişim engellerini konu alan bir drama yaparak konuşma becerilerini sergileyecekleri bir performans görevi gerçekleştirmeleri istenir.
Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir. Konuya dikkat çekmek amacıyla sözlü iletişim engellerinin bulunduğu çok modlu bir metin izletilir/dinletilir (SDB2.1). Öğrencilerden bu metindeki sözlü iletişim engellerini belirlemeleri ve “tartışma tekniği” kullanarak bu engellerin iletişimi nasıl etkilediğiyle ilgili fikir yürütmeleri sağlanır (E3.2, E3.6, SDB2.1, KB3.2). Öne sürülen fikirler doğrultusunda sözlü iletişim engellerinin kullanıldığı bir konuşma metnini canlandırmak amacıyla hazırlık yapılır (SDB1.2, E2.2).
Belirlenen amaç, hedef kitle ve süreyi göz önünde tutarak öğrencilerin canlandıracakları konuya uygun konuşma yöntem ve stratejisi belirlemeleri sağlanır. Bu çalışma grup olarak da gerçekleştirilebilir. Canlandırma sürecinde iletişimin önündeki engeller ortadan kaldırılır (SDB2.1). Mekânın, teknik alt yapının, görüntü ve sesin uygunluğu sağlanır. Bu süreci sağlıklı bir şekilde tamamlamak için öğrencilerden kontrol listesi tutmaları istenebilir. Böylece konuşmayı yönetme süreci gözlemlenir.
TDE3.2
Öğrenciler, sözlü performanslarından hareketle iletişim hatalarına yönelik tespit ve çözüm önerilerinin yer aldığı bir karşılaştırma tablosu oluşturur. Bu hataların iletişimi ne derece engellediği ve sebep olduğu iletişim kazaları hakkında tahminlerde bulunur. İletişim hatalarının kaynağını ortam, dil kullanımı, vurgu, tonlama ve beden dili gibi unsurlar bakımından sınıflandırır. Sözlü iletişim engellerine yönelik canlandırma yapılırken etkileyiciliği artırmak amacıyla işitsel ve görsel ögelerden yararlanılabilir. Öğrencilerin ortaya koydukları performans, akran değerlendirme formu ve dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Değerlendirme formlarının sonuçlarından hareketle gerekli düzeltmeler yapılır.
TDE3.3
Sözlü iletişim engellerini konu alan canlandırmanın kime, nasıl, nerede ve hangi araçlar kullanılarak gerçekleştirileceğine yönelik planlama yapılır (SDB1.2). Konuyu belirgin ve etkili kılmak için düşünceyi geliştirme yollarından yararlanılır. Söz varlığı, içeriğe ve hedef kitleye göre belirlenir ve bağlama uygun şekilde kullanılır. Dinleyiciye/izleyiciye verilmek istenen iletiler açık veya örtük bir şekilde ifade edilir. Dil yapıları, millî bir bilinçle ve işlevine uygun olarak kullanılır. Eksiltili yapı, bağlama, gönderim, değiştirim ve sözcük bağdaşıklığı ögelerinden faydalanılır (D19). Canlandırma esnasında beden dili ve mekân etkili bir biçimde kullanılır (SDB2.1).
TDE3.4
Sergilenen performansa süreç boyunca etki eden unsurlarla ilgili öz değerlendirme yapılır. Bunun için süreç aşamalarında yapılacakların yer aldığı öz değerlendirme formu kullanılabilir (SDB1.2). Akran değerlendirme formları ile verilen dönütler doğrultusunda hatalar düzeltilir; uygun davranış, duygu ve düşünceler pekiştirilir.
Öğrencilerin performansları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Bu formda konu seçimi, içeriğin uygunluğu, özgünlük, dil ve üslup, plan oluşturma, canlandırma becerisi gibi ölçütler yer alabilir.

Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Konuya dikkat çekmek için öğrencilere farklı türlerden mektupların hitap cümlelerinden örnekler gösterilir. Bu örneklerden hareketle öğrencilerden mektubun kime yazıldığını ve içeriğini tahmin etmeleri istenir. Bu çalışmadan hareketle mektuplarda saygı, sevgi, dostluk gibi değerleri ortaya koyan ifadelerin nerede ve nasıl kullanılabileceği belirlenir. Gelişen teknoloji ile mektupların artık elektronik ortamlarda yazıldığıyla ilgili açıklama yapılır. E-posta ile mektupların hitaplarındaki farklılıklara yönelik görüşlerini belirtmeleri istenerek öğrencilerin ön bilgileri yoklanır (E1.5, E2.3).
Öğrenciler gruplara ayrılır. Geçmişten bugüne iletişimde kullanılan araçlarla ilgili bir araştırma yapmaları öğrencilerden istenir ve onlarda sorumluluk bilincinin gelişmesi desteklenir (D16, SDB2.2). Öğrencilerin e-posta türünün ortaya çıkışına kadar hangi iletişim araçlarının yaygın kullanıldığıyla ilgili bilgi toplamaları ve bunları sınıfta paylaşmaları
sağlanır (OB1).
Öğrencilere iletişim ve e-posta içerikli çok modlu bir metin dinletilir/izletilir (SDB2.1).
Öğrencilere dinledikleri/izledikleri metinde dilin hayatın farklı alanlarında değişebilen kullanımları olabileceği gösterilir. Öğrencilerin bunları kendi hayatlarına yansıtabilmesini sağlamak amacıyla uygun dinleme/izleme stratejisine karar vermeleri sağlanır. Öğrenci, dinleme/izleme esnasında not alır. Dinleme/izlemenin etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için metin ve ortamla ilgili iletişim engelleri ortadan kaldırılır (SDB2.1, KB3.2). Dinleme/izleme sürecinin amacına uygun şekilde yönetilebilmesi için gözlem formu oluşturulur.
TDE1.2
Dinlenen/izlenen çok modlu metinden hareketle öğrencilerden geçmişten bugüne iletişim araçlarına yönelik yaptıkları araştırma sonuçlarıyla ilgili çıkarımlarını paylaşmaları istenir. Öğrencilerden ön bilgilerini de kullanarak e-posta vasıtasıyla iletişimin diğer iletişim araçlarına göre avantajlı yönlerini gerekçelendirerek açıklamaları istenir (SDB3.3).
Öğrencilerden teknoloji kullanımının iletişimi bugün nasıl etkilediğinden yola çıkarak uzak gelecekte ne tür araçlar kullanılabileceği ve bunların iletişimi nasıl etkileyebileceği hakkında tahmin yürütmesi istenir (SDB3.1). Bu tahminler yürütülürken fikir taraması kullanılabilir. Örnek olay ile dilin yanlış kullanımından kaynaklı iletişim aksaklıklarına yönelik problem durumu belirlenir ve öğrencilerin bu problemin çözümüne dair çıkarımlar yapmaları sağlanır (KB2.10). Yapılan çıkarımlar not edilir (SDB3.3).
Öğrenciler, çıkarımlarından hareketle ürettikleri farklı çözüm yollarından hangisinin daha etkili olabileceğiyle ilgili karşılaştırma yapar (SDB3.2). Bunun için karşılaştırma tabloları hazırlanabilir. Bu süreçte “vızıltı grubu” tekniği, küçük grup tartışması gibi yöntem ve teknikler kullanılabilir (SDB2.2). İletişim problemleri çözülürken hangi iletişim kanalında, nasıl bir dil kullanılacağına dair sınıflandırma yapılır. Bu süreçte zihin haritaları oluşturulur. Dinlenen/izlenen çok modlu metin, dil kullanımı açısından eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirilir (E3.10).
TDE1.3
Dinlediği/izlediği çok modlu metinde iletişimin etkili olmasını sağlayan güven, saygı, yapıcılık gibi iletişim unsurlarını ortaya koyan dil yapıları tespit edilir ve özelliklerine göre sınıflandırılır. Öğrencilerden bu unsurlar arasındaki ilişkiyi ve etkileşimi gösteren kavram haritası hazırlamaları istenir (SDB1.2).

TDE1.4
Öğrenciler, dinledikleri/izledikleri çok modlu metinde dilin kullanım biçimini değerlendirir. Bununla ilgili beğenilerini gerekçeleriyle ortaya koyar (SDB3.3). Metinde olumsuz eleştiride bulunduğu yerlerle ilgili çözüm önerilerini sunar. Bu süreçte öğrencilerin neler öğrendikleriyle ilgili çıkış kartları kullanılır (E3.5, E3.6, E3.10).
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
Öğrencilere e-posta yazmalarına yönelik bir performans görevi verilir. Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir.
TDE4.1
Öğrencilerden mektup ve e-posta ile ilgili öğrendiklerini ve yazma becerilerini kullanarak bir e-posta yazmaları istenir. E-postanın amacına, konusuna, hedef kitlesine göre yazma stratejisi belirlenir.
TDE4.2
Dinleme/izleme metninin inceleme sürecinde iletişim ve e-posta konusunda öğrenilen bilgilerden yararlanılır. E-postanın alıcısı göz önünde bulundurularak karşı tarafa e-posta yoluyla aktarılabilecek ek belgelerin (müzik, video, resim, metin vb.) neler olabileceği, bunların nerelerde ve hangi amaçlarla kullanılabileceği hakkında tahminler yürütülür. Bu tahminler doğrultusunda e-posta ile mektup karşılaştırılarak benzerlik ve farklılıklar belirlenir.
Yazılacak e-postanın amacına ve gönderilecek kişiye göre bilgiler düzenlenir, içerik taslağı oluşturulur. Gönderilecek ek belgeler sınıflandırılır. E-postada doldurulması gereken kısımlara yazılacak bilgiler ile e-postanın alıcısına göre uygun dil ve üslup belirlenir. Bu konuda akran görüşlerine başvurulabilir ve yazılan ifadeler ihtiyaca göre gözden geçirilerek düzenlemeler yapılabilir. Gerek duyulması hâlinde öğretmen yardımına başvurularak eksik bilgilerin ve kavram karmaşalarının giderilmesi sağlanır. Yazılan içeriğe uygun işitsel ve görsel ögeler metni desteklemek için kullanılabilir. Hazırlanan e-posta taslağı, amaca uygunluk, dilin doğru kullanımı gibi yönlerden gözden geçirilmek amacıyla bir sınıf arkadaşı ile paylaşılır.
TDE4.3
E-postanın yazma amacı ve alıcısı göz önünde bulundurularak belli bir plan doğrultusunda içerik oluşturulur. İletinin alıcı tarafından doğru ve eksiksiz anlaşılmasını sağlamak amacıyla düşünceyi geliştirme yollarına başvurulabilir. Metnin alıcısına ve yazılma amacına uygun söz varlığı kullanmaya önem verilir. Anlatılmak istenenlerin doğru ifade edilmesine dikkat edilir. Yazılan metnin; dil yapılarına, bağdaşıklık ögelerine, yazım ve noktalama kurallarına uygun olmasına özen gösterilir.
TDE4.4
Yazılan e-postalar gözden geçirilir, metinde yazım ve noktalamayla ilgili hatalar varsa düzeltilir. Yazma sürecinde ortaya konan ürünlere yönelik öz değerlendirme ve akran değerlendirmesi yapılabilir (SDB1.2). Yazma sürecinin tüm aşamalarını içeren dereceli puanlama anahtarı kullanılarak performans görevleri değerlendirilir. Öğrencinin yazılı ürünleri dereceli puanlama anahtarı ile puanlanır. Puanlama anahtarında Türkçenin doğru kullanımı, üslup, özgünlük, gerekli durumlarda öznel ve nesnel ifadelere yer verme, başlık ve hitap kullanımı, yazım ve noktalama gibi ölçütler yer alır.

Tema Sonu Değerlendirme
Tema sonunda öğrencilerin neler öğrendiğini ve hangi konularda öğrenme zorluklarıyla karşılaştıklarını belirlemek amacıyla 3-2-1 çıkış kartları uygulanır. Bu yöntemle öğrencilerden bu temayla ilgili öğrendikleri 3 şey, ilgilerini çeken ve daha fazla bilgi sahibi olmak istedikleri 2 şey ve öğrenmekte zorluk çektikleri 1 şey ile ilgili çıkış kartı hazırlamaları istenir. Öğrencilerden gelen geri bildirimler doğrultusunda bilgi eksikleri ve kavram karmaşaları giderilir. Öğrencilerin ilgisini çeken konulara yönelik farklı etkinlikler düzenlenir.

Öğrencilerden incelenen Karagöz metninin bağlamına uygun bir diyalog oluşturmaları istenebilir. Öğrencilerin Türk dili ve edebiyatında mektup türünün kullanıldığı belli başlı eserlere yönelik araştırma yapmaları ve bunlarla ilgili sınıfta bir tanıtım gerçekleştirmeleri istenebilir.
* Gösterge bilimi ele alan bir sunu hazırlayarak sınıfta paylaşması istenebilir. Yazılı ve sözlü iletişimin farklılıklarını konu alan ve güldürü ögelerini barındıran kısa bir oyun yazıp onu sergilemeleri beklenebilir. Emojilerin (resimce) iletişimi kolaylaştıran ve zorlaştıran yönleri ile ilgili sınıf ortamında bir tartışma yapmaları istenebilir.

Öğrencilerin inceledikleri Karagöz metninde yer alan tiplerle ilgili genel ağdaki güvenilir kaynaklardan araştırma yapmaları ve bu tipleri tanıtan bir yazı hazırlamaları istenebilir. Öğrencilerden bir yakınlarına mektup veya e-posta yazmaları istenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D1. Adalet, D7. Estetik, D11. Özgürlük, D14. Saygı, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Bu temada öğrencilerin; hikâye türünün genel özelliklerini, bu türe özgü yapı unsurlarını ve hikâye tahlilinin aşamalarını bildikleri kabul edilmektedir. Ayrıca fiilde kip ve çatı konularında bilgi sahibi oldukları varsayılmaktadır. Bunun yanı sıra öğrencilerin Türk kültürünün temel özelliklerini metinlerde anlam oluşturma ve çözümleme yapabilecek düzeyde bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) tespit etmek için giriş kartları, kavram haritası, uzun ve kısa cevaplı sorular sorma gibi yöntemler uygulanabilir.

Öğrencilerin önceki sınıflarda olay çevresinde gelişen metinlerin yapı unsurlarıyla ilgili öğrendikleri bilgiler, bu temadaki hikâye metninin tahliline temel oluşturur. Öğretici metinlerin genel özellikleriyle ilgili bilgiler bu temada yapılacak incelemelerde kullanılır.
Tarih, sosyoloji ve coğrafya disiplinlerinden öğrenilen bilgilerle bu temada öğrenilecek bilgiler arasında köprü kurulur. Bu disiplinlerden hareketle Türk dünyası ve Türk kültürüyle ilgili bilgilerden metin tahlili aşamasında yararlanılır. Ayrıca öğrencilerin önceki sınıflarda geliştirdikleri sunum yapma ve metin yazmaya yönelik sözlü ve yazılı anlatım becerileri bu temada yapılan çalışmalara temel oluşturur.
Tema çerçevesinde Türk dünyasını ve Türk dünyasının ortak kültür değerlerini tanımaya yönelik öğrenilenleri, öğrencilerin sosyal yaşamlarında genel kültür bilgisi olarak kullanmaları teşvik edilir. Okuma ve dinleme/izleme metinlerinin incelenmesi sürecinde ve temanın edebiyat atölyesi bölümünde öğrenilen bilgiler, sonraki temalarda yapılacak inceleme çalışmalarında kullanılır.

Süreç Çerçevesi: “Kültür Yolculuğu” temasında okuma metni olarak Türk dünyası edebiyatlarından bir hikâye seçilir ve bu metin tahlil edilir. Ayrıca Türk dünyasının ortak kültürel değerlerini konu edinen farklı metinlerden de yararlanılabilir. İkinci okuma metni olarak Orhun Abideleri’nden bir bölüm seçilir ve incelenir. Dinleme/izleme metni olarak âşık tarzı halk şiiri geleneğinin özelliklerini yansıtan ve âşık atışmalarını içeren çok modlu bir metin incelenir. Sözlü anlatım çalışmalarında Türk dünyasına ait görsellerden hareketle Türk kültürünün özelliklerini yansıtan bir konuşma yapılır. Yazılı anlatım çalışmalarında öğrencilerin genel ağdaki çevrim içi ortamlarda müze gezisi yapıp izlenimlerini yazabilmeleri beklenir.
Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Öğrencilere dilimizdeki bazı kelimelerin Türk dünyasında okunuşunun, yazılışının ve anlamlarının neredeyse aynı olduğunu ortaya koyan bazı örnekler yazılı veya sözlü olarak sunulur. Öğrencilerden Türk dünyasında kullanılan ortak kelimeler ve dil yapılarıyla ilgili kısa bir araştırma yaparak verilen örnekleri çoğaltmaları istenir (OB1). Bu dil örnekleri küçük kâğıtlara yazılarak bir torbaya konulur.
Öğretmen öğrencilerden torbadan rastgele seçtiği kelimelerin anlamlarını tahmin etmelerini ister. Yapılan tahminlerle ilgili dönütler verildikten sonra bu küçük kâğıtlar sınıf panosunda sergilenerek kelime duvarı oluşturulur ya da ikili gruplarla düşün-eşleş-paylaş etkinliği yapılır (SDB2.2).
Türk dünyasında kullanılan dil yapılarını, söz varlığı benzerliklerini, ortak kültür unsurlarını gösteren bir hikâye seçilir.
Öğrencilerden hikâyeyi okumaları ve hikâyenin adı, yazarı ve görsellerinden yola çıkarak söz varlığıyla ilgili fikir oluşturmaları istenir (E3.6). Öğrencinin, metnin türüne uygun okuma stratejisi seçmesi ve metnin konusuyla ilgili genel bir bilgi edinmesi için kısa cevaplı sorularla soru-cevap yöntemine başvurulabilir (E3.2, KB3.1).
TDE2.2
Anlatmaya bağlı edebî metinlerin belirleyici özellikleri ve Türk dünyasının ortak kültür unsurlarının kullanımına dair öğrencilerin ön bilgileri harekete geçirilir (OB5). Öğrencilerin tahlil ettikleri hikâyede kullanılan söz varlığının seçilme nedenlerine ilişkin tahminlerde bulunması sağlanır (E3.2, KB2.12).
Metinde anlamı bilinmeyen kelimeler tespit edilir ve bağlamdan yola çıkılarak bu kelimelerin anlamlarının ne olabileceğine ilişkin tahminler yürütülür. Yapılan tahminlerle kelimelerin sözlük anlamları karşılaştırılarak söz varlığının yapı ve anlam bakımından değişimiyle ilgili çıkarımlarda bulunulur (E3.6). Kelimelerin yapısında ve anlamında gerçekleşen değişikliğin sebepleri “beyin fırtınası” tekniğiyle tartışılır (E2.3, E3.3, E3.11, SDB2.1). Ulaşılan sonuçlardan yola çıkılarak bir kontrol listesi oluşturulur ve uygulanır. Öğrencilerden T diyagramı kullanarak okudukları metin ile Türkiye Türkçesi arasındaki dil ve anlatım açısından farklılık ve benzerliklere ilişkin görüş bildirmeleri istenir (SDB1.2). Farklı türlerdeki metinlerden seçilen cümleler üzerinden fiilde kip ve çatıyla ilgili dil bilgisi çalışmaları yapılır (E1.5, E2.3).
TDE2.3
Hikâyenin yapı unsurları ile temasını ortaya koyan bir hikâye haritası oluşturulur. Bu unsurlar arasındaki ilişkiler incelendikten sonra temanın oluşmasını sağlayan çatışmalarda dilin etkisi “görüş geliştirme tekniği” kullanılarak tartışılır (SDB2.1). Açık uçlu sorularla çatışmayı oluşturan unsurlar arasındaki etkileşim değerlendirilir (KB3.1). Bu süreçte öğrencilerin, kendi görüşlerini ve görüşlerinin gerekçelerini savunmaları istenir (SDB3.3). Daha sonra üçlü gruplar oluşturup görüş ve gerekçelerini kendi aralarında tartışmaları istenir. Grupların tek bir görüş ve gerekçe oluşturup nezaket kuralları içerisinde sunmaları sağlanır (D14, SDB2.2).
Ara metin olarak Türk gelenekleri, görenekleri, folkloru, tarihi vb. konular üzerine tespitlerin bulunduğu bir anı metni seçilir. Bu metinde millî kültür unsurlarının hangi kelimelerle yansıtılabileceğine dair tahminlerde bulunulur ve vatanseverlik değeri vurgulanır (D19). Öğrencilerden bu tahminleri küçük kartlara yazmaları istenir. Metin okunduktan sonra kültür unsurlarını yansıtan kelimelerle öğrencilerin yürüttükleri tahminler karşılaştırılır. “Kart gösterme tekniği” ile benzer ve farklı tahminler sınıflandırılarak kullanılan dil ile ilgili çıkarımlarda bulunulur (E3.6, OB5).
İkinci okuma metni olarak Orhun Abideleri’nden bir bölüm ele alınır. Metin işlenirken öğretici metinlere yönelik metin tahlili süreci takip edilir. Abidelerin Türk dili, tarihi ve kültürü açısından önemine vurgu yapılır. Bu çerçevede ara metin olarak Kutadgu Bilig ve Dîvânu Lugâti’t-Türk gibi temel eserlerden seçilen bir bölüm kullanılır. Okuma metinleri ele alınırken gerekli yerlerde ayrıca Türk dilinin eskiliği, zenginliği ve bugünkü coğrafyası konularına değinilir. Türk dünyasının ortak kültürel değerleri vurgulanır.
TDE2.4
Öğrencilerin okunan hikâyeye yönelik farklı kültür unsurlarıyla ilgili kendi duygu ve düşüncelerini dile getirmeleri sağlanır (SDB2.1). Hikâyeden öğrenilen ve beğenilen ifadeler yazılır. Ardından öğrencilerden yazdıkları ifadelerin çağrışım zenginliklerini çıkış kartlarıyla belirleyerek değerlendirmesi istenir (SDB1.2).

Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1
Öğrencilere Türk dünyasına ait görsellerden hareketle Türk kültürünün özelliklerini yansıtan bir konuşma yapmalarına yönelik performans görevi verilir. Öğrencilerden performans görevleri için sınıf dışında hazırlık yapmaları istenir. Performans görevine yönelik oluşturulan çalışmalar sınıfta paylaşılır.
Öğrencilerden Türk dünyasının ortak kültürünü (dil, din, coğrafya, sanat, müzik, gelenek, görenek, giyim, yemek, millî ve manevi değerler) yansıtan uygun görseller bulmaları ve bunlardan hareketle Türk kültürünün tanıtıldığı bir konuşma yapmaları istenir (SDB2.3, SDB2.1). Konuşması için ihtiyaç duyacağı hazırlık süresini, hedef kitleyi ve konuşmanın içeriğini gözeterek uygun yöntem ve stratejiyi belirlemesi sağlanır. Bulunan görsellerin Türk kültürü ile ilişkilendirilebileceği farklı etkinliklerin yapıldığı istasyonlar kurulabilir. Bunun için öğrenciler gruplara ayrılır ve istasyonlar oluşturulur (SDB2.2). İstasyonlarda görsellerden hareketle Türk dünyasındaki önemli eserlerden bahsedilebilir, Türk dünyasının önde gelen tarihî şahsiyetleri tanıtılabilir, Türk dünyasına özgü müzik kültürü anlatılabilir, Türk mutfağının ortak lezzetlerinden söz edilebilir. Böylelikle Türk kültürü ile ilgili öğrencilerin bilgileri somutlaştırılır. Elde edilen bilgilerden yararlanılarak konuşmanın ana başlıkları ve içeriği oluşturulur (OB4, OB9).
TDE3.2
Konuşmanın amacı göz önünde tutularak hedef kitlenin beklentisine yönelik tahminler yürütülür. Tahminler doğrultusunda konuşmanın içeriğini zenginleştirecek, konuşmayı daha etkili ve ilgi çekici kılacak yöntemler geliştirilmeye çalışılır (SDB1.2, E3.3).
Görsellerden hareketle Türk dünyasında kültür unsurlarının farklılaşmasının hatta bazı kültür unsurlarının zamanla yok olmasının nedenlerine ilişkin “beyin fırtınası” tekniğiyle tahminler yürütülür (SDB2.1). Tahminler doğrultusunda Türk kültürünün dile yansımaları hakkında çıkarımlarda bulunulur. Değişik coğrafyalardaki Türk kültürleri karşılaştırılarak benzer ve farklı unsurlar tespit edilir. Yapılan çıkarım ve tespitlerden konuşmanın içeriğini oluştururken yararlanılır. Konuşmayı destekleyecek görseller belirlenir ve bu görsellerle ilgili ihtiyaç duyulabilecek açıklayıcı yorumlar konuşma içeriğine uygun olarak düzenlenir (OB4, OB5).
Dilin etkili ve güzel kullanıldığı, beden dili ve sesle anlam oluşturulduğu, aktarılmak istenen iletilerin amacına uygun şekilde sunulduğu bir konuşma planı hazırlanır. Konuşma planlanırken konuşmanın amacı ve dinleyicilerin özellikleri göz önünde tutulur. Dil farkındalığını ortaya koyacak söz varlığının seçimine önem verilir. Hazırlanan plana uygun olarak taslak bir konuşma metni yazılır (SDB1.2). Konuşmanın prova çalışmalarında ihtiyaç duyulan düzenlemeler yapılır (KB3.1). Gerekli hazırlıklar tamamlandıktan sonra belirlenen amaca ve konuya uygun etkileşimli bir konuşma gerçekleştirilir.
TDE3.3
Türk kültüründe dil farkındalığını ortaya koymak için hazırlanan plana uygun bir konuşma yapılır. Türk kültürünü gerektiği gibi tanıtabilmek ve dinleyicinin bu kültürden kendine ait olanları fark etmesini sağlamak için düşünceyi geliştirme yollarından yararlanılır (OB5).
Konuşma sırasında verilmek istenen açık ve örtük iletiler amacına ve konuşma akışına uygun şekilde dinleyiciye aktarılır. Kullanılan görsellerden elde edilen bilgilerin dayanağına ilişkin gerekçeli açıklamalar yapılır (SDB3.3). Konuşmada anlatım bozukluğuna yol açmamak için eklerin doğru kullanılmasına, seçilen kelimelerin bağlama uygun olmasına, farklı cümle yapıları arasında bağdaşıklık sağlanmasına dikkat edilir. Konuşma sırasında beden dili ve sesin anlam oluşturmak için etkili ve güzel kullanılmasına özen gösterilir. Konuşurken dinleyici ile göz teması sağlanır, konuşma mekânı ve süre etkili kullanılır, görgü kurallarına uygun hareket edilir (SDB2.1).
TDE3.4
Konuşmayı anlatım ilkelerine (akıcılık, duruluk, yalınlık vb.) bağlı kalarak gerçekleştirmenin yanı sıra konuşmada beden dilinin ve mekânın kullanımına dikkat edilir. Konuşmaya dair performansları değerlendirmek için hazırlıklı konuşma sürecine yönelik ölçütlerin yer aldığı dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir. Puanlamada konuya hâkim olma, söz varlığını etkili ve güzel kullanma, beden dili ve sesiyle anlam oluşturabilme, zamanı ve mekânı konuşmasına uygun şekilde yönetebilme, seyircinin ilgisini çekebilme gibi ölçütler yer alabilir (E3.7, SDB2.1).
Konuşmanın tüm aşamalarını gözden geçirmek için öz değerlendirme yapılır (SDB1.2). Bunun için konuşmanın aşamalarını gösteren ve bu aşamalara ilişkin ölçütler içeren bir öz değerlendirme formu oluşturulabilir. Öz değerlendirmenin yanı sıra akran değerlendirmesi de yapılabilir. Akran değerlendirmesinin hakkaniyetli yapılması sağlanır (D1). Konuşma sürecindeki hatalar düzeltilir, olumlu davranışlar pekiştirilir ve öğrenilenler sonraki konuşmalarda ön bilgi olarak kullanılır.
Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Öğrencilere çok modlu metin örneği olarak bir âşık atışması dinletilir/izletilir (SDB2.1, E3.2). Öğretmen tarafından öncelikle öğrencilere, âşık atışması dinleyecekleri/izleyecekleri söylenir. Atışmanın hangi geleneğin ürünü olduğuna yönelik tahminde bulunmaları istenir. Öğrenciler belirledikleri amaca göre dinleme/izleme stratejisine karar verirler. Dinleme/izleme öncesinde, dinleme/izleme kuralları hatırlatılır ve süreçte buna uygun davranmaları istenir. Söz konusu kurallara ilişkin bir kontrol listesi hazırlanır.
Öğrenciler, dinleme/izleme esnasında notlarını alır. Dinleme/izleme sürecinin sağlıklı yürütülmesi için öğretmen tarafından dinleme/izleme sürecine etki eden bilişsel ve duyuşsal davranışlar ile fiziksel etkenler gibi kriterleri içeren bir gözlem formu oluşturulur. Bu formla öğrencilerin dinleme/izleme sürecindeki gelişimleri takip edilir (E1.1). Dinleme/izlemenin etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için metin ve ortamla ilgili iletişim engelleri ortadan kaldırılır (SDB2.1).
TDE1.2
Metin dinletilmeden önce sözlü gelenek üzerine öğrencilerin önceki öğrenmeleriyle bağlantı kurmaları sağlanır. Ozanlık geleneğimizin Türk dünyasında da bugün farklı şekillerde devam ettiği üzerinde durulur. Dinlenen/izlenen âşık atışmasında halk kültürü, mizah ve eğlencenin nasıl ve hangi unsurlarla oluştuğuna dair “beyin fırtınası tekniği” ile tahminlerde bulunulur (SDB2.1). Tahminler tahtaya yazılır. Âşık atışmalarında kullanılan mizah unsurları ile günlük hayatta kendi kullandığı mizah unsurları karşılaştırma tabloları aracılığıyla kıyaslanır (SDB1.2).
Estetik değerinden hareketle âşık atışmalarında kullanılan dilin inceliği göz önüne alınarak günlük dille bunlar arasındaki benzerlik ve farklılıklar tespit edilir (D7). Bu tespitlerden hareketle âşıkların dili kullanımına yönelik çıkarımlar yapılır. Öğrencilerden dinlediği/izlediği âşık atışmasında beğendikleri bölümü seçerek bu bölümü hangi ölçütleri (söz varlığı, tema, mizah, söyleyici vb.) dikkate alarak tercih ettiklerini gerekçesiyle açıklamaları istenir (E1.2, E2.2, E3.6, OB5, SDB3.3). Bu ölçütlerin belirlenmesi için bir kontrol listesi oluşturulur. Ayrıca âşıklık geleneğindeki usta-çırak ilişkisine, söz oyunlarındaki ustalığa dikkat çekilebilir. Usta-çırak ilişkisinde ustanın hürmet edilen bir yerde konumlandırılmasına değinilebilir. Böylelikle öğrencilerin millî ve manevi değerlere saygı duymaları sağlanır (D14).
TDE1.3
Dinlenen/izlenen âşık atışmasında yer alan unsurlar (mekân, beden dili, söyleyiş tarzı, estetik vb.) zihin haritası kullanılarak belirlenir (SDB1.2). Öğrenciler gruplara ayrılır. “Altı şapkalı düşünme tekniği” ile dinlenen/izlenen âşık atışması değerlendirilir. Şapkalarda cevaplanması istenen sorular şu şekildedir:
Beyaz şapka: Dinlenen/izlenen âşık atışmasında aktarılmak istenen ileti nedir?
Sarı şapka: Dinlenen/izlenen âşık atışmasında iyimser iletiler nelerdir?
Siyah şapka: Dinlenen/izlenen âşık atışmasında olumsuz iletiler nelerdir?
Kırmızı şapka: Dinlenen/izlenen âşık atışmasının sizde uyandırdığı duygu nedir? Neden?
Yeşil şapka: Dinlenen/izlenen âşık atışmasını nasıl devam ettirirdiniz?
Mavi şapka: Tüm cevapları değerlendirdiğinizde dinlenen/izlenen âşık atışması ile ilgili düşünceleriniz nelerdir?
Gruplar cevaplarını sınıfa sunar. Öğretmen, öğrencilere geri bildirim verir (SDB2.2). “Görüş geliştirme” tekniğiyle atışmaların şiir şeklinde söylenmesinin sebepleri hakkında gerekçeli görüşler ifade edilir ve bununla ilgili bir çalışma kâğıdı hazırlanır (SDB3.3).
TDE1.4
Dinlediği/izlediği âşık atışmasına değer katan unsurları, söyleyicinin metne katkısını kendi duygu ve düşünceleri doğrultusunda değerlendirerek etkin dinleyici kimliği oluşturur (SDB1.3, D11, E3.11). Dinlenen/izlenen metinlerden hareketle öğrenciler öğrendikleri bilgileri kullanarak yansıtıcı yazı yazarlar (SDB1.2).
Metin Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1
Öğrencilere çevrim içi müze gezisi yapıp izlenimlerini yazmalarına yönelik performans görevi verilir. Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir. Ön hazırlık olarak öğrencilerden çevrim içi gezilebilecek müzeleri belirlemeleri, bu müzeleri tanıtan kısa bir liste oluşturmaları ve bunu arkadaşlarıyla paylaşmaları istenir (OB2, E1.1, E2.2). Öğrencilerden ilgi alanlarına göre hangi müzeyi seçeceklerini belirlemeleri ve bu seçimlerini gerekçelendirerek açıklamaları söylenir (SDB3.3). Seçilen müzeyi tanımaya yönelik başka çalışmalar da yapılabilir.
Öğrencilerden çevrim içi müze gezisiyle edindikleri izlenimleri yazarken kullanacakları cümle, paragraf ve metin düzeni için uygun yazma yöntem ve stratejilerini seçmeleri istenir.
TDE4.2
Öğrencilerden müzelerde kültürümüzü yansıtan hangi unsurların bulunabileceğine dair tahminde bulunmaları istenir. Müzede yer alabileceğini düşündüğü kültür unsurlarıyla kendi yaşamındakileri karşılaştırır. Kültürün hangi yollarla taşındığına dair görüş geliştirilerek sınıflandırma yapılır. Müzelerin kültürel mirasın önemli bir ögesi olduğu düşüncesinden hareketle öğrencilerden grup hâlinde ya da bireysel olarak yapılan bu çalışmayı arkadaşlarıyla paylaşmaları ve farklı fikirleri dikkate alarak yeniden düzenlemeleri istenir (SDB2.1, SDB2.3). Yazma sürecinde karşılaştırma ve sınıflandırmalardan yararlanılarak özgün ifadeler kullanmaları beklenir. İçeriği zenginleştirmek amacıyla görsel ögelere ve başka metinlerden alıntılara yer verilebilir (E3.11).

TDE4.3
Öğrenciler, belirledikleri sanal müzeyi gezdikten sonra izlenimlerini yazıya dönüştürürler. Yazılan metinde kime, neyi, nasıl ve hangi araçlarla anlatacaklarını göz önünde bulundurarak planlama yaparlar (SDB1.2). Ele aldıkları konuyu desteklemek amacıyla düşünceyi geliştirme yollarından yararlanarak metnin içeriğine ve hedef kitleye göre belirledikleri söz varlığını bağlama uygun şekilde kullanırlar. Metin aracılığıyla alıcıya vermek istedikleri iletileri açık veya örtük bir şekilde ayrıntılandırarak ifade ederler. Metinde dil bilgisi kurallarını işlevi doğrultusunda uygular, farklı cümle yapıları kullanmaya dikkat ederler. Metni yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine uygun biçimde yazarlar (E1.4, E3.7).
TDE4.4
Öğrencinin yazılı ürünleri dereceli puanlama anahtarı ile puanlanır. Puanlama anahtarında dil ve üslup, özgünlük, öznel ve nesnel ifadelere yer verme, görsellerden yararlanma, yazım ve noktalama gibi ölçütler yer alabilir.
Yazılan metinler gözden geçirilir ve öz değerlendirme yapılır (SDB1.2). Öz değerlendirmenin yanı sıra akran değerlendirmesi de yapılabilir. Geri bildirimler doğrultusunda düzeltmeler yapılır ve yeni çalışmalar için hedefler oluşturulur.
Tema Sonu Değerlendirme
Temanın sonunda dereceli puanlama anahtarı ile yapılan değerlendirmenin yanı sıra genel bir değerlendirme için öğrenme günlüğü gibi ölçme ve değerlendirme yöntemleri uygulanabilir. Böylece öğrencilerin temaya ilişkin bilgi eksikleri veya kavram yanılgıları belirlenir. Tespit edilen eksikliklerin ve yanılgıların giderilmesi için gereken uygulamalar yapılır.

Öğrencilerden okudukları hikâyenin olay örgüsünde değişiklik yaparak hikâye kişilerinin karakter özelliklerine ve metnin akışına uygun yeni olaylar kurgulamaları istenebilir. Öğrencilerden Türk dünyasının önde gelen şahsiyetlerinden birini tanıtan bir sunum hazırlamaları istenebilir.
* Orhun Abideleri’nden seçilecek bazı sözcüklerin infografik bir harita üzerinde Türk devlet ve topluluklarında günümüzdeki kullanım şekillerini, varsa uğradığı değişimi gösteren bir çalışma yapılabilir. Çalışmada kullanılan infografik haritaya Türk dünyasındaki önemli yazar ve eser adları da ilave edilebilir. Kutadgu Bilig’de üzerinde durulan ahlaki değerler ve erdemli insanın özellikleri, eserden alıntılanacak örnek beyitlerle sınıf ortamında paylaşılabilir.

Öğrenciler, inceledikleri hikâyede anlamını bilmedikleri veya ilgilerini çeken kelimelerin ve kelime gruplarının anlamlarını bularak bir öğrenme duvarı oluşturabilirler. Bunun yanı sıra geniş bir coğrafyaya yayılmış Türk topluluklarının nerelerde yaşadıklarını gösteren harita hazırlayabilirler.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği ,SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D4. Dostluk, D5. Duyarlılık, D7. Estetik, D14. Saygı, D19. Vatanseverlik

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı

Bu temada öğrencilerin; roman türünün genel özelliklerini, bu türe özgü yapı unsurlarını, roman tahliliyle ilgili çözümleme aşamalarını ve dil bilgisi konularından cümlenin ögelerini bildikleri kabul edilmektedir. Bunun yanı sıra öğrencilerin öğretici metinlerin genel özelliklerini ve öğretici metinlere yönelik metin çözümleme süreçlerini bildikleri öngörülmektedir. Öğrencilerin tiyatro ile ilgili genel bir bilgiye sahip olduğu, tiyatro ile ilgili başlıca terimleri bildikleri varsayılmaktadır.

Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) tespit etmek için giriş kartları, kavram haritası, uzun ve kısa cevaplı sorular sorma gibi yöntemler uygulanabilir.

Öğrencilerin önceki sınıf düzeylerinde edebî/öğretici metinlerin nasıl tahlil edileceğine yönelik edindikleri bilgiler, bu temada öğrenileceklere temel oluşturur. Ayrıca göstermeye bağlı edebî metinlere yönelik bilgiler de bu temada ele alınan radyo tiyatrosu için temel oluşturur.
Tarih, sosyoloji, psikoloji disiplinlerinden öğrenilen bilgilerle bu temada öğrenilecek bilgiler arasında köprü kurulur.
Öğrencinin, bu temada edindiği bilgilerden yararlanarak edebiyatın kurgusal dünyasıyla yaşamın gerçekliği arasında bağ kurması sağlanır. Roman, biyografi ve radyo tiyatrosundan hareketle öğrencilerin hayata dair farklı bakış açıları kazanmalarına destek olunur. Ayrıca ele alınan bu metinlerden hareketle öğrencilerin sanatçılarla ilgili öğrendiklerini genel kültür bilgisi olarak başka derslerde ve günlük yaşamda kullanabilmeleri teşvik edilir. Okuma ve dinleme/izleme metinlerinin incelenmesi sürecinde ve temanın edebiyat atölyesi bölümünde öğrenilen bilgiler, sonraki temalarda yapılacak inceleme çalışmalarında kullanılır.

Süreç Çerçevesi: “Yaşamın İzinde” temasında okuma metinleri olarak roman ve biyografi türünden eserler seçilir. Öğrencilerin seçilen romanın yazarına yönelik araştırma yapmaları ve metin tahlili sürecinde yazarla ilgili edindikleri bilgileri kullanmaları beklenir. İkinci okuma metni olarak bir biyografi incelenir. Karşılaştırma metni olarak divan edebiyatından tezkire örneklerinden yararlanılır. Dinleme/izlemede bir radyo tiyatrosu seçilir ve bu metnin çözümlemesi yapılır. Öğrencilerin konuşma becerilerine yönelik anlatımlarında, inceledikleri romandan seçtikleri bir roman kişisi ile romanın bağlamına uygun kurmaca bir mülakat yapmaları beklenir.
Yazma becerisi için dinlediği/izlediği metinden seçtiği bir diyaloğu metnin bağlamına uygun olarak yeniden yazmaya yönelik performans görevi verilir.
Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Okuma metni olarak Türk dili ve edebiyatının seçkin örneklerinden bir roman belirlenir. Öğrencilerden okumaya başlamadan önce romana göz atarak onu incelemeleri, romanın içeriği ile ilgili tahminlerde bulunmaları istenir. Öğrencilere romanı okuduktan sonra romanın içeriğine yönelik karşılaştırma yapmak üzere tahminlerini not etmeleri hatırlatılır. Öğrencilere, okuyacakları romanı çözümlemek amacıyla uygun okuma stratejisi seçtirilir. Okudukları roman ile yazar arasında ilişki kurabildikleri unsurları belirlemek ve metnin dil ve üslup özelliklerine yönelik tespitlerini not etmek için öğrencilerden çalışma kâğıtları hazırlamaları istenir (E3.2). Okunan romanın tahliline başlamadan önce öğrencilerin romanla ilgili tahminlerine ilişkin notlarını sınıfta paylaşmaları sağlanır.
Öğrencilere romandan alınan birkaç kelime verilir. Öğrencilerin bu kelimeleri kendi yaşamlarıyla ilişkilendirerek farklı bağlamlarda cümleler oluşturmaları ve bunları paylaşmaları sağlanır. Bu örneklerden hareketle söz varlığının bağlama göre değişen anlamları üzerinde durulur. Öğrencilerden arkadaşlarının yazdığı cümleleri yorumlamaları ve bu cümlelerin yazan kişinin yaşamından izler taşıyıp taşımadığını belirlemeleri istenir (SDB2.3). Hazırlanan cümleler sınıf panosunda sergilenebilir veya bunlardan bir cümle duvarı oluşturulabilir.
Öğrencilerden okumaya başlamadan önce romanı gözden geçirmeleri ve rastgele seçtikleri kelimelerin ve kelime gruplarının altını çizmeleri istenir. Altını çizdikleri kelime ve kelime gruplarından hareketle metnin konusu, dil ve anlatım özellikleriyle ilgili tahminlerde bulunmaları istenir. Bunun için kısa cevaplı sorulardan veya soru-cevap yönteminden yararlanılır.
TDE2.2
Öğrencilerden ön bilgilerini kullanarak okudukları romanda yazarın üslubunu oluşturan unsurları gösteren bir kavram haritası hazırlamaları istenir (SDB1.2). Metin tahlili sürecinde bu kavram haritasından yararlanılabilir. Romanın adı ve varsa görsellerinden hareketle yazılış amacı tahmin edilir. Öğrencilerden okudukları romanda anlamını bilmedikleri kelimeleri, kelime gruplarını ve bunların anlamlarını bağlamdan belirlemeleri istenir.
Romanın konusu, teması ve yazılma amacı tespit edilir. Metindeki kişilerin davranışlarından hareketle duygu ve düşüncelerine yönelik çıkarımlar yapılır (SDB2.3, KB2.10). Bu çıkarımlar bir grup etkinliği olan edebiyat halkası (okuma çemberi) ile somutlaştırılır (SDB2.2,KB3.3). Böylece romandaki kişilerin özellikleri ve dil kullanımları karşılaştırılır (E3.6).
Metin ile yazar arasındaki ilişkiye yönelik çıkarımlar yapılır. Metindeki gerçek ve kurgu arasındaki farkı belirlemek için sınıflandırmalar yapılır. Bu tür sınıflandırma çalışmalarında “balık kılçığı tekniği” kullanılarak tespit edilen bilgiler değerlendirilir (SDB1.2). Metindeki öznel, nesnel dil yapıları bulunarak bunların metne ve kişilere katkısı belirlenir. Duyarlılık değerinden hareketle roman kişilerinin yaşadığı insani çelişkileri, ahlaki çatışmaları ve toplumsal hayatta yaşadıkları güçlükleri anlamlandırmaya yönelik tespitlerde bulunulur (SDB2.3, D5). Öğrenciler, metinden kendisine yakın bulduğu bir kişinin konuşmasıyla kendilerinin günlük hayatta kullandığı dilin hangi yönlerden farklılaştığıyla ilgili görüşlerini gerekçesiyle açıklar (E2.1, SDB3.3).
TDE2.3
Romanın yapı unsurları belirlenir (E3.2). Öğrencilerin romanın yapı unsurlarını oluşturan ögeleri (olay, kişi kadrosu, mekân, zaman) çözümlemeleri sağlanır. Yapı unsurlarıyla romanın dil ve üslup özellikleri arasındaki ilişki tespit edilir. Bu doğrultuda romanın teması, yapı unsurları arasındaki etkileşim, söz varlığı, yazıldığı dönem gibi konuların üslupla ilişkisi kurulur (SDB2.1) Bu süreçte açık uçlu sorularla değerlendirme yapılır.
Roman kişilerinin özellikleri, amaçları incelenir. Romanı oluşturan çatışmalar “düşün-eşleş-paylaş” tekniğiyle belirlenir. Bu çatışmaların ortaya çıkmasında anlatıcı, anlatım biçim ve teknikleri, düşünceyi geliştirme yolları vb. unsuların etkisi tartışılarak bu konuda tespit ve değerlendirmeler yapılır (SDB2.1, SDB2.2, E2.3). Yapılan çalışmalarla romanın yapı, üslup, sanatçı, dönem özellikleri göz önünde bulundurularak öğrencilerde dil farkındalığının oluşması sağlanır.
Dil bilgisi çalışmaları olarak romandan belirlenen cümlelerin ögeleri bulunur ve cümle kuruluşlarının metne katkısı değerlendirilir. Öğrencilerin metne yönelik çözümlemelerini yansıtan bir çalışma kâğıdı oluşturulur.
TDE2.4
Öğrencilerden metin hakkında değerlendirmeler yapabilmek için çeşiti ölçütler belirlemeleri ve bu ölçütlere göre değerlendirmeler yapmaları istenir (SDB1.2).
Öğrenciler, okunan romanda dilin kullanımına yönelik kendi düşüncelerini dile getirir (SDB2.1). Kendilerini romandaki kişilerin yerine koyarak bu kişilerin davranışlarını anlamlandırabilmeleri, bu davranışlara metnin bağlamına uygun seçenekler üretilebilmeleri sağlanır (SDB2.3). Romandan dil ve anlatımla ilgili beğeniler gerekçeleriyle açıklanır. Bu çağrışım zenginliklerini değerlendirebilmek için çıkış kartlarından faydalanılır (SDB3.3).
• İkinci okuma metni olarak biyografi seçilir. Biyografi incelenirken öğretici metinlere yönelik metin tahlili aşamaları takip edilir. Biyografi türüne özgü dil, yapı ve üslup özellikleri dikkate alınarak gerekli bilgiler verilir. Biyografi metni tahlil edilirken ara metin olarak divan edebiyatı nesir örneklerinden tezkire türü de ele alınır.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1
Okunan ve tahlil edilen romandaki bir kişiyle kurmaca bir mülakat yapmaya yönelik performans görevi verilir. Öğrencilerden performans görevleri için sınıf dışında hazırlık yapmaları istenir. Oluşturulan çalışmalar sınıfta paylaşılır (E2.2, E3.3, E3.11).
Öğrencilerden tahlil edilen romandaki kişileri ve bunların özelliklerini çalışma kâğıdına yazmaları, kendilerine yakın buldukları bir roman kişisini seçmeleri ve bu seçimi yaparken o kişinin hangi özelliğinden etkilendiklerini belirtmeleri istenir (SDB2.3, E2.1, E3.6). Öğrencilerden seçtikleri bu roman kişisiyle yapacakları kurmaca mülakatın amacı, içeriği, hedef kitlesi ve süresini belirlemeleri, buna uygun yöntem ve strateji oluşturmaları sağlanır. Konuşmanın hazırlık, sunma ve değerlendirme aşamalarında daha önceki konuşmalardan edinilen bilgi ve deneyimlerin kullanılması istenir.
TDE3.2
Öğrencilerden seçtikleri roman kişisi ile ilgili olarak kendilerine “Gerçek hayatta olsaydı nasıl konuşurdu, nasıl davranırdı, ne işle uğraşırdı?” vb. sorular sorarak kişiyle ilgili tahminlerde bulunmaları ve sorular oluşturmaları istenir. Bu süreçte öğrencilerin gruplara ayrılarak iş birliği içinde çalışmaları sağlanır (SDB2.2, E3.3, E3.6, E3.11).
Sorular hazırlanırken öğrencilerin akranlarının fikirlerinden faydalanması sağlanır, fikir alışverişinin önemine değinilir ve dostluk değeri vurgulanır (D4). Oluşturulan sorulardan hareketle bir derecelendirme ölçeği hazırlatılır. Grup üyeleri, derecelendirme ölçeğini beğenileri doğrultusunda işaretler (SDB2.2). Çıkan sonuçlardan hareketle mülakat için uygun sorular belirlenir. Hazırlanan mülakatın amacı göz önünde tutularak hedef kitlenin beklentisine yönelik tahminler yürütülür. Tahminler doğrultusunda konuşmanın içeriğini zenginleştirecek, konuşmayı daha etkili ve ilgi çekici kılacak yöntemler geliştirilmeye çalışılır (SDB1.2, E3.3).

Seçilen roman kişilerinin mülakat sorularına verdikleri cevaplar hazırlanırken roman kişisinin kullanabileceği dil, beden dili, vurgu ve tonlamalar, varsa ağız özellikleri vb. göz önünde bulundurulur. Mülakat için sorulan sorularla verilen cevapların uygunluğu karşılaştırılarak çıkarımlar yapılır (SDB3.3). Karşılaştırmalarda ‘‘balık kılçığı’’ diyagramı kullanılabilir. Uygun olmayan soru ve cevaplar varsa bunlar üzerinde gerekli düzeltmeler yapılır. Roman kişilerinin kullandıkları dil yapılarını ortaya koyan ifadelere yönelik görüşler belirtilir ve bunlar dikkate alınarak mülakat planlanır (SDB3.3, E3.6).
Mülakatta kullanılacak söz varlığının seçimine özen gösterilir, bir mülakat taslağı oluşturulur (E3.7). Belirlenen roman kişisinin mülakatta vereceği cevapların daha anlaşılır ve etkileyici olması için düşünceyi geliştirme yollarından yararlanılır. Konuşma sırasında sesin anlam oluşturmak için etkili ve doğru kullanılmasına özen gösterileceği, beden dilinin etkin bir şekilde kullanılacağı göz önünde bulundurulur. Konuşmayı destekleyici ve ilgi çekici olduğu düşünülen görsel ve işitsel ögeler belirlenir ve bunların nasıl kullanılacağına yönelik strateji geliştirilir (OB4).
Dinleyici ile göz temasının sağlandığı, dinleyicinin ilgisini çeken etkileşimli bir konuşma gerçekleştirmek için plan taslağı oluşturulur. Hazırlanan taslak, arkadaş ve öğretmen görüşlerine sunularak alınan geri bildirimlerle mülakat planına son hâli verilir (SDB1.2).
TDE3.3
Hazırlanan plana uygun şekilde, tahlil edilen romanda belirlenen kişi ile kurmaca bir mülakat gerçekleştirilir. Mülakata dikkat çekici bir giriş ile başlanır. Mülakat sırasında, konuşmayı başlatma, sürdürme ve bitirme ifadeleri etkili kullanılır. Toplumsal hassasiyetleri olumsuz etkileyebilecek ögeleri kullanmaktan kaçınmaya dikkat edilir. Millî ve manevi değerlere hassasiyet göstermeye önem verilir. Konuşmada anlatım bozukluğuna yol açmamak için eklerin doğru kullanılmasına, seçilen kelimelerin bağlama uygun olmasına, farklı cümle yapıları arasında bağdaşıklık sağlanmasına özen gösterilir. Konuşma sırasında görgü kurallarına uygun hareket edilir (D14). Dil bağlama ve amaca uygun şekilde kullanılır. Mülakat sorularına cevap veren kurmaca kişiye özgü bir üslup kullanılır.
Belirlenen roman kişisinin mülakatta vereceği cevapların daha anlaşılır ve etkileyici olması için düşünceyi geliştirme yollarından yararlanılır. Konuşmada anlatım ilkelerine (akıcılık, duruluk, yalınlık vb.) bağlı kalınır ve beden dilini, diksiyonu, zamanı ve mekânı etkili kullanmaya dikkat edilir. Öğrencinin sergilediği performans, bu ölçütler dikkate alınarak dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir (SDB2.1).
TDE3.4
Roman kişisinin verebileceği cevaplar doğrultusunda metindeki açık ve örtük iletiler değerlendirilir. Roman kişileriyle ilgili varılan yargıların, bilgilerin dayanağına ilişkin gerekçeli açıklamalar yapılır (SDB3.3, E3.6). Mülakat sürecindeki davranış, duygu ve düşünceler göz önünde bulundurularak mülakat içerik, dil ve anlatım yönünden değerlendirilir. Mülakatın tüm aşamalarını gözden geçirmek, düzeltilmesi gereken hususları fark etmek ve sonraki konuşmalarda bu deneyimden yararlanabilmek için öz değerlendirme yapılır. Bunun için mülakatın hazırlık ve sunum aşamalarını gösteren ve bu aşamalara ilişkin ölçütleri içeren bir öz değerlendirme formu oluşturulur (SDB1.2). Öz değerlendirmenin yanı sıra akran değerlendirmesi de yapılabilir. Gerçekleştirilen mülakat ile ilgili arkadaş görüşleri alınabilir. Geri bildirimlere bağlı olarak, mülakat sırasında yapılan hatalar gözden geçirilir ve olumlu davranışlar pekiştirilerek sonraki konuşmalarda ön bilgi olarak kullanılır.

Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Öğrencilere bir radyo tiyatrosu dinletilir/izletilir (SDB2.1). Öğrencilere radyo tiyatrosunu çözümlemek amacıyla dinleyecekleri hatırlatılır. Bunun yanı sıra metinden keyif almak, eğlenceli vakit geçirmek, hayal gücünü zenginleştirmek gibi kişisel amaçları da kısa cevaplı sorularla belirleyerek uygun dinleme/izleme stratejisine karar vermeleri sağlanır. Dinleme/izleme sürecinin sağlıklı yürütülmesi için öğretmen tarafından dinleme/izleme sürecine etki eden bilişsel ve duyuşsal davranışlar ile fiziksel etkenler gibi ölçütleri içeren bir gözlem formu oluşturulur. Bu formla öğrencilerin dinleme/izleme sürecindeki gelişimleri takip edilir (E1.1). Dinleme/izlemenin etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için metin ve ortamla ilgili iletişim engelleri ortadan kaldırılır (SDB2.1).
TDE1.2
Öğrencilere tiyatroyla ilgili ön bilgilerinden hareketle radyo tiyatrosunu oluşturan unsurların neler olduğu hakkında sorular sorulur.
Bunun için sınıf içi tartışma ortamı oluşturulur. Kısa cevaplı sorularla öğrencilerden radyo tiyatrosunda müzik, ses efektleri, seslendirme ve tonlamanın önemine ilişkin tahminler yürütmeleri istenir. Dinlenen/izlenen radyo tiyatrosunda anlamı bilinmeyen kelimelerin ve kelime gruplarının anlamları bağlamdan hareketle tahmin edilir (OB2). Metinde açıkça sunulan bilgilerden hareketle çıkarımlar yapılır. Metnin yazılma amacı, konusu, teması, ana düşüncesi belirlenir. Metinle sanatçı arasındaki ilişkiye yönelik çıkarımlar yapılır. Dinlenen/izlenen metinlerden hareketle öğrencilerden dönem, zihniyet, üslup, ileti, tür özellikleri vb. konularda ölçütler belirlemeleri ve bu ölçütlere göre sınıflandırmalar yapmaları istenir.
Sahnelenen bir tiyatro eseri ile radyo tiyatrosu arasındaki benzerlik ve farklılıklar (duygu değişimleri, dil kullanımı, ses tonu, müzik, dekor, empati, ileti, atmosfer, maliyet) zihin haritası oluşturularak ortaya çıkarılır (SDB1.2). Buradan hareketle öğrencilerden radyo tiyatrosunun dil becerilerinin gelişimine katkısı hakkında değerlendirmelerde bulunmaları istenir. Radyo tiyatrosundaki kişilerin iç dünyalarının yansıtılmasında dil yapılarının işlevselliğine ilişkin gerekçeli görüş bildirmeleri sağlanır (SDB3.3, E3.6).
TDE1.3
Öğrencilerden dinlenen/izlenen radyo tiyatrosundaki kişilerin özelliklerini, amaçlarını incelemeleri istenir (SDB2.3). Dinlenen/izlenen metindeki yapı unsurları belirlenir. Metinde millî ve manevi değerleri yansıtan dil ve kültür unsurları belirlenir, bunların metne katkıları ortaya konur, saygı ve vatanseverlik değerleri vurgulanır (OB5, D14, D19). Bu değerleri yansıtan unsurlar arasındaki etkileşimlerin, metnin iletilerinin ortaya çıkarılmasındaki işlevi “görüş geliştirme” tekniğiyle belirlenir. Elde edilen sonuçları yansıtacak kavram haritaları hazırlanır. Metnin diğer disiplinlerle ilişkisini ortaya koyan değerlendirmeler yapılır (E1.5, E2.3, E3.5, E3.11).
TDE1.4
Dinlenen/izlenen radyo tiyatrosunu değerlendirmek için çeşitli ölçütler belirlenir ve radyo tiyatrosunda ele alınan konu ile gerçek dünya bilgisine dayalı karşılaştırmalar yapılır (KB2.7). Dinleme/izleme metnindeki bir kişi ile empati kurularak bu kişinin davranışlarına yönelik değerlendirmeler yapılır (SDB2.3). Öğrencilerden dinledikleri/izledikleri radyo tiyatrosuna yönelik beğenilerini gerekçelendirerek açıklamaları istenir (SDB3.3). Öğrencilerin metnin konusunu ve ana düşüncesini kendi dünyasıyla ilişkilendirmeleri beklenir. Dinleme/izleme sürecine yönelik öğrenme günlükleri tutulabilir (SDB1.2, E2.1, E3.11).

Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1
Öğrencilere dinleme/izleme sürecinde incelenen metinden seçtikleri bir diyaloğu, metnin bağlamına uygun olarak yeniden yazmaya yönelik performans görevi verilir. Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir.
Öğrencilerden temanın dinleme/izleme bölümünde işledikleri metinden bir diyaloğu seçmeleri ve seçim yaparken hangi ölçütleri göz önünde bulundurduklarını küçük kâğıtlara yazmaları istenebilir. Ölçütlerin yazıldığı kâğıtlar sınıf panosunda sergilenebilir. Öğrenciler panoya astıkları diyaloglar konusunda arkadaşlarından görüş alabilir ve yazacakları metinle ilgili arkadaşlarıyla görüş alışverişinde bulunabilirler (SDB2.2). Bunun için sınıf içi bir tartışma ortamı sağlanabilir veya kısa cevaplı sorularla öğrencilerin yazacakları yazıyla ilgili zihninde bir fikir oluşturulması sağlanabilir. Seçilen diyalog yeniden yazılırken öğrenciler akranlarının görüş, öneri ve yorumlarını göz önünde bulundurabilir. Öğrencilerden, dinledikleri/izledikleri metinden seçecekleri bir diyaloğu estetik bir bakış açısıyla yeniden yazmak için uygun yazma yöntemini ve stratejisini belirlemeleri istenir (D7).
TDE4.2
Öğrenciler; bağlamdan kopmadan diyaloğu yazmak, kişileri kendi özelliklerine göre konuşturmak ve uygun bir sunum planı yapmak için ön bilgilerini kullanır (E3.2). Diyaloğu oluştururken, seçtiği kişilerle empati kurarak onların hangi iletiyi aktarmak için konuşabileceklerine yönelik tahminlerde bulunur (E2.1, SDB2.3).
Tahminler doğrultusunda yazılacak diyaloğun serim, düğüm, çözüm bölümlerine yönelik planlama yapılır. İçerik planlanırken metnin geneline hâkim olan dil özelliklerinin korunmasına dikkat edilir. Diyalogda aktarılmak istenen ileti belirlenir. Metnin içeriğini oluşturmak için ihtiyaç duyulabilecek bilgiler toplanır, görseller belirlenir. Öğrencilerden yazacakları metin için taslak bir plan oluşturmaları, bunu arkadaşlarıyla paylaşmaları ve aldıkları geri bildirime göre taslak plana son hâlini vermeleri istenir (SDB1.2).
TDE4.3
Öğrencilerden önceden hazırladıkları plana uygun olarak yazmaya başlamaları istenir. Öğrenciler, yazılarını desteklemek amacıyla farklı anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yollarından yararlanabilir. Diyalog yazılırken dinlenen/izlenen metindeki kişilerin duygu, düşünce ve davranışlarının kendilerine uygun dille oluşturulmasına dikkat edilir. Söz varlığı seçiminde bağlama uygunluk ve hedef kitle göz önünde tutulur. Aktarılmak istenen iletiler açık veya örtük şekilde ifade edilebilir. Başlama ve bitirme ifadeleri, bağlama uygun olarak doğru ve etkili kullanılır. Millî ve manevi değerler göz önünde bulundurulur, toplumsal hassasiyeti olumsuz etkileyebilecek ifadelerden kaçınılır (D14, D19). Yazılan metinde olumlu tutum ve değerler öne çıkarılır. Dilin amacına ve işlevine uygun kullanılmasına özen gösterilir. Yazım ve noktalama kurallarına uyulur (E1.4, E3.7).
TDE4.4
Öğrenciler yazma sürecindeki davranış, duygu ve düşüncelerini gözden geçirir; değerlendirmelerde bulunur (SDB1.3). Yazma sürecinde oluşturulan diyaloglar içerik, dil ve anlatım yönünden değerlendirilir. Bunun için öz değerlendirme ile akran değerlendirmesi yapılabilir (SDB1.2). Öğrenciler; yazdıkları diyalogları sınıf panosunda, okul gazetesinde veya genel ağdaki güvenilir ortamlarda paylaşabilirler. Öğrencilerden, gelen geri bildirimlere bağlı olarak bundan sonraki yazma etkinliklerine yönelik kendilerine yeni hedefler belirlemeleri istenir. Öğrencinin yazılı ürünleri dereceli puanlama anahtarı ile puanlanır. Puanlama anahtarında dil ve üslup kullanımı, özgünlük, konuya uygunluk, öznel ve nesnel ifadelere yer verme, başlık kullanımı, yazım ve noktalama gibi ölçütlere yer verilir.

Tema Sonu Değerlendirme
Temanın sonunda genel bir değerlendirme için yapılandırılmış çıkış kartları kullanılır. Böylece öğrencilerin temaya ilişkin bilgi eksiklikleri veya kavram yanılgıları belirlenir. Tespit
edilen eksikliklerin giderilmesi ve hataların düzeltilmesi için gereken uygulamalar yapılır.

Öğrencilerden okudukları romandan belirledikleri bir roman kişisini metnin bağlamına uygun şekilde yeniden kurgulanması istenebilir. Bu kurguyu dijital hikâyeye dönüştürmeleri istenir. Romandan belirlenen bir mekânın diyaloglar yoluyla tanıtılmasına yönelik bir yazma çalışma yapmaları sağlanabilir. Dinlenen radyo tiyatrosundan seçilen bir sahneyi sınıfta canlandırmaları istenebilir.
* Öğrencilerden divan edebiyatında kullanılan nazım şekillerini araştırarak bir kavram haritasına dönüştürmeleri istenebilir.
* ”Edebî eserler; yazarının yaşamından, duygu dünyasından, dünya görüşünden ve kişilik özelliklerinden izler taşır.” görüşüyle ilgili bir münazara düzenlenebilir.

Öğrencilerden incelenen romandaki bir kişiyi belirlemeleri ve o kişinin özelliklerini tanıtmaya yardımcı olacak sorular hazırlamaları istenebilir. Romandan belirledikleri kişilerin ilk karşılaşmalarında kendilerini nasıl tanıtabileceklerine yönelik diyaloglar yazmaları istenebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB 2.1. İletişim, SDB 2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB 3.2. Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D1. Adalet, D3. Çalışkanlık, D6. Dürüstlük, D14. Saygı, D19. Vatanseverlik

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB5.Kültür Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Bu temada öğrencilerin tiyatro ile ilgili temel bilgilere sahip oldukları, belli başlı tiyatro terimlerini, hikâye türünün özellikleri ile bir hikâyenin ve çok modlu bir metnin nasıl tahlil edildiğini, yazılı ve sözlü anlatım aşamalarını, cümle türleri ile ilgili dil bilgisi konularını bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) tespit etmek için giriş kartları, soru-cevap, tartışma gibi yöntem ve teknikler uygulanabilir.

Öğrencilerin önceki sınıf düzeylerinde edebî metinlerden hikâyenin ve tiyatronun nasıl tahlil edileceğine yönelik edindikleri bilgiler, bu temada öğrenileceklere temel oluşturur. Tarih, sosyoloji, psikoloji disiplinlerinden öğrenilen bilgilerle bu temada öğrenilecek bilgiler arasında köprü kurulur.
Hayatın çeşitli yönlerinin yansıdığı hikâye ve tiyatro türlerine ilişkin bilgiler, bu temada seçilen metinlerin incelenmesine temel oluşturur. Dili etkili ve güzel kullanmaya, sözle anlam oluşturmaya yönelik değerlendirme, yorum veya çıkarımlar yapılırken önceki öğrenme yaşantılarından edinilen bilgilerden yararlanılır. Tiyatrodan bir bölümün canlandırılmasıyla kazanılan beceriler, günlük hayatta karşılaşılabilecek bazı olay ve durumlara yönelik olumlu tutum geliştirilmesine olanak sağlar. Böylece “Hayatın Aynası” temasının anlatmaya ve göstermeye bağlı edebî metinlere nasıl yansıdığı üzerine öğrenciler tarafından değerlendirmeler yapılır.

Süreç Çerçevesi: “Hayatın Aynası” temasında öğrencilerin günlük hayatları ile ilişkilendirebilecekleri içeriğe sahip bir tiyatro metninin tahlili yapılır. İkinci okuma metni olarak dilin gücünü ve anlam zenginliğini ortaya koyan küçürek hikâye incelenir. Dinleme/izleme sürecinde öğrencilerin kendi hayatlarıyla ilişkilendirebilecekleri bir belgeselin tahlili yapılır. Konuşma aşamasında, öğrencilere tahlil ettikleri tiyatro metnini canlandırma; yazma aşamasında ise belgeselin içeriğini yansıtan bir afiş hazırlama görevi verilir.
Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Öğrencilerden okumaya başlamadan önce tiyatro metnine göz gezdirmeleri istenir. Başlığından, görsellerinden, kelimelerin yazılış biçiminden, kişi isimlerinden hareketle metnin içeriğine yönelik görüş oluşturmaları ve bunları daha sonra sınıfta paylaşmak üzere not etmeleri gerektiği öğrencilere hatırlatılır (E2.3, E3.2, E3.6). Öğrenciler gruplara ayrılır ve öğrencilerden okuma çemberi yöntemiyle seçilen eserin okunması için strateji belirlemeleri istenir (E1.2, SDB2.2).
TDE2.2
Metin tahliline geçmeden önce öğrencilerin tiyatro metniyle ilgili tahminlerini içeren notlarını sınıf arkadaşlarıyla paylaşmaları istenir. Metni okumadan önceki tahminleri ve okuduktan sonraki tespitlerine yönelik bir eğerlendirme yapmaları sağlanır.

Metin tahlil edilirken sosyal hayata dair gözlemler ve daha önce okunan ya da izlenen tiyatroların özellikleri dikkate alınarak tiyatro metninin zihinsel ve duygusal farkındalık oluşturmaya katkısı hakkında tahminlerde bulunulur. Tahminler yapılırken “vızıltı grubu” tekniğinden yararlanılabilir (E2.2, SDB2.1, OB9). Olay, durum, algı, mekân, kişiler ve söz varlığı bakımından gerçek hayat ile tiyatro metninin atmosferi “balık kılçığı tekniği” kullanılarak karşılaştırılır (SDB1.2, KB2.7).
İncelenen tiyatro metninden seçilen kelimelerin ve kelime gruplarının sosyal hayatı yansıtıp yansıtmadığına dair gerekçeli görüş bildirilir (SDB3.3). Tiyatronun konusu, yazılma amacı; metin ile yazar arasındaki ilişki ve metindeki karakterlerin davranışlarından hareketle duygu ve düşüncelerine yönelik kısa cevaplı sorularla öğrencinin çıkarımlar yapması sağlanır (SDB2.3). Verilen cevaplardan hareketle -metin okunmadan önce- içeriğe yönelik yapılan tahminlerin doğruluğu kontrol edilir. Öğrencilerden okudukları metni içerik, tür, dönem, zihniyet, üslup vb. yönünden Türk dünyası veya dünya edebiyatına ait modern bir tiyatro (komedi veya dram) metniyle T diyagramı kullanarak karşılaştırmaları istenir. Karşılaştırma sonuçlarından hareketle bir sınıflandırma yaptırılır (E3.3, E3.6, E3.9, E3.10, OB5, OB9).
Öğrencilerin metni özetlemesi sağlanır ve öğrencilerden metinlere yönelik görüşlerini dile getirmeleri istenir. Okudukları metnin sahnelenmesi için nasıl bir dekor tasarımı yapmayı düşündüklerini sözlü olarak ifade etmeleri istenir (SDB2.1).
TDE2.3
Tiyatro eserindeki dramatik örgü unsurları tespit edilir. Dramatik örgüyü oluşturan unsurlar arasındaki etkileşim belirlenir. Karakterlerin dil özelliklerini yansıtan monolog ve diyaloglar üzerinde durulur, bunların oluşturulma amacına yönelik çıkarımlar yapılması sağlanır (SDB3.3).
Öğrencilerden metin yazarının üslup seçiminin neden ve sonuçları ile ilgili görüş oluşturmaları istenir. Ardından metindeki cümle çeşitleri üzerine inceleme yapılarak öğrencilerden cümle çeşitliliğinin metne ve yazarın üslubuna ne gibi katkılar sağladığı hakkında düşüncelerini ifade etmeleri istenir. Öğrenciler, metnin yazarı ve metnin yazıldığı dönemin özellikleri hakkında açıklamalar yapar.
Açık uçlu sorular hazırlanarak öğrencilerden metindeki millî, manevi, evrensel değerlerin neler olduğu; bunların metne nasıl yansıtıldığı ve bu değerlerin günlük hayattaki önemi ile ilgili düşüncelerini belirtmeleri istenir. Böylelikle öğrencilerde saygı ve vatanseverlik değeri desteklenir (D14, D19). Öğrenciler, metindeki çatışma unsurlarını belirleyerek bunların metne olan etkisini tespit eder. Metinden tespit ettikleri yapı unsurları, çatışma ve dramatik örgünün yer aldığı bir kavram haritasını hazırlar.
TDE2.4
Öğrencilere okudukları tiyatro metninde günlük hayattaki insan ilişkilerine dair neleri görebildiklerine yönelik bir beyin fırtınası yaptırılır (SDB2.1). İleri sürülen fikirleri göz önünde bulundurarak öğrenciler, metni kendi beğenilerine göre değerlendirir. “Ben kimim?” oyunu ile metindeki karakterlerin özellikleri öğrenci tarafından kısaca tanıtılır ve bu karakterin kim olduğu sınıfa sorulur. Öğrencilere metindeki karakterlerin hangisini canlandırmak isteyecekleri sorusu yöneltilir ve bu tercihlerinin gerekçelerini açıklamaları istenir (SDB3.3).
Metindeki karakterlerin günlük hayatın gerçekleri içinde başka nasıl davranabileceklerine yönelik seçenekler sunmaları sağlanır (SDB3.2, E3.10).
Metnin içeriğinden ve şahıs kadrosunun özelliklerinden hareketle metnin farklı disiplinlerle ilişkisi değerlendirilir. İnsan ilişkilerinde öne çıkan değerlerin tiyatro türündeki metinlere nasıl yansıdığı ile ilgili çıkarımlarda bulunmak üzere dünya edebiyatından bir modern tiyatro örneğiyle karşılaştırma yapmaları sağlanır (KB2.7). Karşılaştırma sonuçları için karşılaştırma tablosu hazırlanır. Tablodaki sonuçlardan hareketle genellemeler yapmaları istenebilir.

İkinci okuma metni olarak küçürek hikâye seçilir. Küçürek hikâye işlenirken edebî metinlere yönelik metin sürecinin aşamaları takip edilir. Küçürek hikâyelerin genel özellikleri göz önünde bulundurularak metne özgü yapı, dil ve anlatım özellikleri doğrultusunda tahlil yapılır.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1
Öğrencilere tahlil ettikleri tiyatro metnini canlandırmaya yönelik performans görevi verilir (SDB1.2).
Sınıf, tiyatro metnini canlandırma amacıyla gruplara ayrılır. Her grup, tiyatronun belirli bir bölümünü canlandırmak üzere seçim yapar ve aralarında rol dağılımını gerçekleştirir (SDB2.2). Hedef kitle, süre, amaç göz önünde bulundurularak canlandırma için uygun yöntem ve strateji belirlenir. Bu süreçte iletişimin önündeki engeller ortadan kaldırılır (SDB2.1). Bu çalışmaların sağlıklı ilerleyebilmesi için kontrol listesi oluşturularak uygulanan adımlar işaretlenir.
TDE3.2
Öğrencilerden tiyatro eserinde kendi belirledikleri bölümlerin canlandırmasını nasıl yapacaklarına, içeriğe uygun hangi jest ve mimikleri kullanacaklarına yönelik tahminlerini ön bilgilerini de kullanarak belirtmeleri istenir. Yapılan rol dağılımının o rolü oynayacak öğrenci tarafından içselleştirilmesi ve canlandırma sırasında hangi jest, mimik vb. unsurların kullanacağı hakkında karara varılması için öğrencilerin düşüncelerini karşılaştıracakları bir beyin fırtınası gerçekleştirilir (SDB2.1). Ardından öğrenciler, metinde yer alan karakterler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri sınıflandırır ve bu sınıflandırmayı da göz önünde bulundurarak planlarını hazırlar.
Gerektiğinde öğrencinin, rolüne uygun doğaçlama sözler kullanmasına ve bu ifadeleri dildeki zengin anlatım olanaklarını kullanarak oluşturmasına imkân tanınır. Canlandırma sırasında beden dilini, diksiyon ve telaffuzu, görsel ve işitsel ögeleri etkin biçimde kullanmanın önemi vurgulanır. Öğrenciler, bu çalışmalarla ilgili taslak planlarını arkadaşlarına sunar; gelen bildirimler doğrultusunda planlarına son şeklini verir (E1.4, E2.1, SDB1.2).
TDE3.3
Öğrenci, canlandırmaya dikkat çekici bir girişle ve planına uygun olarak başlar. Rolünün gerektirdiği duygu durumunu kendine özgü bir üslupla yansıtır. Rolüne ait söz varlığını bağlama uygun kullanır. Canlandırma sırasında karakterin olumlu tutum ve değerlerini vurgulayarak duygu, düşünce ve hayallerini yansıtırken tutarlı olmaya özen gösterir. Canlandırmada Türkçenin anlam zenginliğine, kelimeler arasındaki uyuma, diksiyon ve telaffuza, izleyici ile iletişim kurmaya, zamanı ve mekânı etkin şekilde kullanmaya dikkat eder.
TDE3.4
Öğretmen tarafından yapılacak değerlendirmede kullanılacak puanlama anahtarında içeriğe uygunluk, özgünlük, canlandırma becerisi, sözü ve beden dilini etkili kullanma, grupla uyum içinde çalışma gibi ölçütlere yer verilir. Öğrenci canlandırma sırasında rolünün kendisinde oluşturduğu duygu ve düşünceleri aktarır (SDB1.1). Yaptığı rol hakkında akranlarının görüşlerini alıp değerlendirir. Bu çalışmada edindiği tecrübeden ve yapılan eleştirilerden hareketle özgün konuşmacı kimliğini oluşturur. Yapılan canlandırma çalışmasını kaydederek okulun resmî çevrim içi sitesinde yayımlayabilir (OB2).

Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Öğrencilere “Hayatın Aynası” temasına uygun içeriğe sahip çok modlu bir metin olan belgesel dinlettirilir/izlettirilir (SDB2.1).
Dinlemeye/izlemeye başlamadan önce öğrenciler tarafından dinleme/izleme amacı belirlenir. Metnin (varsa) görselinden veya başlığından metnin içeriğine yönelik tahminlerde bulunulur. Dinleme/izleme esnasında sürece olumsuz etki edebilecek unsurlar ortadan kaldırılır. Öğrenciler, dinleyeceği/izleyeceği metin için uygun dinleme/izleme yöntem ve stratejisini seçer. Seçilen belgesel dinletilir/izletilir. Dinleme/izleme esnasında öğrencilerden metinde “Hayatın Aynası” temasının içeriğini yansıttığını düşündükleri kelime ve ifadeleri not almaları istenir. Alınan notlardan hareketle izlenen/dinlenen metinde verilmek istenen iletiler hakkında bir fikir oluşturulur (E3.2, E3.6, KB3.3). Dinleme/izleme sürecinin amacına uygun ve etkin bir şekilde yürütülebilmesi için kontrol listeleri oluşturulabilir.
TDE1.2
Bu temada dinlenen/izlenen belgeselde çok modlu metinlerde kullanılan dilin özelliklerine ait ön bilgiler, açık uçlu sorularla harekete geçirilir. Adından, jeneriğinden veya tanıtım afişinden hareketle belgeselin içeriği hakkında öğrencilerin tahminde bulunmaları sağlanır. Öğrencilerden aldıkları notlardan yola çıkarak metinde açıkça sunulan bilgileri tespit etmeleri; belgeselin konusunu, bilgilerin sunuluş şeklini, ana düşünce ve yardımcı düşüncelerini belirleyerek bunlarla ilgili çıkarımlarını kendilerinin hazırlayacağı zihin haritasına yerleştirmeleri istenir (SDB1.2).
Öğrencilerden belgeselin içeriğinin senarist ve yönetmenle olan ilişkisi konusunda düşüncelerini not etmeleri istenir. Öğrencilerden belgeseli izlemeden önce metnin içeriği hakkındaki tahminlerini, belgeseli izledikten sonraki tespitleri ile karşılaştırmaları ve elde ettikleri sonuçları sınıfta paylaşmaları istenir (KB2.7).
Öğrencilerden belgeseldeki gerçek ve kurgu unsurları ile öznel ve nesnel ifadeleri “balık kılçığı tekniği” ile göstermeleri istenir (SDB1.2). Bunların belgeselin inandırıcılığına ve güvenilirliğine etkisi ile ilgili görüşlerini bildirmeleri sağlanır. Öğrencilerin dinlediği/izlediği belgeselde açık ve örtük iletileri fark edip bilgilerin güvenilirliğini sorgulamaları istenir. Belgeseli özetlemeleri, özetlerini sınıfta paylaşmaları sağlanır. Böylelikle öğrencilerde çalışkanlık değeri desteklenir (D3).
TDE1.3
Dinlenen/izlenen çok modlu metinde yapı unsurları ve dil ve anlatım özellikleri, kullanılan dilin anlamsal boyutu kısa cevaplı sorularla belirlenir. Metindeki iletilerin verilmesinde görsel, ses, nesne ve mekân gibi unsurların işlevselliği hakkında gerekçeli yorumlar yapılması istenir (SDB3.3, OB2). Dinlediği/izlediği belgeselde söz konusu dönemin özelliklerini belirlemesi; metnin içeriğinin, yapı unsurlarının, dil ve anlatım özelliklerinin dönem ve toplumla ilişkisine yönelik çıkarımlarını sınıfta sözlü olarak ifade etmesi sağlanır (SDB2.1).
Dinlediği/izlediği belgeseldeki ses ve/veya görüntü desteğini ortadan kaldırıp bu unsurların varlığının içerikle olan uyumu ve metne kattığı değerle ilgili öğrencilerin görüşleri alınır. Ayrıca belgeselde millî, manevi ve evrensel değerlerin aktarılması ile ilgili düşünceleri sorulur. Metnin diğer disiplinlerle olan ilişkisi ele alınır. Süreç çalışma kâğıdı ile değerlendirilir.
TDE1.4
Öğrenciler, dinledikleri/izledikleri çok modlu metne değer katan unsurları günlük hayatın gerçeklerini göz önünde bulundurarak kendi beğenileri doğrultusunda değerlendirir. Yapılan değerlendirmeler ve ilgi alanları doğrultusunda öğrencilerin etkin dinleyici kimliklerini oluşturmaya yönelik bilgilerin yer aldığı bir öğrenme günlüğü oluşturması sağlanabilir (SDB1.1). Metin her yönüyle tahlil edildikten sonra metnin diğer disiplinlerle ilişkisini göstermek için metnin başka tür/temada bir metinle karşılaştırması yapılabilir.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1
Öğrencilere dinlenen/izlenen belgeselin içeriğini yansıtan bir afiş hazırlamalarına yönelik performans görevi verilir (SDB1.2). Öğrencilerden performans görevleri için sınıf dışında hazırlık yapmaları istenir, performans görevi sonrasındaki ürünler sınıfta sergilenir.
Afişin ne olduğuna, afiş hazırlanırken hangi malzemelerin kullanıldığına, afişlerde dil yapılarının nasıl oluşturulduğuna yönelik örnekler, öğretmen tarafından gösterilerek yazma amacı ve yazılacak metnin özellikleri belirlenir. Tespitlerinden hareketle yazma stratejisine karar verilir. Öğrenciler, yazma amacına uygun olarak seçtiği stratejiyi yapılandırır.
TDE4.2
Çevredeki reklam panolarından, tiyatro ve film afişlerinden faydalanılarak ön bilgiler harekete geçirilir. Öğrenciler; etkileyiciliği artırmak için afişte kullanılabilecek renk, yazı ve görsel unsurlara yönelik tahminlerde bulunur. Afişin iletisine karar verir. Birkaç alternatif oluşturur, bunları karşılaştırarak en uygun iletiyi seçer. Öğrenciler, belgeselde yer alan, ön plana çıkarmak istedikleri hangi iletiye yönelik afiş hazırladıklarını açıklar. Bunun için bir sınıflandırma yapılır ve bu sınıflandırma bir tablo üzerinde gösterilir. Öğrenciler, tabloda hangi iletiye yoğunlaşıldığını belirleyerek belgeselin etkileyiciliğinin hangi unsurlarla sağlandığı üzerine çıkarımda bulunur. Hazırlayacağı afiş için gerekli bilgileri toplar ve söz varlığını da kullanarak çalışmanın içeriğini düzenler. Her bir öğrenci, dili hangi bağlamda kullanacağına ve içeriği destekleyecek görsel/işitsel malzemelere karar verir. Hazırladığı taslak planı arkadaşlarına sunar ve onlardan aldığı geri bildirimler doğrultusunda plana son şeklini verir (SDB1.2).
TDE4.3
Öğrenci, afişi hazırlamak için plana uygun hareket eder. Çalışmada yansıtmak istediği duygu ve düşünceyi özgün bir üslupla dile getirir (SDB2.1). Afişte hedef kitleye uygun bir söz varlığı ve üslup kullanır. Vermek istediği iletiyi çarpıcı bir şekilde ifade eder, iletmek istediği duygu ve düşünce ile kullandığı ifadelerin tutarlı olmasına özen gösterir.
Afişte olumlu tutum ve değerleri ön plana çıkarır. Kullandığı ifadelerin Türkçenin dil yapısına uygun olmasına, kelimeler arasındaki anlam ilişkisine, yazım ve noktalamaya dikkat eder (E3.11).
TDE4.4
Performans, öğretmen tarafından dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir. Puanlama anahtarında konuya uygunluk, yaratıcılık, özgünlük, etkileyicilik, görsel/işitsel ögelerin seçimi gibi ölçütlere yer verilir.
Öğrenci, afiş hazırlama sürecinde kendisinde meydana gelen davranış değişikliği ile duygu ve düşüncelerini değerlendirir. Afişi içerik, dil ve anlatım yönünden inceler ve sınıfta arkadaşlarından aldığı geri bildirimlerle yeniden düzenler. Son şeklini verdiği afişi sınıf/okul panolarında ya da okulun resmî çevrim içi ortamlarında paylaşır. Paylaştığı afişte kullandığı görseller veya alıntılarla ilgili telif haklarına dikkat ederek hakkaniyetli ve dürüst bir tutum geliştirir (D6).
Tema Sonu Değerlendirme
Tema sonunda temada öğrenilenlerle ilgili öğrenme günlüğü hazırlanır. Böylece öğrencilerin tema öncesi bildikleri ile tema sonrasında edindikleri bilgiler arasında bir karşılaştırma
yaparak öğrencilerin farkındalık kazanmaları sağlanır. Okuma ve dinleme/izleme metinlerinin tahlilleri ile öğrencilerin konuşma ve yazma ürünleri tema sonunda beraber değerlendirilir. Öğrenciler, hayatın gerçeklerinin edebî ve öğretici metinlere nasıl yansıdığını, bu yansımanın okurdaki dil farkındalığını ne ölçüde etkilediğini, bunların kendi konuşmacı ve yazar kimliğini oluşturmadaki etkisini fark eder.

Öğrenciler, incelenen tiyatro metninde işlenen konuyu farklı yönleriyle ele alan bir drama etkinliği gerçekleştirebilir. Tiyatrodaki karakterleri tanıtmaya yönelik infografik metinler oluşturabilir. Okunan küçürek hikâyeyle ilgili bir resim yapabilir.
* Öğrencilerden Türk edebiyatında modern tiyatronun gelişim çizgisini konu alan bir araştırma yapmaları ve bunu güvenli dijital ortamlarda paylaşması beklenebilir.

Öğrenciler, incelenen tiyatro eserindeki kişilerden birine yönelik takdim konuşması hazırlayabilir. Oyun kişilerinin sözlerinden oluşan bir pano oluşturabilir. Okudukları küçürek hikâyeden hareketle farklı türde bir metin yazabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D3. Çalışkanlık, D7. Estetik, D8. Mahremiyet, D10. Mütevazılık, D14. Saygı, D15. Sevgi

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Bu temada öğrencilerin öğretici metinlerin genel özelliklerini; anı, biyografi ve otobiyografi türlerini, düşünceyi geliştirme yollarını, anlatımın temel ilkelerini, şiir türünün özelliklerini, yazılı ve sözlü anlatım oluşturma süreçlerini, hazırlıklı konuşma yapabilmeyi; tavsiye, tercih, öneri, şart anlamı taşıyan ifade ve yapıları bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerden günlük, şiir, hikâye ve blog ile ilgili bilgilerini değerlendirmek için kıyaslama ve karşılaştırma içeren bilgi kartları oluşturmaları istenir. Soru-cevap, tartışma gibi yöntemler kullanılarak kişilerin günlük tutma nedenleri sorgulanır.

Günlük türü, 9. sınıfta incelenen gezi yazısı ve deneme türleri; 11. sınıfta incelenen anı, biyografi ve otobiyografi türlerindeki metinler ile ilişkilendirilir. Günlük türünün hayatı anlamlandırıp yorumlama, duygu ve düşünce dünyasının derinliklerini keşfedebilme vb. açılardan kişiye sağlayacağı katkılar ele alınır. Kişinin hayatını konu edinen gezi yazısı, deneme, biyografi ve otobiyografilerin incelenmesine yönelik sahip olunan bilgilerden günlük türündeki metnin incelenmesinde yararlanılır. Öğrenciler tarafından burada edinilen bilgi ve beceriler günlük yaşamda kullanılabilir, metinlerde yer alan sosyolojik, psikolojik ve kültürel unsurlar değerlendirilebilir.
İnceleme ve değerlendirme sürecindeki tespitler ve çıkarımlar aracılığıyla edebî metinler değerlendirilirken başkalarının hayat tecrübelerinden edinilen bilgi ve izlenimlerin öğrencilere yansıtılması sağlanabilir. Şiir türü hakkındaki önceki bilgiler, şiir incelemesi yapılırken kullanılır. Öğrencilerin önceki öğrenmelerinde edindikleri sunum yapma ve yazılı metin oluşturma becerileri temada ele alınan konularla pekiştirilir. Öğrencilerin sunum yapma ve yazılı metin oluşturmadaki kazanımlarını diğer derslerdeki ödev veya performans çalışmalarında da kullanabilmeleri için genellemeler yapılır. Bazı meslek dallarında ve akademik çalışmalarda sunum yapmanın ve yazılı metin oluşturmanın önemiyle ilgili farkındalık oluşturulur. Ayrıca bu temada hikâye türünde bir metnin incelenmesine yönelik edinilen bilgiler “Toplumun Ahengi”, “Hayatın Dengesi” ve “Hayalimdeki Yarın” temalarında ele alınacak anlatmaya bağlı metinlerin incelenme sürecine katkı sağlar.

Süreç Çerçevesi: “Benim Yolculuğum” temasının işlenişi sürecinde günlük, blog, şiir ve hikâye türlerinden metinler okunur ve bunlar metin tahlili yöntemiyle çözümlenir. Ardından yazma çalışması olarak geleceğe dair planlarını bir forumda anlatmak için öğrencilerden forum metni hazırlamaları istenir. Dersin dinleme/izleme becerisine yönelik çalışmalarında, kişisel gelişimi ele alan çok modlu bir metin dinletilir/izletilir. Konuşma becerisi kapsamında öğrencilerden inceledikleri metinlerden hareketle kişisel gelişimi nelerin etkilediği ile ilgili hazırlıklı konuşma yapmaları beklenir.

Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Okuma becerisini geliştirmek amacıyla öğrencilerin, temanın içeriğini yansıtan bir günlük, bir şiir ve bir hikâye okumaları sağlanır.
Öğrencilerin ilgilerini çekmek ve onlarda merak uyandırmak için alanında önemli başarıları bulunan tarihî bir kişinin ilginç alışkanlıklarını konu eden kısa bir metin okutulur veya dinletilir/izletilir (SDB2.1). Daha sonra bu kişinin başarılarına temel teşkil eden azimli, kararlı, planlı olmak gibi bireysel niteliklerine çalışkanlık değeri bağlamında yer verilir (D3, E1.3). Kişilerin özel yaşamlarını yazmak istemelerinin nedenlerinin neler olabileceği ve bu kişilerin hayatıyla ilgili başka neleri öğrenmek istedikleri kısa cevaplı sorularla tespit edilerek öğrencilerin bu konudaki motivasyonlarını arttırmaya yönelik sorular oluşturması sağlanabilir (SDB1.2, E3.8, E1.1). Kişinin kendi yaşamını anlatmasının yazara ve okura sağladığı faydalar üzerine “düşün-eşleş-paylaş” etkinliği ile ikili gruplardan tartışarak görüş oluşturmaları istenir (KB2.18). Bu süreçte öğrencilerin fikirlerini saygı çerçevesinde ve rahatça dile getirebilecekleri bir ortam sağlanır (D14, SDB2.2, E3.5, E2.3, E3.11).
Kişinin kendi dünyasını anlattığı günlük türünde yazılmış edebî bir metin belirlenir. Öğrencilerden genel bir fikir oluşturmaları için bu metne hızlıca göz atmaları istenir. Öğrencilere metinle ilgili inceleme ve değerlendirme yapılacağı hatırlatılır, yazarın duygu ve düşünce dünyasını yansıtan ögelere dikkat ederek güdümlü okuma yöntemiyle metni okumaları sağlanır. Okuma sürecini sağlıklı yönetebilmek için öğrencilerin okumaya hazırlık yapması, önceki bilgilerini kullanması, okuma öncesi sorular oluşturması, tahminde bulunması, amaç belirlemesi ve okuma yöntemleri uygulaması gibi ölçütlerin yer aldığı kontrol listesi öğretmen tarafından hazırlanır. Bu form ile öğrencilerin seçim yapmaları sağlanır ve okuma sürecinde ilişkiyi sürdürme düzeyleri belirlenir (E3.7).
TDE2.2
Metni okuduktan sonra metnin içeriği hakkında görüş oluşturulur, metnin yazılma amacı belirlenir. Metne konu edilen dönemdeki toplumsal normların metin üzerindeki etkisi ile öğrencinin kendi yaşam deneyimleri arasında bağlantı kurulur (SDB2.3). Günlükte belirtilen tarihler göz önünde tutularak metnin yazıldığı döneme ilişkin genel bilgiler sıralanır (OB1). Bireysel tecrübeleri anlamlandırmada sanatın/edebiyatın sağladığı imkânların fark edilmesi amaçlanır ve böylelikle öğrencilerde estetik değer desteklenir (D7).
Metinde anlamı bilinmeyen kelimelerin anlamları bağlamdan hareketle tahmin edilir. Tarihsel empati kurularak metnin dönemle ilişkisi konusunda çıkarımlar yapılır (SDB3.3,E2.1, D14, KB3.1). Metinden elde edilen bilgilerin yardımıyla yazarın günlük hayatıyla veya kişilik özellikleriyle ilgili karşılaştırmalar yapılır (OB1). Burada ayrıca öğrencilerin başka bir hayat hikâyesi aracılığıyla kendini tanımanın, zayıf ve güçlü yönlerini fark etmenin, eleştiriye açık olmanın önemini mütevazılık değeri bağlamında kavramaları sağlanır (D10). Karşılaştırma tablosu yoluyla günlük ve anı türündeki birer metin içerik, dil ve anlatım özellikleri gibi yönlerden karşılaştırılarak türler arasında sınıflandırma yapılır (E3.7). Karşılaştırma ve sınıflandırmalardan elde edilen sonuçlar belirli yerleri boş bırakılmış çalışma kâğıdı üzerinde yapılacak etkinliklerle değerlendirilebilir.
TDE2.3
Metinden edinilen bilgilerden hareketle günlük türünün genel özellikleriyle ilgili (tarih belirtilmesi, günü gününe yazılması, birinci kişili anlatımın kullanılması, kişisel görüşler içermesi, içten bir üslup kullanılması vb.) çıkarımlar yapılır (OB1). Öğretmen tarafından günlük türünün özellikleriyle ilgili gereken açıklama ve düzeltmeler yapılır. Metnin konusundan; metinde anlatılan olay, durum veya kişilerle ilgili bilgilerden; metinde verilmek istenen iletilerden hareketle yazarın duygu ve düşünce dünyasına yönelik çıkarımlar açık uçlu sorularla dile getirilir (SDB2.3). Öğrencilerden yazarın özel yaşamının bir mahremiyet içerdiğini ve metinle ilgili değerlendirme yapılırken bunun göz önünde bulundurularak öğrencinin özel yaşama saygı duyulmasının gerekliliğini fark etmesi sağlanır (D8). Bu farkındalığın aynı zamanda Türk dili ve kültürüne hizmetleri bulunanlara karşı taşınması gereken vefa duygusunun ve saygının bir gereği olduğunun da bilinmesi istenir (D14, D15).
Günlüğe konu olan önemli bir olay; kişi veya yerle ilgili bilgiler ile yazarın bunlara bakışını etkileyen etkenler tutarlılık, öznellik, nesnellik açısından değerlendirilir. Bunlar amaç, koşul, sebep ve sonuçları bakımından birbiriyle ilişkilendirilir. Yapılan çalışma bir karşılaştırma tablosu ile gösterilebilir (E3.2, E3.4). Günlüğe konu olan kişi, yer, nesneler, olaylar, durumlar veya başka kişiler arasında nasıl bir etkileşim olduğu belirlenir (OB9). Yapılan karşılaştırmalar neticesinde elde edilen bilgilerle kavram haritası oluşturulur. Bu süreçte küçük grup çalışması yapılabilir (E3.6, SDB1.2).
Günlük metninin çözümleme sürecinin ardından ara metin olarak öğrencilere bir blog yazısı okutulur. Öğrencilerden blog yazısını oluşturan temel ögeleri ve bunların kullanılma amaçlarını belirlemeleri istenir (OB2). Okunan blog yazısını daha etkili kılmak için izlenebilecek yollarla ilgili beyin fırtınası yapılarak görüş oluşturulur (SDB2.1). Blog yazısı ile günlük arasında metnin oluşturulma amacı, hedef kitlesi, biçim özellikleri, dil ve üslup özellikleri bakımından benzerlik ve farklılıklar bir karşılaştırma tablosu aracılığıyla ortaya konur (E3.2, KB2.7).
Metinlerdeki tavsiye, tercih, öneri, koşul anlamı katan ifade ve yapılar bulunur; bunların metindeki işlevleri değerlendirilir. Okunan günlük ve blog metinlerinin ayırt edici dil ve üslup özellikleri belirlenir, her iki metnin dil ve anlatım özellikleri karşılaştırılır (OB9). Öğrencilerden kendi beğenileri doğrultusunda okudukları günlük ve blog yazısına değer katan unsurları belirlemeleri istenir. Öğrenciler bu metinlerle ilgili görüş ve beğenilerini gerekçelendirerek açıklar (E3.10, SDB3.3).
TDE2.4
Okunan günlük metnine yönelik derinleşmeyi sağlamak için yazarın olaylar veya kişiler karşısındaki duygu, düşünce ve tutumuyla ilgili öğrencilerden eleştirel görüşlerini bildirmeleri istenir. Yazarın olaylara bakışı ve bunları sunuş şekli yorumlanır. Olaylar ve kişilerin yazarın üslubu üzerindeki etkileri değerlendirilir. Öğrenciler, görüşlerini bir öğrenme günlüğü ile ifade edebilir (SDB1.2, E3.10). Öğrencilerden yorum yaparken kendilerini yazarın yerine koymaları ve benzer durumlar karşısında hangi duygu, düşünce ve tavırları sergileyebileceklerini paylaşmaları istenir (SDB2.3, E2.1).
Okuma metni olarak verilen günlüğün oluşturulma düzeni tespit edilir. Günlükte konu edilen olay, durum, yer, nesne ve kişilerle ilgili bilgilerde kullanılan düşünceyi geliştirme yolları öğrencilerle birlikte değerlendirilir.
• Diğer okuma metinleri olan şiir ile hikâyede kişinin duygu, düşünce dünyasını yansıtıp zenginleştirecek unsurların ve bu metinlerin tür, biçim, yapı ile üslup özelliklerinin incelenmesi “okumayı yönetme”, “anlam oluşturma” ve “çözümleme” aşamalarındaki çalışmalarla gerçekleştirilir.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1
Öğrencilerin genel ağdaki güvenilir ortamlarda yer alan forumlarda geleceğe dair planlarını anlatacakları yazılı bir metin oluşturabilmelerine yönelik performans görevi ile yazma becerilerinin işlevsellik kazanması sağlanır. Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir.
Öğrencilerden genel ağda bulunan ve “edu”, “org”, “gov” uzantılı güvenilir ortamlardaki forumlarda yayımlanmak üzere geleceğe dair planlarını anlattıkları bir metin yazmaları istenir. Öğrenciler; hayallerini, gelecek planlarını, ilgi alanlarını, duygu ve düşüncelerini en iyi şekilde anlatabilmek için uygun gördükleri metin türünü belirler. Hedef kitleye ve amaca uygun yazma yöntem ve stratejileri belirlenir. Yazma içeriği oluşturulurken metnin iletilerinin okurlar tarafından daha iyi anlaşılmasını sağlamak ve uygun şekilde iletişimi sürdürmek amacıyla hedef kitlenin özellikleri dikkate alınır. Yazma sürecine etki eden engeller ortadan kaldırılır (E2.3, SDB2.1).
TDE4.2
Okunan ve dinlenen/izlenen metinlerin inceleme sürecinde öğrenilen bilgiler gözden geçirilir ve yazma sürecinde bunlardan yararlanılır. Metnin içeriği oluşturulurken hedef kitlenin beklentilerine yönelik tahminlerde bulunularak hazırlık yapılır (E2.1). Metin oluşturulurken bilgiler ve düşünceler arasında önem, doğruluk, geçerlik, tutarlılık bakımından karşılaştırma içeren iletiler belirlenir (E3.6). Metinle ilgili değerlendirmeler sınıflandırılarak metin belirli bir yazma düzeni çerçevesinde sunulur (E3.7). Gerekli durumlarda geleceğe dair planların yazıldığı metinle ilgili ileti, söylem, açıklama veya yönergeler farklı cümlelerle yeniden dile getirilir (E3.3).
Yazılan metnin içeriğini desteklemek ve etkileyiciliğini artırmak amacıyla metne değer katacağı düşünülen metin alıntıları, özdeyişler, görsel ve işitsel ögeler vb. unsurlara yer verilir. Geleceğe dair planlardan forumda belirtilen kurallara uygun biçimde, kendi içinde anlam bütünlüğü olan, bilgilendirici ve açıklayıcı nitelikler taşıyan özgün bir yazılı metin oluşturulur. Forum metni oluşturulurken dijital araçlar kullanılabilir. Hazırlanan metinlerin yer aldığı forum linkleri paylaşılabilir. Öğrenciler başkalarına yorum yazabilir. Dijital olmayan ürünler ise okul/sınıf panolarına asılabilir (E1.5, E2.3, OB2).
TDE4.3
Geleceğe dair planların anlatılacağı forum metninde kime, neyin, nasıl, hangi araçların kullanılarak anlatılacağına ilişkin planlama yapılır (E2.1, E3.2., SDB1.2). Ele alınan konuyu desteklemek amacıyla düşünceyi geliştirme yollarından yararlanılarak metnin içeriğine ve hedef kitlesine göre belirlenen söz varlığı unsurları bağlama uygun şekilde kullanılır. Metin aracılığıyla okuyucuya verilmek istenen iletiler açık veya örtük bir şekilde ifade edilir. Yazılan metinde dil yapıları işlevine uygun ele alınır; eksiltili yapı, bağlama, gönderim, değiştirim ve sözcük bağdaşıklığı ögeleri kullanılır. Metin, yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine uygun biçimde yazılır (E1.5, E3.3, E3.11).
TDE4.4
Yazma sürecine etki eden unsurlarla ilgili hazırlanmış olan performans görevi, öğretmen tarafından belirlenen ölçütlere göre dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Puanlama anahtarında dil ve üslup özellikleri, anlatım planının kuruluşu, anlatım ilkelerine uygunluğu, yazım ve noktalama gibi ölçütlere yer verilir.
Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Öğrencilerden bu temada söyleşi türünde çok modlu bir metin dinlemeleri/izlemeleri istenir (SDB2.1). Kişinin kendi dünyasını konu eden bir söyleşi içerik olarak seçilip sınıfa getirilebilir.

Dinleme/izleme metni olarak kişinin kendi dünyasını ele aldığı, söyleşi türünün özelliklerini taşıyan çok modlu bir metin seçilir. Söyleşiye konu edilen kişiyle ilgili bilgi edinmek, söyleşi metnini incelemek ve değerlendirmek amacıyla etkili dinleme/izleme yöntemi kullanılır.
Dinleme/izlemenin etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için gerekli olan ön hazırlıklar yapılır, iletişim engelleri ortadan kaldırılır (SDB2.1). Dinleme/izleme süreci boyunca belirlenen amaçlar doğrultusunda notlar tutulur. Bu çalışmaların nasıl yapıldığına dair izlenimleri belirlemek için bir gözlem formu oluşturulabilir (E3.7). “Sizce söyleşi metinleri, yazarın kendi dünyasını okuyucuya aktarma ve kişisel deneyimlerini paylaşma konusunda ne kadar etkilidir?” vb. bir soru sorulur. Öğrenci bu soruya ilişkin düşüncelerini “Bir ver, bir al.” gibi bir teknik uygulayarak on dakika içerisinde sınıfta ulaşabildiği en fazla sayıda arkadaşı ile paylaşır. Öğrenci önce kendi görüşünü söyler ve ardından karşısındaki arkadaşının görüşünü dinler ve kısa süre içerisinde çok sayıda arkadaşıyla görüş paylaşımı yapar (SDB2.2).
TDE1.2
Seçilen söyleşi metni dikkatli bir şekilde dinlenir/izlenir (SDB2.1). “Soru-cevap tekniği” kullanılarak söyleşi metninin konusu, yazılış amacı ve hedef kitlesi belirlenir (E3.2). Söyleşi metnini incelemek için daha önceki dinleme/izleme etkinlikleri ile metin inceleme yöntemlerinden öğrenilen bilgilerden yararlanılır. Dinleme/izleme sürecinin sağlıklı yürütülmesi için öğrencilerin dinleme/izleme sürecine etki eden bilişsel, duyuşsal ve fiziksel etkenlerini içeren bir gözlem formu oluşturulur. Bu formla öğrencilerin dinleme/izleme sürecindeki gelişimleri takip edilir (E3.7).
Söyleşi metninde kişinin kendi dünyasıyla ilgili verilen bilgiler belirlenir, “görüş geliştirme tekniği” kullanılarak bu bilgilerin tercih edilmesine yönelik tahminler yürütülür (E3.4). Metinde anlamı bilinmeyen kelimelerin anlamı bağlamdan hareketle tahmin edilir. Metinde sunulan bilgi ve görüşleri tespit etmek, öznel ve nesnel yargıları belirlemek amacıyla açık uçlu sorular sorulur (E3.4). Söyleşi metninde ortaya konan duygu ve düşüncelerin konuşmacının günlük yaşamıyla ilişkisi üzerine çıkarım yapılır (SDB3.3, E3.11). Söyleşi metni ile daha önce okunan günlükte baskın olan duygu ve düşünceler sıralanır (E3.3, E3.4). Söyleşi metninde konuşmacının olay, durum ve kişiler karşısındaki tutumunu etkileyen unsurlar ile bunların yansıması olan duygu ve düşünceler, neden-sonuç ilişkileri dikkate alınarak sınıflandırılır (E3.6). Oluşan görüş ve düşüncelerin ifade edildiği bir çalışma kâğıdı hazırlanır. Metinde konuşmacının belirli bir konuya ilişkin fikirlerine yönelik eleştirel bakış ortaya konur veya görüşler gerekçeleri ile belirtilir (E3.10, SDB3.3).
TDE1.3
Söyleşi metninde ortaya konan duygu, düşünce ve görüşleri yansıtan bir çalışma kâğıdı hazırlanır. Elde edilen bilgilerden yola çıkılarak tümevarım yöntemiyle metnin ana düşüncesi belirlenir (E3.6, E3.7).
Söyleşide konuşmacının duygu, düşünce ve tutumunu etkileyen olay, olgu, kişi, nesne ve kavramlar arasındaki ilişki belirlenir. Söyleşide konu edilen olay, olgu, kişi, nesne ve kavramlar ile konuşmacının yaşamı arasındaki etkileşimi belirlenir (SDB2.3). Bu etkileşimi gösteren bir kavram haritası veya poster oluşturulur (E3.3, OB2, SDB1.2).
TDE1.4
Dinlenen/izlenen söyleşi metninde konuşmacı ile empati kurulur (E2.1, SDB2.3). Metinde ele alınan olay, olgu, kişi, nesne ve kavramlar öğrenciler tarafından kendi bakış açılarından önem taşıyan yönleri veya sahip olduğu ilgi alanları bakımından değerlendirilir (E3.10). Öğrencilere duygu ve düşünce dünyalarını zenginleştirmek için kendi ilgi alanları doğrultusunda başka söyleşi metinleri dinlemeleri/izlemeleri önerilir (E1.2). Dinlenen/izlenen metinlerden hareketle öğrencilerden kendi kişisel gelişimlerini zenginleştirmek için neler yaptıklarıyla ilgili sınıfta bir konuşma yapmaları istenir (SDB2.1). Bu konuşma bireysel olarak hazırlanabileceği gibi grup çalışması biçiminde de hazırlanabilir (E1.5,SDB2.2). Dinlenen/izlenen metinlerden hareketle öğrencilerin geleceğe dair planlarını ifade ettikleri bir öğrenme günlüğü hazırlanabilir.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1
Öğrencilere kişisel gelişimi nelerin etkilediğini belirlemeleri, kendi kişisel gelişimlerini ele almaları ve bunları etkileyen unsurları tespit edip düzeltmek için neler yapabileceklerine yönelik bir performans görevi verilir. Böylece öğrencilerin konuşma becerilerinin işlevsellik kazanması sağlanır (SDB3.1). Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir.
Kişisel gelişimi nelerin etkilediği ile ilgili gerekli ön hazırlık yapılarak konu daraltılır. Belirlenen konuya ilişkin hazırlıklı bir konuşma yapmak amacıyla konuya ve hedef kitleye uygun konuşma stratejisi belirlenir. Konuşma öncesinde gerekli hazırlıklar tamamlanır, konuşma sırasında iletişim engelleri ortadan kaldırılır (SDB2.1). Konuşmayı sağlıklı bir şekilde gerçekleştirmek için konuşmanın tüm aşamalarında yapılması gerekenlerin sıralandığı bir kontrol listesi tutulur. Bu form ile öğrencilerin konuşma sürecinde ilişkiyi sürdürebilme düzeyleri belirlenir (E3.7).
TDE3.2
Konuşma için belirlenen konuya ilişkin iletileri anlamlandırmak ve konuyu uygun şekilde anlatabilmek için günlük hayatta karşılaşılan iletişim engelleri düşünülerek ön bilgilerle bağlantı kurulur. Hazırlıklı konuşmayla ilgili daha önceki çalışmalardan edinilen bilgi ve deneyimlerden yararlanılır (E1.4). Belirlenen amaca ve hedef kitlenin özelliklerine göre konuşmanın akışı, görsel ve işitsel ögelerin seçimi, süreyi verimli kullanma, beden diliyle etkili iletişim sağlama gibi konularda tahminler yürütülerek konuşmaya hazırlık yapılır (E2.3, SDB1.2).
Konuşma etkinliği sürecinde bilgilerin dinleyiciler tarafından daha iyi anlaşılabilmesi için karşılaştırma içeren iletiler oluşturulur. Kişisel gelişimi etkileyen unsurlarla ilgili kullanılacak bilgi, değerlendirme ve yorumlar sınıflandırılarak konuşma düzeninin çerçevesi oluşturulur. Söz konusu ölçütlerin yeterlilik düzeyini tespit için bir kontrol listesinden yararlanılabilir. Öğrenciler, belirlenen konuyla ilgili kavram ve terimleri dinleyiciye daha iyi açıklayabilmek amacıyla özgün cümleler oluşturur (E2.1, E3.11). Kişisel gelişimi etkileyen unsurlarla ilgili düşünce, görüş ve öneriler içeren yorumlar yapar. Konuşma sırasında dinleyiciyi etkilemek amacıyla sesini etkili bir biçimde kullanır. Konuşmanın içeriğini desteklemek ve etkileyiciliğini artırmak amacıyla uygun görsel ögeler kullanır (E3.3). Kişisel gelişimi etkileyen unsurlarla ilgili etkileşimli bir konuşma gerçekleştirir (E1.5, E2.3, E3.3, SDB2.1).
TDE3.3
Konuşmanın kimler için hazırlanacağı, nerede yapılacağı, belirlenen konuların nasıl anlatılacağı dikkate alınarak planlama yapılır. Planlama aşamasında işlerin sağlıklı yürütülebilmesi için kontrol listesi oluşturulur. Bu formla öğrencilerin planlama yapabilme düzeyleri ölçülür (E3.7). Konuşma için belirlenen konuya ilişkin açıklamalar yapılırken düşünceyi geliştirme yolları kullanılır. Konuşmanın içeriğine ve hedef kitleye göre belirlenen söz varlığı bağlama uygun şekilde kullanılır. Konuşmada dinleyici/izleyiciye verilmek istenen iletiler açık veya örtük bir şekilde ifade edilir.
Konuşurken cümlelerin ögelerini birbirine bağlayan ekler doğru kullanılır. Eklerin yanlış kullanımından kaynaklanabilecek anlatım bozukluklarının ortaya çıkmamasına dikkat edilir. Konuşurken dil ögeleri arasındaki mantıksal ve anlamsal bütünlüğü oluşturan, metin içi ilişkiler kuran bağdaşıklık ögelerinin (eksiltili cümle, bağlama, gönderim, değiştirim, sözcük bağdaşıklığı) doğru kullanılmasına dikkat edilir. Konuşma yapılırken konuşma mekânının özellikleri dikkate alınarak sesin ve beden dilinin etkili kullanımı sağlanır (E1.4,SDB2.1).
TDE3.4
Konuşma sürecini değerlendirmek amacıyla öz değerlendirme yapılır (SDB1.2). Öğretmen değerlendirmesi dereceli puanlama anahtarıyla yapılır. Puanlama anahtarında metnin konuya uygunluğu, dinleyici ile kurulan iletişim, Türkçenin etkili ve doğru kullanımı, sesin ve beden dilinin sunuma katkısı, görsel ve işitsel araç kullanımı gibi ölçütler yer alır (E3.10). Değerlendirme formları dikkate alınarak konuşma sürecindeki hatalar tespit edilir, olumlu davranışlar pekiştirilir.
Tema Sonu Değerlendirme
Tema sonunda temada öğrenilenlerle ilgili sınıf ortamında bir tartışma yapılır. Bu tartışma, temayla ilgili öğrencilerde oluşan duygu ve düşüncelerin bilişsel düzeyde nasıl bir farkındalık oluştuğunun ortaya çıkmasını sağlar. Bu çalışma için 3-2-1 çıkış kartı uygulanır.

Öğrencilerden inceledikleri günlüğün özelliklerine sahip özgün bir çalışma yapmaları istenebilir. 15 veya 30 gün süre ile günlük tutmaları istenebilir. İnceledikleri şiire içerik, tür, biçim vb. yönlerden benzeyen ya da ondan farklı şiirlerden oluşan bir antoloji oluşturmaları istenebilir.
* Öğrencilerden Türk edebiyatının günlük türünde eser veren önemli yazarlarını tespit ederek bu yazarların üslup farklılıklarını ortaya koyan bir araştırma raporu hazırlaması beklenebilir.

Öğrenciler için temada incelenen metinlerin türlerinden farklı türde metinler seçilebilir. Aynı temada sohbet türünde kısa bir metin seçilerek öğrencilerden bu metnin iletisi ve yazarın iletiyi sunma şekli hakkında görüşlerini yazmaları istenebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D1. Adalet, D6. Dürüstlük, D8. Mahremiyet, D11. Özgürlük, D14. Saygı, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığı

Bu temada öğrencilerin temel hak ve özgürlüklerle ilgili başlıca kavramları, roman türünün genel özelliklerini ve roman çözümleme yöntemlerini, öğretici metinlerin genel özelliklerini ve bu metinleri inceleme yöntemlerini, konuşma ve yazmaya yönelik metin oluşturma aşamalarını; yasak, uyarı, emir, rica, izin, onay, kabul ve ret anlamı taşıyan ifade ve yapıları bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) tespit etmek için soru-cevap, tartışma, beyin fırtınası, kavram haritası gibi yöntemler uygulanır.

Öğrencilerin önceki sınıf düzeylerinde edebî/öğretici metinlerin nasıl tahlil edileceğine yönelik edindikleri bilgiler, bu temada öğrenileceklere temel oluşturur.
Tarih, sosyoloji, hukuk disiplinlerinden öğrenilen bilgilerle bu temada öğrenilecek bilgiler arasında köprü kurulur.
Öğrencinin, bu temada edindiği bilgilerden yararlanarak edebiyat ile gerçek yaşam arasındaki etkileşimi anlayabilmesi, hak ve özgürlüklerle ilgili farkındalık kazanabilmesi sağlanır. Toplumda huzur, uyum, refah ve güven ortamının oluşmasında hak ve özgürlüklerin önemi tema çerçevesinde ele alınan metinler yoluyla kavratılır. Böylece öğrencinin günlük hayatın edebiyata hangi şekillerde yansıdığına dair fikir sahibi olmasına destek olunur. Ayrıca bu temada roman türünde bir metnin incelemesine yönelik edinilen bilgiler “Hayatın Dengesi” ve “Hayalimdeki Yarın” temalarında ele alınacak olan hikâye türündeki metinlerin inceleme sürecinde ön bilgi işlevi görür.

Süreç Çerçevesi: “Toplumun Ahengi” temasının işlenişi sürecinde öncelikle temel hak ve özgürlükleri konu alan roman ve makale türlerindeki metinler okunur ve ayrıntılı olarak tahlil edilir. Yazma becerisine yönelik çalışmada, tahlili yapılan romanla ilgili öğrencilerden bir eleştiri yazısı yazmaları istenir. Dinleme/izleme becerisi kapsamında, öğrencilere temel hak ve özgürlüklerle ilgili çok modlu metin özelliği taşıyan bir haber metni dinletilir/izletilir. Konuşma becerisine yönelik çalışmada öğrencilerden inceledikleri metinlerden hareketle temel hak ve özgürlüklerle ilgili bir haber metni hazırlayıp bunu sınıfta sunmaları beklenir.
Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Okuma becerisini geliştirmek amacıyla öğrencilerin, temanın içeriğini yansıtan roman türünde bir metni ve yine temayla aynı konuya sahip bir makaleyi okumaları sağlanır. Ön öğrenmelerin hatırlatılması amacıyla tahtaya ya da kâğıtlara boş kum saati çizilir. Kum saatinin ortasına konu (Ne öğretilecek?) yazılır. Öğrenme malzemesi ile ilgili ön öğrenmeler kum saatinin üst tarafına, öğrenme malzemelerinin ana temaları alt kısma yazılır. Daha sonra oluşturulan kum saatleri açıklanarak sınıfla paylaşılır. Öğrencilerden, temel hak ve özgürlüklerin insan yaşamındaki önemiyle ilgili görüşlerini paylaşmaları istenir. Bu temada temel hak ve özgürlükler konusunun ele alınacağından bahsedilir ve “görüş geliştirme” tekniğiyle toplum yaşamında bu kavramların önemiyle ilgili öğrencilerin görüşleri alınır (SDB2.1).
Adalet ve özgürlük değerinden hareketle öğrencilerin, her insanın temel hak ve özgürlüklere sahip olduğu ancak özgürlüğün başka bir insanın özgürlük alanını ihlal etmeden yaşanması gerektiği, insanın içinde bulunduğu topluma karşı sorumlu olduğu üzerine düşünmeleri sağlanır (D1, D11, E3.5, E3.11).
Hak ve özgürlükleri ele alan bir roman okuma metni olarak seçilir. Okumaya başlamadan önce romanın adı, yazarı, yazı tipi, görselleri incelenerek metnin içeriğiyle ilgili tahminde bulunulması ve bu tahmin doğrultusunda okuma stratejisi belirlenmesi konusunda öğrencilere hatırlatma yapılır. Öğrencilerin tahminlerini romanı okuduktan sonraki tespitleriyle karşılaştırmak üzere not etmeleri istenir. Metin tahlili sürecinde öğrencilerin tahminlerini sınıfta paylaşmaları ve tahminleri hakkında gerekçeli açıklama yapmaları sağlanır. Okuma sürecini sağlıklı yönetebilmek için öğrencilerin okumaya hazırlık yapması, önceki bilgilerini kullanması, okuma öncesi sorular oluşturması, tahminde bulunması, amaç ve yöntem belirlemesi gibi ölçütlerin yer aldığı kontrol listesi hazırlanır. Bu form ile öğrencilerin seçim yapmaları ve okuma sürecinde ilişkiyi sürdürme düzeyleri belirlenir (E3.7).
TDE2.2
Metin tahlili aşamasında öğrencilerden okudukları romanda ele alınan temel hak ve özgürlüklerle ilgili neler bildiklerini kısaca anlatmaları istenir. Okunan romandan yola çıkılarak edinilen izlenim doğrultusunda sınıfın tamamının etkin olduğu “beyin fırtınası tekniği” kullanılarak yazarın işlediği temayı seçme nedenlerine yönelik tahminlerde bulunulur. Bu süreçte öğrencilerin fikirlerini saygı çerçevesinde dile getirebilecekleri bir ortam sağlanır (D14, E3.5, SDB2.1).
Roman karakterleri konuşma tarzları, davranış şekilleri ve fiziksel özellikleri (sembolik eşyalar, kıyafet, çevre, eşya vb.) bakımından karşılaştırılır; bu karşılaştırmadan hareketle temanın karakterler üzerindeki yansımalarını belirlemek için çalışma kâğıdı hazırlanır. Bu çalışma, grup çalışması hâlinde gerçekleştirilebilir (SDB2.2). Çalışma sonunda, çalışma kâğıtları değerlendirilir.
Öğrencinin kendi duygu ve düşüncelerini başka bir kimliğe girerek ifade etmelerini sağlayan, böylece başkalarının duygu, düşünce ve davranışlarını anlama ve değerlendirmelerine imkân tanıyan “rol oynama tekniği” ile bir etkinlik gerçekleştirilebilir. Öğrencilerin seçtikleri roman karakterleri gibi davranarak temel hak ve özgürlüklerle ilgili bir olayı/durumu/konuyu sınıf önünde canlandırmaları sağlanır (SDB2.1). Böylece anlatıcının konuyu aktarırken yansıttığı duygu, düşünce ve tavırları anlamlandırılır (SDB2.3). Öğrencilerden olayları ve durumları çok yönlü değerlendirmesi, insan davranışlarına nesnel bakabilmesi ve empati yapabilmesi istenir (E2.1, E3.7).
TDE2.3
Romanın yapı unsurları belirlenir (E3.2). Öğrencilerin romanın yapı unsurlarını oluşturan ögeleri (olay, kişi kadrosu, mekân, zaman) çözümlemeleri sağlanır. Yapı unsurlarıyla romanın dil ve üslup özellikleri arasındaki ilişki tespit edilir. Bu doğrultuda romanın teması, yapı unsurları arasındaki etkileşim, anlatıcısı, dil ve anlatım özellikleri, yazıldığı dönem gibi konuların üslupla ilişkisi kurulur. Bu süreçte açık uçlu sorularla değerlendirme yapılır. Dil ve anlatım özellikleri ele alınırken metinlerdeki yasak, uyarı, emir, rica, izin, onay, kabul ve ret anlamı katan ifade ve yapılar bulunur, bunların işlevleri değerlendirilir.
Romanda temel hak ve özgürlüklerin nasıl ele alındığına ilişkin tespitler yapılır. Romandaki kişilerin temel hak ve özgürlüklerin yansıtılması konusunda üstlendikleri roller açıklanır. Roman kişilerinin tespiti için açık uçlu sorular sorularak öğrencilerin tespitlerini gerekçelendirmeleri sağlanır (SDB3.3, E3.4, E3.5, E3.6).
Roman kişilerinin temel hak ve özgürlüklerle ilgili üstlendikleri görevleri ortaya koyan bir kavram haritası oluşturulur. Roman kişilerinin temel hak ve özgürlüklerle ilgili üstlendikleri rolleri nasıl ve ne kadar yerine getirdikleri ile ilgili notlar tutulur (SDB1.2, OB6). Ayrıca romandaki bir çatışma üzerine “altı şapkalı düşünme tekniği” kullanılarak bir grup çalışması yapılabilir (SDB2.2).
Okunan romanda ele alınan temel hak ve özgürlüklerle ilgili benzer konulara değinen bir eleştiri metni ara metin olarak okunur. Her iki metin konuyu ele alma açısından karşılaştırılır. Roman ve eleştiri metninin yapısal özellikleriyle ilgili ayırt edici unsurlar belirlenir. Her iki metinde temel hak ve özgürlüklerin nasıl ele alındığı belirlenir, karşılaştırmalar yapılarak benzerlik ve farklılıklar ortaya konur (E3.2). Yapılan karşılaştırmalar neticesinde elde edilen bilgilerin yardımıyla öğrencilerden bir T diyagramı oluşturmaları istenir (SDB1.2).
TDE2.4
Okunan romanda ele alınan hak ve özgürlüklerin toplumsal yaşama yansımalarına yönelik gerekçeli görüş belirtilerek değerlendirmeler yapılır (SDB3.3, E3.3. E3.10). Okunan metinlerden hareketle toplumdaki bireylerin huzur, refah ve güvenle bir arada yaşayabilmesi için temel hak ve özgürlüklerin önemiyle ilgili varılan yargıların yer aldığı çıkış kartları oluşturulur (E3.4).
• İkinci okuma metni olan makale işlenirken öğretici metinlere yönelik metin tahlili aşamaları uygulanır. Makale türüne özgü yapı ve üslup özellikleri (öğretici bir metin olması, genellikle gerçek ve terim anlamlı kelimelerin kullanılması, alıntı, kanıt kullanımı, bölümleri vb.) dikkate alınarak akış süreci takip edilir.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1
Öğrencilere tahlil ettikleri romanı temel hak ve özgürlükler bağlamında değerlendiren eleştiri yazısı yazmalarına yönelik bir performans görevi verilir (SDB1.2, E2.2). Öğrenciler, hak ve özgürlükler teması bağlamında oluşturacakları eleştiri yazısında konunun sınırlılıklarını belirlerler. Hedef kitleye ve amaca göre en uygun yazma yöntem ve stratejisini seçerler. Yazma sürecini etkileyen engelleri ortadan kaldırırlar (SDB2.1). Yazma aşamalarını düzenli bir şekilde takip edebilmek için kontrol listesi oluşturulabilir (E3.7).
TDE4.2
Yazma içeriği oluşturulurken okunan metnin iletilerinin anlamlandırılmasını sağlamak ve uygun şekilde iletişimi sürdürmek amacıyla ön bilgilerle bağlantı kurulur. Hak ve özgürlükler temasının romanda nasıl işlendiği dikkate alınarak temanın seçimine yönelik verilerle ilgili tahminler yürütülür. Tahminler göz önünde bulundurularak yazarın konuyu ele alışıyla ilgili eleştiriler belirlenir. Hazırlanan eleştiri metninin taslak içeriği oluşturulur. Okunan metinde kişiler, olaylar, durumlar, karakterleri duygu ve düşünceler açısından karşılaştırma içeren iletiler belirlenerek metinle ilgili değerlendirmeler sınıflandırılır. Okunan metne hak ve özgürlükler bağlamında değer katan unsurlarla ilgili beğeni ve görüşler belirlenir. Okunan metnin iletisine, metinde kullanılan anlatım biçimi ve yöntemlerine, yazarın üslubuna, anlatıcının tavrına, roman kişilerinin tutumlarına yönelik eleştirel bir değerlendirme yapılır (SDB2.1). Gerekli durumlarda eleştiriyi daha açık bir şekilde dile getirebilmek için romandaki bazı söylemler, tekrar ifade edilmesi için not alınır. Öğrenci tarafından hazırlanan eleştiri metninin içeriğini desteklemek ve etkileyiciliğini artırmak amacıyla görsel ögeler kullanılır. Metinle ilgili bilgilendirici ve açıklayıcı nitelikler taşıyan yazılı bir sunum planına son şekli verilir (SDB1.2, E2.3).
TDE4.3
Öğrencinin hazırladığı eleştiri metninde kime, neyin, nasıl, nerede anlatılacağı ve anlatımda hangi araçların kullanılacağı dikkate alınarak planlama yapılır (SDB1.2). Konuyu desteklemek amacıyla düşünceyi geliştirme yollarından yararlanılarak metnin içeriğine ve hedef kitleye göre belirlenen söz varlığı, bağlama uygun şekilde kullanılır. Metin aracılığıyla okuyucuya verilmek istenen iletiler açık veya örtük bir şekilde ifade edilir. Yazılan metinde dil yapıları işlevine uygun kullanılır. Eksiltili yapı, bağlama, gönderim, değiştirim ve sözcük bağdaşıklığı ögelerine yer verilebilir. Öğrencilerden görev ve sorumluluklarını yerine getirirken özverili davranmaları istenir (E1.4, E3.7, D16).
TDE4.4
Öğrencilerin yaptıkları yazılı anlatıma yönelik öz değerlendirmede bulunmaları sağlanır. Bunun için yazma sürecine etki eden unsurlarla ilgili hazırlanmış olan öz değerlendirme formu uygulanır (SDB1.2). Akran değerlendirme yöntemi kullanılarak yazma sürecindeki hatalar düzeltilir. Öğrencilerin performansları; içeriğe uygunluk, özgünlük, dil ve üslup özellikleri, metin planının oluşturulması, düşünceyi geliştirme yollarının kullanımı, anlatım ilkelerine uygunluk, yazım ve noktalama, eleştiri metninin genel özelliklerini taşıma gibi ölçütler bağlamında dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir (E2.2).
Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Öğrencilerden çok modlu bir haber metni dinlemeleri/izlemeleri istenir. Seçilecek çok modlu metnin tema ile ilişkili olarak hak ve özgürlükleri konu edinmesi göz önünde bulundurulur. Dinlediği/izlediği metinde hak ve özgürlüklerle ilgili iletileri değerlendirmek amacıyla dinleme/izleme stratejileri arasından uygun olan seçilir. Dinleme/izleme sürecinin sağlıklı yürütülmesi için dinleme/izleme sürecine etki eden bilişsel, duyuşsal ve fiziksel etkenleri içeren bir gözlem formu oluşturulur (E3.7). Bu formla öğrencilerin dinleme/izleme sürecindeki gelişimleri takip edilir. Dinleme/izlemenin etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için metin ve ortamla ilgili iletişim engelleri ortadan kaldırılır (SDB2.1).
TDE1.2
Hak ve özgürlükler temasının hangi edebî türle ele alınabileceği hakkında kısa cevaplı sorularla “soru-cevap tekniği” uygulanarak öğrencilerden kendi görüş ve bilgilerini açıklamaları istenir (E2.3, E3.11). Temel hak ve özgürlüklerle ilgili çok modlu bir haber metni izletilerek metnin oluşturulma amacına yönelik tahminlerde bulunulur. Anlamı bilinmeyen kelimeler metnin bağlamından hareketle tahmin edilir. Metinde sunulan bilgi ve görüşlerden hareketle metindeki öznel ve nesnel yargılar belirlenir (E3.2). Öğrencinin kendi belirlediği bir edebî tür ile dinlenen/izlenen metin, tür özellikleri bakımından karşılaştırılır. Bu metinlerin temel hak ve özgürlükleri ele alışlarıyla ilgili elde edilen sonuçların yer aldığı bir çalışma kâğıdı hazırlanır. Hak ve özgürlükler temasının metinlerde nasıl ele alınıp işlendiğine yönelik eleştiriler “görüş geliştirme tekniği” kullanılarak ortaya konur (E3.10).
TDE1.3
Dinlenen/izlenen çok modlu metnin içerik unsurları belirlenir ve bunları gösteren bir zihin haritası oluşturulur (E3.3). Takım çalışması yapılarak metindeki görsel ve işitsel ögeler ile iletiler arasındaki etkileşimler tespit edilir. Bunlar arasındaki etkileşim gerekçelendirilerek açıklanır (SDB3.3). Dinleme/izleme metnine ilişkin anlama ve çözümlemeyi güçlendirmek için “altı şapkalı düşünme” tekniğinden yararlanılır (E2.2, E2.3, SDB2.2).
TDE1.4
Metne değer katan unsurlar, öğrencilerin kendi beğenileri ve ilgi alanları doğrultusunda değerlendirilir. Dinlenen/izlenen metinlerden hareketle öğrenilen bilgileri içeren bir öğrenme günlüğü oluşturulur (SDB1.1, E3.11).
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1
Öğrencilere hak ve özgürlükleri esas alan bir haber metni oluşturmaları ve bunu sınıfta sunmalarına yönelik bir performans görevi verilir. Öğrencilerden performans görevleri için sınıf dışında hazırlık yapmaları istenir, performans görevi sınıfta sergilenir. Hak ve özgürlükler konusuna, hedef kitleye uygun konuşma yöntem ve stratejileri seçilir. Sunumda iletişim engelleri ortadan kaldırılır ve görgü kurallarına uygun hareket edilir (SDB2.1, E1.4, E2.3).
TDE3.2
Haber metnini oluşturmak için merak uyandıracak nitelikler taşıyan yaşanmış veya kurgu bir olay seçilir (E1.1). Haber metninin içeriği oluşturulurken hedef kitlenin özellikleri ve beklentilerine göre görsel ve işitsel ögelerin seçimine, süreyi verimli kullanmaya, beden dilinin kullanımına yönelik tahminler yürütülerek hazırlık yapılır (SDB1.2, E2.1). Haber metninin içeriği habercilik ilkelerine uygunluk bakımından karşılaştırılarak “5N1K sorgulama tekniği” doğrultusunda eldeki bilgiler tasnif edilir, planlanan haber akışına uygun olarak bu bilgiler düzenlenir ve haber metni oluşturulur (E3.7, OB1, KB3.2).
Haber metninin içeriği, habercilik ilkeleri bakımından gözden geçirilerek gerekirse dinleyiciye daha iyi aktarılabilmek amacıyla yeniden düzenlenir. Haberin amacı ve hedef kitlesi göz önünde bulundurularak haber metninin içeriğinde yer alan temel hak ve özgürlükler, adalet, duyarlılık, dürüstlük, mahremiyet gibi metne değer katan unsurları gösteren bir kontrol listesi hazırlanır. Haber metni oluşturulurken her insanın temel hak ve özgürlüklere sahip olduğunun bilinciyle hareket edilir.
Öğrenciler; akıcı, anlaşılır ve doğru bir Türkçe kullanmaya, habere konu olan olayı ele alırken dürüst bir yaklaşım sergilemeye (D6), millî ve manevi değerleri göz önünde bulundurmaya (D19) ve özel yaşamın gizliliğine özen göstermeye (D8) teşvik edilir. Kişisel hak ve özgürlüklerde başka insanların sınırları gözetilir (E2.2). Haber metnini sunarken sesi anlam oluşturmak amacıyla etkili bir biçimde kullanmak için hazırlık yapılır. Haberin içeriğini desteklemek ve etkileyiciliğini artırmak amacıyla görsel ögeler kullanılarak yorumlar içeren bir sunum planı hazırlığı yapılır (SDB1.2, E1.4, E1.5, OB2).

TDE3.3
Haberin kime, neyin, nasıl, nerede, hangi araçlar kullanılarak (5N1K) sunulacağı dikkate alınarak planlama yapılır (SDB1.2, KB2.8). Plana uygun hareket edilir ve konuşmaya dikkat çekici bir şekilde başlanır. Ele alınan konuyla ilgili yorumları açıklamak amacıyla düşünceyi geliştirme yolları kullanılır. Sunumun içeriğine ve hedef kitleye göre belirlenen söz varlığı bağlama uygun şekilde kullanılır. Haberin sunumunda dinleyiciye/izleyiciye verilmek istenen iletiler açık veya örtük bir şekilde ifade edilir.
Sunum sırasında dil yapıları işlevine uygun kullanılır; eksiltili yapı, bağlama, gönderim, değiştirim ve sözcük bağdaşıklığı ögeleri kullanılır. Sunum sırasında beden dilinden ve konuşma yapılan mekânın özelliklerinden etkili bir biçimde yararlanılır. Öğrenciler, düşüncelerini hiçbir etki altında kalmadan görgü kurallarına uygun bir şekilde ifade etmeleri için teşvik edilir (SDB2.1, D11, E1.4, E3.7).
TDE3.4
Haberin sunum sürecine etki eden hususlarla ilgili hazırlanmış öz değerlendirme formu uygulanır (SDB1.2). Haberin sunumuyla ilgili öğrencilerin, eleştirilerini sözlü olarak dile getirmeleri ve bir değerlendirmede bulunmaları istenir (SDB2.1). Sunum sürecindeki hatalar düzeltilir ve sonraki sunumlarda faydalanılmak amacıyla bunlar not edilir; sürece ilişkin uygun davranış, duygu ve düşünceler pekiştirilir. Öğrencilerin performansları dereceli puanlama anahtarında içeriğe uygunluk, özgünlük, dil ve anlatım özellikleri, metin planının oluşturulması, düşünceyi geliştirme yollarının kullanımı, anlatım ilkelerine uygunluk, yazım ve noktalama, sunum becerisi ve temanın metne yansımasını belirleyen ölçüt listesi öğretmen tarafından hazırlanarak uygulanır (E2.2).
Tema Sonu Değerlendirme
Temanın sonunda okuduğu edebî metinlerden, dinlediklerinden/izlediklerinden, anlatımlarından hareketle öğrencilerin toplumda huzur ve uyum içinde bir arada yaşayabilmek için kendi temel hak ve özgürlüklerini bilmeleri, karşı tarafın hak ve özgürlüklerine saygılı olmaları, hak ve özgürlüklerin getirdiği sorumlulukların farkına varmaları hedeflenir. Bu hedef doğrultusunda öğrencilerden bir öğrenme günlüğü yazması istenir. Bu öğrenme günlüğü vasıtasıyla, öğrencilerin konu ile ilgili güçlü yönleri tespit edilir, eksik öğrenmeleri belirlenir varsa kavram hataları giderilir. Öğrenme günlüğü çalışmasından çıkan sonuçlara geri bildirim verildikten sonra bir sonraki temaya geçilir.

Öğrencilerden tahlil ettikleri romanla ilgili alan yazını çalışması yapmaları istenebilir. Temadaki türler dışında aynı temayı işleyen farklı türde bir metni tahlil etmeleri sağlanabilir. Konuyla ilgili daha fazla makale metni okumaları sağlanıp bu makalelerle ilgili birer tanıtım yazısı yazmaları ve bunları sınıf panosunda sergilemeleri istenebilir. Öğrencilere ilgi ve yetenekleri doğrultusunda tahlil ettikleri romandaki bir kesiti içeren bir karikatür hazırlatılabilir. Hak ve özgürlükleri konu alan bir afiş çalışması yaptırılabilir.
* Öğrencilerden seçtiği romanı incelediği bir makale yazması istenebilir.

Öğrenciler için temadaki türler dışında metinler seçilebilir. Aynı temayı işleyen bir hikâye ya da şiir seçilerek bu metinlerin iletileri üzerine görüşlerini yazmaları istenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D1. Adalet, D5. Duyarlılık, D6. Dürüstlük, D10. Mütevazılık, D13. Sağlıklı Yaşam, D17. Tasarruf, D18. Temizlik, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığı, OB8. Sürdürülebilirlik Okuryazarlığı

Öğrencilerin çevre bilinci ve sürdürülebilirliğin hayatın önemli dinamikleri arasında yer aldığına dair temel düzeyde bilgiye sahip olduğu varsayılmaktadır. Öğretici metinlerin yazılma amacı, yapısı, anlatım özellikleri vb. ile ilgili bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir. Öğrencilerin olay çevresinde gelişen edebî metinlerden hikâyenin özellikleriyle ilgili genel bilgilerinin olduğu düşünülmektedir. Ayrıca yazım ve noktalama kurallarını, anlatım tür ve tekniklerini; cümleye benzerlik, kesinlik, pişmanlık, gereklilik vb. anlamları katan ifade ve yapıları bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) tespit etmek için soru-cevap, açık uçlu soru, beyin fırtınası gibi yöntemler uygulanır.

Önceki öğrenme yaşantılarında gezi yazısı ile ilgili edinilen temel bilgiler bu temada işlenen gezi yazısı için ön bilgi oluşturur.
Teknoloji, sosyoloji, ekoloji disiplinlerinden öğrenilen bilgilerle bu temada öğrenilecek bilgiler arasında köprü kurulur. Öğrencinin günlük hayatta teknoloji ve çevreye yönelik edindiği bilgiler ve kazandığı deneyimler, tahlil edilen metinlere yönelik yapılacak yorumların kaynağını oluşturur.
Öğrencilerin, edebiyatın yaşamı her yönüyle kuşattığını içselleştirmeleri, içinde bulundukları çevreyi tahlil edilen metinlerle anlamlandırmaları sağlanır. Çevresel şartların kalitesini ve sürdürülebilirliğini teknolojik gelişmelerle yeniden düşünmeleri, tema çerçevesinde ele alınan metinler yoluyla sağlanır. Tahlil edilen metinler ile öğrencilerin çevrelerine yönelik sorumluluk bilinci kazanmaları beklenir. Ayrıca bu temada hikâye türünde bir metnin incelemesine yönelik edinilen bilgiler “Hayalimdeki Yarın” temasında da işlenecek hikâye türündeki metnin inceleme sürecinde ön bilgi işlevi görür.

Süreç Çerçevesi: Bu süreçte öğrencilerden edebiyatın yaşamı her yönüyle kuşatan bir dil sanatı olduğunu fark etmeleri, içinde bulundukları çevreyi tahlil edilen metinlerle anlamlandırmaları ve çevresel şartların kalitesini ve sürdürülebilirliğini teknolojik gelişmelerle yeniden düşünmeleri beklenir. Bu temada okuma metni olarak edebî türlerden bir gezi yazısı ve bir hikâye tahlil edilir. Ardından teknoloji ve çevre temalı çok modlu bir haber metni dinletilir/izletilir. Konuşma becerisi üzerine yapılan çalışmalarda öğrencilerden tahlil edilen dinleme/izleme metninden hareketle teknoloji ve çevre ile ilgili güncel bir konuyu/problemi bir sunum vasıtasıyla ele alarak sözlü anlatım gerçekleştirmeleri beklenir. Öğrencilerin tahlil ettikleri okuma metninin içeriğinden  areketle bir anket hazırlayıp uygulayarak anket sonuçlarını yazılı hâle getirmeleri sağlanır. Böylece yazılı bir ürün ortaya çıkarılıp yazma becerilerine işlerlik kazandırılır.

Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Okuma becerisini geliştirmeye yönelik çalışmalarda öğrencilere çevrelerine dair sorumluluk bilinci kazandırmak, yaşanılan mekânları ve bu mekânların özelliklerini fark ettirmek amacıyla kültürel ve doğal zenginlikleri yansıtan edebî türlerden gezi yazısı tahlil edilir. Gezi yazısı ile mekâna ait bilgilendirici ifadeler de içermesi yönünden benzer özelliklere sahip broşür, karşılaştırma metni/ara metin olarak ele alınır. Sürdürülebilir bir hayatın temel unsuru olan bireyi ve içinde yaşadığı toplumu çeşitli yönleri ile yansıtan bir hikâyenin tahlili yapılır.
Öğrencilerden gezmek istedikleri üç yeri (yakın çevrelerinden bir yer, ülke sınırları içinde bir yer, dünyadaki bir yer) nedenlerini belirterek not kâğıtlarına yazmaları istenir. Bu kâğıtların görsellerle desteklendiği bir pano oluşturulur. Okuma metni olarak yaşanılan mekânları ve bu mekânların kültürel ve doğal zenginliklerini yansıtan edebî türlerden bir gezi yazısı belirlenir. Göz atarak okuma yöntemiyle metnin başlıkları ve görselleri öğrencilere inceletilir, buna bağlı olarak içerik hakkında öğrencilerden tahminde bulunmaları istenir. Metinle ilgili çözümleme ve değerlendirme yapılacağı öğrencilere hatırlatılır, yazarın duygu ve izlenimlerini yansıtan unsurların altı çizilerek metin okunur (SDB2.3).

TDE2.2
Gezi yazısı okunurken öğretici metinlerin özellikleriyle ilgili ön bilgiler beyin fırtınası yöntemi ile kontrol edilir. Öğrencilerin beyin fırtınası ile elde ettikleri bilgilerden çıkarımlar yapması sağlanır (SDB2.1, OB1). Metindeki anlamı bilinmeyen kelimeler, bağlamdan hareketle tahmin edilir. Metnin içeriği hakkında öğrenilen bilgilerin yardımıyla metne konu olan yerin tarihî, coğrafi ve kültürel özellikleri hakkında görüşler açıklanır (SDB2.3). Sınıf gruplara ayrılarak kısa cevaplı sorularla soru-cevap çalışması yaptırılır ve metinde bahsi geçen yerlerdeki sosyal hayata yönelik tahminlerde bulunulur (KB3.3).
Vatanseverlik değerinden hareketle ülkesinin doğal güzellikleri ve kültürel mirasının tanıtılmasında gezi yazılarının önemini fark etmesini sağlayacak açık uçlu sorular sorulur (D19, SDB2.2, SDB2.3). Metinde açıkça sunulan bilgileri, metinden yaptığı çıkarımları, metnin konusunu, ana düşüncesini ve yardımcı düşüncelerini, metnin yazılma amacını, bilgilerin sunuluş şeklini belirleyerek gruplardan bir infografik metin hazırlaması istenir (KB2.20). Öğrencilerden, hazırladıkları infografik metinde metin ile yazar arasındaki ilişkiyi belirlemesi istenir. Hazırlanan infografik metinler karşılaştırılır, karşılaştırma sonuçlarından genellemelere ulaşılarak gezi yazısının genel özellikleri belirlenir (E2.1).
Öğrenciler, metni okumadan önce içerikle ilgili yaptığı tahminleri, metni okuduktan sonra belirlediği içerik ile tahminlerindeki isabet açısından karşılaştırır. Daha sonra öğrenciler, okudukları metindeki betimleme, benzetme, açıklama gibi anlatım biçimlerinin yanı sıra düşünceyi geliştirme yollarının kullanımını tespit eder. Tespitlerine göre bunları metin içeriğine katkısı bakımından sınıflandırır. Öznel ve nesnel ifadeleri ayırt edip “balık kılçığı” yöntemi ile belirler (SDB1.2). Metin özetlenir. Gezi yazısı metninin yanında kullanılmış görsel varsa bunların metne katkısı ile ilgili görüşler belirlenir. Öğrencilerden metni farklı görsellerle desteklenmesi istendiğinde nasıl bir görsel kullanmayı düşündüklerini sözlü olarak ifade etmesi istenebilir.

TDE2.3
Gruplar, gezi yazısında mekân, zaman, kıyafet vb. unsurların ve bunlar arasındaki ilişkilerin ana fikre ya da içeriğe bir etkisi olup olmadığını belirler. Metnin yapı unsurları ile dil ve anlatım özelliklerini tespit eder. Belirlediği yapı unsurları arasındaki ilişkiyi, üslup seçiminin nedenleri üzerine düşüncelerini açıklar. Metnin yazıldığı dönemin özelliklerini yansıtan kelimeleri ve kelime gruplarını listeleme yöntemi ile tespit eder. Bu tespitten yola çıkarak metnin toplum yaşamı ile ilişkisi hakkında görüş bildirir (SDB2.3).
Millî, manevi, evrensel değerlerin metne olan yansımalarını tespit eder. Metnin diğer disiplinlerle ilişkisini değerlendirip karşılaştırma tablosu hazırlar. Gruplar, çalışmalarını sunar. Genellemeye ulaşır. Süreç çalışma kâğıdı ile değerlendirilir.

TDE2.4
Öğrenciler, metin hakkında değerlendirme yapmak için ölçütler belirler. Bir tablo şeklinde hazırladığı ölçütler doğrultusunda metni değerlendirir. Metne yönelik beğeni ve eleştirilerini, yazarın amacı ile kendi düşünceleri arasındaki benzerlik ve farklılıkları “balık kılçığı” yöntemi ile belirtir (SDB2.3, SDB1.2). Bu tespitlerinin günlük hayatın gerçekliği içindeki yeri hakkında görüş belirtir. Okuduğu metnin hangi disiplinlerle ilişkili olduğunu belirleyip bu disiplinlerin metne katkısı ile ilgili değerlendirme yapar.
• İkinci okuma metni olarak hikâye seçilir. Hikâye metni işlenirken edebî metinlere yönelik metin tahlili süreci takip edilir. Hikâye yapı, dil ve anlatım özellikleri doğrultusunda tahlil edilir.

Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1
Öğrencilere tahlil ettikleri gezi yazısının içeriğinden hareketle bir anket hazırlamalarına yönelik performans görevi verilir. Performans görevini gerçekleştirmesi için öğrencilerin sınıf dışında çalışma yapması istenir, bu nedenle görev öğrencilere metin tahlili sürecinde verilir. Sınıf dışında öğrencilerden tahlil ettikleri gezi yazısının içeriğinden hareketle bir anket hazırlamaları, anketlerini belirledikleri hedef kitleye uygulamaları ve sonuçlarını değerlendirmeleri istenir. Anketin uygulanmasıyla elde edilen sonuçlar, yazılı olarak sınıf içinde paylaşılır. Bu süreç, öğrencilerin gezi yazısının içeriğinden yola çıkarak bir anket oluşturma, hedef kitleyi belirleme ve sonuçlarını değerlendirme becerilerini geliştirmelerini amaçlar (E2.2, SDB1.2).
Temanın içeriğine uygun bir probleme/konuya odaklanan ankette iş birliği yapılabilecek kişi ve gruplar tespit edilip anketin uygulanabilirliğini artırmak, anlama ve anlamlandırmayı kolaylaştırmak, alternatif fikirler ortaya koymak amacıyla uygun yazma yöntem ve stratejileri seçilir. Yazma sürecine etki eden engeller ortadan kaldırılır (SDB2.1). Yapılan grup çalışmalarında insan ilişkilerinde yapıcı davranılarak kişi ve gruplarla iş birliği yapmaya özen gösterilir ve böylelikle öğrencilerde mütevazılık değeri desteklenir (D10, SDB 2.2).

TDE4.2
Anket içeriği grup çalışmasıyla oluşturulur (KB2.20). İçerik oluşturulurken temayla ilgili ön bilgilerden faydalanılarak ankette ne tür soruların olabileceği hakkında tahmin yürütülür. Anketin temasını yansıtabilecek düşünceler karşılaştırılarak grup içi etkileşimler sonucu elde edilen bilgiler sınıflandırılır (SDB2.2, OB6). Öğrenciler, temada edindiği bilgilerden hareketle uygun söz varlığını kullanarak kendi yazısının içeriğini düzenler. Yazısında insanlarla rahat bir iletişim kurmasını sağlayacak dil ve anlatım özelliğini seçer. Görsel ögelerden hangilerini (grafik, tablo vb.) yazısında kullanacağına karar verir. Hazırladığı taslak planını sınıfta arkadaşlarına sunar. Arkadaşlarının vereceği geri bildirimler doğrultusunda planına son şeklini verir. Anketin içeriğini desteklemek ve anlaşılırlığını kolaylaştırmak amacıyla liste, grafik, tablo ve şablonlardan faydalanılarak anketle ilgili bilgilendirici ve açıklayıcı bir sunum yapılır (SDB1.2, E2.2, OB1).

TDE4.3
Öğrenciler, anket sonuçlarına yönelik hazırlayacağı yazıya planına uygun bir şekilde başlar. Yazısını desteklemek için anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yollarından yararlanır ve düşüncelerini özgün bir üslupla ifade eder. Yazısını hedef kitleye uygun bir söz varlığı ve destekleyici bilgiler ile devam ettirir. Yazısında iletileri açık ve tutarlı bir şekilde ifade eder. Buna bağlı olarak başlatma, sürdürme ve bitirme ifadelerini etkili kullanır. Türkçe dil yapılarını dilin işlevine uygun kullanır. Kelimeler arasındaki uyuma, yazım ve noktalama kurallarına dikkat eder.

TDE4.4
Öğrenciler, anket sonuçlarına yönelik hazırladıkları yazıyı içerik, dil ve anlatım özellikleri yönünden değerlendirir. Öğretmen tarafından dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilen performansın yanı sıra  öğrencilerden, yapacakları değerlendirmeleri öğrenme günlüğüne yansıtmaları istenir (SDB1.2). Akranlarından ve öğretmenden gelen bilgileri göz önünde bulundurarak daha sonra oluşturacağı yazılar için  kendisine yeni hedefler belirler. Anket sonuçlarını içeren bu çalışmanın, sınıf/okul panolarında ya da okulun resmî çevrim içi ortamlarında paylaşılması sağlanır.

Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
Öğrencilerden teknoloji ve çevre temalı çok modlu bir haber metni dinlemeleri/izlemeleri istenir (SDB2.1). Dinletilen/izletilen metnin ilgili tema çerçevesinde teknoloji ve çevre konusunda olmasına özen gösterilir. Sürdürülebilirlik kavramına değinilir ve öğrencilerin sürdürülebilirliği ve sürdürülebilir kalkınmayı anlaması yönünde tartışma gerçekleştirilir (OB8).

TDE1.1
Öğrenciler, temaya bağlı olarak ele alınan haber metnini dinlemeden/izlemeden önce dinleme/izleme amacı ile yöntem ve stratejisini belirler. Dinleyeceği/izleyeceği metnin fikri mülkiyet haklarını hakkaniyetli ve dürüst (D6) bir tutumla göz önüne alarak metnin içerik ve türüne yönelik tahminlerde bulunur (OB2). Dinleme/izleme sürecinin sağlıklı yürütülmesi için öğrencilerin dinleme/izleme sürecine etki eden bilişsel, duyuşsal ve fiziksel etkenleri içeren bir gözlem formu oluşturulabilir. Bu formla öğrencilerin dinleme/izleme sürecindeki gelişimleri notlar tutularak takip edilir. Dinleme/izlemenin etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için metin ve ortamla ilgili iletişim engelleri ortadan kaldırılır (SDB2.1).

TDE1.2
Çevre ve teknoloji temasının hangi yönünün haber metnine konu olabileceği hususunda “tartışma tekniği” uygulanarak ön bilgilerle bağlantı kurulur (SDB2.1). Temayı ele alan haber metni izletilerek/dinletilerek haber metninde yer alan bilgilerin güvenilirlik, geçerlilik ve tutarlılığı ile ilgili görüş oluşturulur. Dinlenen/izlenen metindeki söz varlığının anlamı, bağlamdan hareketle belirlenir. Çevre ve teknoloji teması ele alınırken öznel ve nesnel yargılar kullanım amaçlarına göre sınıflandırılır. Çevre ve teknoloji temasının geçmişten günümüze topluma yansımaları hakkında “soru-cevap tekniği” ile karşılaştırmalar yapılarak çalışma kâğıdı hazırlanır (SDB2.3). Çevre ve teknoloji temasının topluma yansıyan olumsuz taraflarının düzeltilmesi için neler yapılabileceği konusunda öğrencilerin görüşlerini belirtmesi istenir (E1.1, OB6). Öğrencilerin haber metnindeki iletileri temayı ne kadar yansıttığına ve hayatın dengesine yönelik bir grup çalışması yaptırılır. Buna göre sınıf gruplara ayrılır (SDB2.2). “Lotus tekniği” kapsamında ortaya “sürdürülebilirlik” yazılır. Kelimenin etrafına onunla ilgili çevresel problemler yazılır. Söz konusu her problemin hayata olan etkileri 8 fikir olarak ilgili problemin etrafına yazılır. Böylece dinleme/izleme metninin düşündürdüğü çevre sorunlarının yaşama etkisi hakkında sekizer fikir oluşmuş olur (OB8). Ardından gruplar birbirlerinin çalışmalarını inceler ve öğretmen rehberliğinde ortak olan noktalar tartışılır.
Öğrencilerin görüşlerini gerekçeleriyle açıklamaları sağlanır (E1.4, SDB3.3).

TDE1.3
Dinlenen/izlenen çok modlu metnin yapı unsurları ile dil ve anlatım özellikleri “beyin fırtınası tekniği” kullanılarak belirlenir (SDB2.1). Bu çalışmayla metindeki yapı unsurları arasındaki ilişkiyle üslup seçiminin nedenleri açık uçlu sorularla sıralanır (E1.1, E3.11). Ayrıca metinde benzerlik, kesinlik, pişmanlık, gereklilik anlamı katan ifade ve yapılar bulunur ve bunların işlevleri değerlendirilir. Öğrenciler, dinledikleri/izledikleri metinle yeni metin arasında yapı unsurlarıyla dil ve anlatım arasında ilişki kurar.

TDE1.4
Öğrencilerin, dinledikleri/izledikleri çok modlu metni kendi duygu ve düşünceleri doğrultusunda değerlendirerek çıkış kartı hazırlaması sağlanır (SDB1.3). Böylece öğrencilere etkin dinleyici kimliklerini geliştirmeye yönelik farkındalık kazandırılır (E3.11). Öğrencilerden dinledikleri/izledikleri metnin konu ve ana düşüncesinin kendi dünyasıyla olan ilişkisini ortaya koymaları istenir.

Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1
Öğrencilere tahlil edilen dinleme/izleme metninden hareketle teknoloji ve çevre ile ilgili güncel bir konuyu/problemi bir sunum vasıtasıyla ele alacakları sözlü anlatım gerçekleştirmelerine yönelik bir performans görevi verilir (SDB1.2).
Öğrenciler tarafından temaya bağlı olarak sürdürülebilirlik ile ilişkilendirilebilecek; çevreyi kirletmeyen yeni teknolojik gelişmeleri tanıtmak, yenilenebilir enerji kaynakları hakkında bilgi vermek, bunların kullanım alanları ve sağlıklı yaşama etkilerini değerlendirmek gibi konularda sunum yapılır (D13). Sunum yapmadan önce konuya, hedef kitleye uygun konuşma yöntem ve stratejileri seçilir. Sunum için gerekli araştırma ve ön hazırlıklar tamamlanarak bir sunum hazırlanır. Öğrencilerin çevreye ve canlılara değer vermesi (D5), çevre sorunlarına ve iklim krizine karşı duyarlı olması (D18), ekosistemi korumada tüketim alışkanlıklarını değiştirmenin önemini fark etmesi (D17) amacıyla öğrencilere kısa cevaplı ve açık uçlu sorular sorulur (E3.11, OB1, OB6).

TDE3.2
Sunum metni oluşturulurken öğrenilecek kavram ve bilgiler ile öğrencilerin ön bilgilerinin ilişkilendirilmesi sağlanır. Bu amaçla öğrencilere kısa cevaplı sorular sorulur. Öğrenciler; çevre, teknoloji ve bunların insan yaşamına etkileriyle ilgili güncel bir konuyu ele alan konuşmalarının giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini planlar. Konuşmanın ana düşüncesine ve yardımcı düşüncelerine karar verir, bu doğrultuda karşılaştırma içeren iletiler oluşturur. Amacını ve hedef kitlesini göz önünde tutarak konuşmasının içeriğini belirler. Sunuma konu olan kavram ve bilgileri özelliklerine göre sınıflandırır. Metne değer katan unsurları belirleyerek bunları sunumda etkili bir şekilde nasıl kullanacağını planlar ve taslak bir metin oluşturur. Konuşmasının türüne ve hedef kitlenin özelliklerine uygun söz varlığını kullanarak konuşmasının içeriğini düzenler. Öğrenciler, gerektiğinde kendi görüş ve düşüncelerini farklı görüş ve düşünceleri dikkate alarak sunumun içeriğini yeniden düzenler (SDB2.3, E2.1). Ele aldıkları konu hakkındaki genel duygu, düşünce ve davranışları değerlendirir (SDB1.3). Bunun için öğrencilerden konuya ilişkin ölçütler belirlemeleri ve bu ölçütlerden yararlanarak bir kontrol listesi oluşturmaları istenir.

Öğrencilerden sunum planlarını paylaşmaları ve geri bildirimleri dikkate alarak sunumlarına son şeklini vermeleri istenir. Kendilerine ayrılan süreyi verimli kullanarak etkili bir sunum gerçekleştirmeleri sağlanır. Sunumun içeriğini desteklemek ve etkileyiciliğini artırmak amacıyla görsel ögeler kullanılarak yorumlar içeren bir sunum yapılır. Sunum yaparken vurgu ve tonlamaya dikkat edilir, dinleyicinin ilgisini canlı tutmaya özen gösterilir. Sunumda iletişim engelleri ortadan kaldırılır ve görgü kurallarına uygun hareket edilir (SDB2.1).

TDE3.3
Sunumda kime, neyin, nasıl, nerede, hangi araçlar kullanılarak (5N1K) söyleneceği dikkate alınarak planlama yapılır (SDB1.2). Ele alınan konuyla ilgili yorumları açıklamak amacıyla düşünceyi geliştirme yolları kullanılır. Sunumun içeriğine ve hedef kitleye göre belirlenen söz varlığı unsurları bağlama uygun şekilde kullanılır. Sunumda dinleyiciye/izleyiciye verilmek istenen iletiler açık veya örtük bir şekilde ifade edilir. Sunumda Türkçe dil yapısı işlevine uygun kullanılır ve bağdaşıklık ögelerine dikkat edilir. Sunum esnasında beden dili ve konuşma yapılan mekânın özellikleri, metnin temasını desteklemek amacıyla etkili bir biçimde kullanılır. İletişim kurulan kişi ya da kişilerle fiziksel mesafe ayarlanır (SDB2.1).

TDE3.4
Gösterilen performans öğretmen tarafından dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir. Öğrenci sunum sürecindeki konuşmasını içerik, anlatım ve akranlarından gelen görüşlerini akran değerlendirme formuyla değerlendirir (E3.5). Bu formdaki değerlendirmeler sonucunda bundan sonra yapacağı konuşmalar için kendisine yeni hedefler belirler. Konuşmasını dijital ortamlar için yeniden düzenleyebilir. Sağlanan etkileşimin iletişime katkısı değerlendirilir. Sözlü etkileşimin gücü ve önemi fark ettirilir (E1.4, E3.3, E3.11).

Tema Sonu Değerlendirme
Temanın sonunda “KWL tekniği”nin son aşaması olan “Ne Öğrendim?” sorusunun cevabı grup tartışması ile bulunur. Böylece öğrencilerin temaya başlamadan önce kavram yanılgılarının ne düzeyde giderildiği, merak ettiklerinin ne düzeyde karşılandığı ortaya çıkarılır. Tartışmadan elde edilen sonuçlar yazılı hâle getirilir ve öğrencilerle paylaşılır.

Öğrencilerin tahlil edilen gezi yazısının tür ve biçim özelliklerinden hareketle bulundukları yörede gezip gördükleri tarihî, kültürel vb. zenginlikleri barındıran mekân/mekânlara yönelik izlenimlerini yansıtan yazılar ve görseller hazırlamaları ve bunları sınıf/okul panosunda paylaşmaları sağlanabilir.
* “Çevresel sürdürülebilirliği artırmak amacıyla nasıl projeler başlatılabilir?” sorusu kapsamında proje veya eylem planı istenebilir. Çevre ve teknoloji, “Hayatın Dengesi” temalı afiş hazırlama, temayla ilişkili bir slogan yazma gibi konularda bir yarışma düzenlenebilir.
“Hayatın Dengesi” temalı kısa video veya karikatür hazırlanabilir. Öğrencilerden tahlilini yaptıkları hikâyeyi dijital hikâyeye dönüştürmeleri istenebilir.

Öğrencilerin “Hayatın Dengesi” temalı kamu spotları izleyerek verilen iletiyi tespit edip yazmaları istenebilir. Yörenin tarihî, kültürel vb. zenginliklerini görebilecekleri mekân/mekânlara gezi düzenlenebilir. “Hayatın Dengesi” temasına yönelik öğrencilerin film, belgesel vb. izlemeleri sağlanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1 Uyum, SDB3.2. Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D1. Adalet, D6. Dürüstlük, D10. Mütevazılık, D12. Sabır, D14. Saygı, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

Bu temada öğrencilerin meslek seçiminin hayatın her alanına etki ettiğini; öğretici metinlerin yazılma amacını, yapısını, anlatım özelliklerini; hikâye türünün genel özelliklerini; hazırlıklı konuşma (sunum) yapmayı; belirlenen bir konuya ilişkin metin oluşturabilmeyi, dil bilgisi kurallarını; kararsızlık, abartma, istek, plan, tasarı anlamı taşıyan ifade ve yapıları bildiği kabul edilmektedir.

“Hayalimdeki Yarın” temasını yansıtan metinlerle ilgili öğrencilerin bilgi düzeylerini tespit etmek için soru-cevap, görüş geliştirme, tartışma ve beyin fırtınası gibi yöntemler uygulanır.

Önceki öğrenme yaşantılarında hikâye, mülakat ve makale türü ile ilgili temel bilgiler bu temada işlenen türler için ön bilgi oluşturur.
Sosyoloji ve psikoloji disiplinlerinden öğrenilen bilgilerle bu temada öğrenilecek bilgiler arasında köprü kurulur. Öğrencilerin günlük hayatta mesleklere yönelik edindiği ve çevresindeki yaşantılardan hareketle sahip olduğu bilgiler, tahlil edilen metinlere yönelik yapılacak yorumların kaynağını oluşturur.
Öğrencilerin önceki sınıflarda öğrendikleri hikâye türüyle ilgili temel bilgiler, bu temadaki hikâyenin inceleme sürecinde kullanılır. Önceki temalarda incelemesi yapılan öğretici metinler ve bunlarla ilgili bilgilerden bu temada işlenen makalenin çözümleme aşamasında yararlanılır. Öğrencilerin bu temada meslek seçimi konusunda ve farklı mesleklerle ilgili edindikleri bilgi, beceri ve izlenimleri günlük yaşamlarıyla bütünleştirmeleri beklenir.

Süreç Çerçevesi: “Hayalimdeki Yarın” temasında seçilen ilk okuma metni nesnel anlatım özelliklerine sahip, doğru ve güvenilir bilgi sunan makaledir. Diğer okuma metni gerçek ya da gerçeğe yakın olayların ele alındığı hikâyedir. Dinleme/izleme için mülakat türünün özelliklerini taşıyan çok modlu bir metin incelenir. Konuşma becerileri kapsamında öğrencilerden ileride seçmek istedikleri meslekleri belirlemeleri, bu meslekler hakkında farklı kişilerle röportaj yapmaları ve bunu sınıfta sunmaları beklenir. Yazma becerileri çerçevesinde ise öğrencilerden hayallerindeki mesleğin tanıtımına yönelik bir metin oluşturmaları istenir.
Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Öğrencilerden gelecekte hangi mesleklerin ön planda olabileceğiyle ilgili görüşlerini gerekçeleriyle açıklamaları istenir (SDB3.1, SDB3.3). Bu mesleklerden hangilerinin kendi kariyerleri açısından uygun olabileceğine dair görüşleri alınır. Meslek seçimi konusunda ölçütlerinin neler olabileceğiyle ilgili düşüncelerini paylaşmaları istenir ve seçecekleri mesleklerin toplumdaki yeri hakkında değerlendirmeler yapılır (SDB2.3). Öğrencilerin seçecekleri meslekte yetkin ve güvenilir olmayı önemsemesi (D6), yetkinlik kazanmanın sabır ve emek gerektirdiğini fark etmesi sağlanır (D12).
Öğrencilerden “Hayalimdeki Yarın” temasının kendilerinde uyandırdığı çağrışımlarla ilgili açıklama yapmaları istenir. Bu süreçte, “KWL” (Ne Biliyorum- Ne Bilmek İstiyorum- Ne Öğrendim) tekniğinin ilk aşaması kullanılabilir (E1.1). Böylece öğrencilerin “Hayalimdeki Yarın” temasıyla ilgili hazır bulunuşlukları belirlenerek derse katılımları sağlanabilir.
Okuma metni olarak bir makale seçilir. Seçilen makalenin meslekler veya meslek seçimleri konusunda bilgiler içermesi, temaya uygun bir metin olması beklenir. Okumaya başlamadan önce metne göz atılır; metnin başlığı, varsa alt başlıkları, yazarı, yazı tipi, yazı puntosu, görsel ögeleri incelenir. Metnin içeriği hakkında görüş oluşturulur. Metnin daha iyi anlaşılabilmesi için öğrencilere önemli görülen yerleri işaretlemeleri hatırlatılır.
Seçilen metni çözümlemek için uygun okuma yöntem ve stratejisi belirlemeleri istenir. Okuma stratejisi oluşturulurken kısa cevaplı sorular yardımıyla öğrencilerin metinle ilgili ilk izlenimlerinden ve ön bilgilerinden yararlanmaları sağlanabilir.

TDE2.2
Makale metninin içeriği ile meslekler arasında bağ kurulur. Bunun için öğrencilerin ön bilgilerinden yararlanmaları sağlanır. İncelenen makaledeki bilgilerden yola çıkılarak metnin içeriğinin okuyucunun beklentilerini ne kadar karşıladığı sorulur. Bunun için de “beyin fırtınası tekniği” ile tahminlerde bulunulması sağlanır (SDB2.1, E1.2). İncelenen makaleden yola çıkılarak metnin içeriğiyle ilişkilendirilen birkaç mesleğin özellikleri, çalışma kâğıdı kullanılarak sınıflandırılır. Ardından makaleden yola çıkılarak öğrencilerin seçeceği meslekle ilgili çıkarımlarda bulunması istenir.
Makalede ele alınan meslekler hakkında verilen bilgiler niteliklerine göre sınıflandırılır (KB2.5). Bu bilgiler verilirken yazarın meslekler hakkında kendi düşüncelerini mi aktardığı yoksa o meslekle ilgili genel kabuller mi olduğu sorgulanır, öğrencilerin bu konuda kendi görüşlerini bildirmeleri sağlanır (SDB2.1). Okuma metnindeki başka iletiler de çeşitli yönlerden ön bilgilerle karşılaştırılabilir, öğrencilerin bu iletilere yönelik görüşlerini gerekçelendirerek açıklamaları istenir.
TDE2.3
Makalenin bölümleri ve bu bölümler arasındaki ilişkiler açık uçlu sorularla belirlenir. Makalenin bilimsel gerçekleri ele alması gerektiği öğrencilere “soru-cevap tekniği” ile keşfettirilir. Bu noktada makale yazımında uyulması gereken etik kuralların önemi vurgulanır ve bir araştırmacının sahip olması gereken niteliklere vurgu yapılır (D6). Makalede ortaya konan argümanlar, neden-sonuç ilişkileri bakımından değerlendirilir. Makalenin içeriğinden hareketle metnin yazılış amacı ve hedef kitlesine yönelik tespitler yapılır. Metnin yapı unsurları belirlenir ve bunlar arasındaki uyum ve bütünlük değerlendirilir. Metinde verilmek istenen ana düşüncenin metnin yapısı etrafında nasıl şekillendirildiği açıklanır.
Metnin dil ve anlatım özellikleri incelenerek dil ve üslupla ilgili çıkarımlar yapılır (E3.6). Dil ve anlatım özellikleri üzerinde durulurken metinlerdeki kararsızlık, abartma, istek, plan, tasarı anlamı katan ifade ve yapılar bulunur; bunların işlevleri değerlendirilir. Bu aşamalar, üç kişilik grup çalışması ile de gerçekleşebilir.
İncelenen makale ile ilişkilendirilen mesleklere başvurabilmek için gereken ön koşullarla ilgili öğrencilerin tahminlerde bulunmaları istenir. Bu tahminler çerçevesinde söz konusu mesleklere iş başvurusunda kullanılan öz geçmişler, genel ağ taramasıyla bulunur ve incelenir. Bu çalışma gruplara ayrılarak gerçekleştirilebilir, takım çalışması yapılabilir (SDB2.2). Öz geçmişler; format, bölümler, mesleğe uygun niteliklere sahip olma, işlevsellik vb. yönlerden grup içinde değerlendirilir. Bu bağlamda mütevazılık değerinden hareketle öğrencilerin kendilerini tanıması teşvik edilebilir; bireysel beceri, eğilim ve ilgilerini keşfetmeleri sağlanabilir (D10). Değerlendirme yapıldıktan sonra geri bildirim verilir. Öz geçmişler diğer gruplarla da paylaşılarak akran değerlendirmesi yapılır, öz geçmişlerden yola çıkılarak söz konusu meslekle ilgili başvurunun sonuçlarına yönelik gerekçeli görüşler açıklanır (E2.3,SDB2.2,SDB3.3). Süreç, çalışma kâğıdı ile değerlendirilir.
İncelenen makale ile ilişkilendirilen meslekleri tercih edip etmeyeceklerine yönelik öğrencilerin görüşleri alınır (SDB2.1). Bu mesleklerin gelecekte bugünkü önemini koruyup koruyamayacağıyla ilgili gerekçeli yorumlar yapılması sağlanır (SDB3.3). Daha sonra öğrencilerden gelecekte seçmek istedikleri mesleklerle ilgili bir infografik metin hazırlamaları istenir (SDB1.2). İnfografik metinleri hazırlamak için aynı mesleği yapmak isteyen öğrenciler bir araya gelerek grup oluşturur. Sınıf bir “sanat galerisi” şeklinde düşünülerek hazırlanan çalışmalar (infografik metinler) duvarlara asılır. Her grup bütün çalışmaları gezerek ilgili meslek üzerine konuşur ve tartışır (KB3.3).
Öğrenciler, bir diğer çalışmadaki düşünceleri okuyup eleştirebilir veya bu çalışmayla ilgili kendi düşüncelerini sunabilir. Bu, son çalışmaya kadar böyle devam eder. Tüm çalışmalara katkıda bulunarak sınıfı gezdikten sonra gruplar ilk çalışmaya (kendi çalışmalarına) geri dönerler. Bütün mesleklere yönelik fikir edinmiş olurlar. Böylece sınıfta büyük grup tartışması yapılabilir ve yanılgılar ortadan kaldırılabilir (SDB2.2).
TDE2.4
Öğrencilerden öğrenme günlükleri ile anlama ve çözümleme sürecinde öğrendikleri, zorlandıkları ve gelecekte seçecekleri meslek ile ilgili yapmaları gerekenleri yazmaları istenir (SDB3.2).
• İkinci okuma metni olan hikâye işlenirken edebî metinlere yönelik metin tahlili aşamaları uygulanır. Ele alınan hikâye yapı, dil ve anlatım bakımından tahlil edildikten sonra sınıf gruplara ayrılarak makale ve hikâye ile ilgili konu, yapı unsurları, dil ve anlatım özellikleri gibi belli başlı unsurları içeren bir karşılaştırma tablosu hazırlanabilir (OB1). Dil ve anlatım özellikleri üzerinde durulurken hikâyedeki kararsızlık, abartma, istek, plan, tasarı anlamı katan ifade ve yapılar bulunur, bunların işlevleri değerlendirilir. Bu süreçte öğretici bir tür olan makale ile anlatmaya bağlı bir tür olan hikâye arasındaki farklar da ortaya konur.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1
Öğrencilerden okudukları ve çözümledikleri metinleri hayallerindeki meslekle ilişkilendirerek değerlendirmeleri istenir. Gelecekte seçmek istedikleri meslekleri belirlemeleri ve bu meslekler hakkında farklı kişilerle röportaj yapmaları istenir. Bu doğrultuda hazırladıkları röportajları sunmaya yönelik öğrencilere bir performans görevi verilir. Öğrencilerin performans görevleri için sınıf dışında hazırlık yapmaları istenir, performans görevi sınıfta sergilenir.
Öğrencilerden seçmek istedikleri meslekleri yakından tanımaları için o mesleğin çalışma koşulları, iş bulma imkânları vb. hakkında ön araştırma yapmaları istenir. Bu süreçte öğrencilerin sorumluluk bilinciyle hareket etmeleri beklenir (D16). Öğrenciler, araştırmaları neticesinde elde ettikleri ve önceden sahip oldukları bilgiler yardımıyla bir röportaj yapabilmek için sorular hazırlar. Röportaj yapılacak kişiler belirlenir, röportajın amacı ve hedef kitlesi doğrultusunda uygun yöntem ve stratejiler tespit edilir (SDB1.2). Bu aşamada öğrencinin bireysel eğilimine göre seçtiği meslek grupları ile görüşmesi teşvik edilebilir ya da bazı mesleklerin toplum tarafından fazla bilinmeyen güçlükleriyle ilgili o mesleği icra edenlerle röportaj yapması sağlanabilir.
Yapılan röportajların sunulması amacıyla konuya ve hedef kitleye göre konuşma yöntem ve stratejisi seçilir. Sunumda iletişimin önündeki engellerin ortadan kaldırılmasına yönelik çalışmalar yapılır, sunum sırasında nezaket kurallarına uygun hareket edilir (SDB2.1). Bu sürecin amacına uygun şekilde düzenlenmesi ve işlemesi için kontrol listeleri hazırlanabilir. Böylece öğrencilerin konuşmayı yönetebilme becerilerine ilişkin değerlendirmeler yapılabilir.
TDE3.2
Sunum metni oluşturulurken öğrenilecek konu, kavram veya bilgiler önceki bilgilerle ilişkilendirilir. Sunum içeriğiyle ilgili araştırma yapılarak hedef kitlenin özelliklerine ve beklentilerine göre görsel ve işitsel ögelerin seçimi, süreyi verimli kullanma, beden dilinin etkili ve güzel kullanımı gibi konularda tahminler yürütülerek hazırlık yapılır (SDB1.2). Seçilen meslek ile öğrencilerin kendi ilgi ve yetenekleri göz önünde bulundurularak bu mesleğin uygunluğuna yönelik çıkarımlar yapılır (SDB3.3).
Öğrenciler gruplara ayrılabilir ve her bir grup üyesinin ilgi alanı ve yetenekleri ile seçtiği meslekler karşılaştırma tabloları hazırlanarak karşılaştırılabilir. Hazırlanan karşılaştırma tabloları grup arkadaşlarıyla paylaşılır (SDB2.2). Tablolar; öğrencilerin meslek seçimleri, ilgi alanları ve yetenekleri göz önünde bulundurularak akranları tarafından değerlendirilebilir (E2.3). Böylelikle öğrenciler, gerek duydukları takdirde, meslek tercihlerini akranlarının görüşlerini dikkate alarak yeniden değerlendirebilir (E3.5). Sunum yapılırken ses, anlam oluşturmak amacıyla etkili bir biçimde kullanılır. Sunumun içeriğini desteklemek ve etkileyiciliğini artırmak amacıyla görsel ögeler kullanılarak yorum içeren bir sunum yapılır (E2.2, SDB2.1).
TDE3.3
Sunumda neyin, kime, nasıl, nerede, hangi araçlar kullanılarak aktarılacağı dikkate alınarak planlama yapılır. Konuyla ilgili yorumları açıklamak amacıyla düşünceyi geliştirme yolları kullanılır. Sunumun içeriğine ve hedef kitleye göre belirlenen söz varlığı, bağlama uygun şekilde kullanılır. Dinleyici/izleyiciye verilmek istenen iletiler açık veya örtük bir şekilde ifade edilir. Sunumda eksiltili yapı, bağlama, gönderim, değiştirim, sözcük bağdaşıklığı gibi dil yapıları işlevine uygun kullanılır. Sunum esnasında beden dili ve konuşma yapılan mekânın özellikleri, metnin temasını desteklemek amacıyla etkili bir biçimde kullanılır. İletişim kurulan kişi ya da kişilerle fiziksel mesafe ayarlanır (SDB2.1).
TDE3.4
Sunum sürecine nelerin etki ettiğiyle ilgili hazırlanmış öz değerlendirme formu uygulanır (SDB1.2). Süreçteki hatalar belirlenir, düzeltilir ve sonraki sunumlarda faydalanmak amacıyla saklanır; uygun davranış, duygu ve düşünceler pekiştirilir. Sağlanan etkileşimin iletişime katkısı değerlendirilir. Sözlü iletişimin gücü ve önemi fark ettirilir.
Öğrencilerin performansları, öğretmen tarafından hazırlanan dereceli puanlama anahtarıyla içeriğe uygunluk, özgünlük, dil ve üslup özellikleri, metin planının oluşturulması, düşünceyi geliştirme yollarının kullanımı, anlatım ilkelerine uygunluk gibi yönlerden değerlendirilir.
Yapılan değerlendirme sonunda öğrencilere performansları ile ilgili geri bildirim verilir.
Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Öğrencilerden bu temada mülakat özellikleri taşıyan çok modlu bir metin dinlemeleri/izlemeleri istenir (SDB2.1). Yaşamın her alanında karşılarına çıkabilecek ve “Hayalimdeki Yarın” temasıyla ilişkilendirilebilecek farklı kişilerle gerçekleştirilmiş mülakat örnekleri içerik olarak kullanılabilir.
Temaya bağlı olarak ele alınan metni dinlemeden/izlemeden önce öğrenciler, dinleme/izleme amacı, yöntem ve stratejisini belirler. Dinleyeceği/izleyeceği metnin fikri mülkiyet haklarını göz önüne alarak hakkaniyetli ve dürüst (D6) bir tutum geliştirir. Metnin içerik ve türüne yönelik tahminlerde bulunur. Dinleme/izleme sürecinin sağlıklı yürütülmesi için öğrencilerin dinleme/izleme sürecine etki eden bilişsel, duyuşsal ve fiziksel etkenleri içeren bir gözlem formu oluşturulabilir. Bu formla öğrencilerin dinleme/izleme sürecindeki gelişimleri, notlar tutularak takip edilir. Dinleme/izlemenin etkili bir biçimde gerçekleşebilmesi için metin ve ortamla ilgili iletişim engelleri ortadan kaldırılır (SDB2.1).
TDE1.2
“Hayalimdeki Yarın” temasını yansıtan bir mülakat dinletilir/izletilir. Mülakatın yapılış biçimi incelenerek “görüş geliştirme tekniği” ile ön bilgiler arasında bağlantı kurulur. Temayı ele alan mülakat dinletilerek/izletilerek mülakatta yer alan bilgilerin güvenilirlik, geçerlilik ve tutarlılığı ile ilgili tahminlerde bulunulur. Metindeki söz varlığının anlamı bağlamdan hareketle belirlenir. Metindeki sorular ile öznel ve nesnel yargılar kullanım amaçlarına göre sınıflandırılır. Bu sınıflandırma sonrasında öğrenciler tarafından mülakattaki sorularla kendi hazırladıkları sorular çalışma kâğıdı ile karşılaştırılır. Bu etkinlik grup çalışması şeklinde de yapılabilir. Hangi tür soruların meslek seçimine etki ettiğine yönelik analiz yapılarak çıkarımda bulunulur. Dinlenen/izlenen mülakata yönelik eleştiriler empati yapılarak ve gerekçelendirilerek açıklanır (E2.1, SDB3.3, SDB2.3).
TDE1.3
Dinlenen/izlenen mülakattaki üslubu oluşturan söylem, söz varlığı ve beden dili gibi unsurlar ile bunlar arasındaki ilişkiler “beyin fırtınası tekniği” kullanılarak belirlenir (SDB2.1). Mülakatta yer alan iletiler arasındaki etkileşim açık uçlu sorularla belirlenerek temanın işlenişiyle ilgili çözümleme yapılır (E1.1, E3.11).
TDE1.4
Öğrencinin dinlediği/izlediği mülakata değer katan unsurları kendi duygu ve düşünceleri doğrultusunda değerlendirerek çıkış kartı hazırlaması sağlanır (SDB1.3). Böylece etkin kimliği oluşturmaya yönelik farkındalık kazandırılır (E3.11). Dinlediği/izlediği metnin konu ve ana düşüncesinin kendi dünyasıyla olan ilişkisini belirler.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1
Öğrencilere dinlenen/izlenen metinden hareketle hayallerindeki mesleği belirgin özellikleriyle tanıtan bir metin oluşturmalarına yönelik performans görevi verilir (SDB1.2). Seçilen bir mesleğin yakından tanınması amacıyla mesleğin belirgin özellikleri, çalışma koşulları, iş bulma imkânları, hedef kitlesi, toplumsal ve psikolojik ihtiyaçları karşılayabilmesi vb. hakkında konuya, hedef kitleye uygun yazma yöntem ve stratejileri seçilir. İletişime engel oluşturabilecek hususlar fark edilerek bunlar ortadan kaldırılır ve nezaket kurallarına uygun hareket edilir (D14, SDB2.1).
TDE4.2
İçerik oluşturulurken temayla ilgili ön bilgilerden faydalanılarak hazırlanan yazıda seçilen bir meslek hakkında merak edilen konuların neler olabileceğine dair tahmin yürütülür. Burada öğrencilere içerik oluşturmada yol göstermesi adına mesleklerle ilgili çeşitli görsellerden faydalanılabilir. Yazmaya başlamadan önce bu görsellerden yola çıkılarak planlama yapılır (E3.2, SDB1.2) ve meslekle ilişkili olmayan bilgiler ayırt edilir. Tanıtılacak meslekle ilgili düşünceler, grup içi etkinlikle karşılaştırılır ve bu yolla elde edilen bilgiler sınıflandırılır. Öğrenciler yaptıkları çalışmalarla yazılacak metnin planı hakkında beğeni ve görüşlerini açıklar (SDB2.1). Gerek görüldüğü takdirde diğer öğrencilerden gelen farklı görüş ve düşünceler dikkate alınır ve yeniden yorumlanır. Yazılacak metnin içeriği ve iletilerine uygun dil ve anlatım özelliklerine karar verilir. Tanıtıcı yazının içeriğini desteklemek ve etkileyiciliğini artırmak amacıyla görsel ögeler kullanılarak açıklayıcı bilgiler sunulur.
TDE4.3
Öğrenciler metinde neyin, kime, nasıl anlatılacağı ve hangi araçların kullanılacağını dikkate alarak planlama yapar (SDB1.2). Hayallerindeki mesleğin tanıtılmasına yönelik hazırlayacağı yazıya planına uygun bir şekilde başlar. Tanıtım yazısını desteklemek için anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yollarından yararlanır ve düşüncelerini özgün bir üslupla ifade eder. Yazısını hedef kitleye uygun bir söz varlığı ve destekleyici bilgiler ile devam ettirir. Türkçeyi millî bir bilinçle işlevine ve kurallarına uygun kullanır (D19). İletileri açık ve tutarlı bir şekilde ifade eder. Buna bağlı olarak yazısında başlatma, sürdürme ve bitirme ifadelerini etkili kullanır. Yazısında kelimeler arasındaki uyuma, yazım ve noktalama kurallarına dikkat eder.
TDE4.4
Öğrencinin belirlediği bir mesleğin tanıtımına yönelik hazırladığı anlatım öğretmen tarafından içerik, dil ve anlatım özellikleri, akıcılık, metin planının oluşturulması gibi ölçütlerin yer aldığı dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir. Ayrıca, öğrencilerin öz değerlendirme formu ile kendi performanslarını değerlendirmesi istenir (SDB1.2). Olumlu bakış açısı korunarak yazma sürecindeki hatalar düzeltilir. Arkadaşlarından ve öğretmenden gelen bilgileri göz önünde bulundurarak daha sonra oluşturacağı yazılar için kendisine yeni hedefler belirlemesi sağlanır. Hayallerindeki bir mesleğin tanıtımına yönelik hazırlanan bu çalışmanın sınıf/okul panolarında ya da okulun resmî çevrim içi ortamlarında paylaşılması sağlanır.
Tema Sonu Değerlendirme
Tema sonunda “KWL” tekniğinin son aşaması olan “Ne Öğrendim?” sorusunun cevabı grup tartışması ile bulunur. Böylece öğrencilerin temaya başlamadan önce kavram yanılgılarının ne düzeyde giderildiği, merak ettiklerinin ne düzeyde karşılandığı ortaya çıkarılır.

Öğrencilerden yakın çevrelerinde en az ve en çok tercih edilen meslekler üzerine ayrıntılı bir araştırma yapmaları istenebilir. Bu meslekler üzerine yapılan çalışmalar bir sunum hâline getirilebilir. Bu çalışmanın devamında öğrenciler araştırmalarına konu olan mesleklerden birini seçip alanında uzman bir kişiyle kapsamlı bir röportaj gerçekleştirebilir.
* Öğrenciler, yapay zekâ uygulamalarından ve bu konuda yapılmış çalışmalardan aldığı bilgileri kendi öngörüleri ile birleştirerek günümüzdeki mesleklerin gelecekte dönüşebileceği biçimleri belirlemeye yönelik bir çalışma yapabilir. Öğrencilerin çalışmaları sınıf panosunda, okul dergisinde veya güvenli dijital ortamlarda paylaşılabilir.

Öğrencilerden seçmek istedikleri mesleklerle ilgili genel bilgiler içeren bir infografik metin hazırlamaları istenebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB 2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB 3.3. Sorumlu Karar Verme

D4. Dostluk, D7. Estetik, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Bu temada öğrencilerin paragraf türlerini bildiği, metin türleri ayrımını yaptığı, yazılı ve sözlü anlatım aşamalarının yanı sıra yazım ve noktalama kurallarını ve Türkçenin ses bilgisiyle ilgili temel kavram ve kurallarını bildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) belirlemek için kısa cevaplı sorular, kavram haritası gibi yöntemler uygulanır.

Öğrencilerin önceki öğrenme yaşantılarından edindiği şiir, deneme ve mülakata ilişkin temel bilgileri, işlem basamakları ve becerileri bu temada öğreneceği içeriğe temel oluşturur. Öğrencilere edebiyatın dünyasıyla tanışarak estetik değer, yaratıcılık, hayal gücü, imge, sembol, çağrışım gibi temel kavramları içselleştirip edebiyatın derinliklerini keşfetme fırsatı sunulur. Böylece öğrencilerin edebî söyleyişin günlük dilden farkını anlamaları sağlanır.

Bu temada edinilen yeni bilgilerle öğrencilerin kendi edebî çalışmalarını oluşturmalarına, topluluk önünde etkili sunumlar yapabilmelerine, edebiyat kulüplerine katılabilmelerine fırsat tanınır. Çevredeki edebî yansımalar fark ettirilerek edebiyatın gerçek yaşamdaki etkileşimlerini anlama becerisi kazandırılır.

Süreç Çerçevesi: Bu tema çerçevesinde öncelikle Cumhuriyet Dönemi’nden başlanarak dil ve anlatım bakımından günümüze en yakın özellikleri taşıyan şiir ve deneme türünden eserler okunarak edebiyat ve söyleyişe ilişkin öğrenme çıktıları gerçekleştirilir. Ardından yazma becerisi kapsamında öğrencilerden okudukları şiirden hareketle betimleyici bir paragraf yazmaları istenir. Dinleme/izleme etkinliğinin gerçekleştirilebilmesi için bir sanatçıyla yapılan mülakattan hareketle temadaki hedeflerden faydalanılır. Son olarak öğrencilerden deneme metinlerinden hareketle, düşünme tekniklerini de kullanarak fikir geliştirip sunmaları istenir.

Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Dikkat çekmek için yakın dönem bir Türk şiiri öğrencilere dinletilir (SDB2.1). Şiirin onlarda oluşturduğu duygu ve aynı duyguyu başka bir metinde hissedip hissetmedikleri sorulur (E1.1, SDB1.1). Daha sonra işlenecek şiirin başlık ve görseline dikkat çekilerek içeriğe yönelik tahminlerde bulunulması istenir (OB9). Tahminler alındıktan sonra vurgu ve tonlamaya dikkat edilerek şiirin sesli okunması sağlanır (SDB2.1).
TDE2.2
5E öğrenme modeliyle öğrenme-öğretme yaşantısı şekillendirilir. Öğrenciler gruplara ayrılır. Her bir gruba Cumhuriyet Dönemi’nden başlanarak dil ve anlatım bakımından günümüze en yakın özellikleri taşıyan farklı şiirler dağıtılır. Bu süreçte iş birlikli öğrenme yöntemi kullanılabilir. Şiirin grupça okunmasının yanı sıra şiirdeki yaratıcılık, hayal gücü, imge, sembol, çağrışım, açık ve örtük ileti, söz sanatları ve edebiyatın diğer disiplinlerle ilişkisini içeren unsurların bulunması sağlanır (E2.3, E3.3). Grup sözcüleri tarafından bu çalışmaların bir zihin haritasına dönüştürülerek sınıfa sunulması beklenir (SDB2.2). Böylece konuya ilişkin ön bilgiler yoklanarak akran etkileşimi sağlanır ve öğrencilerde dostluk değeri desteklenir (D4). Zihin haritaları dijital ortamda hazırlanabilir ve daha sonra EBA platformunda paylaşılabilir (SDB1.2, OB2). Temaya ilişkin unsurların edebî türe nasıl yansıdığının kavramsal bilgisi ve örnekleri gruplara dağıtılır. Grup çalışmasıyla, aynı şiir üzerinden bu kavramlarla şiirin iletisi hakkında tespitlerde bulunulur. Şiirde anlam oluşturulurken
hangi disiplinlerle ilişki kurulduğu belirlenir. Sonuçlar ilk bilgilerle kıyaslanarak sınıfla paylaşılır (SDB2.2, KB2.18).
Eksik ya da yanlış bilgi varsa bir sunu aracılığı ile söz konusu kavramlar öğretmen tarafından açıklanır. Bir sonraki aşamada, açık uçlu sorular aracılığıyla öğrencilerden yaşamlarında kendilerini etkileyen bir şiiri okuyarak temada ele alınan kavramları örneklendirmeleri istenir. Edebiyatın güzel sanatlarla ilişkisini belirledikleri şiir üzerinden farklı bir sanat dalını araç olarak kullanarak (resim, şarkı vb.) yeniden ifade etmeleri sağlanır. Aynı zamanda şiirlere yönelik olumlu ve olumsuz eleştirilerini gerekçelendirerek açıklamaları istenir (SDB3.3, E3.10, KB3.3). Böylece edebiyatın estetik yönünün ve güzel sanatlar içindeki yerinin kavranması sağlanır (D7). İncelenen ve okunan şiirlerden hareketle şairlerin kendine özgü dil kullanımları olduğu sonucuna ulaşılır (KB2.10). Dil ve anlatım özellikleri ele alınırken metinlerdeki örneklerden hareketle Türkçenin ses bilgisiyle ilgili çalışmalar yapılır.
Son aşamada öğretmen tarafından şiir ile ilgili izleme testi yapılır. Ayrıca öğrenme sürecini değerlendirmek amacıyla çıkış kartlarından biri olan “3-2-1 tekniği” kullanılır. Bu teknikte öğrencilerden edebî söyleyişle ilgili edindikleri üç bilgiyi söylemeleri, öğrendikleriyle ilgili iki soru sormaları ve öğrendikleri arasından kendileri için en ilginç veya dikkat çekici
olan bir şeyi belirtmeleri istenir (SDB1.1, E1.4, KB2.15).
• İkinci okuma metni olarak deneme türünde bir eser ele alınır ve öğretici metinlere yönelik metin tahlili aşamaları uygulanır. Deneme türüne özgü yapı ve üslup özellikleri göz önünde bulundurularak gerekli farklılaştırmalar yapılır.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1, TDE4.2, TDE4.3, TDE4.4
Öğrencilere okudukları şiiri betimleyici bir paragrafa dönüştürmelerine yönelik performans görevi verilir. Yazma sürecini yönetmek için öğrenciler öncelikle şiirin şekil unsurlarını ve betimleyici anlatıma ilişkin ön bilgilerini gözden geçirir. Performans görevinin amacına göre nasıl bir paragraf yazacağını tasarlar (E3.3, E3.11). Şiiri düzyazıya çevirdiğindeki anlatım özellikleri ile şiire özgü kavram ve içeriği karşılaştırarak aktarır (OB1).
Paragrafta aktarmak istediği duyguları belli bir sıraya koyar. Daha sonra, şiirin ana duygusunu koruyarak bağlama uygun söz varlığından faydalanır ve özgün bir betimleyici paragraf oluşturur (E3.3, SDB1.2). Bu süreçte öğrencilerden Türkçenin yazım ve noktalama kurallarını ve dil yapısını doğru kullanmak hususunda millî bilinç sahibi olmaları beklenir
ve vatanseverlik değeri vurgulanır (D19). Hazırlanan metinler sınıfta sunulur (SDB2.1). Paylaşım sonrasında akran ve öğretmen değerlendirmesi dereceli puanlama anahtarıyla yapılır. Puanlama anahtarında ana duygu, dilin işlevlerine uygun kullanılması, yazma akıcılığı, betimleyici anlatım özellikleri (tasvir vb.), özgünlük, yazım noktalama vb. ölçütler yer alır. Gelen geri bildirimler sonrasında öğrenciler ürünlerine son şeklini verir.
Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Bu temada öğrencilerden bir sanatçıyla yapılmış mülakatı izlemeleri istenir. Bu dinleme/izleme çalışması sınıf ortamında gerçekleştirilir (SDB2.1, OB2). Dinleme/izleme öncesinde öğrencilerin izlemeye hazırlık yapması, önceki bilgilerini kullanması, izleme öncesi sorular oluşturması, tahminde bulunması, amaç belirlemesi ve izlerken hangi yöntemi kullanacağına (bilgileri not alma vb.) karar vermesi gibi ölçütlerin yer aldığı bir kontrol listesi oluşturulur. Bu liste ile öğrencilerin seçim yapmaları ve dinleme/izleme sürecinde ilişkiyi sürdürme düzeyleri belirlenebilir.
TDE1.2
Öğrenciler, dinleme/izleme öncesinde hazırlanan kontrol listesini gözden geçirir. “Açık ve anlaşılır olması, Türkçenin etkili kullanımı, sorular ve içeriğin tutarlılığı, ifade yeteneği, ikna yeteneği, düşüncesini desteklenmesi” gibi ögeler eksik ise kontrol listesine eklenir (OB1). Dinleme/izleme öncesinde öğrencilerin mülakata ilişkin tanıtım metni ile mülakatın konusuna yönelik tahminde bulunmaları istenir. Ardından mülakat sınıfta dinletilir/izletilir (SDB2.1). Öğrencilerin dinleme/izleme sırasında kontrol listelerine gerekli notları almaları sağlanır (OB9). Daha sonra üçerli gruplara ayrılan öğrenciler, kontrol listesi aracılığıyla değerlendirilir. Öğrencilerin grup içinde dinleme/izleme notlarını karşılaştırarak ortak bir sonuca ulaşmaları sağlanır (SDB2.2).
Mülakatta kullanılan öznel ve nesnel ifadeler, düşünceyi geliştirme yolları ile dil yapılarının anlama katkısı gruplar tarafından değerlendirilir. Grup formlarının sınıfta sunulması aracılığıyla bir tartışma ortamı oluşturulur (SDB2.2). Bu süreçte mülakattaki soru vecevapların açık ve anlaşılır olması, Türkçenin etkili kullanımı, sorularla içeriğin tutarlılığı,
ifade yeteneği, ikna yeteneği, düşüncenin desteklenmesi gibi ölçütlerden yola çıkılarak mülakatın etkili olmasını sağlayan unsurlar belirlenir.
Son olarak grup görüşleri doğrultusunda mülakat metnine yönelik olumlu ve olumsuz eleştiriler gerekçelendirilerek açıklanır (SDB3.3, E3.10, KB3.3).
Bu değerlendirmeler tamamlandıktan sonra öğrenciler, okudukları şiir ile dinledikleri/izledikleri mülakat metinlerinden hareketle edebî dil ve günlük dil arasındaki farkları karşılaştırma tablosu aracılığıyla değerlendirir.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1, TDE3.2, TDE3.3, TDE3.4
Öğrencilere deneme metinlerinden hareketle düşünme tekniklerini kullanarak fikir geliştirmeleri ve bunları sözlü olarak sunmalarına yönelik performans görevi verilir. Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir. Performans görevi gerçekleştirilirken öğrencilerin görevlerini zamanında ve eksiksiz yerine getirmeleri, özverili olmaları desteklenir (D16). Altı kişilik gruplar oluşturulur. Gruplara farklı deneme metinleri dağıtılır. Deneme metinlerinin konuları sanatın toplumdaki rolü, geleneksel ve çağdaş sanat, sanatın evrenselliği, edebiyat ve psikoloji, sanatsal ifade ve etkileşim, sanatın değişen doğası, edebiyatın diğer disiplinlerle ilişkisi olabilir (OB5). Bu aşamada “altı şapkalı düşünme tekniği” kullanılır ve gruplardaki öğrencilerin her biri düşünmeyi temsil eden bir renk seçer. İlgili rengin temsil ettiği görüşe bağlı olarak fikir üretir (E3.3, E3.11).
• Sarı şapka: İlgili denemede verilmek istenen iletinin iyimser yönlerini ortaya koyar.
• Beyaz şapka: İlgili denemede verilmek istenen nesnel anlatımları bulmaya çalışır.
• Siyah şapka: İlgili denemede verilmek istenen iletinin oluşabilecek olumsuz yönlerini bulmaya çalışır.
• Kırmızı şapka: İlgili denemede verilmek istenen iletinin öğrencide oluşturduğu duyguyu açıklar.
• Yeşil şapka: “İlgili deneme metninin içeriğini bir slogan ile anlatmak istesen bu ne olurdu?” sorusuna cevap verir.
• Mavi şapka: Tüm düşünceleri ele alarak genel bir özet yapar ve karara varır.
Renklerin temsil ettiği düşünme biçimiyle hazırlanan içerik, konuşma kurallarına dikkat edilerek sunulur (SDB2.2, E1.5). Öğretmen, dereceli puanlama anahtarı kullanarak öğrencilerin konuşmalarını değerlendirir. Değerlendirme sürecinde beden dili, jest ve mimik, planlama, organizasyon, zaman yönetimi ve düşünsel süreçleri kontrol etme yetenekleri, grup çalışması vb. ölçütler dikkate alınır. Öz değerlendirme, akran ve öğretmen değerlendirmesi ile çeşitlilik sağlanabilir. Yapılan değerlendirmeler sonunda öğrencilere geri bildirim verilir.
Tema Sonu Değerlendirme
Temanın sonunda öğrencilerden öğrenme günlüğü yazmaları istenir. Bu günlükte, edebî dil ile günlük dil arasındaki farka odaklanarak okunan metinlerde dilin nasıl kullanıldığıyla ilgili çıkarımda bulunmaları istenir. Ayrıca öğrenme süreçlerine ilişkin yansıtma yapmaları sağlanır.

Öğrencilerden okuduğu şiiri duygu, düşünce, estetik değer vb. açılardan değerlendirmeleri ve değerlendirmelerinden yola çıkarak resim, şarkı, kısa hikâye ya da dijital hikâye oluşturması istenebilir.
* Öğrencilerin ulaşabileceği şair, halk ozanı, yazar, tiyatro sanatçısı vb. ile yaptıkları bir röportajı genel ağdaki güvenilir ortamlarda, sınıf panosunda veya okul dergisinde paylaşmaları sağlanabilir. Sevdikleri şiir veya kısa öyküleri seslendirerek sınıfta paylaşmaları istenebilir.

Öğrencilere içeriği daha basit ve görsel ögelerle desteklenmiş şiirler verilerek bu şiirler hakkında kısa metinler yazmaları ve bunları kendi cümleleriyle anlamlandırmaları istenebilir. Deneme metniyle ilgili çalışma kâğıdı hazırlamaları istenebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D7. Estetik, D14. Saygı, D16. Sorumluluk

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Bu temada öğrencilerin konu, tema, ana düşünce vb. içeriğe dair unsurları, metinle iletişim kurma sürecini, şiir türlerini, edebî metinlere yönelik temel kavramları bildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) tespit etmek için tartışma, zihin haritası gibi yöntemler uygulanır.

8. sınıfta hikâye, anı ve şiir türleriyle ilgili edinilen bilgiler, burada öğrenilecek bilgilere ve metin tahlili sürecinin sonraki aşamalarına temel oluşturur.
Öğrenciler bu temada edebî eserlerin içerik unsurlarını anlayarak bir sonraki temada çözümleme ve değerlendirme aşamalarına geçebilir. Bu bağlamda metinlerin içerik unsurlarının anlaşılması, öğrencilerin günlük yaşamlarındaki iletileri daha net biçimde anlamalarına katkı sağlar.

Süreç Çerçevesi: Bu temada Cumhuriyet Dönemi’nden başlanarak dil ve anlatım bakımından günümüze en yakın özellikleri taşıyan hikâye ve anı metinlerine yer verilerek edebiyat ve içerikle ilgili öğrenme çıktıları gerçekleştirilir. Böylece öğrencilerin metin tahlil sürecinin ilk iki aşamasını kavramaları hedeflenir. Metinlerin dil ve anlatım özellikleri ele alınırken Türkçenin ses bilgisi üzerinde de durulur. Ardından öğrencilerden incelenen hikâye metninden seçtikleri bir karakterle ilgili sunum yapmaları istenir. Daha sonra öğrencilere bir şiir metni dinletilir, bu şiirden bir bölüm verilerek şiire devam edilmesi sağlanır. Yazılı anlatım aşamasında ise belirlenen bir temaya uygun şiir yazılması istenir.
Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Öğretmen, temaya başlamadan önce öğrencinin ana duygu ve ana düşünce kavramlarıyla ilgili ön bilgilerini yoklamak amacıyla “beyin fırtınası” tekniğini kullanarak sınıfa şu
soruları sorar:
• Bir metin, onu okuyan kişilerde birden fazla duygu uyandırabilir mi (SDB1.1) ?
• Metnin ana düşüncesi birden fazla düşünceyi içerebilir mi?
Öğrencilerden seçilen hikaye metnini okumaları istenerek sorumluluk duygusu kazanmaları desteklenir (D16). Okumaya başlamadan önce okumaya yönelik hazırlık yapılması, metnin başlığı ve görselinden yola çıkılarak metinle ilgili tahminde bulunulması, metnin yazılış amacının tahmin edilmesi gibi etkinlikler gerçekleştirilerek veya kısa cevaplı sorular sorularak okumayı yönetme süreci işlenir (E1.1, OB4) ve okunacak metnin özelliklerine göre okuma stratejisi belirlenir. Bu aşamada öğretmen, öğrencileri kısa cevaplı sorularla değerlendirir.
TDE2.2
Öğrencilerin ana düşünce, konu, tema gibi kavramlara ilişkin ön bilgileri hikâye türü ile ilişkilendirilerek kısa cevaplı ve açık uçlu sorularla ortaya çıkarılır. Öğrencilerden okudukları bu metnin hikâye haritasını hazırlamaları istenir (E2.2). Sınıfta küçük gruplar oluşturularak hazırlanan hikâye haritaları karşılaştırılır. Öğrenciler, iş birliği yaparak hazırlanan çalışmaları tek bir hikâye haritasına dönüştürür ve bunu sunar (OB9, SDB2.2). Bu sunumların ardından öğrencilerden hikâyede geçen olayların gerçek mi yoksa kurgu mu olduğunu tahmin etmeleri istenir. Öğrencilerden tahminlerde bulunurken sınıf arkadaşlarını etkin şekilde dinlemeleri ve nezaketli olmaları beklenir (D14). Daha sonra gruplardan tema, konu, ana düşünce, yardımcı düşünce, metnin yazılma amacı gibi içeriğe ilişkin unsurları tespit etmek için kendi araştırma süreçlerini belirlemeleri istenir.
Araştırma süreci, tüm grup üyeleri tarafından dayanışma içerisinde planlanarak görev paylaşımı yapılır (E1.2, D4). Üyeler görevleri doğrultusunda kendi sorumluluklarını yerine getirir (E2.2). Bireysel araştırmalar tamamlanınca öğrenilenler birleştirilip sunulur. Böylece her grup hikâye metninin içeriğini oluşturan unsurları belirleyerek ortak bir görüş ortaya koyar (SDB2.2).

Metnin içeriğine yönelik tahminleri ile metni okuduktan sonraki tespitlerini karşılaştırmaları istenir (SDB2.3). Böylece öğrenciler başlangıçta neden öyle düşündüklerini ifade edebilirler.
Anlam çerçevesi bağlamında hikâye metninin anlatmaya bağlı metinler içinde yer aldığını kavrayabilirler. Gruplardan hikâyenin iki unsurunu değiştirerek yorumlamaları ve hikâyeyi estetik bakış açısıyla yeniden kurgulamaları istenir (SDB2.2, D7, E3.3, E3.11).
Süreç sonunda öğrencilerin, olay çerçevesinde gelişmelerine rağmen metin türlerinin farklı olduğu genellemesine ulaşması sağlanır. Yazar ve eser arasındaki ilişki, içeriği oluşturan unsurlar ve metnin dil özellikleri tahlil edilir. Dil ve anlatım özellikleri ele alınırken metinlerde kullanılan kelimelerden hareketle Türkçenin ses özellikleriyle ilgili çalışmalar yapılır.
Öğrenciler, seçtiği okuma stratejisinin temayı anlamaya, metin/metinleri incelemeye yönelik katkısıyla ilgili çıkarımda bulunur ve bunları paylaşır (SDB3.3). Ayrıca tahlil ettikleri hikâyeyi kendi beğeni ölçütlerine uygunluğu açısından değerlendirir ve metne yönelik beğeni ve eleştirilerini gerekçelendirerek açıklar (SDB3.3). Bunlar öğrenme günlüğü biçiminde de ifade edilebilir (SDB1.2).
• Daha sonra ikinci okuma metni olarak anı metni sınıfta öğrencilerle birlikte okunur. Süreçler hikâyedeki ile benzer şekilde işletilir, gerekli noktalarda türe özgü değişiklikler yapılır. Hikâye ve anı metninin yazılma amacı, gerçekliği aktarma şekli, dil ve anlatımı, yapısı (olay, zaman, mekân, karakter) vb. bir karşılaştırma tablosu ile karşılaştırılır.
Öğrencilerin bu süreçleri daha iyi yansıtabildiği dijital araçları kullanılabilir ve böylece öğretmen tarafından aynı anda tüm öğrencilerin seçilen metne ilişkin yorumları bir öğrenme duvarı üzerinde görülebilir (OB2, E3.5). Okuma becerilerinin geliştirilmesine yönelik yapılan çalışmalarda ara metin olarak İstiklal Marşı ele alınır ve incelenir. İstiklal Marşı’nın çözümlemesi yapılır.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1
Öğrencilere okuduğu hikâyeden seçtiği karaktere kendi yorumunu katarak bir sunum yapabilmelerine yönelik performans görevi verilir. Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir.
Bu süreçte öğrencilerden okuduğu hikâyede geçen bir karakteri seçmeleri, bu karakterle ilgili konuşma amacını ve konuşmasında kullanacağı stratejiyi belirlemeleri istenir (E1.2, KB3.1).
TDE3.2 ve TDE3.3
Öğrencilerin seçtikleri karakterle ilgili okudukları hikâye metnindeki bilgileri hatırlaması sağlanır. Sunum öncesinde bir plan hazırlamaları istenir (D3). Bunun için öncelikle, seçtikleri karakteri kendi yaşamlarından kiminle ya da izledikleri sinema, tiyatro gibi eserlerdeki kahramanlardan hangisiyle örtüştürdüklerini belirlemeleri, bu kişiler arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaları istenir. Sınıftaki tüm öğrenciler hikâyeden seçtiği karakter ile onu örtüştürdüğü kişiyi iyi-kötü, ana-yardımcı karakter, devingen-durağan olma vb. açılardan sınıflandırarak sunar (SDB2.1, KB2.5). Daha sonra öğrencilerden tahlil ettikleri ve seçtikleri hikâye karakterini, özdeşleştirdikleri kişinin özellikleriyle harmanlayarak estetik bakış açısıyla yeniden kurgulamaları istenir (D7, KB2.13). Bu kurgulama sürecinde karşılaştırma, betimleme, benzetme gibi unsurlardan yararlanılır.
Öğrenciler ayrıca sunumunu etkili hâle getirebilmek için kurguladığı karaktere ait bir görsel (resim, karikatür vb.) oluşturabilir (E3.3, OB4). Daha sonra aynı karakteri seçen öğrencilerle gruplar oluşturulur ve bu gruplardaki öğrenciler teker teker sunumlarını gerçekleştirir. Öğrenciler bu sunumu dijital araçlar üzerinden yapabilir (OB2).
Öğrencilerin sunum yaparken bağlama uygun söz varlığı kullanması, dil bilgisi kurallarına uyması, bağdaşıklığı sağlaması, sesini etkili kullanması ve konuşmasını beden diliyle desteklemesi
sağlanır (E3.7). Öğrencilerden dinleyiciye hangi iletileri örtük ve açık bir şekilde vereceğini kararlaştırıp sunumunu gerçekleştirmesi istenir (SDB2.1).
TDE3.4
Sürecin değerlendirilmesinde açık uçlu sorulardan yararlanılır. Sunumdan sonra öğrenciler öncelikle akran değerlendirmesi ile kendi grup süreçlerini değerlendirir. Arkadaşlarından gelen görüşleri dikkate alarak öz değerlendirme yapar (SDB1.2); böylece konuşma sürecindeki hatalarını fark eder ve sonraki sunumları için bunları telafi etmeye yönelir (SDB2.1). Öğretmen değerlendirmesi dereceli puanlama anahtarı ile gerçekleştirilir. Puanlama anahtarında ses ve diksiyon, akıcılık, beden dili, içeriğin kurgusallığı, zaman yönetimi, Türkçenin doğru kullanımı, etkileyicilik vb. ölçütler yer alır. Öğretmen değerlendirme yaptıktan sonra öğrencilere süreç ile ilgili geri bildirim verir.
Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Öğretmen tarafından öğrencilere kendi şiirini seslendirmiş şairlerin şiirlerinden birini dinleyecekleri söylenir. Şiiri estetik dinleme/izleme türüne yönelik stratejilerle dinlemeleri/izlemeleri konusunda yönlendirmede bulunulur (SDB2.1). Dinleme/izleme öncesinde, dinleme/izleme kuralları hatırlatılır ve süreçte buna uygun davranmaları istenir. Söz konusu kurallara ilişkin bir kontrol listesi hazırlanır.
TDE1.2
Dinleme/izleme öncesinde şiirin başlığından ve görselinden hareketle tahminlerde bulunulması sağlanır (OB4). Daha sonra şiir normal hızda sınıfta dinletilir (SDB2.1). Bu süreçte seslendiricinin ses tonundan, vurgularından, ifade biçiminden vb. yola çıkarak öğrencilerin şiirin yazılma amacını belirlemeleri sağlanır (E3.2). Öğrencilerden içeriğin sunuluş şeklini kavramaları istenir. Açık uçlu sorularla metnin içeriğinin daha çok duygulara mı yoksa düşüncelere mi yönelik olduğu karşılaştırılır, böylece şiirdeki ifade biçiminin ve estetik değerin diğer türlerden farklılaştığının kavranması sağlanabilir (D7). Öğrencilerin içerikten hareketle şiirin türünü (lirik, pastoral vb.) sınıflandırması sağlanır (KB2.20). Öğrenciler dinlediği/izlediği şiire ilişkin ana duygu, ritim gibi ahenk unsurlarını ve içeriğe yönelik görüşlerini sınıfta paylaşır (E3.5, SDB2.1). Bir bölümü verilen şiire öğrencilerin kendi dizelerini/dörtlüklerini ekleyerek devam etmeleri sağlanır.
Öğrencilerden bu aşamaya kadar öğrendikleri metin türlerini düşünerek çıkış kartı ile şiiri diğerlerinden ayıran üç temel özelliği belirlemeleri istenir (KB2.15). Öğretmen öğrencilere geri bildirim vererek öğrenmeyi derinleştirir.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1
Öğrencilere dinledikleri/izledikleri şiirin temasına uygun bir şiir oluşturabilmelerine yönelik performans görevi verilir. Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir.

Bu süreçte öğrencilerden dinledikleri/izledikleri şiirin temasına uygun bir şiir yazmaları istenir (E2.2). Öğrencilerin dinlediklerinden/izlediklerinden hareketle yeni bir metin oluşturma stratejisini kullanmalarına yönelik yönlendirmeler yapılır (E3.3).
TDE4.2 ve TDE4.3
Öncelikle bir şiir yazılırken nelere dikkat edilmesi gerektiğine ilişkin ön bilgilerin hatırlanması istenir. Öğrenciler ikişerli gruplara ayrılır (SDB2.2). Yazacakları şiirin temayla ilişkisini öne çıkaran bir duygu belirlemeleri ve neden bu duyguyu seçtiklerini gerekçelendirmeleri istenir (SDB3.3). Sonrasında öğrenciler yazacakları şiir için bir plan hazırlarlar (E3.7).
Seçtiği duyguyu yansıtabileceği, yazma amacına uygun söz varlığını belirleyerek şiirlerini yazarlar (SDB1.2, E3.3, E3.11). Öğrencilerden şiirdeki ana duyguyu yansıtacak bir görsel ve müzik belirlemeleri ve şiirlerini nezaket kuralları içerisinde sırayla sunmaları istenir (SDB2.1, D14).
TDE4.4
Öğretmen değerlendirmesi dereceli puanlama anahtarı ile gerçekleştirilir. Puanlama anahtarında tema, ana duygu, ritim ve ahenk ögeleri, söz varlığının bağlama uygun kullanılması vb. ölçütler yer alır. Öğrenciler bu sonuçlardan hareketle şiirlerine son şeklini verirler.
Tema Sonu Değerlendirme
Temanın sonunda “üçgen-kare-çember tekniği” ile öğrencilerin konuya ilişkin öğrendiği üç noktayı üçgen içine, anladığı dört temel kavramı kare içine, konu hakkında aklına takılan soruyu ise çember içine yazmaları istenir. Böylece öğrencilerin tema sonunda ne öğrendikleri ortaya çıkarılmış ve eksiklikleri giderilmiş olur.

Öğrencilerden inceledikleri şiire benzer bir metin kurgusu oluşturmaları istenebilir. Yazılan şiir bir şarkıya dönüştürülebilir, şiir genişletilebilir. Öğrencilerden benzer anılarını sözlü anlatıma taşımaları beklenebilir.
* Öğrencilerin aynı temayı işleyen farklı türdeki eserleri karşılaştırarak eserlerin dil ve anlatım farklılıklarını belirlemeleri ve çalışmalarını genel ağdaki güvenilir ortamlarda paylaşmaları istenebilir. Öğrenciler, sevdikleri şairlerin şiirlerinden antoloji oluşturabilir.

Öğrencilerden bir fotoğraflarından hareketle anılarını yazmaları istenebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D1. Adalet, D3. Çalışkanlık, D6. Dürüstlük, D7. Estetik, D14. Saygı, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı

Öğrencilerin metin kavramı ve metnin yapısıyla ilgili temel bilgilere (serim-düğüm-çözüm, giriş-gelişme-sonuç, dörtlük, dize, ölçü, kafiye düzeni, kafiye, redif, olay örgüsü, şahıs kadrosu, zaman, mekân vb.) sahip olduğu kabul edilmektedir. Ayrıca Türkçenin şekil bilgisiyle ilgili kurallarını ve edebî metinlerin ait olduğu dönemin sosyal, psikolojik ve kültürel özelliklerini yansıttığını bildiği kabul edilmektedir.

Temel kabullerin (ön bilgilerin) tespit edilmesi için soru-cevaba dayalı grup tartışmaları ile listeleme yapılır.

9. sınıfın 2. temasında öğrenilen metin tahlilinin birinci ve ikinci aşaması, bu temada öğrenilecek edebî metinlerin yapısı ile ilgili üçüncü aşamaya temel oluşturur. Burada edinilen bilgi ve becerilerle 9. sınıfın 4. temasında yapılacak tam metin tahliline hazırlık yapılır. Hikâye, şiir gibi türlerin içerik ve anlam özellikleri yapı unsurlarıyla birleştirilerek çözümleme ve değerlendirme süreci tamamlanır. Ayrıca metinlerin toplumdaki edebî zevkin oluşmasında ve kültürler arası bir araç görevi üstlenmesindeki rolüne yönelik farkındalık kazanılır.
Bu temada edinilen bilgi ve becerilerle metinlerde yer alan sanatsal, sosyolojik, psikolojik ve kültürel unsurlar değerlendirilir.

Süreç Çerçevesi: Bu süreçte öncelikle Cumhuriyet Dönemi’nden bir hikâye incelenir. Ardından ara metin olarak Yunus Emre’den bir şiir ele alınır. Bu sayede farklı iki türün yapı özelliklerinin karşılaştırılması amaçlanır. Daha sonra Cumhuriyet Dönemi’nden başlanarak dil ve anlatım bakımından günümüze en yakın özellikleri taşıyan gezi yazısı türünde bir metin, yapı unsurları bakımından tahlil edilir. Edebiyat atölyesinde, öğrencilerin okuduğu metinlerdeki mekânları kendi çevresi ile karşılaştırarak konuşmaları istenir. Sınırlandırılmış performans göreviyle ders kapsamında gerçekleştirilen bu süreç sonrasında öğrencilere çok modlu bir metin olarak Anadolu’nun kültürünü aktaran bir belgesel dinletilir/izletilir ve tahlil edilir. Edebiyat atölyesinde öğrencilerden dinledikleri/izledikleri belgeseli infografik bir metne dönüştürmeleri istenir. Böylece yazılı anlatım süreci gerçekleştirilmiş olur.
Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
“Yapı” kavramının ne olduğu ve neleri içerdiğine yönelik öğrencilerin ön bilgileri “yumruktan beşe tekniği” ile sorgulanır. Bu süreçte öğrencilere metinde yapı ile ne kastedildiği ve yapının hangi unsurları barındırdığı sorulur. Öğrenciler, ön bilgilerine göre beş, dört, üç, iki ya da bir parmağını kaldırır. En az bilgiye sahip olan öğrenci bir parmağını kaldırmış olur. Öğretmen, gelen açıklamalar doğrultusunda öğrencileri yapı kavramına ilişkin bir genellemeye ulaştırır. Daha sonra öğrencilerin metinlerde yapıya yönelik bilgi ve becerileri tamamlanır.
Hikâyenin yaratıcı, empatik okunabilmesi için düşün-eşleş-paylaş etkinliği ile okuma stratejisi seçilmesi sağlanır (SDB2.2, KB2.6). Ardından hikâyenin yazarından ve varsa görsellerinden hareketle öncelikle konusu hakkında tahminlerde bulunulur. Hikâye okunduktan sonra öğrencilerden hikâyenin konusu hakkındaki tahminlerinin doğruluğunu gerekçelendirerek açıklaması istenir (SDB3.3).

TDE2.2
Hikâye ile ilgili özlü bir sözden hareketle öğrencilerden hikâyelerin neleri konu edinebileceğini ön bilgilerini de kullanarak tartışmaları istenir (SDB 2.2, E3.5, KB2.18). Daha sonra hikâyenin tamamı okunur.
Öğrencilere hikâyede geçen bilmedikleri kelimelerin anlamlarını bağlamdan hareketle tahmin edebilmelerini sağlamak için anlamsal çağrışım haritaları verilir. Bu haritada öğrencilerden metinde geçen bilmedikleri kelimeleri belirlemeleri, bunların anlamlarını bulmaları ve bu kelimelerin yakın, zıt ve eş anlamlılarını yazmaları istenir. Ardından hikâyede açıkça belirtilen bilgilere ulaşmaları, bu bilgilerden hareketle de hikâyenin iletisini fark etmeleri sağlanır. Cumhuriyet Dönemi hikâyelerinin genel özellikleri, durum ve olay hikâyesi arasındaki farklar öğrencilerle birlikte açıklanır. Hikâye türüne ilişkin bilgiler T diyagramına yerleştirilir. Daha sonra öğrencilerin bu bilgileri metinle ilişkilendirerek okudukları hikâyenin hangi hikâye türüne örnek olduğunu belirlemeleri ve bu konuda açık uçlu sorularla görüş bildirmeleri sağlanır (E2.4, SDB 2.1).
TDE2.3
Daha sonra öğrenciler beşer kişilik heterojen gruplara ayrılır. Gruplar, okudukları hikâyenin yapı unsurlarına yönelik çeşitli görevler alır ve süreç içerisinde sorumluluk değeri vurgulanır (E2.2, D16). Her grupta tamamlanması gereken toplam 6 görev vardır. Gruptaki öğrenciler görevleri iş birliği içinde gerçekleştirir. Böylece sürecin sonunda her öğrenci farklı bir görevi yapmış olur (SDB2.2). Öğrencilere verilen görev çizelgesi aşağıdaki gibidir:
• Takım lideri (Tüm üyelerin çalışmalarından, takımın başarısından sorumludur.)
• Hikâye haritacısı (Hikâyenin geçtiği zaman ve mekânı inceleyerek hikâye haritası yapar. Mekân, zaman, karakter özelliklerinin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı belirlenir.)
• Ressam (Hikâyede geçen olayları resimlemekle sorumludur. Resmederken gerçek ve kurguya dayalı ifadeleri belirlemesi, hikâyede yer alan değerlerin günlük hayattaki karşılıklarını sorgulaması, hikâye içeriğini dünya bilgileriyle yorumlaması istenir.)
• Bağ kurucu [Hikâyede geçen çatışmalarla gerçek yaşam arasında bağ kurar. Benzer durumlar karşısında nasıl davranacakları sorularak hikâye ile empati kurmaları sağlanır (E2.1).]
• Karakter analizcisi [Hikâyede geçen karakterlerin fiziksel, psikolojik vb. özelliklerini analiz eder. Karakterlerin davranış ve düşünceleriyle toplumun belli bir kesimini temsil eden ortak davranışlar mı sergilediği yoksa kendine has tutum ve düşünceler içine mi girdiği soru-cevap yöntemi ile ortaya konur (E3.8).]
• Anlatıcı (Hikâyede neler olduğunu olay sırasını bozmadan, anlatıcıyı değiştirerek özetler. Bunu yaparken hikâye yazarı ile eseri arasında ilişki kurarak hikâyenin yazıldığı dönem özelliklerinin üslubu ve metnin yapısını nasıl etkilediğini belirlemesi beklenir.)
Gruplar yaptıkları çalışmaları sınıfta, sırayı ve zamanı etkili bir şekilde kullanarak bölüm bölüm sunar. Süreç içerisinde çalışkanlık değeri vurgulanır (D3, SDB2.1, E1.5). Grup sunumları diğer gruplar tarafından bütüncül puanlama anahtarı ile değerlendirilir. Öğrenciler tarafından hikâye haritası, resimler, karakter analizleri, kurulan bağ ve hikâye özeti birlikte değerlendirilerek puanlanır. Daha sonra, hikâyede geçen yapı unsurlarının ana düşünceye katkısı öğrenciler tarafından açıklanır. Ardından gruplar, kendi aralarında tartışarak hikâyenin yapı unsurlarını, dönemin özellikleri açısından değerlendirir (E3.10, SDB2.2). Tartışma etkinlikleri EBA, diğer öğrenme yönetim sistemleri, dijital pano vb. ortamlar üzerinden paylaşılabilir (OB2). Gruplardan bir sonraki aşamada hikâyelerden yola çıkarak metin ile yazar arasındaki etkileşimi estetik değerinden hareketle belirlemeleri istenir (D7). Bu süreçte çalışma kâğıdı kullanılır.
Edebî metinlerde yapının nasıl örüldüğünü öğrencilerin tüm yönleriyle inceleyebilmesi için ara metin olarak Yunus Emre’den bir şiir seçilir. Eski Anadolu Türkçesi ile yazılmış bu şiir öğrencilerle okunur (OB5). Şiirden hareketle şiirdeki yapı unsurlarının redif, kafiye, ölçü vb. olduğunu belirlemeleri sağlanır (KB2.4). Öğrencilerin tahlil ettikleri hikâye ile şiir metinlerindeki yapı unsurlarına yönelik benzerlik ve farklılıklar incelenir.
Bu tema kapsamında seçilen her bir metnin kendine özgü yapı unsurlarının neler olduğu, içerik ile yapı arasında nasıl bir ilişki kurulduğu, yazma amacına göre bu metinlerin nasıl biçimlendirildiği belirlenmiş olur. Dil ve anlatım özellikleri üzerinde durulurken metinlerdeki kelimeler üzerinden şekil bilgisi çalışmaları da yaptırılır. Okunan ve tahlil edilen metinlere yönelik öğrenci değerlendirmeleri için kısa yansıtma makalesi kullanılır. Bu araçta öğrencilerin deneyimlerini ayrıntılı bir şekilde ifade etmeleri sağlanır (SDB1.1, KB2.15).
Öğrencilerden tahlil ettiği hikâyeyi değerlendirmek için (amaca uygunluk, zaman, mekân tasviri vb.) ölçütler belirlemesi ve kendi belirlediği ölçütler doğrultusunda açık uçlu sorularla metni değerlendirmesi istenir (E3.10, SDB1.2). Ayrıca öğrenciler okuma ve hikâye tahlil süreçlerini değerlendirerek yeni okuma metnine hazırlık yapar.
• Edebî metinlerin yapısının hangi unsurlar bağlamında örüldüğünün ve yapı unsurlarının anlama olan katkısının değerlendirildiği bu temada öğrencilerden betimlemelere, kişisel deneyimlere yer veren bir gezi yazısını ikinci okuma metni olarak tahlil etmeleri istenir. Gezi yazısı metninin tahlil süreci, hikâye tahlil süreciyle aynıdır. Ancak gezi yazısı türüne özgü yapı ve üslup özellikleri (öğretici bir metin olması, genellikle gerçek anlamlı kelimelerin kullanılması, nesnel ve öznel ifadelerin yer alması, anlatım biçimlerinden açıklamanın ağırlıklı olarak kullanılması), göz önünde bulundurularak tahlil sürecindeki farklılıklar dikkate alınır.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1
Öğrencilere okudukları metinlerdeki mekânları kendi çevresi ile karşılaştırdıkları bir sunum hazırlayıp yaptıkları bu çalışmayı sunmalarına yönelik bir performans görevi verilir. Konuşma becerileri burada önemli bir rol oynar (E1.4, SDB2.1).
Öğrencilerden okudukları metinlerde geçen mekânlardan birini seçmeleri ve seçtikleri mekân ile çevresindeki mekânlardan birini karşılaştıran bir sunum hazırlamaları istenir. Sunum hazırlanırken kullanılacak görseller dijital araçlardan yararlanılarak bulunabilir (SDB1.2, OB2). Bu görseller bulunurken öğrencilerin fikrî mülkiyet konusundaki farkındalıkları artırılarak hakkaniyetli ve dürüst (D6) bir tutum sergilemeleri sağlanır (OB2).
TDE3.2 ve TDE3.3
Öğrencilerin, daha önceki deneyimlerinden ve ön bilgilerinden hareketle sunumlarını etkili hâle getirebileceklerine dair öngörülerde bulunarak konuşmanın etkililiğine ilişkin ölçütleri gözden geçirmeleri sağlanır. Öğrencilerden daha sonra  hazırlayacakları sunumun içeriğine yönelik hazırlık yapmaları istenir. Örneğin çevresindeki yerlerin fotoğraflarını çekebilir veya betimlemesini yapabilirler (OB4). Öğrencilerden okunan metinden seçtiği mekânlar ile çevresinden seçtiği mekânların özelliklerinin yer aldığı bir karşılaştırma listesi hazırlamaları ve bu mekânları karşılaştırma tablosu aracılığıyla göstermeleri istenir.

Daha sonra öğrenciler tarafından konuşmada kullanılacak mekân, görsel ve işitsel ögeler belirlenerek sunumun içeriği tutarlılık açısından yeniden gözden geçirilir. Sunumun etkililiğini artırmak için sunum sırasında sesin (vurgu, tonlama) ve beden dilinin nasıl kullanılacağı belirlenir. Daha sonra öğrenci gözden geçirdiği içeriği görsel ve işitsel olarak nasıl ele alacağı hakkındaki görüşlerini arkadaşlarına sunar. Sunum sırasında dilin konunun içeriğine uygun ve etkili kullanılmasına dikkat edilir (SDB1.2). Sözlü anlatım, Türkçenin kurallarına uygun bir şekilde sürdürülür.
TDE3.4
Yukarıda belirlenen tüm ölçütler dikkate alınarak öğrenciler sunumlarını gerçekleştirir (SDB2.1). Sunumlar, dereceli puanlama anahtarı ile puanlanır. Puanlama içerik, anlatım, organizasyon ve iletişim vb. ölçütler bağlamında değerlendirilir. İçerikte bilgilerin doğruluğu, karşılaştırma, betimleme, açıklama gibi destekleyici ifade kullanımı; anlatımda kelime ve cümle bazında akıcılığı, bağdaşıklığı; organizasyonda zaman ve mekân yönetimi, sunumunu uygun materyallerle desteklemesi; iletişim alt boyutunda da beden dili, jest ve mimik kullanımı vb. ölçütler yer alır.
Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Öğrencilerden bu temada çok modlu bir metni dinlemeleri/izlemeleri istenir. Bunun için kültürel miraslarımızı konu alan bir belgesel film seçilir (SDB2.1).
Anadolu kültürüne ait çok modlu bir dinleme/izleme metni (belgesel) için amaç doğrultusunda dinleme/izleme stratejisine karar vermeleri sağlanır. Öğrencilerin bu süreçte dinleme/izleme ve konuşma kurallarına dikkat etmeleri, söz hakkı alarak konuşmaları gibi unsurlara dikkat edilir. Öğrencilerin Anadolu kültürünü anlatan belgeseli dinlerken/izlerken nelere dikkat etmeleri gerektiğine yönelik (konu, amaç, üslup, yapı, ana düşünce, yardımcı düşünceler, anlatım biçimleri vb.) bir kontrol listesi kullanılır. Bu kontrol listesine yazılacak maddeler öğrencilerle birlikte hazırlanır (E3.2, SDB1.2).
TDE1.2
Öğrencilerin tema çerçevesinde okuma bölümünde incelenen metinler aracılığıyla öğrenilen yapısal unsurların dinleme/izleme metninde de incelenmesi amaçlanır. Öğrencilerin kültürel ögelere yönelik neler bildiği sorgulanarak belgeselin içeriğine ilişkin tahminler alınır. Tahminlerin ardından öncelikle belgesele ilişkin kısa bir tanıtım filmi izletilir ve belgeselin içeriğine yönelik öğrencilerden genel bir tahminde bulunması istenir (E1.1). Daha sonra Anadolu kültürü konulu belgeselin tamamı öğrencilere dinletilir/izletilir (SDB2.3, OB2). Öğrencilerin belgesele yönelik yaptıkları tahminler kontrol edilir. Böylece ön bilgi ve tahminlerle yeni bilgiler arasında bağlantı kurulur. Öğrencilere evet-hayır kartları ile tahminlerin doğruluğuna yönelik geri bildirim verilir.
Öğrencilerin dinledikleri/izledikleri belgeseldeki açık ve örtük iletileri bulması; bu iletilerin sunuluş şeklini okuduğu hikâye ve gezi yazısı ile bir karşılaştırma tablosu oluşturarak karşılaştırması istenir. Öğrenciler iletileri yapısal özellikler başta olmak üzere içerik, üslup, doğruluk, tutarlılık, dönem özelliği, gerçeklik ve geçerlilik bakımından listeler. Dinlediği/izlediği belgeselin özelliklerini listeledikten sonra belgeselde kullanılan görsel ve işitsel unsurlar bağlamında çok modlu metinlerin özelliklerini belirler. Dinleme/izleme metnine yönelik açık uçlu sorularla öğrencilerin belgeseldeki iletilere uygun görüş bildirmesi, eleştirel bir bakış oluşturması ve düşüncelerini gerekçeleriyle ortaya koyması sağlanır (E3.5, E3.10, SDB3.3).

TDE1.3
Daha sonra “RAFT tekniği” kullanılarak öğrencilerden belgesel metnindeki unsurları dikkate alıp daha önce tahlil ettikleri metinlerle ilişkilendirerek metni yeniden uyarlamaları istenir. Bu bağlamda öğrenciler, ilgilerine göre aşağıdaki rolleri seçer (E1.2). Aynı rolü seçen öğrenciler, ürünleri rolün gerektirdiği konuya bağlı olarak oluşturur ve sunar (SDB1.2, KB2.20).

“RAFT tekniği” sonrasında öğrencilere Anadolu kültürünü anlatan dinlediği/izlediği belgeseldeki yapısal unsurların millî, manevi, evrensel değerlerin yansıtılmasındaki işlevi hakkında; bu değerlerin belgesel aracılığı ile yansıtılmasının dinleyici/izleyici kitlesine etkileri hakkında açık uçlu sorular sorulur, öğrencilerde vatanseverlik ve saygı değeri desteklenir (D14, D19, KB3.3). Dinlediği/izlediği belgeseldeki üslup özellikleri, tür ve dönem özelliklerine ilişkin bilgiler, “beyin fırtınası” tekniğiyle öğrencilerden alınır (SDB2.1). Öğrenciler, dinleme/izleme sonrası değerlendirmesini çalışma kâğıdı ile gerçekleştirir.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1
Öğrencilerden yazılı bir ürün ortaya koymaları için dinledikleri/izledikleri belgeseli infografik bir metne dönüştürmesi istenir. Böylece öğrencilerin metindeki yapı unsurlarını kendi yorumuyla yazılı hâle getirmesi amaçlanır. Öğrencilerden performans görevleri için -infografik metin için görsel bulma vb.- hazırlık yapması istenir (SDB1.2).
Bu süreçte öğrencilerden, bireysel anlatım gerçekleştirecekleri için öncelikle dinledikleri/izledikleri belgeselden çıkaracakları hangi bilgileri infografik metne yerleştireceğine yönelik seçimler yapması istenir. İnfografik metin ile dinlenen/izlenen belgeselin iletiler,yapı vb. unsurlar açısından uyumlu olması, belgeseldeki neden-sonuç ilişkisini bozmaması, belgeselin üslubu ile uyumlu olması vb. unsurlara dikkat edilmesi sağlanır. Öğrenciler infografik metin hazırlarken dijital araçlar kullanabilir (OB2).
TDE4.2 ve TDE4.3
Öğrenciler, dinledikleri/izledikleri belgeselin tahlili sırasında edindikleri ön bilgileri gözden geçirir, infografik metnin etkililiği ve özgünlüğünü ön planda tutan bir planlama yapar. Çalışmada istenen iletiler belli bir sıraya konur (E3.7). Öğrenciler belgeseldeki içeriği kendi duygu ve düşünceleri doğrultusunda yeniden yorumlar (E3.3, SDB2.1). Çalışmasında belgeselde verilmek istenen iletiye uygun görsel kullanabileceği gibi kendi çizimlerinden de yararlanabilir (OB4). Yazısını kime hitaben, hangi araçları kullanarak yazacağının planlamasını yapar ve benzetme, karşılaştırma, örnekleme gibi düşünceyi geliştirme yollarından yararlanır. İnfografik metinde bağlama uygun olarak deyim, atasözü, kalıplaşmış ifade gibi söz varlığı unsurlarından yararlanır ve iletileri açık veya örtük bir şekilde verir. Yazılı anlatımını Türkçenin dil kurallarına uygun bir şekilde oluşturur ve metninde gerektiğinde eksiltili cümleler kullanabilir. Yazım ve noktalama kurallarına göre düzenlemeler yaparak anlatımına son şeklini verir ve bunu sınıfta paylaşır (SDB1.2).
Öğrencinin yazılı ürünleri dereceli puanlama anahtarı ile puanlanır. Puanlama anahtarında anlam, dil ve görsel ögelerin kullanımı, özgünlük, tutarlılık, doğruluk, yazım ve noktalama gibi ölçütler yer alır. Değerlendirme sonrasında öğretmen öğrencilere geri bildirim verir.
Tema Sonu Değerlendirme
Temanın sonunda genel bir değerlendirme yapmak amacıyla öğrenme günlüğü, çıkış kartı (3-2-1) gibi yöntemler uygulanarak yapılan çalışmalar bir grup tartışması ile değerlendirilir. Böylece öğrencilerin temaya başlamadan önce kavram yanılgılarının ne düzeyde giderildiği, merak ettikleri unsurların ne düzeyde karşılandığı ortaya çıkmış olur.

Öğrencilerin konuyla bağlantılı olarak okuduğu bir hikâyeyi film şeridi hâlinde hazırlamaları, dijital hikâye hâline getirmeleri, farklı türde metinler okuyarak her bir metin için metnin yapılarına yönelik zihin haritası oluşturmaları, bulundukları çevrede gezip görülmeye değer yerlerden birini seçerek burada geçen bir hikâye kurgulamaları; gezip görülen bu yerle ilgili bir belgesel hazırlamaları beklenebilir.
* Eski Anadolu Türkçesi ile yazılmış bir şiiri yazıldığı dönemin tarihsel dokusuna uygun olarak hikâye tarzında yeniden yazmaları ve paylaşmaları istenebilir.

Tema çerçevesinde işlenen metinlerle ilgili yapılan çalışmaların somutlaştırılması için öğrencilerden okudukları hikâyede geçen olayı görselleştirmeleri istenebilir. Öğrencilerin ilgilerini çeken başka bir hikâye okumaları ve bu metnin yapı unsurlarını (zaman, mekân, kişiler vb.) belirtmeleri istenebilir. Öğrencilere çeşitli görseller verilerek bu görsellerden hareketle adım adım kısa bir hikâye yazdırılabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D1. Adalet, D3. Çalışkanlık, D6. Dürüstlük, D7. Estetik, D11. Özgürlük, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Bu temada öğrencilerin hikâye türünün genel özellikleri ve yapı unsurlarını, anlatmaya bağlı metinlerde kullanılan anlatım biçimlerini, öğretici metinlerin genel özelliklerini, öğretici metinlerde kullanılan anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yollarını; kültürel, sosyal ve psikolojik temel unsurları, yazılı ve sözlü anlatım aşamalarını, şekil bilgisi ile ilgili dil bilgisi kurallarını bildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) tespit etmek için soru-cevap, görüş oluşturma, beyin fırtınası gibi yöntemler uygulanır.

Önceki temalarda hikâye türleriyle ilgili edinilen bilgiler, bu temada tahlil edilecek romanla ilgili öğrenilecek bilgilere temel oluşturur. Öğrencilerin daha önce öğretici metinlerle ilgili öğrendikleri bilgiler, eleştiri metninin tahlil edilme sürecinde kullanılır.
Bu temada dilin zenginliğini yansıtan roman, eleştiri ve otobiyografi türlerinden metinler derinlemesine tahlil edilir; öğrenilen bilgiler 10. sınıfta ele alınan metinlerin tahlil aşamasına ön bilgi oluşturur.
Öğrencilerin tahlil ettikleri ve karşılaştırma yaptıkları metinler aracılığıyla üslup kavramına ilişkin bilgileri pekişecektir. Öğrenciler üslupla ilgili kendi beğenilerini fark edebilecek ve bunu sanat eserlerine yönelik seçkilerinde kullanabileceklerdir.

Süreç Çerçevesi: Bu temada okuma metni olarak Cumhuriyet Dönemi’nden başlanarak dil ve anlatım bakımından günümüze en yakın özellikleri taşıyan bir roman ve bir eleştiri metni tahlil edilir. Ara metin olarak bir tiyatro incelenir ve özellikleri yönüyle roman metni ile karşılaştırılır. Tahlil edilen roman ve eleştiri metinlerinden hareketle sosyal medya dilini edebî dilin özellikleri açısından değerlendiren bir sunum gerçekleştirilerek konuşma becerisi etkinleştirilmiş olur. Daha sonra otobiyografi türünün özelliklerini taşıyan çok modlu bir metin dinletilir/izletilir. Öğrencilerin otobiyografilerini hazırlamalarına yönelik yazma çalışması yapılır.
Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Bu temanın özünü oluşturan, edebiyatın üslupla ilişkisine yönelik dikkat çekmek için farklı üslup özelliklerini yansıtan metinlerden örnekler gösterilir. Bu metinlerin üslup özelliklerinin fark edilmesine yönelik açık uçlu sorular sorulabilir, beyin fırtınası yapılarak öğrencilerden üslupla ilgili temel bir görüş oluşturmaları istenir. Böylece öğrencilerin hazır bulunuşlukları belirlenerek derse etkin katılımları sağlanır (SDB2.1).
Bu temada okuma metni olarak öğrencilerin düzeylerine uygun, anlaşılır ve açık bir dille yazılmış Cumhuriyet Dönemi romanlarından biri seçilir. Romanı okumadan önce öğrencilerden okumaya hazırlık yapmaları, okuma öncesi sorular oluşturmaları; başlık, görsel ve yazardan hareketle metinle ilgili tahminde bulunmaları için metne göz atmaları ve görüş oluşturmaları istenir. Öğrencilerin romanı okuma amaçlarını ve yapacakları metin tahliline yönelik stratejilerini belirlemesi sağlanır. Okuma süreçlerinin doğru bir şekilde yönetilebilmesi için kontrol listesi oluşturulur. Öğrencilerin okudukları romanda olaylara, karakterlerin davranışlarına, iç ve dış konuşmalara, betimlemelere, açıklamalara dikkat ederek not tutmaları istenir (SDB2.3).
TDE2.2
Okunan romanı tahlile başlamadan önce roman metninin temasına göre türü, ait olduğu dönem ve yazarına yönelik bilgilerle ilgili öğrencilerin bilgileri yoklanır. Öğrencilere roman türünün daha önceki temalarda ele aldıkları hikâye gibi anlatmaya bağlı bir metin olduğu vurgulanır. Bu bağlamda roman türünün yapı unsurlarıyla hikâye türünün yapı unsurları arasında benzerlik olduğu açıklanır. Öğrenciler, okudukları romanda anlamını bilmedikleri kelimeleri küçük kâğıtlara yazarak öğrenme duvarı oluşturur. Bu duvar dijital araçlar (padlet, dijital pano vb.) kullanılarak hazırlanabilir (SDB1.2, OB2). Öğrencilerin bu ortamda iletişim kurup iş birlikli çalışmalar gerçekleştirmeleri sağlanabilir (SDB2.2). Her derste bu kelimelerden bir ya da birkaçı seçilerek bunların anlamının bağlamdan hareketle tahmin edilmesi istenebilir (KB2.10). Böylelikle okunan romanın içeriğiyle ilgili bilgiler canlı tutulur.
Öğrencilerin romandaki üslup özelliklerine yönelik çıkarımlar yapabilmeleri için metnin cümle yapılarına ve bireysel anlatım farklılıklarına dikkat çekilir. Hikâye ile romanın dil ve anlatım kullanımındaki farklılıklara değinilir. Olay, mekân, zaman ve kişiler yansıtılırken kullanılan açıklama ve betimlemeler ile söz varlığına odaklanılması sağlanır. Romanda üslubu gösteren unsurların ele alındığı düşün-eşleş-paylaş etkinliği aracılığıyla öğrencilerden üslupla ilgili çıkarımlarını birbirleriyle paylaşması istenir (SDB2.2). Öğretmen tarafından öğrencilerin çıkarımları doğrultusunda gerekli olabilecek tamamlayıcı açıklamalar yapılır.
Öğrencilerin okudukları romanın üslup özelliklerini karşılaştırabilecekleri farklı türde bir metin seçilir. Bu metin ile romanın üslup özelliklerinin karşılaştırılması için edebiyat halkası (okuma çemberi) oluşturulur (SDB2.2). Öğrenciler bu etkinlikle roman ve öğretici metinlerin dil kullanımından kaynaklı üslup farklılıklarını anlamlandırır (KB3.3). Öğrencilerden üslup özelliklerini gösteren söz varlıklarını işlevi ve metindeki kullanım amacına göre T diyagramı ölçeği ile sınıflandırmaları istenir (SDB1.2). Böylelikle söz varlığının üslubun oluşumundaki etkisini fark etmeleri sağlanır. Öğrenciler, okudukları romanın kurgusu ile anlatıcının üslubunu oluşturan dilin kullanım ilişkisi üzerine görüşlerini belirtir. Bunun için öğrencilerin görüşlerini “beyin fırtınası” tekniğiyle serbestçe ifade edebilecekleri bir öğrenme ortamı oluşturulur (SDB2.1, E3.5, D11, OB1). Bu süreçte bir çalışma kâğıdı kullanılarak sonuçlar sistematik olarak değerlendirilir.
TDE2.3
Okunan romanın içeriğiyle ilgili ve roman türünün genel özelliklerine yönelik anlam oluşturulduktan sonra romanın çözümleme aşamasına geçilir (OB9). Çözümlemede romanın yapı unsurlarını oluşturan ögeler belirlenir. Bu yapı unsurlarıyla romanın dil ve anlatım özellikleri arasındaki ilişki tespit edilir. Romandaki olay, çatışma, kişi, mekân ve zamanla ilgili ögelerin romanın üslubunun oluşumundaki etkileri soru-cevap yöntemiyle ortaya konur. Gruplara ayrılan öğrencilerden romanın yapı unsurları (olay, kişi kadrosu, mekân, zaman) arasındaki ilişkiyi ve etkileşimi ortaya koymaları istenir (SDB2.2). Bunun için romanın yapı unsurlarının verildiği öğrenme merkezi etkinliği uygulanır. Böylece öğrencilerin romanın yapı unsurlarını oluşturan ögeleri (olay, kişi kadrosu, mekân, zaman) çözümlemeleri sağlanır.

Öğrencilerden, elde ettikleri bilgilerden hareketle yazarın üslup seçimi ile ilgili çıkarımda bulunmaları istenir (SDB3.3). Bu doğrultuda romanın teması, yapı unsurları arasındaki etkileşim, dil ve anlatım özellikleri, yazıldığı dönem ve toplumsal normların ilişkisi gibi konuların üslupla ilişkisi kurulur. Bu süreçte açık uçlu sorularla değerlendirme yapılır. Dil ve anlatım özellikleri ele alınırken metinlerden seçilen kelimelerin şekil bilgisi özellikleri üzerine çalışmalar yaptırılır.
TDE2.4
Öğrenciler kendi aralarında gruplara ayrılır ve okudukları romandan iki karakter seçerek bunlar arasında geçen özgün bir diyalog oluşturur (SDB2.3, E3.3, KB2.20). Diyaloglar oluşturulduktan sonra öğrencilerin birbirlerini değerlendirmeleri için akran değerlendirme formları kullanılır (E3.10). Akran değerlendirme formlarında oluşturulan diyaloğun romanın kurgusuna, romandaki kişilerin kişilik özelliklerine, roman kişilerinin dil ve anlatım özelliklerine uygunluğu vb. ölçütler yer alır. Öğrenciler kendi öğrenme süreçlerini değerlendirmek amacıyla öğrenme günlüklerini doldurur (SDB1.2).
Okuma bölümünde ara metin olarak tiyatro türünde bir eserin incelemesi yapılır. İncelenen tiyatro, özellikleri yönüyle temada tahlil edilen roman ile karşılaştırılır.
• İkinci okuma metni olarak üslupla ilgili bir eleştiri metni verilir. Roman metnindeki benzer süreçler uygulamaya konur. Metin tahlili sürecinde türe özgü yapı ve üslup özellikleri dikkate alınarak gerekli farklılaştırmalar yapılır. Okuma bölümünde ara metin olarak tiyatro türünde bir eserin incelemesi yapılır. İncelenen tiyatro, özellikleri yönüyle temada tahlil edilen roman ile karşılaştırılır.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1
Öğrencilere üsluba yönelik öğrendiklerinden hareketle sosyal medya dili ile edebî dilin özelliklerini karşılaştırdıkları bir sunum yapmalarına yönelik performans görevi verilir. Öğrencilerden performans görevleri için sınıf dışında hazırlık yapmaları istenir, performans görevi sınıfta gerçekleştirilir.
Öğrencilere üsluba yönelik öğrendiklerinden hareketle sosyal medya dili ile edebî dilin özelliklerini karşılaştırdıkları bir sunum yapmalarına ilişkin bir performans görevi verilerek öğrencilerin konuşma becerilerini etkinleştirmeleri sağlanır. Öğrenciler gruplara ayrılır ve onlardan sosyal medya dilini edebî dilin özellikleri açısından değerlendiren etkileşimli bir sunum yapmaları istenir. Sunum esnasında öğrencilerden özverili davranmaları beklenir (D16). Amaca, hedef kitlenin özelliklerine, ortama, bağlama, zamana göre uygun konuşma stratejisine karar verilir. Sözlü anlatım ve etkileşimli sunum sırasında uygun üslup belirlenir; ses tonu ve beden dili anlam oluşturmak amacıyla kullanılır, nezaket kurallarına uygun hareket edilir (SDB2.1).
TDE3.2
Gruplar tarafından konuşmanın içeriği oluşturulurken hazırlıklı konuşma süreciyle ilgili ön bilgiler dikkate alınarak bir sunum planı hazırlanır ve grubun konuşmacısı belirlenir (SDB2.2). Planlı olma ve grupla çalışmanın önemine değinilerek öğrencilerde çalışkanlık değeri desteklenir (D3).
Sunumun gerçekleştirileceği ortama, hedef kitlenin özelliklerine ve beklentilerine yönelik tahminlerde bulunularak konuşma metni hazırlanır. Konuşma metni hazırlanırken uygun söz varlığı seçimi, düşünceyi geliştirme yolları, dil yapılarında bağdaşıklık ve bağlaşıklık unsurlarının doğru kullanımı, verilmek istenen iletilerin nasıl yansıtılacağı hususlarına dikkat edilir. Sunumun içeriği oluşturulurken sosyal medya dili ile edebî dilin özellikleri karşılaştırılır. Karşılaştırma sonuçlarına göre elde edilen bilgiler, konuşma planına uygun şekilde sınıflandırılır (OB7).
Elde edilen bilgilere yönelik yorum ve değerlendirmeler yapılır (E3.10), konuşma planına uygun olarak düzenlenir. Sosyal medya dilinin edebî dilin özelliklerine göre değerlendirildiği, konuşma sırasında sesin ve beden dilinin ulaşılan yargıları desteklemek amacıyla etkili bir biçimde kullanıldığı, görsel ve işitsel ögelerin ön planda olduğu bir sunum hazırlanır. Bu süreçte dijital araçlardan yararlanılabilir (SDB1.2, OB2).
TDE3.3
Konuşma metni hazırlanırken uygun söz varlığı seçiminde düşünceyi geliştirme yolları, dil yapılarında eklerin ve bağlaşıklık ögelerinin uygun kullanımı ile verilmek istenen iletilerin nasıl yansıtılacağı hususlarına dikkat edilir.
TDE3.4
Sunum aşamasının tüm süreci, hakkaniyetli ve dürüst (D6) bir tutum içerisinde öz değerlendirme ve akran değerlendirme formuyla değerlendirilir (SDB1.2). Değerlendirme ölçütleri olarak konuya uygunluk, özgünlük, seçilen dil yapıları, mekân ve zaman yönetimi, ses ve beden dilinin etkili kullanımı, görsel ve işitsel ögelerin kullanımı gibi ölçütler yer alır.
Sunum sürecindeki duygu, düşünce, davranışlar ile bunlara etki eden fiziksel (mekân, gürültü vb.), dilsel (söz varlığı, dil yapısı vb.), duyuşsal (ilgi alanı vb.) ve zihinsel etkenler gözden geçirilir; hatalar düzeltilir; uygun davranış, duygu ve düşünceler pekiştirilip sonraki konuşma etkinliklerinde kullanılmak özgün konuşmacı kimliği oluşturulur (E1.4, E3.7).
Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Öğrencilere bir otobiyografi metni dinletilir/izletilir (SDB2.1). Otobiyografi metninin edebiyat alanında tanınmış bir kişiye ait olmasına özen gösterilir. Öğrenciler tarafından otobiyografi metnini tahlil etmek için kendilerine en uygun dinleme/izleme stratejileri belirlenir. Dinleme/izleme sürecinin amacına uygun şekilde yönetilebilmesi için gözlem formları oluşturulur.
TDE1.2
Öğrencilerin öğretici metinlerle ilgili ön bilgilerini kullanarak otobiyografi türünün genel özellikleriyle ilgili görüş oluşturması sağlanır. Otobiyografide geçen anlamı bilinmeyen kelimeler bağlamdan hareketle tahmin edilir. Öğrencilerden, izledikleri/dinledikleri otobiyografiden hareketle otobiyografi metinlerinin nasıl düzenlenebileceğiyle ilgili çıkarımlarını listelemesi istenir (OB1). Dinlenen/izlenen otobiyografi, daha önceki temalarda tahlil edilen öğretici metinlerle karşılaştırılarak ayırt edici özelliklerinin gösterildiği bir bilgi haritası oluşturulur (SDB1.2, KB2.7). Dinlenen/izlenen otobiyografi metninin üslubunu oluşturan söz varlığı metindeki işlevlerine göre sınıflandırılır. Söz varlığı unsurlarının metnin üslubuna katkılarına yönelik gerekçeli görüşler bildirilir (SDB3.3).
TDE1.3
Otobiyografide kullanılan anlatım biçimi, yöntem ve teknikleri açık uçlu sorularla belirlenir. Kullanılan anlatım biçimleri, yöntem ve teknikleri ile metnin üslubu arasında neden- sonuç ilişkisi kurularak bunlar arasındaki etkileşim ortaya konur. Çalışma kâğıdı ile değerlendirme yapılır.

TDE1.4
Dinlenen/izlenen otobiyografide sorulan sorularla ilgili eleştiriler gerekçelendirilerek ifade edilir (SDB3.3). Otobiyografi metninin üslubuyla ilgili değerlendirme yapılır (E3.10). Metne otobiyografi metninin bağlamına uygun sorular eklenerek bunların öğrenciler tarafından kendi yorumları ve değerlendirmeleri çerçevesinde cevaplanması istenir. Etkinlik, öz değerlendirme formu ile değerlendirilir (SDB1.2, E3.11, E3.3, E3.8).
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1
Öğrencilere otobiyografilerini oluşturmaya yönelik bir performans görevi verilir. Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir.
Öğrencilere otobiyografilerini estetik bakış açısıyla yazmaları için bir performans görevi verilir ve böylece yazma becerilerini aktif kullanmaları sağlanmış olur.
Öğrencilerden otobiyografilerini estetik bakış açısıyla yazmaları istenir (D7). Otobiyografi yazımıyla ilgili temel bilgiler beyin fırtınası yöntemiyle ortaya konur (SDB2.1). Belirlenen yazma amacı doğrultusunda uygun yazma yöntem ve stratejileri belirlenir. Yazma sürecinin tüm aşamalarının başarılı bir şekilde uygulanabilmesi için kontrol listesi hazırlanır. Bu liste ile öğrencilerin yazma sürecini nasıl yönettiğiyle ilgili değerlendirmeler yapılır ve öz düzenleme becerilerinin desteklenmesi sağlanır (E2.2).
TDE4.2
Otobiyografi oluştururken yazmayla ilgili daha önce edinilen bilgi ve becerilerden yararlanılır. Yazılacak metnin okur üzerindeki etkilerine yönelik tahmin yürütülerek yazma eylemi sürdürülür. Anlatıcısı değiştikten sonra esas metin ile yeniden yazılan metin bağlama uygunluk yönüyle karşılaştırılır.
Elde edilen sonuçlar bağlama uygunluk, dil ve anlatım özelliği, etkileyicilik, tutarlılık, özgünlük vb. belirlenen ölçütlere göre sınıflandırılır ve yorumlanır. Yazılan otobiyografi okunur, değerlendirilir ve gerekli düzeltmeler yapılır. Oluşturulan otobiyografiyi zenginleştirmek için görsel ögelerden yararlanılır. Öğrenciler görsellere dijital araçlar kullanarak ulaşabilir (OB2). Görseller araştırılırken fikrî mülkiyet haklarına uygun hareket edilmesi konusunda öğrencilere farkındalık kazandırılır. Yazılan metin sınıf panosunda, okul gazetesinde veya genel ağdaki güvenilir ortamlarda paylaşılır.
TDE4.3
Belirlenen amaca yönelik otobiyografi oluşturulurken uygun söz varlığı seçmeye ve dil yapılarını doğru kullanmaya, bağdaşıklık ögelerine, yazım ve noktalama kurallarına uymaya özen gösterilir. Hazırlanan otobiyografide anlatım bozuklukları varsa tespit edilir, bunların sebepleri tartışılır, anlatımı düzeltmek için ne yapılması gerektiği belirlenir. Yazılacak otobiyografi türüne ve yazma amacına göre farklı anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları kullanılır, verilmek istenen iletiler açık veya örtük şekilde ifade edilir (E3.11).
TDE4.4
Yazma çalışmalarında ortaya çıkan ürünlere yönelik öz değerlendirme ve akran değerlendirmesi yapılır (SDB1.2). Bu formların içeriğinde yazma becerisinin kural uygulama aşamasında belirlenen ölçütlerin yanı sıra gerçeklik, yaratıcılık gibi yazma ürünlerine değer katan unsurlara yer verilir.
Süreçte karşılaşılan zorluklara ilişkin bir liste oluşturulur. Sonraki yazma çalışmalarında bunlarla ilgili hataların düzeltilmesi için neler yapılabileceği üzerine fikir yürütülür (SDB3.1). Yazma sürecindeki olumlu davranışlar pekiştirilir.
Tema Sonu Değerlendirme
Temanın sonunda öğrencilerin çıkış kartı yazmaları sağlanır. Bu kartta edebî dil ile günlük dil arasındaki farka odaklanarak okunan metinlerde dilin nasıl kullanıldığıyla ilgili çıkarımda bulunmaları istenir. Ayrıca öğrenme süreçlerine ilişkin ön yansıtma yapmaları sağlanır.

Öğrencilerden tahlil edilen romanın kurgusundan hareketle yeni bir olay örgüsü oluşturmaları veya kendi otobiyografilerini film şeridi hâline getirmeleri istenebilir. Film şeridi dijital araçlar kullanılarak hazırlanabilir. Konuşma etkinliği olarak farklı üslup özelliklerini bir arada yansıtan diyaloglar yazılabilir ve öğrencilerin bu diyalogları işletebilecekleri yaratıcı drama etkinliği düzenlenebilir.
*Aynı dönemde yaşamış iki yazara ait birer eser (birkaç eser) seçmesi, bu eserlerden yola çıkarak yazarların üslup farklılığını ortaya koyan bir çalışma (poster, sunu, eleştiri yazısı vb.) yapması ve bunu paylaşması istenebilir.

Öğrenme sürecinde öğrencilerden okudukları romandaki beğendikleri bir kişiyle ilgili düşüncelerini yazılı olarak ifade etmeleri istenir. Romanın üslubuyla ilgili bir çalışma kâğıdı verilerek bunu doldurmaları istenir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB 2.1. İletişim, SDB 2.2. İş Birliği, SDB 2.3. Sosyal Farkındalık, SDB 3.3. Sorumlu Karar Verme

D3. Çalışkanlık, D7. Estetik, D10. Mütevazılık, D14. Saygı, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığı, OB7. Veri Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Bu temada öğrencilerin başlıca metin türlerini, sanatın yaratıcılık, hayal gücü ve duygu ile ilişkili olduğunu, yazılı ve sözlü anlatımın aşamalarını, disiplinler arası ilişki kurmayı bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) belirlemek için açık uçlu soru, kavram haritası gibi araçlar uygulanabilir.

Öğrencilerin önceki öğrenmelerinde şiir ve anıyla ilgili edindiği temel bilgiler, bu temada öğrenecekleri içeriklerin zeminini oluşturur. Öğrencilerin sanat, estetik, ahenk, hayal gücü gibi kavramlar üzerinden edebiyatın güzel sanatların bir dalı olduğunu, dilin içerik ve türe göre farklılaştığını görmeleri; şiir, anı ve söyleşi türleri ile bu türlerin ait oldukları döneme ilişkin bilgileri edinmeleri ve böylece edebiyatla ilgili bir görüş ve anlayış oluşturmaları sağlanır.
Bu temada söz konusu anlama bölümündeki beceriler; şiir, anı ve söyleşi türüne ait metinlerden hareketle kazandırılır. Anlatma (edebiyat atölyesi) bölümündeki beceriler ise öğrencilerin kendi fotoğraflarından yola çıkarak bir anı anlatma ve dinledikleri/izledikleri söyleşiye bağlama uygun sorular ekleyip bu sorulara cevaplar oluşturma çalışması ile kazandırılır.
Bu temada edindiği yeni bilgilerle öğrencinin günlük yaşamda karşılaştığı olaylara/durumlara farklı açılardan bakması, kendisini yazılı ve sözlü olarak ifade ederken edebî metinlerin dil ve anlatım özelliklerinden yararlanması beklenir. Temada incelenen farklı türlerdeki metinlerin anlatım olanakları, içerikleri, tür ve dönem bilgileri aracılığıyla diğer temalarda işlenecek türlerin anlaşılmasına temel oluşturulur.

Süreç Çerçevesi: Bu süreçte okuma metni Cumhuriyet Dönemi’nden başlanarak günümüze en yakın dil ve anlatım özelliklerine sahip metinlerden seçilir. Özellikleri belirtilen dönemden şiir ve anı metni, dinleme/izleme metni olarak da söyleşi türünde çok modlu bir metin ele alınır. İncelenen metinler benzer ve/veya farklı tür, dönem ve anlayıştaki metinlerle karşılaştırılıp edebiyat, sanat ve dil ile ilgili bir fikir ve görüş oluşturulması sağlanır. Ardından öğrencinin konuşma becerisi kapsamında kendine ait fotoğraftan yola çıkarak bir anısını anlatması, yazma becerisi kapsamında da dinlediği/izlediği söyleşiye metnin bağlamına uygun sorular ekleyerek bu sorulara cevap vermesi istenir. Temadaki bu çalışmalarla öğrenme çıktıları uygulanır.

Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Farklı disiplinlere ait kısa metinler yansıtılarak öğrencilerin bunları incelemesi istenir. Öğrencilere bu metinlerin hangilerinin edebî metin olabileceğini ortaya çıkaracak kısa cevaplı sorular sorulabilir (KB2.10). Öğrencilerden verdikleri cevapları gerekçelendirerek sözlü bir şekilde ifade etmeleri istenir (SDB3.3). Böylelikle öğrencilerin edebiyat hakkındaki ön bilgileri yoklanır. Tespit edilen edebî metinden/metinlerden hareketle edebiyatla ilgili olabilecek bazı kavramlar tahtaya yazılır. Öğrencilere edebiyat kelimesinin başka hangi kavramları çağrıştırdığı sorulur. Verdikleri cevaplar tahtadaki listeye eklenir. Bu şekilde öğrencilerin önceden öğrendikleri kavramlarla yeni öğrendiklerini ilişkilendirerek
edebiyatın dünyasıyla tanışmaları sağlanır. Verilen kavramlardan hareketle öğrencilerin kendilerine göre bir edebiyat tanımı yapmaları istenir (KB2.20). Gelen cevaplardan hareketle öğrencilerin edebiyat kavramı ile ilgili bir genellemeye ulaşmaları beklenir. Daha sonra işlenecek şiirin başlığına ve görseline dikkat çekilerek öğrencilerden içeriğe yönelik tahminlerde bulunmaları istenir (E2.3, OB4, KB2.12). Öğrencilerin tahminleri alındıktan sonra öğretmen, şiiri sözün ezgisine dikkat ederek okur; sonrasında aynı şekilde öğrencilerin şiiri sesli bir şekilde okumaları sağlanır (OB9).
TDE2.2
Metin okunduktan sonra şiirin edebiyata ait bir tür olduğu söylenir. Şiirin içeriği (tema, konu), yapısı (nazım birimi, ölçüsü), ahenk özellikleri (uyak düzeni, uyak, redif, aliterasyon, asonans), şiirde geçen söz sanatları ile ilgili çalışma yapabilmek için çalışma yaprağından yararlanılabilir. Estetik değeri çerçevesinde şiirin türüne özgü kavramlardan (imge, simge, ahenk, çağrışım, açık ve örtük ileti, söyleyici vb.) hareketle bir kavram haritası oluşturulur (D7). Bu kavramlar şiirden hareketle açıklanır (OB1). İncelenen şiir, benzer ya da farklı özelliklere sahip (ölçülü/ölçüsüz, farklı nazım birimine sahip vb.) başka şiirlerle karşılaştırılır. Bunun için bir karşılaştırma tablosu hazırlanır. Öğrencilerden verilen belirli başlıklar (söyleyici, tema, ahenk unsurları vb.) doğrultusunda tabloyu doldurması istenir (SDB1.2, OB4). Öğrencilerin şiirin içeriğinden hareketle edebiyatın hangi konuları içerebileceğine ilişkin görüşleri alınır ve bu görüşler tahtaya yazılır. Bu çalışmadan hareketle öğrencilerin edebiyatın yaşamdan izler taşıdığı, yaşama dair her olay, durum ve duygunun edebiyatta karşılık bulabileceği çıkarımına ulaşması sağlanır (E3.6, KB2.4). Edebiyatın sadece hayatı bilmeye ve anlamaya değil, mütevazılık değeri açısından kişinin kendisini bilmesine de katkı sağladığı ifade edilerek edebiyat ve yaşam ilişkisine dair söylenenlerle bağ kurulur. Aynı zamanda edebiyatın değer ve erdemleri içselleştirme fırsatı sunduğu
ifade edilir (D10).

Şiirle ilgili verilen kavramlar ve içerikle ilgili sorulan sorulardan sonra öğrencilere şiir türünün genel özellikleri ile ilgili bir infografik metin çalışması yaptırılabilir (SDB1.2, E3.3). Bunun için belirli bölümleri boş olan infografik bir metin çalışması öğrencilere verilir. Bu çalışmada boş bırakılan yerlerin grup çalışması ile tamamlanması istenir (E2.2). Yapılan çalışmalarla öğrencilerin şiir dilinin günlük dilden farklı özelliklere sahip olduğunu fark etmeleri, şiir türüne özgü genel özellikleri açıklamaları, şiirin edebî metinler içindeki yerinin ne olduğu ile ilgili bir görüş oluşturmaları beklenir (SDB2.2, KB2.9).
Tema süresince yapılan çalışmalardan hareketle öğrencilerden estetik açıdan şiirin edebiyat ve sanatla ilişkisi, şiirin şair ile ilişkisi (D7), şiirin toplumsal işlevi, şiirin güncel yaşamdaki yeri ile ilgili görüş ve düşüncelerini gerekçeleri ile birlikte belirtmeleri istenir (SDB3.3, E3.10). Bu açıklama sözlü olarak veya öğrenme günlüğü biçiminde yaptırılabilir.
Sonrasında “Edebiyat, bilim ve sanat dallarını etkilediği gibi onlardan da yararlanır.” tezi tahtaya yazılır. Öğrencilere “Bu tezi örneklemek veya kanıtlamak için nasıl bir çalışma yürütürsünüz?” sorusu sorulur ve fikirlerini destekleyebilecek materyalleri (görsel, yazılı metin, karikatür vb.) toplayıp sunmaları için öğrencilere zaman tanınır (SDB1.2, OB7).
Yapılan çalışmalarla ilgili öğrencilere geri bildirim verilir ve çalışmalar sınıf panosunda paylaşılır (E1.5).
• İkinci okuma metni olan anı (hatıra) işlenirken öğretici metinlere yönelik metin tahlili aşamaları izlenir. Ancak anı (hatıra) türünün özellikleri (öğretici bir metin olması, genellikle kelimelerin sözlükteki ilk anlamlarıyla kullanılması, nesnel ve öznel ifadelerin yer alması, anlatım biçimlerinden açıklamanın ağırlıklı olarak kullanılması vb.) dikkate alınarak akışta uygun değişiklikler yapılmalıdır.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1, TDE3.2, TDE3.3
Derse getirecekleri fotoğrafa karar verebilmeleri için performans görevi öğrencilere önceden verilir ve öğrencilerin sınıf dışında hazırlık yapmaları sağlanır. Beyin fırtınası yöntemiyle öğrencilerin iyi ve etkili bir konuşmanın nasıl olması gerektiğine ilişkin görüşleri alınarak öğrencilerde iyi bir konuşmanın nitelikleriyle ilgili fikir oluşturulur (SDB2.1). Her öğrenciye kendi fotoğrafından hareketle bir anısını anlatabilmesi için belirli bir süre verilir (OB4, E1.5).
Öğrencilerden anılarını anlatırken Türkçenin özelliklerine uygun cümleler kurmaları, vurgu ve tonlamaya dikkat etmeleri, beden dilini etkili kullanmaları, duygu ve düşüncelerini akıcı ve açık bir şekilde ifade etmeleri, temada edindikleri söz varlığından da yararlanmaları istenir (SDB2.1).
TDE3.4
Öğretmen, dereceli puanlama anahtarı kullanarak öğrencilerin konuşmalarını değerlendirir. Değerlendirme sürecinde ayrıntıların sunumu, etkileyicilik, beden dilinin kullanımı, zaman yönetimi, düşünce-ifade biçimi gibi ölçütler dikkate alınır (E3.7). Süreçte gözlem formu, öz değerlendirme, akran değerlendirmesi ile çeşitlilik sağlanabilir (SDB1.2).
Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Sanat, sanatçı, estetik, dil, edebî tür vb. konular üzerine hazırlanmış söyleşi ile öğrencilere dinleme/izleme çalışması yaptırılır (SDB2.1). Bu çalışma öncesinde dinleme/izleme sürecine ilişkin bir kontrol listesi hazırlanır. Bu listede “Dinleme/izleme amacını belirledi.”,“Dinlerken anlamını bilmediği kelimeleri ve kelime gruplarını not aldı.”, “Dinlerken anlamadığı
yerlerle ilgili sorular sordu.”, “Dinlemeleri/izlemeleri sırasında nezaket kurallarına uydu.” vb. ifadeler saygı değeri çerçevesinde yer alır (D14). Dinleme/izleme metninin içeriğine yönelik tahminlerde bulunulması istenir (E2.3). Tahminler alındıktan sonra dinleme/ izleme çalışması yaptırılır (OB9).
TDE1.2
Öğrencilere dinleme/izleme metninde yer alan soruların içeriği, cevaplanma yöntemi, söyleşi yapan kişinin konuya hâkimiyeti, söyleşi sırasında kullanılan beden dili gibi durumlara yönelik kısa cevaplı sorular sorulur (SDB2.3, OB1, E3.4). Bu sorulara verilecek cevaplar doğrultusunda öğrencinin söyleşi türünün genel özellikleri ile ilgili görüş oluşturması sağlanır. Verilecek farklı türdeki metinler (hikâye, masal, gezi yazısı, deneme, makale vb.) ile söyleşi metni T diyagramı kullanılarak karşılaştırılır. Bu karşılaştırma sonucunda söyleşi türüne benzeyen metnin hangisi olduğu sorulur (KB2.18). Öğrencilerin bu soruları gerekçelendirerek cevaplamaları beklenir ve öğrencilerde çalışkanlık değeri desteklenir (D3, E3.10, SDB3.3). Metinler arasındaki bu benzerliklerden yola çıkılarak söyleşinin dil ve anlatım özelliklerine, içeriği ve yazılma amacına ilişkin çıkarımların sözlü bir şekilde ifade edilmesi sağlanır (SDB2.1).
Odağında kişisel bilgi ve deneyimleri aktarmak olan dinlediği/izlediği söyleşi ile okuduğu anı metinlerini yazılma amacı, bilgilerin sunulma şekli, içerik, estetik bakış açısı, kelimelerin kullanımı ve dil bağlamında karşılaştırır; bu özellikler ile dilin kullanımının anlama katkısını değerlendirir. Çalışma bitiminde öğrencilerden söyleşi türünün edebiyattaki yeri ve öneminin yanında toplumsal ve kültürel bir hafıza oluşturmasına yönelik bir fikir edinmeleri sağlanır. Bu sayede  öğrencilerin millî bilinç konusunda bir farkındalık kazanmaları, kültürel mirasa duyarlı olmaları sağlanır (SDB2.3, E3.5, OB6, D19). Çıkış kartı kullanılarak dinleme/izleme etkinliği değerlendirilir.
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1, TDE4.2, TDE4.3, TDE4.4
Yazma atölyesinde öğrencilere metin tahlili sürecinde dinledikleri veya izledikleri söyleşi metnine sorular ekleyip bunları cevaplamaya yönelik bir performans görevi verilir. Bu görev sınıf içinde ve gruplar hâlinde gerçekleştirilir (SDB1.1, E2.2). Sınıftaki öğrenciler, bu görev için dört gruba ayrılır ve her grup, sınıfın farklı köşelerinde kurulan dört istasyona dağılır. Her istasyonda öğrencilerden söyleşi metniyle ilgili sorular oluşturmaları istenir. Öğrenciler sorularını ve cevaplarını yazılı olarak hazırlar (E3.3). Sorular hazırlandıktan sonra öğrenci grupları sırayla her istasyonu ziyaret eder, burada yer alan soruları cevaplandırarak bilgilerini pekiştirir ve ilgili yazma aktivitelerini tamamlar (KB3.3). Her istasyon için bir grup sözcüsü belirlenir ve oluşturulan soru-cevaplar tüm gruplarla paylaşılır (SDB2.2, SDB2.1, E2.5).
Bu performans görevi için sınıf dört gruba ayrılabilir ve sınıfta dört istasyon oluşturulabilir. Söyleşi metnine yönelik hazırlanan sorular ve cevaplar yazılı olarak istenir (E3.3). Her bir istasyona bir grup sözcüsü atanır. İstasyonlarda oluşturulan soru ve cevaplar gruplar tarafından paylaşılır (SDB2.2, SDB2.1, E2.5). Bu süreçte öğrencilerin Türkçenin dil yapılarını işlevine uygun olarak sorumluluk bilinciyle kullanması (D16), yazım ve noktalama kurallarına dikkat etmesi, kendine özgü ifadelere yer vermesi ve düşünceyi geliştirme yollarından yararlanması istenir (SDB1.2, E1.4, E2.3).

Değerlendirme sürecinde soru ve cevapların ilgililiği, tutarlılığı, akıcılığı vb. ölçütlerin yer aldığı dereceli puanlama anahtarı kullanılır.

Tema Sonu Değerlendirme
Temanın sonunda öğrencilerin okuduğu ve dinlediği/izlediği metinlerden hareketle edebiyatın sanat olarak değerlendirilmesine katkı sağlayan dil özelliklerini kavraması amaçlanır.
Bu amaçla öğrencilerden bir öğrenme günlüğü yazması istenir. Bu günlükte öğrencilerin edebiyata ilişkin kavram yanılgıları, eksik öğrenmeleri ve güçlü yönleri belirlenip öğrencilere geri bildirimler verilerek yeni temaya geçilir.

Öğrencilerden farklı içerikte şiirler okumaları, beğendikleri şiirlerden oluşan bir seçki hazırlamaları beklenebilir. Öğrencilerden kendi anılarını film şeridi hâline getirmeleri veya şiir türünde yeniden yazmaları istenebilir.
* Edebiyat, resim ve müzik arasındaki benzerlik ve bağlantıları konu edinen bir araştırma yapması ve ulaştığı sonuçları sınıf arkadaşlarıyla paylaşması istenebilir.

Öğrencilere imge ve örtük iletilerin daha az yer aldığı, anlamın daha açık verildiği, ahenk unsurlarının ön planda olduğu bir şiir verilip şiirle ilgili temel kavramların yer aldığı çalışma yaptırılabilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB 2.1. İletişim, SDB 2.2. İş Birliği, SDB 2.3. Sosyal Farkındalık, SDB 3.3. Sorumlu Karar Verme

D6. Dürüstlük, D7. Estetik, D11. Özgürlük, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik, D20. Yardımseverlik

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Bu temada öğrencilerin tiyatro ile ilgili temel kavram ve terimleri, gezi yazısı türünün genel özelliklerini, öğretici metinlerde kullanılan anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yollarını, şiirle ilgili temel kavramlarla şiirin yapı ve ahenk unsurlarını bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) tespit etmek için soru-cevap, tartışma, düşün-eşleş-paylaş, akvaryum tekniği, beyin fırtınası, infografik metin gibi yöntemler uygulanabilir.

Tiyatroya ilişkin ön bilgiler, bu temada tiyatro incelemesine temel oluşturur.
Önceki temada öğretici metinlerin genel özellikleriyle ilgili edinilen bilgiler, gezi yazısının incelenmesinde kullanılır.
Bu temada sözün etkili ve güzel kullanımına yönelik değerlendirme, yorum ve çıkarımlar yapılırken önceki temada estetik konusunda öğrenilen bilgilerden yararlanılır.
Tiyatro, gezi yazısı ve şiir türlerinden metinlerin incelenmesi sürecinde öğrenilen bilgilerle üst sınıflardaki metin incelemeleri için ön bilgi oluşturulur.
Sözün etkili ve güzel kullanımına yönelik farkındalık oluşturulması ile öğrencilerin günlük yaşamdaki iletişim becerilerinin gelişimine katkı sağlanması amaçlanır.

Süreç Çerçevesi: Bu süreçte “Sözün Peşinde” temasında öğrencilerin malzemesi dil, konusu insan olan edebiyatla tanışması amaçlanır. Bu temanın içeriğinde Cumhuriyet Dönemi’nden başlanarak dil ve anlatım bakımından günümüze en yakın özelliklerine sahip bir tiyatro ve gezi yazısı, okuma metni olarak seçilir ve incelenir. Daha sonra okunan ve incelenen gezi yazısının özelliklerinden hareketle öğrencilere kendi gezip gördükleri bir yerin çeşitli özelliklerini yansıtan sözlü bir sunum yaptırılır. Dinleme/izleme metni olarak sözün etkili ve güzel kullanımının öne çıktığı şiir türünde bir metin seçilir ve incelenir.
Yazılı anlatım aşamasında öğrencilere duygu dünyalarındaki etkilenmeleri içeren bir şiir yazdırılır.

Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Öğrencilerin tiyatroya dair neler bildiklerini tespit etmek, temada incelenecek tiyatro metnine yönelik ilgi uyandırmak için tiyatro ile ilgili kavram ve terimlerin yer aldığı infografik kullanılır. Böylece tiyatroya dair hazır bulunuşluk oluşturulur.
Okuma metni olarak Cumhuriyet Dönemi’nden başlanarak dil ve anlatım bakımından günümüze en yakın özelliklerine sahip bir tiyatro eseri seçilir. Öğrencilerden göz atarak okuma yapmaları istenir. Böylece öğrenciler, eser hakkında genel bir görüş oluşturabilir. Daha sonra öğrenciler gruplara ayrılır ve okuma tiyatrosu yöntemiyle metnin okunması sağlanır (SDB2.2). Metnin okunması sırasında öğrencilerden metinde yay ayraç içerisinde verilen yönerge ve ifadelerin kullanım amacına dikkat ederek bu yönergeleri uygulamaları istenir. Okudukları oyunun sahnelenmesi hâlinde söz konusu yönerge ve ifadelerin nasıl kullanılabileceğiyle ilgili öğrencilerden görüşler alınır. Bu süreçte “soru-cevap tekniği” kullanılır, kısa cevaplı  sorulardan yararlanılır.
Okuma tiyatrosu sürecinde öğrencilerin kendi aralarında görev dağılımı yapması ve okuma sürecini yönetmesi sağlanır (SDB2.2, E1.2). Öğrencilerin üstlendikleri görevlere göre ölçütler içeren öz değerlendirme ve akran değerlendirme formları düzenlenerek süreç sonunda değerlendirme yapılır (SDB1.2). Bu değerlendirmelerle öğrencilerin okuma sürecini yönetebilme becerisi ölçülür.

TDE2.2
Okunan tiyatroda öne çıkan unsurlar “beyin fırtınası tekniği” ile belirlenir (SDB2.1, E3.2). Belirlenen unsurların sözle mi yoksa beden diliyle mi gerçekleştiğine yönelik tespitler yapılır (KB2.10). Öğrencilerin okudukları metindeki söz varlığının kullanım alanını günlük hayatla ilişkilendirmeleri ve fıkra, bilmece gibi kısa türlerle örneklendirmeleri istenir (SDB2.1, E2.3). Tiyatro metninde anlamı bilinmeyen kelimelerin anlamını bağlamdan hareketle öğrencilerin tahmin etmesi istenir.

Okunan metindeki bu kelimelerin yerine bağlama uygun olarak başka hangi kelimelerin kullanılabileceğine yönelik öğrencilerden görüşlerini sunmaları istenir (OB9). Önerilen kelimelerin metnin bağlamına uygunluğu sınıfta tartışılır ve görüşler paylaşılır (SDB2.2, E1.5, E3.5, E3.11). Öğrenciler gruplara ayrılır. Her bir gruptan okunan tiyatro metninin sahnelenmesi durumunda seyircinin en çok beğeneceğini düşündükleri söz ve ifadeleri belirlemeleri istenir. Öğrencilerden bunların neden beğenileceğiyle ilgili görüşlerini gerekçeleriyle açıklamaları istenir (SDB3.3, E3.10). Bu süreçte “akvaryum tekniği” kullanılarak sınıf içi tartışma gerçekleştirilir (SDB2.2, KB2.18). Konu hakkında fikrini belirtmek isteyen öğrencinin düşüncelerini etki altında kalmadan özgürce paylaştığı bu teknikle farklı görüşler ortaya konur, bunlarla ilgili değerlendirmeler yapılır (SDB2.2, D11, E1.5, E2.3, E3.11).
Tiyatronun yapı unsurlarının belirlenmesi amacıyla dramatik örgü kavramı üzerinde durulur. Bu kavram hakkında öğrencilerden ön bilgilerinin yardımıyla tahminlerde bulunmaları, görüşlerini belirtmeleri istenir (SDB2.1). Sınıfta soru-cevap yöntemi kullanılarak dramatik örgü kavramıyla ilgili tanım niteliği taşıyan bir yargıya ulaşılır (KB2.9).
Okunan tiyatro eserindeki dramatik örgünün belirlenmesi için çalışma yaprağı kullanılabilir. Burada dramatik örgüyü oluşturan unsurların (kişiler, yer, zaman, çatışma vb.) belirlenmesine yardımcı olacak yönergelere yer verilir. Sınıfta tartışma ortamı oluşturularak metindeki çatışmanın kaynağı belirlenir, çatışma yaşayan kişilerin eylem ve tercihlerinde belirleyici olan motivasyonun neler olduğuyla ilgili tespitler yapılır. Bu tartışma vesilesiyle kişilerin eylem ve tercihlerinde ahlaki değerlerin önemine vurgu yapılır ve öğrencilerde dürüstlük değerinin desteklenmesi sağlanır (D6).
Tiyatronun göstermeye bağlı bir edebî tür olmasından hareketle olayların anlatımı, kişilerin tanıtımı, yer ve zamana dair bilgilerin sunumunda hangi yöntem ve tekniklerin kullanıldığıyla ilgili tespitler yapılır (E3.2). Diyalog ve monolog teknikleri üzerinde durulur, bunlarla ilgili gerekli açıklamalar yapılarak öğrencilerin bilgi edinmesi sağlanır. Öğrencilerden okudukları metindeki bir diyaloğu veya monoloğu metnin bağlamından uzaklaşmadan kendi ifadeleriyle yeniden oluşturmaları ve bunları drama yöntemiyle sınıfta paylaşmaları istenir (E3.3, SDB2.1). Bu süreçte öz değerlendirme ve akran değerlendirmesi yapılır (SDB1.2).
Okunan tiyatro metnindeki temel çatışmanın belirlenmesi istenir (KB3.3). Çatışmanın ortaya çıkmasındaki nedenler ve çatışmanın sonuçlarıyla ilgili sınıf içi tartışma yöntemiyle çıkarımlar yapılarak genellemelere ulaşılır (SDB2.1, KB2.20). Tiyatro kişilerinin olaylar ve diğer kişiler karşısındaki tutumunun nedenlerine dair çıkarımlar yapılır (SDB3.3). Şahıs kadrosu kişilik özelliklerine göre sınıflandırılarak karşılaştırılır (KB2.7). Daha sonra öğrencilerin, kendi görüşlerini arkadaşlarınınkiler ile karşılaştırarak konuyla ilgili yargıya varmaları sağlanır (SDB3.3). Karakterlerin kişilik özelliklerini belirlemek için “sandviç tekniği” kullanılır. Sınıfta tartışma ortamı oluşturularak tiyatro kişilerinin davranışları onların karakter özellikleriyle ve toplumsal değerlerle ilişkilendirilir ve değerlendirme yapılır. Öğrencilerden kendilerini tiyatro kişilerinden birinin yerine koymaları ve oyunda belirlenen bir olay veya durumla ilgili nasıl bir tavır göstereceklerini gerekçelendirerek açıklamaları istenir (SDB2.3, SDB3.3, E2.1).
Öğrencilerden okudukları tiyatro metni üzerinden gerçekleştirdikleri çözümlemelerle tiyatronun diğer edebî türlerle benzerlik ve farklılıklarını ayırt etmesi istenir (KB2.7). Temel tiyatro terimleri ve tiyatronun yapı unsurlarıyla ilgili öğrenilenlerin değerlendirilmesi için yapılandırılmış grid veya kavram haritası gibi araçlar kullanılarak ölçme ve değerlendirme yapılabilir.
• İkinci okuma metni olarak gezi yazısı ele alınır ve öğretici metinlere yönelik metin tahlili aşamaları uygulanır. Tiyatro metninin incelemesine benzer şekilde “Okumayı Yönetme” ve “Anlam Oluşturma”ya yönelik çalışmalar gerçekleştirilir. Bu süreçte gezi yazısı türünün özellikleri (öğretici bir metin olması, genellikle kelimelerin sözlükteki ilk anlamlarıyla kullanılması, nesnel ve öznel ifadelerin yer alması, anlatım biçimlerinden açıklamanın ağırlıklı olarak kullanılması vb.) dikkate alınarak uygun değişiklikler yapılmalıdır.

İncelediği tiyatro ve gezi yazısı metinlerini söz varlığı, estetik değer, dil kullanımı vb. açılardan karşılaştırma tablosu yaparak karşılaştırabilir.

Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1
Öğrencilerin okuduğu ve incelediği gezi yazısından hareketle kendisinin gezip gördüğü bir yerin çeşitli özelliklerini yansıttığı bir sunum yapmaları için bir performans görevi kullanılır. Öğrencilerden performans görevleri için sınıf dışında hazırlık yapmaları istenir (SDB2.1).
Öğrencilerden belirlenen amacı, hedef kitleyi ve süreyi göz önünde tutarak hazırlıklı konuşma için uygun yöntem ve stratejilerini oluşturmaları istenir. Konuşma sürecinde konuşma engellerini ortadan kaldırarak seçtikleri stratejiyi yapılandırmaları beklenir (SDB2.1, E3.7).

TDE3.2 ve TDE3.3
Konuşmaya ön hazırlık olarak gezilen yer ile ilgili ilgi çekici bilgiler (görsel, işitsel vb.) toplanabilir (OB4). Bu bilgiler belirlenen ölçütlere göre (öncelik-sonralık, yakınlık-uzaklık, somutluk- soyutluk; tarihî, coğrafi, beşerî, kültürel vb.) sınıflandırılır. Öğrenciler konuşmalarının amacına ve gezi yazısının özelliklerine göre ana düşünceyi şekillendirir ve konuşması için bir plan oluşturur (KB3.1). Sunum içeriği oluşturulurken etkileyiciliği artırmak için sıfatlardan, benzetmelerden, karşılaştırmalardan, betimlemelerden vb. yararlanılır. Öğrenciler konuşma içeriğini desteklemek için kullanacağı görsel ve işitsel unsurlara karar verir. Diksiyonu (beden dili ve telaffuz) da göz önünde bulundurarak konuşmasının plan taslağını sunar. Aldığı geri bildirimlerle planına son şeklini verir (SDB1.2, KB2.20).
Sunumuna gezdiği yerle ilgili dikkat çekici bir girişle başlar. Duygu ve düşüncelerini kendine özgü bir üslupla ifade eder; destekleyici bilgiler, söz varlığı ve düşünceyi geliştirme yolları ile konuşmasını zenginleştirir (SDB2.1). Sunumunu hazırlarken gözlem ve izlenimlerini millî ve manevi değerleri, kültürel unsurları, doğal ve tarihî zenginlikleri göz önünde
bulundurur (D19). Sunumunu giriş, gelişme ve sonuç bölümleri bağlamında gerçekleştirirken Türkçe dil yapısını işlevine uygun bir şekilde kullanır ve bağdaşıklık ögelerine dikkat eder (OB5). Sunumunda etkileyiciliği sağlamak için beden dilini, mekân ve zamanı verimli bir şekilde kullanır (E3.3). Ayrıca öğrencilerin sunumları sırasında sınıf arkadaşları ile etkileşim kurmaları (soru-cevap vb.) sağlanır (SDB2.1). Sunum aracılığıyla, sorumluluklarını yerine getirmede özverili davranmanın önemini fark etmeleri sağlanır (D16).

TDE3.4
Öğrenciler, konuşma sürecindeki davranış, duygu ve düşüncelerini değerlendirir (SDB1.3). Gelen geri bildirimlere bağlı olarak bundan sonra yapacağı konuşmalar için kendisine yeni hedefler belirler ve özgün konuşmacı kimliğini oluşturur. Öğrencilerin sunumları öğretmen tarafından dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir. Puanlama anahtarında gözlem ve izlenimlerini paylaşma, içeriğe uygunluk, kültürel unsurlara yer verme, görsel ögeleri kullanma, zaman ve mekân kullanımı, sözü ve beden dilini etkili kullanma gibi ölçütler yer alır.

Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme

TDE1.1
Dinleme/izleme metni olarak Cumhuriyet Dönemi’nden başlanarak dil ve anlatım bakımından günümüze en yakın özelliklerine sahip bir şiir seçilir. Öğrencilerin şiiri estetik bir duyarlılıkla, duygu yoğunluğunu hissederek ve empati kurarak dinlenmeleri sağlanabilir (D7). Kısa cevaplı sorularla süreç yönetilir (SDB2.3, E2.1).

TDE1.2
Şiirde anlamı bilinmeyen kelimelerin ve kelime gruplarının anlamları, bağlamdan hareketle tahmin edilir (OB9). Bu kelimelerin şiirden çıkarılması veya yerlerine bağlama uygun başka sözlerin kullanılması durumunda şiirin anlam yönüyle nasıl bir değişikliğe uğrayacağı ile ilgili görüşler ortaya konur. Bu süreçte “düşün-eşleş-paylaş tekniği” uygulanarak öğrencilerin şiirdeki söz varlığının işleviyle ilgili görüş geliştirmeleri sağlanır (SDB2.2, SDB3.3). Önceki temada şiirle ilgili öğrenilen genel bilgiler, kısa cevaplı sorular ile hatırlatılır. Dinlenen şiirde imge, çağrışım, söz sanatı vb. unsurlar tespit edilir. Bu konuda öğrencilere yol göstermesi için bilgi kartları kullanılabilir. Öğrencilerin bilgi kartlarından yararlanarak yaptıkları tespitler gözden geçirilip öğrencilere gerekli açıklamalar yapılır ve öğrencilerin bilgi eksikleri giderilir.
Öğretmen, “ayrılma-birleşme” tekniğini kullanarak sınıfı 6 kişilik gruplara ayırır. Gruptaki her bir kişiye “açık ve örtük ileti, duygu, ahenk unsurları, günlük dilden farklılık, şair ile metin arasındaki ilişki, söz sanatları” görevleri dağıtılır. Öğrenciler bireysel olarak dinledikleri şiirden hareketle görevlerini yerine getirirler. Bir sonraki aşamada her grupta aynı görevi seçen öğrenciler bir araya gelir, cevaplarını tartışarak ortak bir sonuca ulaşabilirler (KB2.4). Daha sonra öğrenciler ilk gruplarına dönerler, kendi görevlerine ait sonuçları grup arkadaşları ile paylaşırlar (SDB2.2). “Ayrılma-birleşme” tekniğinden elde ettikleri bilgilerden hareketle öğrenciler, şiirdeki birimlerin tema etrafındaki birleşimini açıklar, kullanılan söz varlığının anlama katkısını değerlendirebilir. Sözün etkili ve güzel kullanımının önemini açıklayabilir.
Ayrıca öğrencilerin, etkinlik süresince sorumluluk bilinci ile hareket etmeleri (D16) ve dayanışma içerisinde olmaları istenir (D20). Bu süreçte çalışma yaprağı kullanılabilir.

Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma

TDE4.1
Öğrenciler yazma becerilerini geliştirmek amacıyla sözün etkili ve güzel kullanımına örnek oluşturacak nitelikte bir şiir yazar. Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir. Öncelikle öğrencilerden şiirde işleyeceği bir duyguyu belirlemesi istenir. Öğrenci temayla ilişkili söz varlığından şiirde kullanacaklarını seçip yapılandırır.

TDE4.2 ve TDE4.3
Öğrenciler şiirlerini oluşturmadan önce kullanacağı birim, ahenk unsurları, başlık vb. unsurları belirler ve planını oluştururken aktarmak istediği iletiye karar verir (OB4). Şiirde kullanılan söz varlığının imge ve çağrışımlar içerdiği, anlam derinliği taşıdığı, duyguları harekete geçirdiği bilgisi göz önünde bulundurulur. Öğrenciler yazacakları şiirin amacı, türü, teması ve hedef kitlesine uygun dil işlevlerini; görsel, işitsel ögeleri belirleyerek plan için taslak oluşturur.
Daha sonra öğrencilerden şiir yazma çalışmasında kullanabilecekleri kelime ve kelime gruplarını not etmeleri istenir.

Öğrencilerden şiir yazma çalışmasında kullanabilecekleri kelimeleri ve kelime gruplarını not etmeleri istenir. Öğrenciler; duygu değeri taşıyan, anlam derinliği bulunan, ahenk içeren ve kendi yaşamlarıyla ilişkilendirdikleri kelimelerden bir kelime havuzu oluşturur. Bu havuzdan seçtikleri kelimelerle şiir yazma çalışmasına ön hazırlık niteliğinde küçük
etkinlikler yapıp sunar (SDB1.2, E3.7).
Öğrenciler taslak planına uygun bir şekilde şiirlerini yazmaya başlar. Şiirlerinde duygularını kendine özgü bir üslupla ifade eder (SDB1.3). Söz varlığını bağlama ve hedef kitleye uygun bir biçimde kullanarak vermek istedikleri iletiyi sunar. Şiirlerin paylaşılması aşamasına geçmeden önce öğrenciler, millî bir bilinçle şiirlerini Türkçe dil yapısına, bağdaşıklık ögelerine, yazım ve imla kurallarına uygunluk yönünden kontrol ederek düzenler (D19). Yazdıkları şiirin anlam ve çağrışım değerini zenginleştirmek, duygusal yoğunluğunu artırmak için temaya uygun görsel ve işitsel ögeler kullanabilir (E3.11). Şiirlerinin son hâlini sınıfta arkadaşlarıyla paylaşır.

TDE 4.4
Öğrencilerin yazdığı şiirler öğretmen tarafından dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir. Puanlama anahtarında yaratıcılık, biçim, ahenk unsurları, etkileyicilik, anlam ve çağrışım zenginliği gibi ölçütlere yer verilebilir. Grup içerisinde aynı tema çerçevesinde yazılan şiirler arasında karşılaştırmalar yapılabilir (SDB2.2).
Öğrenciler arkadaşlarından ve öğretmeninden aldığı geri bildirimlere göre duygularını ifade ediş biçimini ve yazma ürününü değerlendirir. Kendilerine yeni hedefler belirleyerek özgün yazar kimliklerini oluşturabilir (SDB1.1). Yazılan şiirler sınıf ve okul panosunda sergilenebilir veya genel ağdaki güvenli ortamlarda paylaşılabilir (OB2, SDB2.1).
Tema Sonu Değerlendirme
“Sözün Peşinde” temasının işleniş sürecinde öğrenme günlüğü tutularak öğrencilerin gelişimleri takip edilir. Tema sonunda öğrencilerin okuma ve dinleme/izleme metinlerini nasıl inceledikleri ele alınır. Konuşma ve yazma ürünleri bir arada değerlendirilir. Öğrenme günlükleri incelenerek sözün etkili ve güzel kullanımına ilişkin tespit edilen bilgi eksiklerinin ve kavram yanlışlarının giderilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilir.

Öğrencilerle incelenen tiyatro metnindeki bir diyaloğun yeniden kurgulanması ve bunun sınıfta canlandırılmasına yönelik çalışmalar yapılabilir. Öğrencilerden gezip gördükleri veya gitmek istedikleri yeri tanıtan bir broşür hazırlamaları istenebilir.
* Öğrencilerin izledikleri bir belgeselin sesini kapatarak belgeseli kendi yorumlarıyla yeniden seslendirmeleri ve bunu sınıf ortamında paylaşmaları istenebilir.

Öğrenme sürecinde öğrencilere bir gezi yazısı, şiir ya da tiyatro eseri değerlendirilirken hangi temel unsurların göz önünde bulundurulması gerektiğine ilişkin infografik metinler, dijital araçlar, çalışma yaprağı vb. önerilebilir. Ardından öğrencilerin gezi yazısı ile ilgili bir programı veya bir tiyatro oyununu izlemeleri sağlanabilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB 2.2. İş Birliği, SDB 2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum

D7. Estetik, D11. Özgürlük, D14. Saygı, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Bu temada öğrencilerin; hikâye türünün genel özelliklerini ve yapı unsurlarını, şiirle ilgili kavram ve terimler ile şiirin yapı unsurlarını, öğretici metinlerde kullanılan düşünceyi geliştirme yollarını, deneme türüne özgü temel kavram ve terimleri, öğretici metinlerin genel özelliklerini, yazılı ve sözlü anlatım aşamalarını bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) tespit etmek için soru-cevap, tartışma, görüş oluşturma, beyin fırtınası gibi yöntemler uygulanır.

Öğrencilerin önceki sınıflarda öğrendikleri hikâye türüyle ilgili temel bilgilerden bu temadaki hikâyenin inceleme sürecinde yararlanılır. Önceki temalarda incelemesi yapılan öğretici metinler ve bunlarla ilgili bilgilerden bu temada işlenen denemenin çözümleme aşamasında yararlanılır. Şiir ile ilgili daha önce öğrenilmiş bilgilerin bu temada da kullanılması beklenir. Hikâyenin incelenmesi sürecinde edinilen bilgiler sonraki temalarda olay çevresinde gelişen metinlerin tahlili aşamasında ön bilgi oluşturur. Deneme türünün incelenmesi aşamasında öğrenilen bilgilerden sonraki temalarda işlenecek öğretici metinlerin incelenmesinde yararlanılır. Öğrencilerin bu temada yazar, eser ve okur arasındaki etkileşim hakkında öğrendiği bilgileri günlük yaşamda kullanmalarına ve belirli bir konuya yönelik görüş oluşturmalarına katkı sağlanır.

Süreç Çerçevesi: Bu temada okuma metni olarak Cumhuriyet Dönemi’nden başlanarak dil ve anlatım bakımından günümüze en yakın özellikleri taşıyan bir hikâye ile bir deneme
metni incelenir. Ara metin olarak bir şiir ele alınarak okuma metinleriyle karşılaştırma yapmak için kullanılır. Ardından öğrencilerden yazılı anlatım ortaya koymaları için inceledikleri hikâyenin bir bölümünü yeniden kurgulayarak yazmaları istenir. Dinleme/izleme sürecinde öğrencilerle çok modlu bir metin olarak belgesel incelenir. Ardından dinlenen/ izlenen çok modlu metnin içeriğine yönelik öğrencilerin görüşlerinin beyan edildiği bir sözlü anlatım gerçekleştirilir.
Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
“Okurun Dünyası” temasının daha iyi anlaşılması için söz varlığı, sanat anlayışı, yazarın eserine kendini yansıtması gibi unsurlar açısından okuru etkileyebilecek farklı metinlerden örnekler gösterilebilir. Bu metinlerin okurun dünyasına nasıl yansıdığının fark edilmesine yönelik kısa cevaplı sorular sorulabilir, beyin fırtınası yapılarak öğrencilerin metinlerin etkileyiciliği ile ilgili temel bir görüş oluşturmaları sağlanır (SDB2.1, E3.5). Böylece öğrencilerin ön bilgileri belirlenerek derse aktif katılımları sağlanır. Okuma metni olarak seçilen hikâyeyi okumaya başlamadan önce öğrencilerden okumaya hazırlık yapmaları, okuma öncesi sorular oluşturmaları; başlık, görsel ve yazardan hareketle metne dayalı tahminde bulunabilmek için metne hızlıca göz atıp görüş oluşturmaları istenir (OB4). Öğrencilerin hikâyeyi okuma amaçlarını belirlemeleri, yapacakları metin incelemesine yönelik strateji belirlemelerinde kolaylık sağlar. Ayrıca okuma  süreçlerini sağlıklı bir şekilde yönetebilmeleri için kontrol listesi oluşturulur.
TDE2.2 ve TDE2.3
Öğrenciler gruplara ayrılır. Gruplara Cumhuriyet Dönemi’nden başlanarak dil ve anlatım bakımından günümüze en yakın özellikleri taşıyan bir hikâye verilir. Her bir gruptan hikâyeyi not alma stratejisine göre okumaları, yazarın metne bakışıyla kendi bakış açıları arasında bağlantı kurmaları istenir. Bunun için soru-cevap tekniğinden yararlanılır (SDB2.3, OB9). Okunan hikâyeden edinilen izlenim doğrultusunda yazarın metindeki söz varlığını seçme nedenlerine yönelik tahminlerde bulunulur (KB3.2). Estetik değeri çerçevesinde hikâyenin yapı unsurlarının günümüz yaşantısına yansımaları tespit edilir (D7). Tespit edilen unsurlar okurun dünyasına katkısı bakımından sınıflandırılarak değerlendirilir. Yazarın temayı işlerken yansıttığı duygu, düşünce ve tavırlar anlamlandırılır (SDB2.3).
Daha sonra “SCAMPER tartışma tekniği” kullanılarak her gruptan incelediği hikâye bağlamında aşağıdaki soruları cevaplaması istenir.
1. Hikâyede verilmek istenen ileti nedir?
2. Hikâyedeki iki karakterin rollerini değiştirmeniz istenseydi hangilerini değiştirirdiniz? Bu durum hikâyedeki olay akışını nasıl etkilerdi?
3. Hikâyedeki iletiyi başka hangi edebî tür aracılığıyla verirdiniz? Neden?
4. Okuduğunuz hikâyenin daha kısa ya da daha uzun olması durumunda ne değişirdi?
5. Hikâyeden çıkarılması imkânsız olan unsur nedir? Neden?
6. Hangi unsuru çıkarırsanız hikâyede verilmek istenen ileti değişmez?
7. Kendi yaşantınızdan yola çıkarak hikâyeyi nasıl kurgulardınız? (SDB3.1)
Her grup soruları kendi arasında tartışarak cevaplar (E3.3, E3.11). Ardından cevaplarını nezaket kurallarına dikkat ederek sunar (D14). Grupların cevapları karşılaştırılır. Öğretmen yönetiminde “SCAMPER” sorularını en ilginç ve detaylı cevaplandıran grubun cevabı alınır ve kavram haritası oluşturularak tahtaya yazılır (SDB2.2).
Gruplar, okudukları hikâyenin bir bölümünü seçerek bu bölümü kendi kurgularıyla ve metnin bağlamından kopmadan değiştirir ve “drama” tekniğini kullanarak görev bilinci
içerisinde canlandırır (SDB2.1, E3.3, E3.5, D16).
Grupların çalışmaları grup değerlendirmesi ile değerlendirilir (KB2.15). Grup değerlendirme formlarında olayın grup üyelerinde bıraktığı etki yeniden kurgulanıp yansıtılırken yapılan canlandırmaların hikâyenin genel kurgusuna uygunluğu, dil ve üslup özelliklerine uygunluğu gibi ölçütler yer alabilir (E3.3, E2.5).
Ayrıca sürecin ölçümüne yönelik çıkış kartları hazırlanabilir.
• İkinci okuma metni olarak deneme ele alınır ve öğretici metinlere yönelik metin tahlili aşamaları uygulanır. Hikâye metninin incelemesine benzer şekilde “Okumayı Yönetme” ve “Anlam Oluşturma”ya yönelik çalışmalar gerçekleştirilir. Bu süreçte deneme türünün özellikleri (öğretici bir metin olması, kelimelerin genellikle sözlükteki ilk anlamlarıyla kullanılması, nesnel ve öznel ifadelerin yer alması, anlatım biçimlerinden açıklamanın ağırlıklı olarak kullanılması) dikkate alınarak uygun değişiklikler yapılmalıdır.
İncelenen hikâye ve deneme metinlerinin karşılaştırma tablosu yapılarak bu metinlerin içerik, yapı unsurları, dil kullanımı vb. açılardan karşılaştırılması istenebilir.
Öğrencilerin ara metin olarak belirlenen şiir ile deneme metnini dil ve anlatım yönünden karşılaştırmaları sağlanır. Bunlardan hangisinin dil ve anlatım bakımından daha etkileyici olduğuyla ilgili görüşlerini paylaşmaları istenir. Ortaya konan görüşlerden hareketle bu türlerden hangisinin okurun duygu ve düşünce dünyasına daha fazla katkısı olduğu hakkında çıkarımlarda bulunulur (SDB1.1).
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1
Öğrencilere okudukları hikâyenin bir bölümünü yeniden kurgulayıp yazmalarına yönelik performans görevi verilerek yazılı bir ürün ortaya koymaları sağlanır. Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir.
Öğrenciler performans görevlerini gerçekleştirirken öncelikle hikâyenin hangi bölümünü yeniden kurgulayacağını seçer. Yazma amacı ve hedef kitlesinin özelliklerini göz  önünde bulundurarak yazma tür, yöntem ve stratejisini belirleyip yapılandırır (SDB1.2, E2.2).

TDE4.2
Okuduğu ve incelediği hikâyenin iletisi, yapı unsurları, dil ve anlatım özelliklerine ilişkin bilgiler öğrencilere tekrar hatırlatılır. Öğrencilerin giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinin okur üzerindeki olası etkilerini göz önünde bulundurarak metni kurgulamaları ve hikâyede seçtiği bölümün özellikleri ile kurgulayacakları metnin özelliklerini karşılaştırmaları sağlanır.
Öğrencilerden anlatımlarının etkileyicilik özelliğini ön plana almaları ve metinde kullanacağı söz varlığına, hangi bölümleri yeniden ifade edeceğine karar vermeleri istenir. Öğrenciler, konuyu değiştirmek ve inandırıcılığı artırmak vb. için söz varlığına, üsluba; yazının etkileyiciliğini artırmak için görsel ve işitsel ögelere karar verir. Hazırladıkları yazma planının taslağını sunar ve aldıkları geri bildirimler doğrultusunda gerekli düzenlemeleri yapar (SDB1.2, OB4).
TDE4.3
Öğrencilerden yazma planına göre seçtikleri hikâye bölümünü yeniden kurgulamaları ve estetik bakış açısıyla özgün bir ürün ortaya koymaları istenir (E3.11, D7). Hedef kitle için dikkat çeken bir giriş cümlesi yazmaları ve yazılarını desteklemek amacıyla öyküleyici, betimleyici anlatım biçimleri ile farklı düşünceyi geliştirme yollarını kullanabilecekleri öğrencilere açıklanır. Bağlama uygun atasözü, deyim gibi söz varlığı unsurlarından yararlanarak metnin iletisini şekillendirmeleri sağlanır. Hikâyeden edindikleri duygu ve düşünceleri, vermek istedikleri iletileri kendilerine özgü bir üslupla tutarlı bir şekilde ifade etmeleri gerektiği belirtilir. Dikkat çekici ve kapsayıcı bir başlık belirlemeleri, metni destekleyici görsel unsurlar kullanmaları gerektiği söylenir. Yazılarında olumlu tutum ve değerler bulunması gerektiği açıklanır. Metni oluştururken Türkçenin dil yapısını ve bağdaşıklık ögelerini doğru kullanmaya, yazım ve noktalama kurallarına uymaya özen göstermeleri sağlanır. Daha sonra tamamladıkları hikâye kurgusunu sınıfta arkadaşlarıyla paylaşmaları istenir (E1.5).
TDE4.4
Öğrencilerin yazılı ürünleri, hikâye kurguları; içeriğe uygunluk, etkileyicilik, akıcılık, olay ve betimlemelerin etkili kullanılması vb. ölçütler bağlamında dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.
Öğrenciler yazma sürecindeki davranış, duygu ve düşüncelerini değerlendirir (SDB1.3). Yazısını içerik, dil ve anlatıma göre değerlendirerek ve sınıf arkadaşlarından aldığı geri bildirimler doğrultusunda özgün yazar kimliğini geliştirir (D11). Yazısını portfolyosuna ekleyerek sonraki yazma çalışmaları için geri bildirim oluşturur.
Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Öğrencilere okur, eser ve yazar etkileşimine odaklanan bir belgesel dinleyecekleri/izleyecekleri söylenir (SDB2.1, OB2). Buna göre öğrencilerden dinleme/izleme amacını belirlemeleri istenebilir. Kısa cevaplı sorularla öğrenciler, dinleme/izleme amaçlarına uygun dinleme/izleme tür, yöntem ve tekniğini belirleyebilir.
TDE1.2
Öğrencilerden metnin içeriğiyle ilgili tahminler alınır. Tahminler alındıktan sonra bunları ön bilgileriyle karşılaştırmaları istenir. Dinleme/izleme sürecinde karşılaşabilecekleri, anlamını bilmediği kelimeleri belirlemek için not almaları sağlanır (E1.1). Öğrenciler dinleme/izleme sırasında belgeseli hangi açıdan (metinde sunulan bilgileri seçme, ana düşünceyi belirleme vb.) izleyeceklerine dair yönlendirilebilir (E3.2).
Dinleme/izleme sonrasında öğrencilerden dinleme/izleme sırasında not aldıkları, anlamını bilmedikleri kelimeleri söylemeleri istenir (KB2.6). Bu kelimeler tahtaya yazılarak kelimelerin bağlam içinde kullanımı metinden yeniden dinletilir (OB2, OB9). Anlamı bilinmeyen kelimelerin anlamını öğrendikten sonra öğrenciler, metin öncesi tahminleriyle metnin içeriğini karşılaştırma tablosu ile karşılaştırabilir. Dinlediği/izlediği metinde geçen nesnel ve öznel ifadeleri belirledikten sonra öğrencilerden metni özetlemeleri istenir.
Kontrol listesi kullanılarak öğrencilere geri bildirim verilir.
TDE1.3
İzlenen belgeselde yer alan içerik unsurları zihin haritası kullanılarak belirlenir. Öğrenciler dört gruba ayrılır. İlk gruptan metindeki karakterlerin özelliklerini, ikinci gruptan metnin yapı unsurunu, üçüncü gruptan dil ve anlatım özelliklerini, dördüncü gruptan ise metindeki dil işlevlerini belirlemeleri istenir. Gruplardan gelen cevaplar doğrultusunda yönetmenin üslup seçiminin nedenleri sorgulanarak bir genellemeye ulaşılır (SDB2.2, E2.5, KB2.9). Ulaşılan genellemeden hareketle metni oluşturan yapı unsurları, dil işlevleri, karakterler, dil ve anlatım özelliklerinin metne katkısı tartışılır.
Belgesele değer katan unsurlar öğrencilerin kendi beğenileri çerçevesinde değerlendirilerek ilgi alanları doğrultusunda etkin dinleyici kimliği oluşturulur (E3.11, KB2.15). Öğrencilerin öğrenme günlüğü kullanarak metnin içeriğiyle günlük hayatı arasında ilişki kurmaları, böylece yönetmenin amacıyla kendi düşünceleri arasındaki benzerlik ve farklılıkları ifade etmeleri sağlanır (SDB2.3).
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1 ve TDE3.2
Öğrencilere dinleme/izleme sürecinde inceledikleri belgesel metniyle ilgili görüş beyan edebilmeye yönelik bir performans görevi verilerek konuşma becerileri geliştirilir.
Öğrenciler, dinledikleri/izledikleri metnin içeriğine yönelik görüşlerini ifade ederken muhatabıyla nasıl etkileşim kuracağına karar verir ve konuşma amacını belirler (KB2.6).
Amacına uygun konuşma tür, yöntem ve tekniklerinden birini seçer (E3.7, OB7). Bu kapsamda öğrencilerin dinleme/izleme metninin içeriğine yönelik görüşlerini eleştirel konuşma çerçevesinde ifade etmesi sağlanır (E3.10). Öğrencilerin eleştirel konuşmalarında sıraya koyma, neden-sonuç/amaç-sonuç ilişkisi kurma gibi eleştirel düşünmenin bileşenlerini
kullanmaları için konuşma amaçlarına göre konuşma stratejisini yapılandırmaları desteklenir.
Belgesel içeriğindeki bilgilerin öğrencinin ön bilgileriyle ilişkilendirilebilmesi için sorucevap etkinliği yapılabilir (E3.5). Bu ilişkilendirme sonucunda öğrencilerin görüşlerini giriş, gelişme, sonuç şeklinde planlamaları sağlanır. Öğrencilerden, konuşmalarını planlarken karşılaştırmalardan yararlanarak ana düşünceyi vurgulamaları istenir. Dilin kullanım alanına uygun olarak ifade edilecek görüşler, ana düşünceye uygun bir söz varlığı ile verilmelidir.
Planlanan konuşmanın hangi beden dili unsurlarıyla destekleneceğini ve hangi görsel ögelerden yararlanılabileceğini belirledikten sonra öğrencilerden konuşma planının taslağını sunmaları istenir (SDB1.2, E1.5). Plan taslağına gelen geri bildirimler sonrasında öğrenciler konuşma planına son şeklini verebilir.
TDE3.3
Öğrenci, dinlediği/izlediği belgesele ilişkin görüşlerini ifade edeceği konuşmasına hazırladığı plana uygun olarak dikkat çekici bir girişle başlar (E1.1). Muhatabının dikkatini konuşmaya çekmek için konuya ilişkin bir deneyimini anlatabilir, dinleyicilere soru sorabilir, bir görsele dikkat çekebilir. Dinleyicilerin dikkatini canlı kılmak için görüşlerini ifade ederken tanımlama, örneklendirme, benzetme gibi düşünceyi geliştirme yollarından faydalanabilir. Fikri tüm yönleriyle ortaya koyan bir söz varlığına sahip olmanın ve bu sayede kendine özgü bir üslup geliştirmenin konuşmayı etkili kılmadaki önemi öğrenciye hatırlatılır. Öğrencilerin konuşmalarında görüşlerini ifade ederken olumlu tutum ve değerleri ön plana çıkarmalarına dikkat edilir. Konuşma süreci anlık olduğu için öğrencilerin kendilerini ifade ederken Türkçeyi etkili kullanmaya özen göstermeleri gerektiğini ekleri ve bağdaşıklık ögelerini doğru kullanmanın konuşmanın etkileyiciliğini artırdığını kavramaları sağlanır. Bu sayede öğrencilerin Türkçe hususunda millî bir bilinç kazanmaları sağlanır ve vatanseverlik değeri vurgulanır (D19).
TDE3.4
Öğrencinin konuşması sırasında ileri sürdüğü görüşler ve muhatabına ulaştırdığı iletiler; içerik, gerçeklik, kurgusallık, beden dilini etkili kullanma durumu vb. ölçütler kullanılarak dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir. Ayrıca benzer ölçütler ile bu değerlendirmenin akranları tarafından da yapılması sağlanır.
Öğrencinin kendi konuşma performansı sürecini değerlendirmesi, sonraki konuşma görevleri için güçlü ve zayıf yönlerini belirlemesi, ona göre kendine konuşmaya dair yeni hedefler koyması ve böylece özgün konuşmacı kimliği geliştirmesi desteklenebilir (SDB3.1, D11, KB2.15).
Tema Sonu Değerlendirme
“Okurun Dünyası” temasının işleniş sürecinde öğrencilerin okuma ve dinleme/izleme metinlerini incelemeleri ile konuşma ve yazma ürünleri birlikte değerlendirilir. Öğrencilerin okuyup incelediği hikâyeyi yeniden kurgularken dinlediği/izlediği metinden hareketle belgesel içeriğine yönelik geliştirdiği görüşler bir arada değerlendirilir. Bunun için öğrencilerden bir öğrenme günlüğü yazmaları istenir. Öğrenme günlükleri incelenerek sözün etkili ve güzel kullanımına ilişkin tespit edilen bilgi eksiklerinin ve kavram yanlışlarının giderilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilir.

Öğrencilerden verilen olay örgüsüne uygun bir hikâye yazmaları istenebilir. Ayrıca seçtikleri bir konuda deneme yazarak bunları okulun çevrim içi ortamına eklemelerine imkân verilebilir.
* Öğrencilerin kendi beğenileri doğrultusunda seçtikleri bir yazara ait denemeden yola çıkarak o konu ile ilgili kendi deneme yazılarını yazmaları ve bunu sınıfta paylaşmaları istenebilir.

Öğrencilerden ön bilgilerine uygun hikâye okumaları ve hikâye haritası oluşturmaları istenebilir. Öğrencilere deneme yazısının temel özellikleri, unsurları ve yazılmış deneme örneklerinin yer aldığı çalışma yaprağı verilebilir. Daha sonra istedikleri bir konuda kısa deneme yazısı yazmaları istenebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum, SDB3.2. Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D3. Çalışkanlık, D14. Saygı, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Bu temada öğrencilerin söz ve söz öbeklerinin anlamlarının bağlama göre değişebildiğini; öğretici metinlerin genel özelliklerini; olay çevresinde gelişen metinlerin yapı unsurlarını; öğretim ve yaşantı yoluyla edindikleri bilgilerle metindeki psikolojik, sosyolojik, tarihî, kültürel vb. unsurlar arasında ilgi kurmayı bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin temaya ilişkin temel kabullerini (ön bilgilerini) tespit etmek için düşün-eşleş-paylaş etkinliği, uzun ve kısa cevaplı sorular gibi yöntemler uygulanabilir.

Öğrencilerin önceki temalarda öğretici metinlerin ve olay çevresinde gelişen metinlerin yapı unsurlarıyla ilgili edindikleri bilgiler, bu temada yapacakları çalışmalara temel oluşturur. Metin tahlilinde kullanılması gereken kavram, terim ve yaşantı yoluyla edinilmiş bilgiler öğrencilerin çalışmasına katkı sağlar.
Bu temada metin tahlili bölümünde okuma becerisi roman ve fıkra (köşe yazısı) türüne ait metinler üzerinden geliştirilecek, dinleme/izleme bölümünde ise bir mektup tahlil edilecektir. Edebiyat atölyesinde konuşma ve yazma becerilerine ilişkin performans görevleri, öğrencilerin okudukları romandaki bir karakteri tanıtmaları ve arkadaşına mektup yazma çalışması ile gerçekleştirilecektir.
Bu temada metin türleri ve metin tahlilinin nasıl yapılacağına yönelik edinilen bilgiler 9. sınıfın son teması ile 10, 11 ve 12. sınıflarda yapılacak metin tahlillerine temel oluşturur. Bu temada ele alınan zengin söz varlığı ve anlam katmanlarına sahip metinler öğrencilerin söz varlığı unsurlarını etkili kullanabilmelerine, sosyal yaşamlarındaki ilişkilerine ve iletişim becerilerine katkı sağlar.

Süreç Çerçevesi: Bu süreçte Cumhuriyet Dönemi’nden başlanarak dil ve anlatım bakımından günümüze en yakın özellikleri taşıyan metinlerden bir roman ve fıkra okuma metni olarak seçilir. Metin tahlil edilirken günlük dilin edebî metinlerde nasıl değiştiği, yaşamın gerçeklerinin kurmaca bir metne nasıl dönüştürüldüğü, insanın duygu, düşünce ve hayallerinin yansıtılma biçimlerinin çeşitliliği ön planda tutulur. Daha sonra öğrenciler, okudukları romanın kahramanlarından birini seçer ve bu kahramanı sözlü olarak tanıtır. Dinleme/izleme etkinliği kapsamında bir mektubu dil ve anlatım özellikleri ve türün belirgin yönleriyle tahlil eder. Ardından dinledikleri/izledikleri metin incelemelerinden edindikleri bilgilerle Cumhuriyet’in 150. yılında verilmek üzere arkadaşına bir mektup yazar.
Metin Tahlili (Anlama)
Okuma
TDE2.1
Seçilen roman okunmadan önce öğrencilerden romanın adından ve kapağından hareketle romanın içeriği hakkında tahminde bulunmaları istenir. Roman okunduktan sonra metin tahlili aşamasında seçilen romanın kapağı, hatırlatmak amacıyla, tahtaya yansıtılır.
Öğrencilerden romanı okumadan önceki tahminlerini romanı okuduktan sonra edindikleri bilgilerle karşılaştırarak sınıfta paylaşmaları istenir. Bu aşamada “düşün-eşleş-paylaş” etkinliği kullanılarak ikili gruplar oluşturulur, öğrencilerden romanla ilgili görüşlerini paylaşmaları istenir (SDB2.2). Daha sonra ikili gruplardan “Romanın sizde uyandırdığı çağrışımlar nedir? Romanı diğer edebî türlerden ayıran temel farklılıklar nelerdir (KB2.7)? Romanda bulunması gereken unsurlar sizce nelerdir?” sorularına yanıt vermeleri istenerek öğrencilerin roman türü ile ilgili ön bilgileri yoklanır.
TDE2.2 ve TDE2.3
Öğrenciler beş kişilik heterojen gruplara ayrılır. Gruplara aşağıdaki gibi görev dağılımı yapılır. Her grupta tamamlanması gereken toplam beş görev vardır. Öğrencilerin görevleri, bölüm değiştirildiğinde grup içinde değişir. Bu şekilde sürecin sonunda her öğrenci her görevi yapmış olur. Öğrencilere verilen görevlerin içeriği aşağıda verilmiştir.
Sorgulayıcı: Romandaki anlatıcı, anlatım biçim ve teknikleri, düşünceyi geliştirme yolları vb. unsurları belirleyerek dil ve anlatım özelliklerini tespit eder. Tartışmayı yürütmek için sorular hazırlar ve grup üyelerinin tartışmaya katılmalarını sağlar (SDB2.2).
Bağ Kurucu: Metin ile yazar arasındaki -varsa- bağlantıyı tespit eder. Romandaki olaylarla gerçek yaşamdaki olaylar arasında bağlantıyı kurar. Roman sonunda tüm öğrencilerden bağ kuruculuk yapmaları istendiğinde aslında hepsinden okudukları romandaki olayları yorumlayıp bağlantıları kurmaları istenmiş olacaktır.
Karakter Ustası: Okunan bölümde geçen önemli karakterleri tespit eder, bunların özelliklerini tanımlar, diğer karakterlerle ilişkisini belirler ve bu bilgileri arkadaşlarıyla paylaşır.
Özetleyici: Okunan bölümün temasını belirler ve bölümü özetler, temada ele alınan çatışmayı açıklar. Romanın yapı unsurlarını (olay örgüsü, şahıs kadrosu, zaman, mekân) tespit ederek bu unsurların metnin içeriğine (tema, çatışma vb.) katkısını belirler (KB2.13).
Sanatçı: Okunan bölümün kendisinde uyandırdığı duygu ile ilgili bir ürün ortaya koyar. Bu ürünün daha çok bir resim olması istenir. Resim dışında karikatür, kavram haritası, akış şeması, kolaj vb. ürünler de olabilir (SDB1.1).
Romandaki her bir bölüm bittikten sonra grup sözcüleri grup ürünlerini nezaket kurallarına dikkat ederek sınıfa sunar (SDB2.2, D14). Öğretmen, “soru-cevap tekniği” kullanarak öğrencilerin roman bölümüyle ilgili genellemelere ulaşmasını sağlar. Romanın okunması bittiğinde öğrencilerin söz konusu metinleri içerik, yapı, üslup, sanatçı, dönem özellikleri bakımından tahlil etmesi ve bir sonuca varması istenir (OB9). Açık uçlu sorular ve çalışma yaprağı kullanılarak değerlendirme yapılır ve öğrencilere geri bildirim verilir. Bu süreçte öğrencilerin görevlerini zamanında yerine getirmesi beklenir ve sorumluluk değeri vurgulanır (D16).
TDE2.4
Öğrencilerin okunan romana yönelik duygu ve düşüncelerini dile getirmeleri sağlanır (SDB2.1). Romandaki beğenilen ifadeler yazılır. Ardından öğrencilerden yazdıkları ifadelerin çağrışım zenginliklerini çıkış kartlarıyla belirleyerek değerlendirmeleri istenir (SDB1.2).
• İkinci okuma metni olarak fıkra ele alınır ve öğretici metinlere yönelik metin tahlili aşamaları uygulanır. Fıkra türüne özgü yapı, biçim ve üslup özellikleri (öğretici bir metin olması, genellikle gerçek anlamlı kelimelerin kullanılması, nesnel ve öznel ifadelerin yer alması, anlatım biçimlerinden açıklamanın ağırlıklı olarak kullanılması vb.) metin inceleme sürecinde dikkate alınarak gerekli akış takip edilir.

Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Konuşma
TDE3.1
Öğrenciler, edebiyat atölyesinde konuşma etkinliği olarak okudukları ve inceledikleri roman kahramanlarından birini seçerek bunu sözlü olarak tanıttıkları bir etkinlik gerçekleştirirler. Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir.
Öğrenciler gruplara ayrılır ve her gruptan, tahlil edilen romandan seçilen karakterlerin belirgin özelliklerini bir cümleyle tanıtan bilgi kartları oluşturmaları istenir. Oluşturdukları cümleyi diğer gruptaki arkadaşlarına sorarak bunun romandaki hangi kişiyle ilişkilendirileceğini bulmaları istenir. Ayrıca grup arkadaşları karaktere ilişkin en belirgin gördükleri özellikleri, içerikleri vb. ekler (SDB2.2). Böylece öğrencilerin karakter seçimini tamamlaması, konuşması için uygun stratejiyi seçerek sürdürmesi sağlanır (SDB1.2).
TDE3.2
Öğrenciler, grup arkadaşlarıyla birlikte oluşturdukları bilgi kartına yazdığı bilgiler ile tahlil ettiği metindeki karakter özelliklerine yönelik bilgilerini karşılaştırır. Ardından arkadaşlarının ilgisini çekeceğini düşündüğü karakterin fiziksel, psikolojik özelliklerini tahmin ederek planını oluşturmaya başlar. Tahminleri doğrultusunda konuşmanın içeriğini zenginleştirecek, konuşmayı daha etkili ve ilgi çekici kılacak yöntemler geliştirilmeye çalışır (SDB1.2, E3.3).
Öğrencilerden arkadaşlarının bilgi kartlarına yazdığı notlarla kendi notlarını planlarında karşılaştırmaları istenir. Konuşmada roman kişilerinin olay karşısındaki tutumlarına ilişkin çözüm ve değerlendirmeler göz önüne alınır. Benzer olay ve durumlar karşısında nasıl bir tavır takınılacağı belirlenir (SDB3.1). Roman kahramanlarının kişiliğini oluşturan ayırt edici özelliklere veya roman kurgusundaki işlevlerine göre sınıflandırma yapılarak ileti şekillendirilir. Kişilerin duygu, düşünce ve tutumlarını yansıtan söz varlığını dinleyicilere daha iyi açıklayabilmek için bunların dinleyicinin anlayabileceği şekilde yeniden ifade edildiği cümleler oluşturur (SDB2.3). Roman kişilerinin özelliklerini ortaya koyan ifadelere yönelik gerekçeli görüşlerini belirtir (SDB3.3).
Öğrencilerin konuşma sırasında sesi ve beden dilini, zaman ve mekânı nasıl kullanacağını belirlemesi, konuşmasını destekleyecek ve ilgi çekecek görsel unsurları çizmesi, oluşturması ya da seçmesi sağlanır (OB4). Öğrenciler, konuşmalarının planlarına son şeklini verme konusunda desteklenir. Planları için ilgili verilerden/bilgilerden yararlanarak konuşmasını hazır hâle getirir (OB7).
TDE3.3
Öğrencilerden hazırladıkları plana göre konuşmaya başlamaları istenir. Bu sırada öğretmen, dinleyici öğrencileri gruplara bölerek onlardan sunumu yapılan karakteri tahmin etmelerini ister. Böylece etkinliğe hem tüm sınıfın katılım göstermesi sağlanır hem de tahlil edilen metin üzerinde çözümleme ve değerlendirme süreci pekiştirilmiş olur. Öğrenciler sunumlarında gizemli bilgiler sunabilir, bazı fiziki ve psikolojik özellikleri çatıyı koruyarak değiştirebilir; betimleme, öyküleme gibi anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları ile sunumlarını zenginleştirebilir. Tema kapsamında edinilen söz varlığı kullanılarak nezaket kuralları içerisinde sunum yapılır (D14).
Romandaki çatışma unsurları, dönem özellikleri, metin-yazar ilişkisine yönelik yapılan çözümlemeler dikkate alınarak konuşma için oluşturulan ileti, duygu ve düşünceler özgün bir üslupla aktarılır. Bu süreçte öğrenciler sınıftaki bazı arkadaşlarından canlandırma için destek isteyebilir, belirlediği görsel işitsel ögeleri kullanabilir (SDB2.1). Konuşmada anlatım bozukluğuna yol açmamak için eklerin doğru kullanılması, seçilen kelimelerin bağlama uygun olması, ve farklı cümle yapıları arasındaki bağdaşıklığın sağlanmasına özen gösterir. Konuşmayı anlatım ilkelerine (akıcılık, duruluk, yalınlık vb.) bağlı kalarak gerçekleştirmenin yanı sıra konuşmada beden dilinin ve mekânın kullanımına dikkat eder (SDB2.1).
TDE3.4
Dinleyici gruplarının tahminleri alınır ve gruplardan arkadaşlarının konuşmasını dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirmeleri istenir. İlgili değerlendirmelere öğretmen tarafından eklemeler yapılır. Dereceli puanlama anahtarında yaratıcılık, konuya uygunluk, destekleyici unsurların kullanımı gibi ölçütler yer alabilir.
Öğrenciler, arkadaşları ve öğretmenlerinden aldıkları geri bildirimler doğrultusunda konuşmalarını içerik, dil ve anlatım, ileti bağlamında değerlendirir. Değerlendirme sonrasında konuşmasını dijital ortamlar için yeniden düzenleyebilir, özgün konuşmacı kimliğini oluşturmaya başlar.
Metin Tahlili (Anlama)
Dinleme/İzleme
TDE1.1
Öğrencilere mektup türünün özelliklerini taşıyan çok modlu bir metin dinletilir/izletilir (SDB2.1).
Öğrencilerin dinleme/izleme etkinlik sürecini 5E öğrenme modeline göre düzenlemesi sağlanabilir. 5E öğrenme modelinin ilk aşamasında öğrencilerin ön bilgilerinin yoklanması ve konuya dikkat çekilmesi amaçlanmaktadır. Kişiler arası iletişimde hangi yolları kullandıkları, teknolojinin iletişim biçimlerini nasıl şekillendirdiği gibi kısa cevaplı sorularla öğrencilerin dikkati değişen iletişim yollarına çekilir. Bugün yaygın olarak kullanılan e-posta yerine daha önce ne kullanıldığı sorgulanır ve öğrencilerin mektup cevabına ulaşması sağlanır. Öğrencilerin günlük hayatlarında mektubun kullanım alanını ortaya çıkarabilecek sorularla ön bilgileri açığa çıkarılmaya çalışılır.
Keşfetme aşamasında öğrencilere mektubun kullanım alanlarıyla ilişkili bir video izletilir. Öğrencilerden dijital bilgiden hareketle çıkarım yapması sağlanır (OB2). Böylece öğrencilerin mektupların muhatabına göre çeşitlilik gösterdiğini kavramaları sağlanabilir. Bu aşamada öğrencilerin mektup türünün kendine özgü özellikleri olduğunu, içeriğinin muhatabına göre farklılaştığını kavramaları sağlanır (KB2.4). Daha sonra öğrencilere mektup türünde bir metin dinleyecekleri söylenir (SDB2.1). Dinleme/izleme amacını belirlemeleri ve amaca uygun dinleme/izleme stratejisi seçmeleri için öğrenciler kısa cevaplı sorularla yönlendirilebilir. Dinleme/izleme öncesi etkin bir dinleme/izleme süreci için dinleme/izleme kurallarına uymaları gerektiği hatırlatılır.
TDE1.2
Öğrencilerin dinlediklerine/izlediklerine yönelik anlam oluşturma basamağında 5E öğrenme modelinin açıklama basamağını uygulamaları beklenir. Öğrencilere mektubu dinlerken/izlerken nelere dikkat etmeleri gerektiğine yönelik (konu, söz varlığı, söyleyici, hitap edilen kişi vb.) bir kontrol listesi verilir. Bu kontrol listesi oluşturulurken öğrencilerin ön bilgileri de harekete geçirilerek metnin içeriğine yönelik tahminleri alınır.
Tahminlerini dijital bilgiden hareketle gerekçelendirmeleri istenir (OB2). Öğrencilerin mektuptaki kişinin kişilik özellikleri, yaşamı ve duygu durumuna yönelik tahminde bulunmaları sağlanır (SDB2.3, E1.5). Mektup dinlendikten/izlendikten sonra öğrencilerin tahminleri ile mektupta yer alan bilgiler karşılaştırılarak çıkarımlarda bulunulur. Öğrencilerden dinleme/izleme metnini yapısal özellikler, içerik, üslup, çağrışım zenginliği, dönem özelliği vb. yönleriyle sınıflandırması istenir. Dinleme/izleme metnine yönelik açık uçlu sorularla öğrencilerin metindeki iletilere uygun görüş bildirmeleri, eleştirel bir bakış oluşturmaları ve düşüncelerini gerekçeleriyle ortaya koymaları sağlanır ve çalışkanlık değeri vurgulanır (SDB3.3, D3, E3.11).
TDE1.3
Çözümlemede 5E öğrenme modelinin derinleşme aşamasına geçilir. Öğrencilerin bu aşamaya kadar dinledikleri/izlediklerinden hareketle mektubun içeriğine ilişkin öğrenmelerini pekiştirmeleri amaçlanmaktadır. Öncelikle öğrencilerden mektubun yazılma niyetini belirlemeleri istenir. Sonrasında muhatabın ve yazılma niyetinin farklılaştığı bir kurgu ile mektubun bir bölümünü yeniden ifade etmeleri söylenir. Oluşturdukları metin ile dinledikleri/izledikleri mektubu dil ve anlatım ile dil işlevleri yönünden karşılaştırmaları sağlanır.
Mektubun yazıldığı dönem özelliklerini dikkate alarak öğrencilerden dönem özelliklerinin içeriği nasıl etkilediğine yönelik görüşleri alınır (SDB2.3, KB3.3). Sonrasında mektuba ilişkin öğrenmelerini ‘‘CLUSTER’’ şemasını kullanarak ifade etmeleri, şemaya yazdıkları kavramları açıklayarak içerikle ilişki kurmaları istenir. Bu aşamada öğrencilere metnin dönemsel özelliklerini, yazarın yaşadığı dönemle ilişkilendirerek ifade etmeleri söylenir. Akran etkileşiminin öğrenme üzerindeki etkisi dikkate alınarak öğrencilerden gruplara ayrılmaları, metnin içeriği, yapı unsurları, dil ve anlatım özellikleri ve yazıldığı dönemle ilişkisini inceleyen bir afiş hazırlamaları istenebilir (SDB2.2). Bu afişten hareketle öğrencilerin bir genellemeye ulaşması sağlanır.
TDE1.4
Öğrencilerin dinlediklerine/izlediklerine yönelik yansıtma basamağında 5E öğrenme modelinin değerlendirme basamağından yararlanmaları sağlanır. Öğrencilerden dinledikleri/izledikleri metin hakkında kendi ölçütlerini belirleyerek bir değerlendirmede bulunmaları beklenir (SDB1.2). Bu ölçütleri belirlerken metnin günlük hayatla ilişkisine, beğenilerini yansıtmasına ilişkin ifadelere yer vermesi noktasında gerekli yönlendirmeler yapılabilir.
Öğrencilere bu aşamada “Sen olsaydın?” şeklinde bir soru sorularak metne yönelik kişisel yaklaşımlarını ortaya koymaları sağlanır (SDB3.2).
Öğrencilerden okuduğu ve tahlil ettiği metinle dinlediği/izlediği metni, kendi belirlediği ölçütler doğrultusunda karşılaştırma tablosu kullanarak karşılaştırması istenir. Böylece öğrencilerin metin türünün içerik, yapı, üslup gibi unsurları nasıl etkilediğine ilişkin bir çıkarıma ulaşmaları sağlanır (SDB3.3).
Edebiyat Atölyesi (Anlatma)
Yazma
TDE4.1
Öğrencilerin dinlediği/izlediği edebî mektup türü incelemelerinden hareketle arkadaşlarından birine 2073 (Cumhuriyet’in 150. yılı) yılında verilmek üzere mektup yazmalarına yönelik bir etkinlik gerçekleştirilir. Performans görevi sınıf içinde gerçekleştirilir.
Öğrencilerden mektup yazacağı arkadaşını seçmeleri, arkadaşının özelliklerine ve yazma amacına göre yazma stratejisi belirlemeleri ve bunu sürdürmek için etkinlikler gerçekleştirmeleri istenir.
TDE4.2
Öğrencilerden öncelikle Cumhuriyet’in 150. yılında teknoloji, bilim, eğitim, kültür vb. hususlardaki ilerlemelere yönelik tahminlerde bulunmaları istenir (E2.2). Maddi ve manevi kültür unsurlarının yaşatılması, ülke varlıklarının korunması ve zenginleştirilmesi için neler yapılabileceğiyle ilgili öğrencilerin görüşleri sorulur. Bu konularda duyarlılık geliştirmeleri ve millî bir bilinç sahibi olmaları sağlanır (D19). Öğrencilerin geleceğe yönelik tahminde bulundukları konuyla ilgili bilgi toplamaları, yazacakları mektupta ileti oluşturmak için topladıkları bilgilerden yararlanmaları, bu bilgilerden hareketle karşılaştırma ifadeleri kullanarak içerik oluşturmaları istenir.
Öğrencilerden mektuplarını bir edebî mektup gibi sonradan okunmak için mi yoksa sadece arkadaşı tarafından okunması için mi yazdıklarına karar vermeleri istenir. Öğrencilere, temada edindikleri söz varlığını kullanarak kendilerine özgü üslupla iletilerini şekillendirmek için notlar almaları söylenir, günlük dilden farklı bir dil kullanmaları gerektiğine yönelik hatırlatmalar yapılır.
Öğrencilerin hangi duygularını mektuba yansıtacaklarına karar vermelerine imkân verilir. Öğrencilerden mektubun etkileyiciliğini artırmak için destekleyici unsurları belirlemeleri istenir. Örneğin mektubun başlığında bir resim, mektubun içeriğinde bir harita veya mektubun sonunda bir grafik kullanılabilir. Öğrencilerin tüm unsurları bir araya getirerek planlarını arkadaşlarına veya öğretmenine sunmaları sağlanır (SDB1.2). Sunumu yaparken planlarını neden böyle yaptıklarını ve planlarında hangi unsurları kullanacaklarını açıklamaları istenir.
TDE4.3
İçerik oluşturma sürecindeki tüm çalışmalar bir araya getirilerek yazma planı oluşturulur ve plana uygun olarak özgün bir mektup yazılır. Mektupta benzetme, karşılaştırma ve örneklendirmelerden yararlanılır, anlatımı zenginleştirmeye uygun söz varlığı kullanılır. İletiler, etkileyiciliği artırmak için açık veya örtük bir şekilde ifade edilir. Yazma amacına ve mektubun muhatabına uygun ifade ve cümle yapıları kullanılır, dil bilgisi ve noktalama kurallarına uygun yazmaya dikkat edilir (E1.4, E3.7). Öğrencilerin yazdıkları mektupları sınıftaki arkadaşlarına göstermeleri, onların görüşlerini almaları istenir. Böylelikle akran değerlendirmesi gerçekleştirilir.
TDE4.4
Öğrencilerin yazdıkları ürünler dereceli puanlama anahtarı ile puanlanır. Puanlama anahtarında dil ve üslup kullanımı, ifade özgünlüğü, öznel ve nesnel ifadelere yer verme, görselden yararlanma, yazım ve noktalama gibi ölçütler yer alabilir.
Öğrenciler akran ve öz değerlendirmelerinden sonra mektuplarını düzenleyerek değerlendirir (SDB1.2). Etkin yazar kimliğini oluşturmak için çalışmalarını sürdürür.
Tema Sonu Değerlendirme
“Sözün Ebrusu” teması, Türkçenin zengin söz varlığını ve anlam derinliğini keşfetmeye yönelik içerikler sunar. Bu temada yer alan etkinlikler ve çalışmalar sayesinde öğrenciler, Türkçenin anlam katmanlarını daha iyi kavrar, söz varlığını etkili ve güzel bir şekilde kullanma becerilerini geliştirir. Öğrencilerin okuma, dinleme/izleme, konuşma ve yazma etkinliklerinin bir arada değerlendirilmesi amacıyla öğrenme günlüğü sonuçları incelenerek gerekli geliştirmeler (biçimlendirmeler) yapılır.

Öğrencilerden okudukları romandan belirledikleri bir karakteri derinlemesine incelemeleri ve bu karakterin olaylar ve kişilere karşı tutumunu karakter özellikleriyle ilişkilendirerek açıklayan bir konuşma yapmaları istenebilir. Ayrıca öğrencilerden kendilerinin on yaşındaki hâline bir mektup yazmaları istenebilir.
* Seçtiği romanı bir kitap tanıtım yazısı ile anlatması istenebilir.

Öğrencilerin tema çerçevesinde işlenen metinlerdeki anlamını bilmedikleri söz varlığı unsurlarının anlamlarını tespit etmelerine yönelik çalışmalar yapılabilir.