Tarih

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D5. Duyarlılık, D7. Estetik, D17. Tasarruf, D18. Temizlik

OB7. Veri Okuryazarlığı, OB8. Sürdürülebilirlik Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin Osmanlı Devleti’nin XVII. yüzyılda siyasi ve askerî açıdan güç kaybettiğinin farkında olduğu kabul edilmektedir.
Deprem bilinci ve içeriği ile tarihte gerçekleşen depremlere ilişkin ön bilgilere sahip olduğu kabul edilmektedir.
Sanayi Devrimi öncesinde Avrupa’daki gelişmelerle ilgili temel bilgilere sahip olduğu kabul edilmektedir.

Ünite kapsamında öğrencilere aşağıdaki rehber sorular sorulabilir.
• Sizce Osmanlı Devleti XVII. yüzyılda neden güç kaybetmiştir?
• Tarihte gerçekleştiğini bildiğiniz büyük depremler nelerdir?
• Sanayi Devrimi’nin ortaya çıkmasında sömürgeci faaliyetler ile Rönesans ve Reform hareketlerinin ne gibi etkileri olmuştur?
• Tarihçiler, Osmanlı Devleti’nde yaşanmış bir döneme neden “Lale Devri” adını vermiş olabilir?

Ünite kapsamında öğrencilere aşağıdaki etkinlikler yaptırılabilir.
• Türkiye Cumhuriyeti tarihinde gerçekleşmiş büyük depremleri kronolojik olarak listelemeleri istenebilir. Bu depremlerin toplumsal etkilerine yönelik gazete haberi hazırlamaları sağlanabilir.
• Kavram veya bilgi bulmacası aracılığıyla öğrencilerin Avrupa’nın sömürgeci faaliyetleri, Rönesans ve Reform ile ilgili temel bilgileri değerlendirilebilir.

Deprem sonrası yapılan çalışmaları geçmiş ve günümüz ilişkisi içerisinde karşılaştırmaları istenir.
Sanayi Devrimi’nin günümüz insan hayatına etkilerine ilişkin beyin fırtınası yapmaları sağlanır.

TAR.11.1.1
Öğrencilerin verilen farklı kaynaklar üzerinden II. Viyana Kuşatması ile Karlofça, Prut, Pasarofça, Belgrad ve Küçük Kaynarca antlaşmalarının neden ve sonuçlarını incelemeleri sağlanır (SBAB10.1, E1.1). Bu mücadelelerin sonuçlarını siyasi ve askerî açıdan karşılaştırdıkları bir tablo hazırlamaları istenir (OB7). Ulaştıkları bilgilerden yola çıkarak tarihsel bakış açısı formu aracılığıyla bu gelişmelerin siyasi ve askerî etkilerinden hangisi veya hangilerinin Osmanlı Devleti’ne daha fazla güç kaybettirdiğini değerlendirmeleri sağlanır (SDB3.3).

TAR.11.1.2
Grup çalışması yoluyla öğrencilerin verilen farklı kaynaklar üzerinden Lale Devri’ndeki gelişmeleri ve bu gelişmelerin sağladığı faydaları incelemeleri sağlanır (E3.2, SDB2.2). Gruplar; Lale Devri’nde toplumsal, kültürel ve sanatsal alanlar ile mimari ve diplomaside meydana gelen değişimleri tablo üzerinde gösterir. Lale Devri’nde yaşanan örnekler üzerinden israfın zararlarını açıklar (D17.1, KB3.1). Döneme ait örnek eserleri estetik unsurlar açısından analiz eder (D7.1, OB9). Öğrencilerden ulaştıkları bilgilerden yola çıkarak Lale Devri gelişmelerinin devlet ve toplum hayatında meydana getirdiği değişime ilişkin sunum hazırlamaları ve sunumu paylaşmaları istenir (SDB2.3, SDB2.1).

TAR.11.1.3
Öğrencilerin verilen farklı kaynaklar üzerinden Lizbon ve İstanbul depremlerinin idari, sosyal ve ekonomik etkilerini incelemeleri sağlanır (SBAB7.11). Öğrenciler, ulaştıkları bilgilerden yola çıkarak Venn şeması aracılığıyla Lizbon ve İstanbul depremlerinin idari, sosyal ve ekonomik etkilerini benzerlik ve farklılıkları açısından karşılaştırır (SBAB11.1). Depremleri karşılaştırırken afet bilincinin önemini ve gerekliliğini vurgular (D5.3, KB3.2). Akvaryum (iç çember) tekniği kullanılarak öğrencilerin duygu ve düşüncelerini paylaşması sağlanabilir (SDB2.1).

TAR.11.1.4
Öğrencilerin kavram öğretim materyalleri üzerinden konu içeriğinde geçen kavramların anlamlarını açıklamaları istenir. Verilen farklı kaynaklardan Sanayi Devrimi’nin nedenlerini ve ortaya çıkardığı siyasi, sosyal, ekonomik değişimleri incelemeleri sağlanır (SBAB7.11). Öğrenciler Sanayi Devrimi’nin siyasi, sosyal ve ekonomik nedenlerini ve sonuçlarını belirler. İncelemiş olduğu kaynaklar üzerinden Sanayi Devrimi’nin olumlu ve olumsuz etkilerini tartışır (OB8). Sanayi Devrimi’nin yol açtığı çevre kirliliğini örneklendirir (D18.3). Öğrencilerden ulaştıkları bilgilerden yola çıkarak Sanayi Devrimi’nin meydana getirdiği siyasi, sosyal ve ekonomik değişimin neden ve sonuçlarını ortaya koyan balık kılçığı diyagramını doldurmaları ve yorumlamaları istenir (SDB3.3, SBAB11.1).

* Öğrencilerden Otuz Yıl Savaşları ve sonrasında Vestfalya Barışı ile ortaya çıkan durumu tanıtan ve değerlendiren bir köşe yazısı hazırlamaları, bu köşe yazısını genel ağda paylaşmaları istenebilir.
Grup çalışması yoluyla Sanayi Devrimi’nin doğada meydana getirdiği değişime bağlı olarak ortaya çıkan çevre sorunları, makine kırıcılığı, düzensiz kentleşme konularına ilişkin afişler hazırlamaları istenebilir.
* Öğrencilerin Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi’nin Fransa Sefaretnamesi’nden yararlanarak Osmanlı Devleti’ndeki ıslahat hareketlerinin neden ve sonuçlarını tartışmaları sağlanabilir.
Grup çalışması yoluyla öğrencilerin Isaac Newton, Şair Nedim, İbrahim Müteferrika, Jean Jacques Rousseau, Gelenbevi İsmail Efendi gibi öne çıkan şahsiyetlerin hayatını ve eserlerini araştırmaları istenebilir.

Öğrencilerden öğretmeni veya akranlarından yardım alarak II. Viyana Kuşatması’ndan
Fransız İhtilali’ne kadar geçen süreçte Osmanlı Devleti’ndeki başlıca gelişmeleri tarih şeridi üzerinde göstermeleri istenebilir.
Sanayi Devrimi ile ilgili görselleri kullanarak basit bir tarihsel hikâye oluşturmaları istenebilir

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.2. Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D1. Adalet, D3. Çalışkanlık, D11. Özgürlük

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB3. Finansal Okuryazarlık, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığı, OB7. Veri Okuryazarlığı, OB8. Sürdürülebilirlik Okuryazarlığı

Öğrencilerin Fransız İhtilali’yle ortaya çıkan kavramlar hakkında ön bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.
Tanzimat ve Islahat fermanları, Meşrutiyet Dönemi ve Sanayi Devrimi’ne ilişkin temel bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.

Ünite kapsamında öğrencilere aşağıdaki rehber sorular sorulabilir.
• Fransız İhtilali’ni ortaya çıkaran koşullar neler olabilir?
• Osmanlı Devleti’ndeki anayasal hareketler neler olabilir?
• Sanayi Devrimi Osmanlı ekonomisini nasıl etkilemiş olabilir?

Ünite kapsamında öğrencilere aşağıdaki etkinlikler yaptırılabilir.
• Fransız İhtilali’yle ortaya çıkan kavramlarla ilgili kavram haritası hazırlamaları istenebilir.
• Osmanlı Devleti’nde anayasal sürece geçiş çabalarına ilişkin beyin fırtınası yapmaları istenebilir.

Öğrencilerden geçmişten günümüze vatandaşlık anlayışının değişimi ile ilgili düşüncelerini sınıf ortamında müzakere etmeleri istenir.
Geçmiş, gün ve gelecek çizgisinde iletişim araçlarında meydana gelen dönüşümü incelemeleri istenir.
Millî kalkınma hedefleri doğrultusunda yapılan çalışmalar ile Osmanlı Devleti’nin sanayileşme çabalarını karşılaştırmaları istenir.

TAR.11.2.1
Öğrencilerin Fransız İhtilali’ne neden olan bilim devrimini, aydınlanma düşüncesini ve Amerika’nın bağımsızlık mücadelesini farklı kaynaklar üzerinden incelemeleri sağlanır. Öğrenciler; insan hakları, eşitlik, adalet, milliyetçilik ve özgürlük kavramları çerçevesinde Fransız İhtilali’nin devlet ve toplumların dönüşümündeki etkilerini analiz eder (SDB2.3). Örnek olaylar üzerinden adalet ve özgürlük değerlerinin önemini açıklar (D1.1). Fransız İhtilali’nin devlet ve toplum hayatında meydana getirdiği yerel, bölgesel ve küresel etkileri olumlu ve olumsuz yönleri açısından sorgular (OB6, SDB3.3, KB3.3, SBAB16.2). Ulaştığı bilgilerden yola çıkarak Fransız İhtilali’nin devlet ve toplum hayatında meydana getirdiği değişimin nedenlerini ve sonuçlarını bağlamından kopmadan sözlü olarak ifade eder (SDB2.1, SBAB4.2). Bu süreçte görüş geliştirme tekniği kullanılabilir. Öğrencilerin sözlü ifadeleri gözlem formu ile değerlendirilir.

TAR.11.2.2
Grup çalışması yoluyla öğrencilerin Osmanlı Devleti’nde 1789-1908 yılları arasında meydana gelen siyasi, askerî ve idari gelişmelerden Şark Meselesi, Sırp ve Yunan isyanları, Mısır ve Boğazlar Meselesi, Tanzimat Fermanı, Kırım Harbi, Islahat Fermanı, Kanun-ı Esasi, 93 Harbi ve Anadolu’ya yapılan göçler ile Düyûn-ı Umûmiyye ve II. Abdülhamid’in siyonist faaliyetlere karşı tutumuna ilişkin merak ettikleri bir konuyu belirlemeleri sağlanır. 5N1K tekniği aracılığıyla merak ettikleri konulara ilişkin sorgulama yapmaları istenir (E3.8). Öğrenciler yazılı, görsel, basılı ve dijital kaynaklar üzerinden konuya ilişkin bilgileri toplar ve kaydeder. Araştırma sürecinde dijital ağ kaynaklarından bilgi kullanırken dijital kimliği veya kaynağın uzantısının güvenilirliğini dikkate alır (OB2). Verilen farklı kaynaklar üzerinden 1789-1908 yılları arasında meydana gelen bu gelişmelerin Osmanlı Devleti’nin yönetim ve toplum yapısına etkilerini analiz eder. Araştırma yaparak ulaştıkları bilgilerle derste öğrendiklerini karşılaştırır ve bunların doğruluğunu değerlendirir (D3.3, E3.11, OB1).
Bu bilgilerden hareketle siyasi, askerî ve idari gelişmelerin Osmanlı Devleti’nin yönetim ve toplum yapısına etkilerine ilişkin çıkarım yapar (KB3.1). Öğrencilerin yaptığı çıkarımlar performans görevi aracılığıyla değerlendirilir. Performans görevi olarak öğrencilerin her gruptan seçmiş olduğu siyasi, askerî ve idari gelişmenin Osmanlı Devleti’nin yönetim ve toplum yapısına etkisine dair çıkarımlarını yansıtan açıklamalı tarih şeridi hazırlamaları ve hazırladığı tarih şeridini sunmaları istenir (SDB2.2).

TAR.11.2.3
Öğrencilerin kavram öğretim materyalleri üzerinden konu içeriğinde geçen kavramların anlamlarını açıklamaları istenir. Verilen farklı kaynaklar üzerinden Osmanlı Devleti’nde 1789-1908 yılları arasında bilim, sanat ve teknoloji alanlarında yapılan uygulamaları incelemeleri sağlanır. Öğrenciler 1789-1908 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde bilim, sanat ve teknoloji alanlarında yapılan uygulamaları, hazırlayacağı eş zamanlı tarih şeridinde sıralar (SDB1.2). Ulaştığı bilgilerden yola çıkarak 1789-1908 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde bilim, sanat ve teknoloji alanlarında yapılan uygulamaların işlevselliğini kendi ifadeleriyle açıklar (E3.10, SDB3.3, SDB2.1). Demir yolu, fotoğraf makinesi ve telgrafın Osmanlı Devleti’nde kullanımı sürecinde yaşanan zorlukları aşmak için yapılan çalışmalardan hareketle gayretli ve azimli olmanın önemini belirtir (OB2, D3.1). Öğrencilere 1789-1908 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde bilim, sanat ve teknoloji alanlarında yapılan uygulamaların işlevselliğini değerlendirmeye yönelik bir çalışma yaprağı verilir.

TAR.11.2.4
Öğrencilerin 5N1K tekniği aracılığıyla Osmanlı Devleti’nin sanayileşmede geri kalması sorununa ilişkin sorgulama yapmaları ve bu sorunu tanımlamaları istenir. Öğrenciler yazılı, görsel, basılı ve dijital kaynaklar üzerinden belirledikleri tarihsel soruna ilişkin tarafların bakış açılarını analiz eder. Öğrenciler, Rusya ve Japonya örneklerinden hareketle cesaretli ve girişimci olmanın ülke ekonomisine katkılarını açıklar (E3.6, D11.1, OB3). Bu ülkelerin sanayileşme hamleleri ile Osmanlı  Devleti’nin sanayileşme sürecini karşılaştırır (OB8). Tarihsel sorunun çözümü için yapılan uygulamaları ve alınan kararları değerlendirerek bunların güncel sorunların meydana gelmesine etkilerini ifade eder. Sorunu çözmeye yönelik alternatif öneriler üretir (SDB3.2). Bu önerilerin olası sonuçlarını Osmanlı Devleti’nin sanayileşme sürecinde devlet yetkililerinin yaptıkları uygulamalar ve aldıkları kararların sonuçlarıyla karşılaştırarak değerlendirir. Yaptıkları çıkarımlar doğrultusunda  öğrencilere kısa rapor hazırlamaları ve raporlarını sunmalarına yönelik bir performans görevi verilir (E3.11, SDB2.1, SDB3.3, KB3.2).

Öğrencilerin Fransız İhtilali’nde ortaya çıkan fikir ve ideolojilerin Osmanlı Devleti’nin hüküm sürdüğü topraklara yayılması ile ilgili araştırma yapmaları istenebilir.
Meşhur kişilerin Fransız İhtilali’ne ilişkin sözlerini araştırarak analiz etmeleri sağlanabilir.
Fransız İhtilali’nin Osmanlı Devleti’nin siyasi yapısına etkisinin sorgulandığı bir köşe yazısı yazmaları istenebilir.
* Yeniçeri Ocağının kaldırılması konusuyla ilgili olarak beyin temelli öğretim stratejilerinden
varsayımsal öğrenmenin kullanılması sağlanabilir. Bu bağlamda ‘‘Yeniçeri Ocağı kaldırılmasaydı
ne olurdu?” sorusuna cevap aranarak alternatif görüşler geliştirilebilir.
* II. Abdülhamid zamanında temelleri atılan hastanelerin ve sosyal yardım kurumlarının
emeklilik sistemi ve yoksul aylığı uygulamalarına ilişkin broşür veya dijital broşür hazırlamaları
istenebilir.

Öğrencilerden XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti veya Avrupa’daki gelişmeleri konu edinen bir film veya belgesel seyretmeleri istenebilir.
1789-1908 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde meydana gelen siyasi gelişmeleri tarih şeridinde göstermeleri istenebilir.
Öğretmeni veya arkadaşlarından yardım alarak 1789-1908 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde bilim ve teknoloji alanında meydana gelen yenilikler ile ilgili tablo hazırlamaları istenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D9. Merhamet, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı

Öğrencilerin Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e kadar meydana gelen olaylara ilişkin ön bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.
93 Harbi sonrası Balkanlardan ve Kafkasya’dan Anadolu’ya yapılan kitlesel göçleri ve bu göçlerin sonuçlarını bildikleri kabul edilmektedir.
Osmanlı Devleti’nde ve dünya üzerinde daha önce yaşanmış önemli salgınlarla ilgili temel bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.
Osmanlı kültür ve medeniyetinin öne çıkan özellikleri hakkında temel bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.

Ünite kapsamında öğrencilere aşağıdaki rehber sorular sorulabilir.
• Tanzimat Dönemi’nde meydana gelen olayların 1908-1918 yılları arasındaki gelişmelere etkileri neler olabilir?
• Sizce I. Meşrutiyet Dönemi neden kısa sürmüş olabilir?
• 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Anadolu nerelerden ve neden göç almış olabilir?
• Osmanlı Devleti için Trablusgarp ve Balkan toprakları hangi açılardan önemli olabilir?

Ünite kapsamında öğrencilere aşağıdaki etkinlikler yaptırılabilir.
• Kendilerini Balkanlardan Anadolu’ya göç etmiş bir Türk ailesinin ferdi yerine koyarak göç sürecindeki duygu ve düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri istenebilir.
• Yaşadıkları bölgede Osmanlı mirasını yansıtan ögelere ilişkin tanıtım broşürü hazırlamaları istenebilir.

Öğrencilerden tarihsel süreçte Rumeli Türklerinin yaşadığı sorunların türkülere yansımalarına örnekler vermeleri istenir.
Günümüzde Rumeli Türklerinin yaşadığı sorunlara ilişkin beyin fırtınası yapmaları istenir.
Geçmişten günümüze yaşanan salgın hastalıkların devlet ve toplum hayatına etkilerini karşılaştırmaları istenir.

TAR.11.3.1
Öğrencilerin farklı kaynaklar üzerinden ll. Meşrutiyet’in ilanı, 31 Mart Olayı ve Bâbıâli Baskını, Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı süreci ile Sevk ve İskân Kanunu’nun neden ve sonuçlarını incelemeleri istenir (SBAB10.3). Örnek olay ve kişilerin yaşantılarından hareketle Sarıkamış Harekâtı, Çanakkale Zaferi, Kûtül’amâre Zaferi, Medine Müdafaası ve Kafkas İslam Ordusu’nun Bakü’yü kurtarmasına ilişkin olayların gerçekleştiği dönemin koşullarını belirler (SDB2.3). Öğrenciler, ülkenin bağımsızlığı için fedakârlık yapmanın önemini açıklar (D19.2). 1908-1918 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde meydana gelen gelişmelerin siyasi ve askerî sonuçlarının günümüze etkileriyle ilgili karşılaştırma tablosu hazırlar (KB3.1). Bu sonuçların günümüzde de devam eden Adalar (Ege) Denizi ve Batı Trakya sorunları ile asılsız Ermeni iddialarının başlangıcı olduğunu açıklar (OB1,E3.4,SDB3.1). Öğrencilerden, ulaştıkları bilgilerden yola çıkarak 1908-1918 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmelerin sonuçlarını dönemin koşulları çerçevesinde açıklayan tarihsel akış şeması hazırlamaları ve hazırladıkları şemayı sunmaları istenir (SDB1.2, SDB2.1, E3.7).

TAR. 11.3.2
Öğrencilerin kavram öğretim materyalleri üzerinden konu içeriğinde geçen kavramların anlamlarını açıklamaları sağlanır. Verilen farklı türdeki birinci ve ikinci elden kaynaklar üzerinden Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı sürecinde Anadolu’ya yapılan önemli kitlesel göçler ile kolera, sıtma ve tifüs salgınlarının Osmanlı devlet ve toplum hayatına etkilerini incelemeleri istenir. Öğrenciler, kaynaklara dayanarak kitlesel göçlerin, salgınların nedenlerini ve etkilerini açıklar. Kaynaklarda sunulan bilgileri tablo, diyagram veya grafiğe dönüştürerek kendi cümleleriyle ifade eder (SBAB11.1, SDB2.1). Dönemin koşulları çerçevesinde bu göç ve salgınların etkilerini günümüzdekilerle karşılaştırır (KB2.7). Dönemin koşullarını göz önünde bulundurarak savaşlar nedeniyle yerinden ve yurdundan edilmiş insanların göç hikâyeleri, değişen hayatları, terk etmek zorunda kaldıkları topraklar, yeni yaşamları, ekonomik zorluklarla mücadeleleri ve bunların Osmanlı Devleti’ne maliyetini belirtir (SDB3.3). Örnek olaylardan hareketle muhtaç insanlara yardım etmenin önemini, ülkede yaşanan kitlesel göç ve salgın durumlarında yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerine katılmanın  gerekliliğini ifade eder (D9.2, D16.2). Dönemin sağlık imkânları ile hastane, sağlık personeli ve bilimsel gelişmelerin sınırlılığını göz önünde bulundurarak salgın hastalıkların başta ordu, halk ve devlete etkileri hakkında çıkarımda bulunur (SDB3.3). 1908-1918 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde yaşanan kitlesel göç hareketleri ve salgın hastalıkların etkilerine yönelik kaynaklardan edindiği bilgileri açıklar (SDB1.3). Öğrencilerden kendilerini o dönemde yaşayan bir  muhabirin yerine koyarak (E2.1) Osmanlı Devleti’nde yaşanan kitlesel göçlerin ve salgın hastalıkların halkı ve devleti nasıl etkilediğini bir haber-yorum şeklinde tasarlamaları (E3.11) ve çalışmalarını sınıfta paylaşmaları istenir (SDB2.3,SDB2.1).

TAR.11.3.3
Grup çalışması yoluyla sınıfta Osmanlı Devleti’nin askerî, siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda insanlık tarihine katkıları konusunda bir araştırma başlatılır. Araştırma sürecinin bilgi toplama aşaması dışındaki diğer aşamaları öğretmen rehberliğindeki grup çalışmalarına yönelik geri bildirimler yapılarak sınıf içerisinde gerçekleştirilir. Öğrencilere araştırma sürecinin aşamalarını içeren kontrol listesi verilir. Kontrol listesi aracılığıyla öğrencilerin
araştırma sürecinin basamaklarını takip etmeleri ve denetlemeleri sağlanır. Her grup için Osmanlı Devleti’nin askerî, siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarından biri araştırma konusu olarak belirlenir (SDB2.2). Öğrencilere bilgi toplama, kaynak inceleme ve kaynakları sorgulama süreçlerinin tüm basamaklarını kapsayan kontrol listesi verilir. İlgili aşamanın sonunda öğrencilerden kontrol listesini doldurmaları istenir. Gruplar, araştıracakları konuyla ilgili hangi kaynakları kullanacaklarını, bu kaynaklara nereden ve nasıl ulaşacaklarını öğretmen rehberliğinde belirler. Kütüphane, arşiv, müze ve tarihî mekânlar ile genel ağı ziyaret ederek araştırma konusuyla ilgili kaynaklardan bilgi toplar (E3.7). Araştırması için kaynaklara uygun sorular sorarak kaynağın türü, yazarı, tarihi, dijital kimliği, genel ağdaki uzantısı gibi temel unsurları belirler. Topladığı bilgileri ilgili ve ilgisiz olarak ayrıştırdıktan sonra araştırma konusuna uygun olanları tespit eder (E3.2). Kullanacağı kaynaklara ön yargı, çelişki veya tutarsızlık içeren ifadeleri ortaya çıkaracak sorular sorar (E3.4). Bu süreçte kaynakları karşılaştırabilir. Aynı konuyla ilgili kaynaklardaki farklı görüşleri belirler. Kaynaklarda yer alan olgu ve görüşleri ayırt eder. Kaynaklardaki bilgilerin son gelişmeleri içerip içermediğini sorgular. Bu sorgulamalar sonucunda topladığı bilgilerin araştırma konusu için yeterli olup olmadığına yönelik çıkarımda bulunur (SDB3.3). Topladığı bilgilerin sınırlılığına göre farklı kaynaklara başvurarak yeniden bilgi toplar (E1.3). Öğrencilerden kullandığı kaynakların yaptığı araştırmaya katkısını değerlendirmek amacıyla tarihsel kaynak/kanıt analiz formunu doldurmaları istenir. Öğrenciler, araştırmasında kullanacağı bilgileri ana fikir, şahıslar, eserler, mekânlar, kurumlar bağlamında belirler. Bu bilgileri araştırma raporunda kullanmak amacıyla uygun yerlerde tarih şeridi, harita, tablo, grafik, bilgi görseli gibi görsel metinlere dönüştürür (OB2). Gruplar, ulaşılan bilgilerden hareketle kendi görüşlerini yansıtan yorumlar oluşturur (SBAB1.2, OB1, SDB2.2). Osmanlı Devleti’nin askerî, siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlardaki faaliyetlerinden yola çıkarak insanlığa katkılarına yönelik çıkarım yapabilir (OB5, SDB3.3). Öğrencilere kanıta dayalı çıkarımlardan hareketle Osmanlı Devleti’nin askerî, siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda insanlığa katkılarını yansıtan bir araştırma raporu hazırlama görevi verilir. Öğrenciler araştırma raporunu hazırlarken uygun başlıklar bulur, hazırladığı görselleri metnin içeriğine uygun biçimde kullanır, kaynaklara metin içinde atıf yapar ve kullandığı kaynakları kaynakçada gösterir. Gruplar sınıf içinde araştırmalarını sunar. Sunumlarında Osmanlı Devleti’nin kültürel mirasına örnekler vererek kültürel mirası korumanın ve gelecek nesillere aktarmanın önemini açıklar (D19.3). Sunum sonrasında grupların Osmanlı Devleti’nin askerî, siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda dünya medeniyetine katkılarını karşılaştırarak yorumlamaları sağlanır (KB3.2). Araştırma raporları; panel, seminer, bilim şöleni, proje fuarı veya dijital platformlarda sunularak paylaşılabilir (OB2).

Öğrencilerin İttihat ve Terakki, Hürriyet ve İtilaf, Ahrar ve İttihad-ı Muhammedî fırkalarından birini seçerek bunların siyasi programlarını araştırmaları istenebilir. Bu doğrultuda her bir siyasi parti programının benzer ve farklı yönlerinin T cetveli aracılığıyla ortaya konması sağlanabilir.
Trablusgarp, Balkan ve I. Dünya savaşları sürecinde kahramanlıklarıyla ön plana çıkmış kişilerin toplumumuzdaki bilinirliğine yönelik anket çalışması yapmaları ve anket sonuçlarını genel ağda paylaşmaları istenebilir.
* I. Dünya Savaşı’na giriş sürecinde Osmanlı Devleti’nin Rus limanlarını bombalamasının dünya gıda arzına etkisi hakkında araştırma yapmaları istenebilir.
Osmanlı Devleti’nin Balkan hâkimiyeti süresince koruduğu ve inşa ettiği eser ve yapılardan birini seçerek bu eser ya da yapının modelini hazırlamaları sağlanabilir. Bu eser ya da yapıyı seçme gerekçelerini arkadaşlarına açıklamaları ve modeli sınıfta ya da okulda sergilemeleri istenebilir.
Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı süreçlerinde Osmanlı topraklarına yapılan kitlesel göçlerle ilgili yerel tarih çalışması yapmaları ve ulaşılan bilgileri yazılı metin hâline getirmeleri istenebilir.
* Kitlesel göçlerle birlikte Osmanlı Devleti’nin aldığı önlemler, bu önlemler çerçevesinde kurulan kurumlar ve yapılan çalışmaları incelemeleri sağlanabilir.

Öğrencilerden XX. yüzyılın başlarındaki önemli siyasi ve askerî gelişmeler hakkında bir bölümü eksik bırakılan tarih şeridindeki bilgileri tamamlamaları istenebilir.
Yaşadıkları bölgede Osmanlı Devleti’nden kalan mimari eserleri konu edinen basit bir bilgi görselini öğretmeni veya arkadaşlarından yardım alarak hazırlamaları istenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.2. İş Birliği, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D6. Dürüstlük, D8. Mahremiyet, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık

Öğrencilerin kültürel mirasın aktarılmasında tarihin rolü olduğu bilgisine ve temel düzeyde tarih araştırmaları deneyimine sahip oldukları kabul edilmektedir.
Sosyal bilim, fen bilimleri ve büyük veri hakkında ön bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.
Tarihin beşerî bir bilim dalı olduğuna ve bilimsel bir yöntem kullandığına ilişkin ön bilgileri olduğu kabul edilmektedir.
Hayatın her alanındaki dijitalleşmenin tarih araştırmaları için de kullanılabileceğine ilişkin temel bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.
Teknolojinin tarih dersinde uygun biçimde kullanımına ilişkin ön bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.

Ünite kapsamında öğrencilere aşağıdaki rehber sorular sorulabilir.
• Kültürel mirasın aktarılmasında tarihin rolü ne olabilir?
• Tarihin araştırma basamakları neler olabilir?
• Mustafa Kemal Atatürk’ün “Türk çocuğu, ecdadını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendinde kuvvet bulacaktır.” sözü size tarih öğretimiyle ilgili ne ifade etmektedir?
• İnsanoğlunun geçmişte yaşanmış olayları öğrenmek istemesinin nedenleri nelerdir?
• Tarihçiler bilgileri hangi yöntemlerle elde ediyor olabilir?

Ünite kapsamında öğrencilere aşağıdaki etkinlik yaptırılabilir.
• “Geçmiş, zaman, tarihçi, sosyal bilim, büyük veri, yapay zekâ ve algoritma” kavramları verilerek öğrencilerden bu kavramlara tarih bilimiyle ilgili farklı kavramlar eklemeleri ve bir kelime bulutu oluşturmaları istenebilir.

Öğrencilerden geçmişteki göç, salgın, savaş ve buluşların devlet ve toplum hayatına etkilerini günümüzle karşılaştırmaları istenir.
Dijitalleşmenin toplum üzerindeki etkisini ele alarak kendi yaşantılarından örnekler vermeleri istenir.
Arşivlenen kişisel dijital fotoğrafların geçmişe dair kaynak olarak kullanılabilmesinin olumlu ve olumsuz yönlerini açıklamaları istenir.

TAR.9.1.1
Öğrencilerin tarih öğrenmenin faydalarına ilişkin verilen farklı kaynakları inceleyerek bu kaynaklar üzerinden tarih öğrenmenin bireye ve topluma faydalarını bağlamından kopmadan özetlemeleri sağlanır. Öğrenciler, vatanseverlik kapsamında tarihin ortak bir geçmişe sahip olma ve gelecekte de birlikte yaşama bilincini pekiştirme rolünü yorumlar (E2.1,D19.2). Kaynaklardan elde ettikleri bilgiler doğrultusunda tarih öğrenmenin bireye ve topluma faydalarını açıklayan bir afiş çalışması yapar (SDB1.2, SDB3.3).

TAR.9.1.2
Öğrencilerin verilen farklı kaynaklar üzerinden tarihin doğası çerçevesinde tarih kavramının kapsamı ve tarihsel bilginin temel özelliklerini belirlemeleri sağlanır (E3.2). Tarih, tarihsel bilgi, geçmiş, yöntem, tarihçi, olay, olgu, kanıt, neden-sonuç, değişim ve süreklilik ile zaman ve kronolojiye ilişkin kavramları açıklamaları istenir. Tarihin temel kavramları ifade edilirken kavram öğretim materyallerinden yararlanılabilir. Öğrenciler, ulaştıkları bilgilerden yola çıkarak tarih kavramının kapsamı ve tarihsel bilginin temel özelliklerini değerlendirmeye yönelik hazırlanan çalışma yaprağını doldurur.

TAR.9.1.3
Grup çalışması yoluyla öğrencilerden örnek tarih çalışmalarını inceleyerek tarihsel bilginin üretim sürecinde kullanılan ‘‘konu veya sorun belirleme, kaynaklardan bilgi toplama, kaynağı inceleme, kaynağı sorgulama, kaynağı yorumlama, kanıta dayalı ürün oluşturma’’ aşamalarını belirlemeleri istenir (SBAB2.2,SBAB2.3,SBAB2.4,OB1). Öğrenciler, incelediği örnek tarih çalışmaları yoluyla tarihsel bilginin üretim sürecindeki aşamalar arasında ilişki kurar (E3.6). Tarihsel bilginin üretim sürecinde tarihçilerin yararlandıkları bilim dallarını belirler. Çarpıtma, algı oluşturma, manipüle etme ve görmezden gelme gibi tarihsel bilginin kötüye kullanımına yönelik olumsuz örnekler üzerinden tarihsel bilginin üretim sürecinde dürüst davranmanın gerekliliği tartışılır (E3.10, SDB3.3, D6.1). Grupların sınıf ortamında tarihsel bilginin üretim aşamalarını gösteren bir bilgi görseli hazırlamaları sağlanır (SDB2.2, OB1).

TAR.9.1.4
Kavram öğretim materyalleri üzerinden öğrencilerin dijital tarihin içeriğinde yer alan sayısallaştırma, doğuştan dijital veri, büyük veri, yoğun veri, yapılandırılmış veri, veri analizi, veri madenciliği, yakın okuma ve uzak okuma kavramlarını açıklamaları sağlanır. Verilen örneklerden yararlanarak dijital tarih çalışmalarında yaygın şekilde takip edilen araştırma süreçlerini analiz etmeleri istenir. Bu doğrultuda öğrenciler “araştırma amacının belirlenmesi, verilerin toplanması, verilerin temizlenmesi, modellerin oluşturulması, verilerin analizi, sonuçların görselleştirilmesi ve paylaşılması” aşamalarını verilen bilgi görseli üzerinden açıklar. Dijitalleşme öncesi tarih araştırma süreci ile dijital tarih araştırma süreçlerini ‘‘araştırma amaçları’’, ‘‘analog veriler ile doğuştan dijital veriler’’, ‘‘arşiv taraması ile çevrim içi arama’’, ‘‘yakın okuma ile uzak okuma’’, ‘‘bireysel yazma ile iş birlikli yazma’’, ‘‘metin ile hiper metinler’’ (görselleştirme) açısından karşılaştırır (OB2). Örnek olaylardan yola çıkarak dijital tarih araştırmaları yaparken yasalara uymanın gerekliliğini açıklar (D8.2). Öğrencilerden ulaştıkları verilerden yola çıkarak performans görevi aracılığıyla dijitalleşmenin tarih araştırma ve yazımının dönüşümüne olumlu ve olumsuz etkisine yönelik fikirlerini içeren bir ağ günlüğü sayfası hazırlamaları istenir (E3.3, SDB1.2, KB3.1).

Öğrencilerin tarih öğrenmenin faydalarına ilişkin “Devletler tarihten ne bekler?”, “Tarih toplumlara ne kazandırır?”, “Tarihi neden öğrenmeliyim?” soruları ekseninde Sokratik tartışma yapmaları sağlanabilir.

*Tarih öğrenmenin bireye ve topluma ne kazandıracağıyla ilgili bir anket çalışması yapmaları istenebilir. Ortaya çıkan sonuçlar sınıf ortamında paylaşılabilir. Önemli tarihçilerin hayat hikâyelerini araştırarak tarihsel bilginin inşa sürecinde takip ettikleri yöntemlere ilişkin tanıtım rehberi hazırlamaları istenebilir. Tarihsel bilginin üretim sürecine ilişkin kaynaklardan tarih araştırma ve yazımı bölümlerini okumaları sağlanabilir. Tarih alanında belirledikleri bir telif eseri inceleyerek tarihsel bilginin üretim sürecine ilişkin çıkarımlarda bulunmaları ve bu çıkarımları raporlaştırmaları istenebilir.

* Genel ağda takvimler konusuna ilişkin kaynakları taramaları ve konuyla ilgili örnekleri tespit etmeleri istenebilir. Takvim sistemleri ile bunların hazırlanma gerekçelerini örnekler üzerinden incelemeleri ve Türklerin kullandıkları takvimleri açıklayarak miladi takvim ile hicri takvimin özelliklerini karşılaştırmaları sağlanabilir. Türk Tarih Kurumunun genel ağ adresinden tarih çevirme kılavuzunu bulup incelemeleri ve kendi belirledikleri tarihlerle ilgili alıştırma yapmaları istenebilir. Farklı medeniyetlerin takvimlerde başlangıç olarak kabul ettiği olayları gösteren bir tarih şeridi hazırlamaları sağlanabilir. Tarihsel bilgiyi üreten veya destekleyen devlet kurumlarının genel ağ adreslerini kullanarak tarih literatürüne katkılarına ilişkin çıkarımlarda bulunmaları istenebilir. Uzman görüşleri ve dijital tarih projeleri ile proje araçlarından (yazılım) hareketle doğuştan dijital veriler ve yapay zekâ uygulamalarının gelecekte tarih araştırma ve yazımında ortaya çıkaracağı dönüşümlere dair beyin fırtınası yapmaları sağlanabilir.

Öğrencilerden gerçek veya sanal bir müzeyi ziyaret ederek tarih öğrenmenin bireye ve topluma faydalarını anlatmaları istenebilir.
Tarihin tanımındaki kavramlardan sadece “geçmiş, neden-sonuç ve kanıt”ın yer aldığı kavram ağından hareketle tarihe ve tarihin içeriğine yönelik bilgileri tespit etmeleri istenebilir.
Tarihsel bilginin üretim sürecinin ana hatlarını basit bir dille anlatan dijital hikâye aracılığıyla konu örneklendirilebilir.
Öğretmeni veya arkadaşlarından yardım alarak dijitalleşmenin tarih yazımına ve tarih öğretimine etkilerini basitçe ifade eden bir afiş hazırlamaları istenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum, SDB3.2. Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D2. Aile Bütünlüğü, D7. Estetik, D20. Yardımseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin Eski Çağ medeniyetlerinden Anadolu ve Mezopotamya’nın insanlık tarihine katkılarına ilişkin temel bilgileri, ilk yerleşmelerin konumlarını ve özelliklerini, tarihin dönemlendirilmesini, geçmiş ve zaman ile ilgili temel kavramları bildiği kabul edilmektedir.

Ünite kapsamında öğrencilere aşağıdaki rehber sorular sorulabilir.
• Anadolu ve Mezopotamya medeniyetlerinin bulunduğu bölgelerin coğrafi özellikleri ve bu medeniyetlerin insanlığa yaptığı en önemli katkılar nelerdir?
• İnsanoğlunun kullandığı temel araç gereçlere Tarım Devrimi’yle birlikte hangi yeni araç gereçler eklenmiştir?
• Tarihin dönemlere ayrılması ve geçmişteki zamanın ifade edilmesi için hangi kavramlar kullanılabilir?

Ünite kapsamında öğrencilere aşağıdaki etkinlikler yaptırılabilir.
• Tarım Devrimi ile ilgili görseller kullanılarak öğrencilerin dikkatini çeken araç gereçler listelenebilir. Söz konusu araç gereçlerin hangilerinin kullanılmaya devam ettiği, hangilerinin artık kullanılmadığı ve kullanılmayan araç gereçlerin yerine günümüzde nelerin kullanıldığına ilişkin beyin fırtınası yapılabilir.
• Öğrencilerden Türklerde konargöçer yaşama ilişkin verilen görselleri karşılaştırarak düşüncelerini paylaşmaları istenebilir.

Öğrencilerden kökenleri Eski Çağ’a dayanan icatların günümüzde hayatı nasıl etkilediğine ilişkin çıkarımlarda bulunmaları istenir.
Günümüzdeki hukuk kurallarının hangi ihtiyaçları karşılamak için oluşturulduğunu ve bu kuralların toplum düzenini sağlamadaki rolünü belirlemeleri istenir.
Eski Çağ’daki yazılı ve yazısız hukuk kurallarını günümüzdeki hukuk kuralları ile ilişkilendirmeleri sağlanır.

TAR.9.2.1
Öğrencilerin verilen farklı kaynaklar üzerinden tarih öncesi devirleri, yazının icadını ve alet yapabilmenin tarım araçlarının oluşumuna etkisini incelemeleri; Tarım Devrimi’nin ortaya çıktığı Mezopotamya, Güneydoğu Asya ve Orta Amerika’nın coğrafi özelliklerini belirlemeleri sağlanır. Öğrenciler, bu mekânlardaki toplumların yerleşik hayata geçmesinde coğrafi faktörlerin etkisini analiz eder, mekânların birbirleriyle benzerlik ve farklılıklarını açıklayarak bir karşılaştırma tablosu hazırlar (SBAB10.3). Verilen farklı kaynaklar üzerinden Tarım Devrimi’nin özelliklerini inceler. Örnekler üzerinden Tarım Devrimi’nin farklı mekânlarda, farklı zamanlarda ve farklı tarım ürünleri (pirinç, buğday, mısır) aracılığıyla gerçekleştiğini belirler (SBAB8.4). Tarım Devrimi ile artı ürünün ortaya çıkardığı etkiyi ekonomik faaliyetler ve yerleşme ile ilişkilendirir. Tarım Devrimi’nin farklı zaman ve mekânlarda ortaya çıktığını tarihsel akış şeması üzerinde gösterir. Söz konusu tarihleri birbirine ve günümüze yakınlığı veya uzaklığı açısından hesaplayarak ayırt eder (SBAB1.1, SDB1.2). Ulaştığı bilgilerden yola çıkarak Tarım Devrimi’nin Eski Çağ medeniyetlerindeki yerleşmeye ve ekonomik faaliyetlere etkisini açıklar (SDB2.3). Avcı-toplayıcı bir toplumdan üretici bir topluma geçiş sürecinde Tarım Devrimi’nin insanların ve toplumların yaşam koşullarında ortaya çıkardığı değişimleri belirler. Öğrencilerin kendilerini avcı-toplayıcı bir toplumdan üretici topluma geçiş sürecindeki bir birey yerine koymaları, yeni yaşam koşullarını düşünmeleri ve karşılaşabilecekleri olası zorluklara yönelik özgün çözümler üretmeleri istenir (E2.1, SDB3.1, SDB3.2, KB3.2). Bu süreçte konuşma halkası tekniği kullanılabilir. Öğrenciler, ulaştıkları bilgilerden yola çıkarak Tarım Devrimi’nin Eski Çağ medeniyetlerindeki yerleşmeye ve ekonomik faaliyetlere etkisini değerlendirmeye yönelik çalışma yaprağını doldurur.

TAR.9.2.2
Verilen harita ve bilgi görselleri üzerinden öğrencilerin Mezopotamya, Mısır, Anadolu, Avrupa ve Türkistan medeniyet havzalarındaki devletlerden Sümerler, Akadlar, Asurlular, Babilliler, Mısırlılar, Hititler, Urartular, Frigler, Lidyalılar, Yunan şehir devletleri, Romalılar, Makedonlar, İskitler ve Asya Hunlarının öne çıkan özelliklerini tanıtım kartlarına yazmaları sağlanır. Sunulan farklı kaynaklardan yararlanarak Sümerler, Akadlar, Mısırlılar, Hititler, Romalılar ve Asya Hunlarının yönetim ve ordu sistemlerinin özelliklerini belirlemeleri istenir. Öğrenciler bu devletlerin yönetim ve ordu sistemleri arasındaki ilişkiyi açıklar. Bu süreçte ayrılıp birleşme tekniği kullanılabilir. Eski Çağ medeniyetlerine ait yönetim sistemlerinin özelliklerini yönetim şekli, egemenlik anlayışı, meşruiyet kaynağı başlıklarıyla; askerî sistemlerinin özelliklerini ise teşkilat ve teçhizat başlıklarıyla tablo üzerinde sınıflandırır (E3.6). Hazırladığı tabloyu sınıfla paylaşır (OB1, SDB2.1). Öğrencilerden Eski Çağ’da kurulmuş devletlerin yönetim ve ordu sistemlerinin genel özelliklerini güçlü ve zayıf yönleriyle yorumlayan kısa bir metin (150-250 kelimelik) hazırlamaları istenir (SDB3.3).

TAR.9.2.3
Öğrencilerin kavram öğretim materyalleri üzerinden konu içeriğinde geçen kavramların anlamlarını açıklamaları istenir. Grup çalışması yoluyla Mezopotamya, Mısır, Anadolu, Avrupa ve Türkistan medeniyet havzalarındaki devletlerin hukuk sistemleri; Urkagina, Hammurabi, Hitit ve 12 Levha kanunları; Eski Çağ medeniyetlerinde aile, kadın ve hukukun toplumsal düzeni sağlamadaki rolüne ilişkin merak ettikleri bir konuyu belirlemeleri sağlanır (E1.1, SDB2.2). 5N1K tekniği aracılığıyla merak ettikleri konulara ilişkin sorgulama yapmaları istenir. Öğrenciler yazılı, görsel, basılı ve dijital kaynaklar üzerinden konuya ilişkin bilgileri toplar ve kaydeder. Bu süreçte dijital ağ kaynaklarından bilgi kullanırken dijital kimliği veya kaynağın uzantısının güvenilirliğini dikkate alır (OB2). Verilen tablo üzerinden Mezopotamya, Mısır, Anadolu, Avrupa ve Türkistan medeniyet havzalarındaki devletlerin hukuk sistemlerine dair genel özellikleri belirler. Urkagina, Hammurabi, Hitit ve 12 Levha kanunları gibi yazılı kanunlar ve Türk töresi gibi yazısız hukuk kuralları ile ilgili örnek metinleri inceler. Bu kanunların toplumsal düzeni sağlamadaki rolüne ilişkin sunulan çıkarım-kanıt tablolarını doldurur. Toplumsal düzenin ve ailenin korunmasında Eski Çağ medeniyetlerinin aile ve kadınla ilgili geliştirdiği yazılı ve yazısız kanunları kendi içerisinde karşılaştırır. Hukuki düzenlemelerin aileye verdiği önemi açıklar (D2.1). Öğrenciler araştırma yaparak ulaştıkları bilgilerle derste öğrendiklerini karşılaştırır ve bunların doğruluğunu değerlendirir. Bu bilgilerden hareketle Eski Çağ medeniyetlerinde hukukun toplumsal düzeni sağlamadaki rolüne ilişkin çıkarım yapar (KB3.1, SDB3.3). Yaptıkları çıkarımlar doğrultusunda öğrencilere sunum hazırlamaya ve sunumlarını paylaşmaya yönelik performans görevi verilir.

TAR.9.2.4
Öğrencilerin Mezopotamya, Mısır, Anadolu, Avrupa ve Türkistan medeniyet havzalarındaki devletlerin inanç, bilim ve sanat anlayışlarına dair genel özellikleri, verilen bilgi görselleri üzerinden belirlemeleri sağlanır. Grup çalışması yoluyla öğrenciler, verilen farklı kaynaklardan yararlanarak Asur, Hitit, Urartu, Yunan, Hun ve Mısırlıların inançları ile bilim ve sanat anlayışlarını inceler (SDB2.2). Bu inceleme sürecinde olgu ve görüşleri ayırt eder. Kaynaklardaki bilgileri inanç, bilim ve sanatla ilgili olanlar şeklinde sınıflandırır (SBAB2.3). Verilen örnek eserler üzerinden öğrencilerin Eski Çağ toplumlarındaki estetiğin toplumun sanat anlayışına etkisini belirlemeleri sağlanır (D7.1, SDB2.3). Gruplara, ulaştıkları bilgilerden yola çıkarak sınıf ortamında Eski Çağ toplumlarının inançları ile bilim ve sanat anlayışları arasındaki ilişkiyi ortaya koyan sanal pano veya bülten panosu hazırlatmaya yönelik bir performans görevi verilir (E3.11, OB1, OB9).

TAR.9.2.5
Verilen farklı türden kaynaklar aracılığıyla öğrencilerin Türklerde konargöçer yaşamın özelliklerini incelemeleri ve ifade etmeleri sağlanır. Bu süreçte konargöçer yaşamın devamlılığının sağlanmasında insanlar arasındaki dayanışma ve fedakârlığın önemine yönelik muhakemede bulunmaları istenir (D20.1, SDB3.3). Öğrenciler; konargöçer yaşamın özelliklerini ekonomik faaliyetler, siyasi, askerî ve sosyal yapı ile hukuk, kültür ve sanat bağlamında çözümler. Günümüzde konargöçer yaşam kültürünü devam ettiren Türklerin yaşadıkları bölgedeki coğrafi, siyasi ve toplumsal koşulları verilen haritadan, görsel ve yazılı kaynaklardan belirler (SBAB10.3, OB4). Beyin fırtınası yoluyla öğrencilerin Türklerde konargöçer yaşam ile günümüzdeki konargöçerleri ekonomik faaliyetler, sosyal yaşam ve kültür unsurları açısından mukayese etmeleri sağlanır (E3.10, KB3.3). Kaynaklardan elde ettikleri bilgiler ve yaptıkları kıyaslamalardan hareketle dönemin koşullarının konargöçer yaşama nasıl yansıdığını açıklamaları istenir (SDB2.3). Grup çalışması yoluyla öğrencilerin Türk kültürünün oluşmasında konargöçer yaşam konusuyla ilgili bakış açılarını yansıtmaları amacıyla dramadan yararlanılabilir (SDB1.3, SDB2.1). Öğrencilerin konargöçer yaşamın Türk kültürünün oluşumuna etkisiyle ilgili öğrenmeleri çıkış kartı ve tarihsel empati formu ile değerlendirilir.

*Öğrencilerin, yaşadıkları bölgede bulunan müzeleri veya sanal ortamda Anadolu Medeniyetleri Müzesini ziyaret etmeleri sağlanabilir. Bu doğrultuda önceden hazırlanan çalışma yaprağını doldurmaları sağlanabilir.                                                                                                                        Eski Çağ toplumlarında inanç, bilim ve sanatın gelişimine etki eden kişilerin hayat hikayelerini ve insanlık tarihine katkılarını araştırmaları istenebilir.
* Konargöçer yaşam ve bu yaşam tarzının Türk kültürüne etkileri konusunda farklı görseller verilerek öğrencilerin düşünme becerilerinin geliştirilmesi sağlanabilir. Bu amaçla öğrencilerden görselleri incelemeleri, analiz etmeleri, görseller arasında bağ kurmaları ve görsellerden hareketle hayal gücünü kullanarak özgün bir hikâye yazmaları istenebilir.
Türklerde konargöçer yaşamın özellikleri konusu altı şapkalı düşünme tekniği üzerinden işlenebilir.

Öğrencilerin Tarım Devrimi’nin Eski Çağ medeniyetlerindeki yerleşmeye ve ekonomiye etkilerine ilişkin eksik öğrenmelerini tamamlayabilmeleri için http://meb.ai/qfMj4l adresindeki “Ekonomik Faaliyetlerin Sosyokültürel Etkileri” videosunu izlemeleri sağlanabilir.
Öğretmeni veya arkadaşlarından yardım alarak Eski Çağ medeniyetlerinin yönetim, ordu, bilim, ticaret, sanat, hukuk, inanç gibi alanlardan bir veya birkaçının temel özelliklerini belirledikleri bir tablo hazırlamaları istenebilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D1. Adalet, D5. Duyarlılık, D10. Mütevazılık

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin; göç kavramı ve türleri, Eski Çağ’daki ekonomik faaliyetler, Eski Çağ’ın önemli yerleşim merkezleri, Hz. Muhammed’in hayatı ve İslamiyet’in doğuşu ile ilgili temel bilgilere sahip olduğu kabul edilmektedir.

Ünite kapsamında öğrencilere aşağıdaki rehber sorular sorulabilir.
• Hz. Muhammed’in hayatındaki dönüm noktaları neler olabilir?
• İslamiyet’in doğuşu sırasında Arap Yarımadası’nın siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel yapısı nasıl olabilir?
• Orta Çağ’daki devletlerin ordularının en önemli özellikleri neler olabilir?
• Orta Çağ’daki başlıca ekonomik faaliyetler neler olabilir?
• Orta Çağ’da hangi ticaret yolları kullanılmış olabilir?

Ünite kapsamında öğrencilere aşağıdaki etkinlikler yaptırılabilir.
• Göç kavramından hareketle göçler ve türleri ile ilgili zihin haritası oluşturmaları istenebilir.
• Günümüzde göç etmek zorunda kalan insanların hayatlarında nelerin değişebileceği konusunda öğrencilerle beyin fırtınası yapılabilir.

Göç, göçebe, konargöçer, göçmen” kavramlarından bildiklerinin tanımlarını yapmaları istenir. Ardından geçmişte yaşanan göçler ile günümüzdeki göçlerin benzerlik ve farklılıklarına ilişkin tahminde bulunmaları sağlanır.
Günümüzde yoğun kullanılan ticaret yollarının, geçtiği şehirlerde oluşturduğu sosyoekonomik ve kültürel etkileri örneklendirmeleri istenir.

TAR.9.3.1
Öğrencilerin verilen farklı kaynaklar üzerinden Kavimler Göçü öncesi Avrupa ve Asya’nın siyasi durumunu ve kitlesel göçlere neden olan unsurları incelemeleri istenir. Bu süreçte düşün-eşleş- paylaş tekniği kullanılabilir. Kavimler Göçü’nü ve XI. yüzyıla kadar Türk topluluklarının yaptıkları kitlesel göçleri inceleyerek zaman ve mekân bakımından bu göçlerin özelliklerini belirlemeleri sağlanır (SBAB10.2). Öğrenciler verilen farklı kaynaklar üzerinden Kavimler Göçü’nü ve XI. yüzyıla kadar Türk topluluklarının yaptıkları kitlesel göçlerin kavimlere ve devletlere etkisini siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel etkiler olarak sınıflandırır (KB2.5, SDB2.3). Bu göçlerin Avrupa ve Asya’daki kavimler ve devletler üzerinde meydana getirdiği değişimin etkilerini sorgular. Kavimler Göçü ve XI. yüzyıla kadar Türk topluluklarının yaptıkları kitlesel göçlerden hareketle Avrupa ve Asya kültürlerinin etkileşimine dair örnekler verir (OB5). Kitlesel göçlerin nedenleri, etkileri, etkilerin değerlendirilmesi ve sürekliliği başlıklarını içeren değişim ve süreklilik formu öğrencilere sunulur. Değişim ve süreklilik formu aracılığıyla öğrencilerin göçün olumlu ve olumsuz etkilerine ilişkin düşüncelerini ifade etmeleri sağlanır (SDB3.3, KB3.1).

TAR.9.3.2
Öğrencilerin kavram öğretim materyalleri üzerinden konu içeriğinde geçen kavramların anlamlarını açıklamaları sağlanır. Grup çalışması yoluyla öğrenciler verilen farklı kaynaklar ve örnek tarihsel olaylardan hareketle Sâsânîler, Göktürkler, Uygurlar, Çin, Doğu Roma İmparatorluğu, İslamiyet’in doğuşu ve Hz. Muhammed Dönemi, Dört Halife Dönemi, Emeviler ve Abbasilerle ilgili siyasi ve askerî gelişmeleri kronolojik olarak sıralayıp açıklar (SBAB1.2). Bu devletlerin yönetim ve ordu yapılarının özelliklerini belirler. Dönemi yansıtan edebî metinler aracılığıyla devlet idaresinde adaletin yeri ve önemini örneklendirir (D1.2). Öğrencilerden bu devletlerin yönetim ve ordu yapıları arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koyan bilgi görselleri hazırlamaları istenir (OB2, SDB2.2, KB2.7). Bu süreçte öğrenme galerisi tekniği kullanılabilir.

TAR.9.3.3
Öğrencilerin verilen farklı kaynaklar üzerinden Orta Çağ’daki İpek, Baharat ve Kürk yollarının güzergâhlarını, ticareti yapılan malları açıklamaları; dilsiz harita üzerinde İpek, Baharat ve Kürk yollarını çizmeleri; haritadaki yolların günümüzde hangi ülkelerden geçtiğini incelemeleri sağlanır (SBAB10.2). Bu ticaret yollarının devlet ve toplumların siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkilerine etkisine dair sorgulama yapmaları istenir. Sorgulama yaparken öğrencilerin verdikleri cevapları siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkiler bağlamında analiz etmeleri sağlanır (OB5, KB2.5). Grup çalışması yoluyla öğrencilerden ticaret yollarından birini seçmeleri istenir. Seçtikleri ticaret yolunun Orta Çağ’daki devlet ve toplumlar üzerindeki siyasi, ekonomik ve toplumsal etkilerini gösteren bir zihin haritası hazırlamaları ve bu zihin haritasını sunmaları sağlanır (SDB2.1, SDB2.2).

TAR.9.3.4
Grup çalışması yoluyla Orta Çağ’daki İslam, Batı ve Asya medeniyet havzalarının bilim, kültür ve sanata etkilerine ilişkin bir araştırma başlatılır. Araştırmanın bilgi toplama süreci dışında kalan diğer aşamaları öğretmen rehberliğinde yapılan grup çalışmalarına yönelik geri bildirimler verilerek sınıf içerisinde gerçekleştirilir. Öğrencilere araştırma sürecinin aşamalarını içeren kontrol listesi verilir. Kontrol listesi aracılığıyla öğrencilerin araştırma sürecinin basamaklarını takip etmeleri ve denetlemeleri sağlanır. Her grup için Orta Çağ’daki İslam, Batı ve Asya medeniyet havzalarından biri araştırma konusu olarak belirlenir. Bilgi toplama, kaynak inceleme ve kaynakları sorgulama süreçleri adımlar hâlinde yönergelerle işletilir. Gruplar, araştıracakları konuyla ilgili hangi kaynakları kullanacaklarını ve bu kaynaklara nerede ve nasıl ulaşacaklarını öğretmen rehberliğinde belirler. Kütüphaneler, müzeler, tarihî mekânlar ve genel ağı ziyaret ederek araştırma konusuyla ilgili kaynaklardan bilgi toplar (E3.7, OB9). Araştırması için kaynaklara uygun sorular sorarak kaynağın türü, yazarı, tarihi, dijital kimliği, genel ağdaki uzantısı gibi Ntemel unsurları belirler. Topladığı bilgileri ilgili ve ilgisiz olarak ayrıştırdıktan sonra araştırma konusuna uygun olanları tespit eder (E3.2). Kullanacağı kaynaklara ön yargı, çelişki veya tutarsızlık içeren ifadeleri ortaya çıkartacak sorular sorar. Bu süreçte kaynakları karşılaştırabilir. Aynı konuyla ilgili kaynaklardaki farklı görüşleri belirler. Kaynaklarda yer alan olgu ve görüşleri ayırt eder. Kaynaklardaki bilgilerin güncel bilgileri içerip içermediğini sorgular. Bu sorgulamalar sonucunda topladığı bilgilerin araştırma konusu için yeterliliğine yönelik çıkarımda bulunur. Topladığı bilgilerin sınırlı kalması durumunda farklı kaynaklara başvurarak yeniden bilgi toplar (E3.4). Öğrencilerden kullandığı kaynakların yaptığı araştırmaya katkısını değerlendirmek amacıyla tarihsel kaynak/kanıt analiz formunu doldurmaları istenir. Öğrenciler, araştırmasında kullanacağı bilgileri ana fikir, şahıslar, eserler, mekânlar ve kurumlar bağlamında belirler. Bu bilgileri araştırma raporunda kullanmak amacıyla uygun yerlerde tarih şeridi, harita, tablo, grafik, bilgi görseli şeklinde görsel metinlere dönüştürür (SBAB1.1). Gruplar, ulaşılan bilgilerden hareketle kendi görüşlerini yansıtan yorumları oluşturur (OB2, SDB2.2). İslam, Batı ve Asya medeniyet havzalarının bilim, kültür ve sanat alanlarındaki faaliyetlerinden yola çıkarak o medeniyetin özelliklerine yönelik çıkarım yapabilir (SDB3.3). Gruplar yaptıkları araştırmaları rapora dönüştürür (E3.1). Öğrenciler, araştırma raporunu hazırlarken uygun başlıklar bulur, hazırladığı görselleri metnin içeriğine uygun biçimde kullanır, kaynaklara metin içinde atıf yapar ve kullandığı kaynakları kaynakçada gösterir. Araştırma raporları sunumlarında medeniyetlerle özdeşleşen bilim insanlarını ve onların eserlerini, medeniyetlerin kültürel özelliklerini ve bunların örneklerini, sanat eserlerini ve mimari yapılarını listeler. Bu bağlamda bilim insanlarının başarılarını ve rol modeli olabilecek yönlerini takdir etmenin ve farklı toplumların kültürel değerlerine saygı göstermenin önemini örneklerle açıklar (D5.1, D10.3, SDB2.3). Sunum sonrasında grupların Orta Çağ’daki İslam, Batı ve Asya medeniyet havzalarının bilim, kültür ve sanata etkilerini karşılaştırmaları istenir. İslam medeniyetinin altın çağındaki gelişmelerin insanlığa katkılarını yorumlamaları sağlanır. Araştırma raporları; panel, seminer, bilim şöleni, proje fuarı veya dijital platformlarda (OB2) sunularak paylaşılabilir.

* Öğrencilerin ilk Türk devlet ve topluluklarından Bulgarlar, Kırgızlar, Sabarlar, Hazarlar, Türgişler ve Karluklar hakkında tarihsel araştırma yapmaları sağlanabilir. Ulaştıkları veriler doğrultusunda bu devlet ve toplulukların siyasi, sosyal ve ekonomik özelliklerine ilişkin
karşılaştırmalı bir tablo hazırlamaları istenebilir.
Emevilerin mevali politikası ve hilafetin saltanata dönüşmesi konularına ilişkin genel ağda verilen kaynakları incelemeleri sağlanabilir. Öğrenciler, ulaştıkları bilgilerden yola çıkarak bu politikaların Emeviler açısından avantajlarını ve dezavantajlarını T cetveli üzerinde değerlendirebilir.
Türklerin İslamiyet’i kabulü, Abbasiler Devleti’ndeki rolü ve İslam medeniyetine katkılarına dair tarihsel araştırma yapmaları ve ulaştıkları veriler doğrultusunda konuya ilişkin poster hazırlamaları sağlanabilir.
* Mısır’da ve Hindistan’da kurulan ilk Türk devletlerini araştırarak ulaştıkları bilgileri bir tarih şeridi üzerinde göstermeleri istenebilir.
Öğrencilerden kendini Orta Çağ’da yaşayan bir tüccarın yerine koyarak taşıdığı mallar, kullandığı paralar, yaşadığı tehlikeler ve karşılaştığı kültürel ögelerle ilgili bir gezi yazısı yazmaları istenebilir.
Öğrencilerin İslam medeniyetinin insanlığa katkılarını örneklendirebilmeleri amacıyla İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesine sanal gezi yapmaları istenebilir. Ulaştıkları bilgilerden yola çıkarak tarihsel kaynak/kanıt analiz formunu doldurmaları veya seçtikleri bir nesneyi modellemeleri sağlanabilir.

Öğrencilerden öğretmeni veya arkadaşlarından yardım alarak Orta Çağ’da yaşanan kitlesel göçlere ve öne çıkan devletlere ilişkin önceden hazırlanmış tarih şeridi üzerinde eksik bırakılan bilgileri tamamlamaları istenebilir.
Öğrencilere Orta Çağ’daki ticaret yollarının önem kazandırdığı şehirlere ilişkin özet metinler verilebilir.
İslam, Batı ve Asya medeniyet havzalarının bilim, kültür ve sanat alanlarına dair belgeseller izletilebilir.