Spor Okulları - Çocuklarda Atletik Performans Uygulamaları

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB3.2. Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D3. Çalışkanlık, D8. Mahremiyet, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı

Öğrencilerin hız, denge, koordinasyon gibi kavramları daha önce öğrendikleri; koşma, zıplama, yön değiştirme gibi basit hareketleri yapabildikleri kabul edilir. Ayrıca ısınma, soğuma gibi temel fiziksel aktiviteler hakkında bilgi sahibi oldukları ve bu bilgileri etkinliklerde kullanabilecekleri kabul edilmektedir.

Kapalı ve açık beceri çabukluk testleri uygulanarak öğrencilerin çabukluk performans düzeyleri değerlendirilebilir. Çabukluk ile ilgili kavramların (reaksiyon, yön değiştirme vb.) tespit edilmesi için açık uçlu sorular sorularak öğrencilerin ön değerlendirmesi yapılabilir.

Öğrencilerin bir hedefe hızlı ulaşma, ani karar verme gibi çabukluk gerektiren durumları günlük hayatla ilişkilendirmeleri sağlanabilir. Öğretmen, çabukluğu hız ve denge gibi daha önce öğrenilen kavramlarla somut örnekler üzerinden ilişkilendirerek öğrencilerin çabukluk kavramını anlamalarını kolaylaştırabilir.

ÇAPU.6.1.1.
Çabukluğun performans üzerindeki etkilerini fark ettirmek amacıyla derse bir oyunla başlanabilir. Öğrencilere çabukluk gerektiren bir parkur hazırlanır. Bu çalışma reaksiyon süreleri, hızları ve sonuçları gözlemlenir. Çalışma boyunca zorluk ve kolaylıklar üzerine sorular sorularak öğrencilerin çabukluğun performansa etkisi hakkında düşünmeleri sağlanır (E3.2). "Daha çabuk hareket etmenizin sonuca ulaşmanızda nasıl bir etkisi oldu?", “Davranışınızı nasıl kontrol ettiniz?”, “Bu davranış sizi ve çevrenizi nasıl etkiledi?” vb. sorular ile çabukluğun etkisi üzerine bireysel çözümler yapmaları desteklenir (E3.6, SDB2.1, SDB2.2, OB4). Öğrencilerden çabukluğun spor performansı üzerindeki gözlemlerini sunmaları veya spor yaşantılarındaki deneyimlerine göre değerlendirme yapmaları istenebilir (SDB1.2). Farklı spor branşlarında çabukluk gerektiren hareketler ve bu hareketlerin
performans üzerindeki etkileri anlatılırken öğrencilerin gösterdiği çalışkanlık bu süreçte önemli bir yer tutar (D3.1) 

ÇAPU.6.1.2.
Çabukluk düzeyini ölçmek için çabukluğu değerlendiren bilimsel testler öğrencilere yazılı, görsel ve dijital içeriklerle tanıtılır (OB2, OB4). Uygun bir çabukluk testi seçilir. Değerlendirme için öğrencilerin yaş grubuna uygun makale ve tezlerdeki çabukluk norm değerleri kriter olarak alınabilir (OB7). Seçilen çabukluk testinin protokolü detaylı şekilde açıklanır. Testten önce güvenlik tedbirleri alınır. Bedensel ve mekansal mahremiyetin korunmasına özen gösterilerek ısınma hareketleri yapılır ve güvenli bir alan oluşturulur (BEOSAB10, D8.4).

ÇAPU.6.1.3.
Çabukluğun geliştirilebilmesi için gerekli egzersizleri daha iyi anlatabilmek ve öğrencilere bu kavramı keşfettirebilmek için bir çabukluk antrenman örneği izletilir. İçerik izletildikten sonra çabukluk özelliklerini nasıl geliştirebilecekleri hakkında tartışma yapmaları sağlanır. Bu uygulamalar ile öğrencilere farklı çabukluk egzersiz türlerini deneyimleme fırsatı sunulur (SDB3.2). Çabukluk çalışmaları sırasında dinlenme süreleri dikkatle ayarlanmalı, aralar verilerek öğrencilerin toparlanmasına fırsat tanınmalıdır. Gözlem formundan elde edilen sonuçlar doğrultusunda her öğrenciye başlangıç seviyesine göre bireysel hedefler koyulur. Gelişimlerinin sağlanması için çabukluk egzersiz içeriklerinin kişiye özgü kademeli olarak artırılması sağlanır. Dinlenme aralığının azaltılması, etkinliklerin kapsam ve çeşitliliğinin artırılması gibi kademeli artışlar kişiye veya gruba özgü olarak düzenlenebilir. Etkinliklerin içeriğine denge, koordinasyon gibi farklı fiziksel uygunluk bileşenleri eklenerek öğrencilerin gelişimleri desteklenir ve bu şekilde çabukluk performans gelişiminin artırılması sağlanır. Süreç sonunda çabukluk ile ilgili test uygulanarak öğrencilerin gelişim düzeyleri ölçülür. Önceden yapılan test sonuçlarıyla son test sonuçları karşılaştırılarak her öğrencinin çabukluk egzersizlerinin fiziksel uygunluğuna katkısı değerlendirilir (KB2.10). Bu süreçte öğrencilerin sorumluluk duygusu gelişir ve bireysel değerlendirmeler, grafiksel analizler ve öz değerlendirme araçları ile desteklenir, arttırılması sağlanır (D16.1). Çabukluk becerisi, öğrencilerin motor gelişiminde önemli bir performans göstergesidir ve bu becerinin ölçülmesi gelişim takibine katkı sağlar. Öğrencilerin çabukluk gelişim sürecinin değerlendirilmesi amacıyla bir performans görevi verilebilir.

Denge, esneklik ve koordinasyon egzersizleri kullanılarak çabukluk egzersizlerinin etkinliği artırılabilir. Teknolojiden yararlanılarak interaktif simülasyonlar veya oyun tabanlı uygulamalar kullanılabilir.

Öğrencilere çabukluk testleri ve egzersizleri sırasında ek süre ve tekrar fırsatları sunulabilir, egzersizler parçalara bölünerek yönlendirme yapılabilir. Çabukluk gelişimi, süreç temelli değerlendirme yöntemleriyle izlenip öğrencilerin kendi düzeylerine göre ilerlemelerine olanak tanınır ve performans açısından akranlarına yetişmeleri desteklenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB1.3. Kendini Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB 3.1. Uyum, SDB3.2. Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D3. Çalışkanlık, D10. Mütevazılık

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı

Öğrencilerin daha önce çevikliğin temel kavramlarını (hız, yön değiştirme, denge ve koordinasyon vb.) bildikleri ve temel motor becerileri (koşma, zıplama, durma ve yön değiştirme vb.) uygulayabildikleri kabul edilir. Fiziksel aktivitelerde vücut kontrolü, temel postür bilgisi ve güvenli hareket etme alışkanlıklarının önceden edinilmiş olduğu kabul edilmektedir.

Çeviklik konusuna giriş yapmadan önce öğrencilerin mevcut bilgi ve beceri düzeylerini anlamak için açık uçlu sorular sorulur. Öğrencilere "Çeviklik nedir?" ve "Hangi durumlarda çevikliğe ihtiyaç duyarız?" gibi açık uçlu sorular yöneltilir ve onlardan bunların cevaplarını kartlara yazmaları istenir. Ayrıca basit bir çeviklik parkuru oluşturularak öğrencilerin yön değiştirme, hızlanma ve denge gerektiren hareketler sırasında sergiledikleri performans  gözlemlenir ve bu durum gözlem formlarına kaydedilir. Etkinlik sonrasında öğrencilerden gözlemlerine dayanarak çevikliğin önemine dair bir çıkarımda bulunmaları ve bunu kısaca yazmaları istenir. Öğrencilerin yanıtları ve parkur performansı, öğrenme sürecinin başlangıç noktası olarak değerlendilebilir.

Çeviklik kavramını çabukluk, denge, koordinasyon gibi daha önce öğrenilmiş becerilerle ilişkilendirmek için somut örnekler ve benzerliklerden yararlanılabilir. Bir futbolcu veya basketbolcunun bir müsabakada aniden top sürme yönünü değiştirmesi gibi örneklerle çeviklik kavramının sportif performanstaki önemi ve anlamı ile ilgili bağ kurmaları sağlanabilir.

ÇAPU.6.2.1.
Çevikliğin performans üzerindeki etkilerini çözümlemek için öğrencilerle çevikliğin tanımı yapılır ve çevikliğin günlük hayatta ya da spor branşlarındaki önemi tartışılır (SDB2.1). Çeviklik parkuru düzenlenir; yön değiştirme, geri dönme gibi görevler içeren bu parkurda öğrenciler sırayla performans sergiler ve öğrencilerin süreleri kaydedilir (D3.4). Parkurun ardından “Dönüşleri daha hızlı yapabilseydiniz performansınız nasıl etkilenirdi?”, “Yön değiştirme sırasında hızınızı kontrol etmek neden önemliydi?”, “Parkuru kısa sürede tamamlamak için neler yapılabilir?” gibi sorularla öğrencilerin deneyimlerini analiz etmeleri sağlanır (SDB3.3). Ayrıca çeviklik gerektiren sporlarla ilgili kısa videolar izletilerek çevikliğin performans üzerindeki etkileri açıklanır (OB4). Öğrenciler küçük gruplara ayrılır ve onlardan çevikliğin performans üzerindeki etkilerini farklı açılardan sınıflandırmaları istenir. Ayrıca istasyon tekniği kullanılarak her grubun çevikliği farklı yönleriyle keşfetmesi sağlanabilir (SDB3.1). Farklı spor branşlarında çeviklik gerektiren hareketlerin neler olduğu ve bu branşlarda sporcuya sağladığı avantajların tartışılması sağlanır. Örneğin futbolda ani yön değiştirme, basketbolda savunma hareketleri veya teniste hızlı pozisyon alma gibi durumlar üzerinden öğrencilerden çevikliğin performansa katkılarını yorumlamaları istenir (SDB2.1, SDB3.3).

ÇAPU.6.2.2.
Çevikliğin hangi ölçütlerle değerlendirilebileceği açıklanır. Örneğin “Illinois Çeviklik Testi” veya “T-Testi” gibi çeviklik ölçen bir test seçilir. Seçilen testin protokolüne göre test uygulanır. Örneğin Illinois Çeviklik Testi’nde koniler arasında yön değiştirme ve hızla bitiş noktasına varma süresi kronometre, fotosel vb. ile ölçülebilir. Her öğrencinin bireysel sonucu kayıt altına alınır ve bireysel gelişim dosyasına kaydedilir (OB7). Testler  tamamlandıktan sonra öğrencilerin sonuçları önceden belirlenen ölçütlerle karşılaştırılır.

ÇAPU.6.2.3.
Çevikliğin sportif performansta oyuncuların hızlı pozisyon değiştirmesi, rakibin hareketlerine yanıt vermesi gibi durumlarda nasıl öne çıktığı; spor müsabakalarından örneklerle video, görsel gibi materyallerle desteklenerek gösterilir (OB4). Öğrencilere belirli bir hızda ilerlerken yön değiştirmeleri, zıplayarak farklı konumlara geçmeleri veya dengelerini koruyarak geri çekilmeleri gibi uygulamaların olduğu farklı çeviklik egzersizleri yaptırılır (D3.4, SDB3.1). Bu etkinlete öğrencilerin çevikliğin sportif performanstaki rolünü kavramaları ve açıklamaları sağlanır. Öğrencilere farklı spor branşlarına özgü çeviklik alıştırmaları uygulanır. Tüm çeviklik egzersizlerinde vücudun kontrollü hareketi ve doğru postür sağlanmalı, hareketlerin doğruluğu gözlemlenmeli ve gerektiğinde düzeltmeler yapılmalıdır. Egzersizlerde öğrencilerin kaslarının toparlanması ve kontrolün sürekliliği için dinlenme süreleri dikkatlice ayarlanarak yeterli aralar verilmelidir. Uygun durumlarda hareketlerin hızları artırılır. Öğrencilerden daha hızlı bir tempoda hareket etmeleri ve yön değiştirmeleri istenir. Ek olarak hareket sıklığı artırılarak koniler arasında daha kısa mesafelerde yön değiştirme gibi hızlı tepkiler gerektiren egzersizler yapılır. Çeviklik egzersizlerine denge gerektiren pozisyonlar eklenerek yön değiştirirken tek ayak üzerinde durma veya kısa süreli denge pozisyonları gibi hareketin daha karmaşık düzeye getirilmesi sağlanır (SDB3.1, SDB3.2).
Çeviklik etkinliklerine zamanla hız, denge ve koordinasyon gibi diğer fiziksel uygunluk bileşenleri de eklenerek gelişim süreçleri daha kapsamlı bir şekilde desteklenir. Sürecin sonunda çeviklik ile ilgili testler uygulanarak her öğrencinin gelişim düzeyi ölçülür (E3.7). Başlangıçta alınan ön test ve son testler karşılaştırılarak çeviklik egzersizlerinin fiziksel uygunluğa katkısı değerlendirilir. Öğrencinin kendi sonuçlarını göz önünde bulundurarak ne gibi eklemeler yapması gerektiğini, süreci yönetirken nasıl hissettiğini ve sürecin kendisine sunduğu katkıları ifade etmesi istenir (SDB1.3). Sürecin değerlendirmesi ile ilgili bir performans görevi verilir.

Öğrencilerden kendi çevikliklerini geliştirmeleri için bireysel hedefler belirlemeleri ve bu hedeflere yönelik bir egzersiz planı tasarlamaları istenebilir. Grup çalışmalarıyla farklı spor branşlarında çevikliğin önemini analiz eden bir poster veya sunum hazırlanabilir. Çabukluk, denge, esneklik ve koordinasyon egzersizleri yaşantıda kullanılarak çeviklik egzersizlerinin etkinliği artırılabilir.

Öğrencilere bireysel geri bildirim verilip geliştirilmesi gereken yönlerine ilişkin bireyselleştirilmiş programlarda süreç devam ederken gerekli düzenlemeler yapılabilir. Çeviklik egzersizleri sırasında yeterli dinlenme süreleri tanınarak öğrencilerin kaslarının toparlanması sağlanabilir ve tekrarlarla becerilerin pekiştirilmesi desteklenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB1.3. Kendini Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB3.1. Uyum, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı

Öğrencilerin uyaranlara karşı hızlı ve bilinçli bir şekilde tepki verme becerisine sahip oldukları, refleks ve çeviklik kavramlarını bildikleri kabul edilmektedir.

"Reaksiyon nedir?" ve "Reaksiyonun spor performansındaki önemi nedir?" soruları yöneltilerek öğrencilerin reaksiyon kavramına dair ön bilgilerinin düzeyi belirlenebilir.
"Karşıdan aniden gelen bir araca tepki verme" gibi günlük hayattan örnekler verilerek öğrencilerin benzer durumlara verdikleri yanıtlar ile reaksiyon hızını nasıl yorumladıkları değerlendirilebilir.

Öğrencilere "Karşınıza aniden çıkan bir araca nasıl tepki verirsiniz?”, “Düdük sesiyle koşuya başlayanlar nasıl tepki veriyor?” gibi sorular sorulur. Verilen cevaplar doğrultusunda öğrencilerin reaksiyonu günlük hayat ve spor aktiviteleri ile ilişkilendirerek bağ kurmaları sağlanabilir.

ÇAPU.6.3.1.
Öğrencilere reaksiyon hızının günlük hayat ve spor  performansındaki önemi ile ilgili sorular yöneltilerek konuya giriş yapılır (E1.1). Reaksiyonun bir uyarana verilen bilinçli tepki olduğu ve sporda başarıyı nasıl etkilediği açıklanır. Atletizmde düdük sesiyle koşuya başlama, masa tenisinde rakip vuruşuna hızlı cevap verme gibi örneklerle reaksiyonun farklı spor
dallarındaki kritik rolü üzerinde durulur. Öğrencilerin bu örnekler ışığında reaksiyonun performans üzerindeki etkilerini tartışarak reaksiyonu çözümlemeleri sağlanır (E3.6). Reaksiyon,
uyarının türüne göre (görsel, işitsel, dokunsal) örneklerle sınıflandırılarak öğrencilerle paylaşılır. Müsabaka veya günlük hayattan reaksiyon gerektiren hareketleri sınıflandırma
türüne göre öğrencilerden somut örnekler vermeleri istenir (OB1). Öğrenciler tarafından reaksiyon hızının spor performansındaki önemi yorumlanır. Günlük hayatta aniden karşıdan çıkan bir taşıta reaksiyon vererek hareket etme gibi durumlarla sportif performanslardaki benzerlikler karşılaştırılır. Bu bağlamda öğrenciler tarafından kendi hayatlarından
veya ilgilendikleri spor dallarından örnekler verilerek reaksiyon hızlarının güçlü ve geliştirilmesi gereken yönleri ifade edilir (E3.1, SDB1.2).

ÇAPU.6.3.2.
Cetvel düşürme testi, ışık panosu testi, go/no-go testi, çoklu seçenekli reaksiyon testi, top düşürme testi vb. testler, görseller ve videolar yardımıyla tanıtılır (OB4). Uygulama imkânlarına
göre bu testlerden biri veya birkaçı seçilir ve yaş grubuna uygun bilimsel normlar veya sınıf ortalaması ölçüt olarak belirlenir (OB7). Testlerin uygulanmasından önce öğrenciler; doğru duruş, ısınma ve güvenlik önlemleri hakkında bilgilendirilir. Seçilen reaksiyon testleri öğrenciler tarafından uygulanır. Test sırasında öğrencilerin odaklanma ve doğru duruş pozisyonlarına dikkat etmeleri sağlanır (D16.3). Her öğrencinin bireysel test sonuçları
kaydedilir ve bireysel gelişim dosyalarına eklenir (OB1). Öğrencilerin kendi test sonuçları önceden belirlenmiş ölçütlerle veya sınıf ortalamasıyla karşılaştırılarak reaksiyon seviyeleri değerlendirilir. Reaksiyon süresi yaş grubunun ortalama değerleriyle karşılaştırılarak öğrencilerin güçlü ve geliştirilmesi gereken yönleri belirlenir (OB7). Öğrenciler tarafından test sonuçları analiz edilerek kendi performanslarına dair yargıda bulunulur. Elde edilen veriler doğrultusunda hangi alanlarda gelişim sağlamaları gerektiği ifade edilir ve düzenli çalışmayla bu alanları nasıl geliştirebilecekleri tartışılır (D12.3, SDB1.3). Reaksiyon süresinin sınıf ortalamasının altında olduğu fark edilirse öğrencilerin seviyesini geliştirmek için yeni bir program tasarlanabilir (KB2.13, SDB1.2, SDB3.3).

ÇAPU.6.3.3.
Yazılı, görsel ve dijital materyaller ile reaksiyon egzersiz çeşitleri hakkında bilgilendirme yapılır. Basit, seçici ve kompleks reaksiyonla ilgili örnekler verilerek, reaksiyon egzersizlerinde
dikkat edilecek noktalar açıklanarak çalışma prensiplerinin anlaşılması sağlanır. Öğrencilere bir düdük sesi duyduklarında hızlıca koşmaya başlamaları ya da bir işaretle yön değiştirmeleri gerektiği açıklanır. Öğrencilere farklı reaksiyon uygulamaları yaptırılır. Bu uygulamalarda reaksiyon ile çeviklik, çabukluk ve sürat egzersizleri birleştirilebilir. Reaksiyon egzersizlerinde görsel, işitsel ve dokunsal uyaranların olmasına dikkat edilir. Öğretmen rehberliğinde farklı uyaranlarla öğrencilerin reaksiyon becerilerini deneyimlemeleri sağlanır (SDB3.1). Reaksiyon egzersizlerinde istenen hareket formlarının doğruluğuna dikkat edilmelidir. Öğrencilerin reaksiyon geliştirici egzersizler ile reaksiyon becerilerini pekiştirmesi sağlanır. Bu aşamada öğretmen tarafından her öğrencinin bireysel performansını artırmaya yönelik çeşitli tekrar ve zorluk düzeyine göre değişen egzersizler yaptırılır. Öğretmen ve öğrenciler tarafından hedef reaksiyon süreleri belirlenebilir. Öğrencilerden çalışmaları yaparken özverili ve kararlı olmaları beklenir (D12.3). Reaksiyon geliştirici egzersizler uygulandıktan sonra daha önce yapılan reaksiyon testleri tekrar edilir. Öğrencinin ilk ve son test sonuçları ile gelişim süreci tespit edilerek uygulanan reaksiyon egzersizlerinin etkisi değerlendirilir (KB2.10). Sürecin değerlendirmesi ile ilgili bir performans görevi verilir.

Öğrenciler gruplara ayrılır. Grupların her biri farklı spor branşını seçer. Seçtikleri spor branşının reaksiyon gerektiren durumlarını analiz edebilirler. Örneğin bir öğrenci futbolda kalecilerin reaksiyonunu geliştirmek için bir egzersiz planı hazırlarken bir diğeri masa tenisinde rakibin hamlesine hızlı tepki vermeyi sağlayan teknikler üzerine çalışabilir. Denge, çeviklik, çabukluk, esneklik ve koordinasyon egzersizleri reaksiyon programına dâhil edilerek içerik zenginleştirilebilir.

Öğrencilere akran desteği ile reaksiyon içeren egzersizler uygulatılabilir. Reaksiyon hızını artırmaya yönelik dijital oyunlar ve simülasyonlar ile öğrencilerin ilgileri çekilerek sürece daha aktif katılmaları sağlanabilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.2. Kendini Düzenleme, SDB1.3. Kendini Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D3. Çalışkanlık,

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin hız, çabukluk, çeviklik, koordinasyon, reaksiyon kavramlarını bildikleri ve bunların sportif performanstaki önemi ile ilgili fikir sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilere hızlı hareket ederken vücutlarını nasıl kullandıklarına ilişkin açık uçlu sorular sorularak öğrencilerin konuya dair ön bilgileri değerlendirilebilir.

Günlük hayatta ve spor ortamlarında hızlı hareket ettiklerinde vücutlarında ne tür değişim ve gelişimin meydana geldiği sorulur. Buradan hareketle öğrencilerin sportif performans üzerindeki etkilerini hissettikleri fiziksel tepkiler (kalp atışlarının hızlanması, nefes alışverişinin artması gibi) ve bu tepkilerin performanslarına nasıl etki ettiğini düşünmeleri istenebilir.

ÇAPU.6.4.1.
Öğrencilere hangi spor branşlarında süratin etkili olduğu, hangi sporcuların süratli olmalarıyla tanındığı, süratin performans üzerine nasıl etki ettiği gibi sorular sorularak öğrencilerde merak uyandırılır (E1.1). Verilen yanıtlar doğrultusunda öğrencilerin süratin başarıya etkisini keşfetmeleri beklenir. Öğrencilerin gruplara ayrılarak gözlem yapmaları ve kendi deneyimlerinden örnekler vererek bunu tartışmaları sağlanır (SDB1.1, E3.2). Tartışmalardan elde edilen bilgiler sınıf ortamında paylaşılarak sporcuların süratli olmak için sahip oldukları teknik bilgi, zihinsel odaklanma ve motivasyon gibi psikolojik faktörlerin sürat üzerindeki etkisini çözümlemeleri beklenir (SDB2.2, SDB3.3). Süratin farklı şekillerde nasıl sınıflandırılabileceği sınıf içerisinde tartışılır. Öğrenciler süratin performans (fiziksel, teknik, taktik, psikolojik, sağlık vb.) üzerindeki etkilerini sınıflandırır. Sporcuların süratle ilişkili hareketlerini içeren yazılı, görsel ve dijital eğitici içerikler paylaşılır (bir sprinterin yarış başlangıcı, basketbol oyuncusunun hızlı hücumu). Yazılı, görsel ve dijital eğitici içeriklerden yola çıkılarak öğrencilerin hareketlerin hangi sınıflamaya uygun olduğunu grup içinde tartışmaları sağlanır (OB2, OB4, SDB2.1). Öğrencilerden kendi seçtikleri bir spor branşı için süratin etkilerini sınıflandıran bir sunu hazırlamaları istenir (D3.4). Örneğin basketbolda süratin performansa etkileri için sınıflama yapılır. (Fiziksel: Hızlı koşarak savunmayı geçmek. Teknik: Top sürme sırasında hızlı hareket etmek. Taktik: Rakip savunmanın zayıf yönüne hızlıca yönelmek. Psikolojik: Rakip üzerinde baskı yaratmak vb.). Öğrencilerden süratin performans üzerindeki olası etkileri hakkında çıkarımlarda bulunmaları istenir. Sürat becerisinin bir sporcuya ne tür avantajlar sağladığı ve hangi durumlarda öne çıktığı hakkındaki düşüncelerini paylaşmaları istenir (SDB1.2, SDB3.3). Öğretmen, öğrencilerin yaptığı yorumlar ve sorduğu sorular üzerinden geri bildirim verir (E3.8). Konuya yönelik tartışmalarla öğrencilerin kavramları daha iyi anlamaları sağlanır.

ÇAPU.6.4.2.
Süratin farklı testlerle ölçülebildiği ve spor branşlarına göre değişebileceği açıklanır. Sürat ile ilgili testlerden 20-30-40 metre gibi sprint testlerinden bir veya birkaç tanesi seçilir. Bu becerilere ilişkin temel ölçütler belirlenir. Ölçütleri belirlemede seçilen testin ortalaması veya bilimsel çalışmalar kullanılabilir. Öğrencilerin sürat sonuçları kaydedilir. Öğrencilere test uygulamaları sırasında farklı görevler verilerek uygulamalarda etkin rol almaları sağlanır (D3.4). Testler yapılırken test protokollerine uymanın önemi ve bu testlerin performansı ölçme ve geliştirmede nasıl kullanıldığı ile ilgili açıklamalarda bulunulur. Öğrencilere yaş, gelişim ve cinsiyetlerine uygun olan ölçütler açıklanır. Öğrencilerin test sonuçlarının kaydedileceği portfolyo dosyası ve gözlem raporları hazırlanabilir. Öğrencilerin test sonuçları belirlenen ölçütlerle kıyaslanarak öğrencilerin performans düzeyleri
değerlendirilir. Örnek olarak 12 yaşındaki bir öğrencinin sürat süresinin literatürdeki 12 yaş grubu ortalamalarıyla karşılaştırılması sağlanabilir. Öğrenciler test sonuçlarını belirlenen ölçütlerle karşılaştırdıktan sonra her bir öğrenciden kendi performansı hakkında yargıda bulunması istenir. Öğrencilerin bu karşılaştırmalar sonucunda güçlü ve geliştirilmesi gerektiren yönlerini tanımlamaları sağlanır (SDB1.2, SDB1.3). Örneğin bir öğrenci, sürat testinde yaş ortalamasının üzerinde bir sonuç aldıysa hız konusunda güçlü olduğunu fark eder ve bunu desteklemek için öneriler alır. Her öğrenci, kendi performansı hakkında yargılarda bulunarak hangi becerilerde ilerlemesi gerektiğini belirler ve bu yargılar doğrultusunda öğretmeni ile kişisel gelişim hedefleri oluşturabilir.

ÇAPU.6.4.3.
Sürat egzersizlerinin ne olduğu ve hangi kas gruplarını çalıştırdığı konusunda bilgi verilir. Kısa mesafe hız koşuları (20 m), diz çekme, aralıklı (interval) koşular, adım frekansı çalışmaları gibi egzersizlerin isimleri ve vücut üzerindeki etkileri açıklanır. Örneğin sprint egzersizlerinin hız kazanmada, yüksek diz çekmenin patlayıcı güç gelişiminde etkili olduğu açıklanır. Her bir egzersizin neden yapıldığı, tekrarlar arası dinlenmenin nasıl olması gerektiği gibi somut açıklamalar yapılabilir (E3.2). Öğrencilere somut örnekler verilerek süratin sportif performans üzerindeki etkilerinin tartışılması sağlanır. Bu sayede öğrencilerin sürat egzersizlerinin fiziksel uygunluğu sağlama ve sportif performans üzerindeki etkilerini algılamaları ve bu egzersizlerin önemini fark etmeleri sağlanır (E3.1). Kullanılacak olan sürat egzersizleri yazılı, görsel ve dijital eğitici içerikler, bilgi kartları, resim vb. ile tanıtılır (OB4). Kısa sprintler, dur-kalklar, koordinasyon merdiveni, hafif sıçrama ve patlayıcı kuvvet çalışmalarını içeren hız geliştirici etkinlikler uygulanır. Reaksiyon geliştirme amaçlı hız koşuları (sprintler), değişen arazi koşullarına uygun koşu egzersizleri (fartlek) ve topla hız ve koordinasyon oyunları gibi eğlenceli ve dikkat gerektiren egzersizlerle egzersizler desteklenebilir. Hareketlerin doğru formda uygulanması konusunda öğrencilere geri bildirim verilmelidir. Öğretmen, öğrencilerin sürat becerilerini geliştirmek için bir planlama yapar. Bu planlamanın içeriğinin kapsam, yoğunluk ve şiddeti öğrencinin yaş, gelişim ve bireysel özelliklerine göre yapılandırılmalıdır. Fiziksel uygunluğu geliştirmek için bireysel farkların dikkate alınması ve egzersizlerin planlı yapılması gerektiği konusunda öğrencilerin dikkati çekilmelidir. Derslerde sürat egzersizi için hazırlanan program, bu planlamaya göre uygulanır (D3.2). Sürecin sonunda sürat ile ilgili test uygulanır. Ünitenin başında uygulanan sürat testi sonuçları ile son testler arasındaki gelişimin değerlendirmesi yapılır. Öğrenciler ve öğretmen sürat gelişimlerini tartışır (SDB1.2). Sürat gelişimlerinin değerlendirilmesi amacıyla bir performans görevi verilebilir.

Denge, çeviklik, çabukluk, esneklik ve koordinasyon egzersizleri yaşantıda kullanılarak sürat egzersizlerinin etkinliği artırılabilir. Profesyonel sporcuların sürat antrenmanlarına ilişkin yazılı, görsel ve eğitici içerikler paylaşılabilir. Öğrencilerin haftalık ilerlemelerini takip etmek için performans günlüğü tutulabilir.

Öğrencilerin seviyelerine uygun kademeli hedefler belirlenebilir. Her test sonunda gelişimi destekleyici geri bildirim verilebilir. Bire bir rehberlik sağlanarak bireysel programlar öğrencinin süratinin geliştirmesi gereken yönlerine göre düzenlenebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.3. Kendini Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D3. Çalışkanlık, D10. Mütevazılık, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı

Öğrencilerin önceki öğrenme yaşantılarına dayanarak kuvvetin tanımını bildikleri kabul edilmektedir.

Kuvvet, kuvvetin yönü, kuvvetin birimi gibi kavramları tanımlamaları istenerek öğrencilerin ön bilgileri tespit edilebilir.

Öğrencilerin günlük hayatlarında kuvvet kavramlarına ilişkin örnekler vermeleri istenebilir. Futbolda patlayıcı kuvvetin sprint, şut ve hava toplarında üstünlük sağladığı; kuvvette dayanıklılığın uzun süreli maç performansını desteklediği gibi örneklerle kuvvet ve sportif performans arasında ilişki kurulabilir.

ÇAPU.7.1.1.
Sporda kuvvet kavramı yazılı, görsel ve dijital materyaller kullanılarak öğrencilere açıklanır. Öğrencilerin kuvvetin sporda nasıl işlediğini açıklamaları ve kendi kuvvet tanımlarını yapmaları sağlanır. Öğrencilere kuvvet hakkında “Ne?”, “Nerede?”, “Ne zaman?”, “Nasıl?”, “Neden?” ve “Kim?” soruları sorulur. “Kuvvet nedir ve nasıl ortaya çıkar?”, “Futbolda kuvvet nerede etkisini gösterir?”, “Topa vurulduğunda top neden hızlanır?” gibi sorularla öğrencilerin kuvvetin spor aktivitelerindeki rolünü sorgulamaları sağlanır (E1.1). Bu tür sorular ile öğrencilerin kuvveti yalnızca fiziksel bir terim olarak değil spor ve günlük hareketlerde gözlemleyebilecekleri bir olgu olarak anlamaları sağlanır. Öğrencilerden kuvvet ile alakalı yazılı, görsel ve dijital kaynaklardan araştırma yapmaları istenir (D3.3, D16.3, OB1, OB2 ). Bu süreçte öğrencilerin kuvvetin kavramları ve türleri (genel kuvvet, özel kuvvet, maksimal kuvvet, çabuk kuvvet, kuvvet dayanıklılığı vb.) hakkında bilgi toplamaları sağlanır. Öğrencilerden kuvvet ile ilgili topladıkları bilgilerin doğruluğunu değerlendirmeleri istenir. Örneğin kas kuvveti, patlayıcı kuvvet, dayanıklılık kuvveti gibi kuvvet kavramları hakkında toplanan bilgilerin güvenilir kaynaklarla karşılaştırılması yapılır. Öğrencilerin kurmuş olduğu ilişkiler, değerlendirmeler ve topladıkları bilgilerin doğruluğu üzerine tartışma ortamı oluşturulur ve öğrencilere geri bildirim verilir (E3.4). Öğrencilerden edindikleri bilgiler ışığında spor
aktivitelerinde kuvvetle ilgili çıkarımlar yapmaları, farklı spor branşları ile ilgili değerlendirmelerde bulunmaları istenir. Öğrencilerin kuvvet türleri ile spor dallarındaki uygulama alanları arasında ilişkiler kurmaları sağlanır. Öğrencilerden kuvvetin spor ve fiziksel aktivitelerdeki etkileri üzerine çıkarımlarda bulunmaları istenir (E3.1). Öğrencilerin kavramlarla ilgili bireysel gözlemlerini gözlemlerini ve çıkarımlarını yazılı veya sözlü olarak ifade edebilecekleri performans görevleri verilebilir. Bu performans görevinde ülkemizde kuvvet gerektiren spor branşlarında başarı göstermiş sporcuların yer alması istenebilir (D19.2).

ÇAPU.7.1.2.
Öğrencilere "Sabitleme (stabilizasyon)" ve "Hareket Aralığı (mobilizasyon)" kavramları, vücut dengesi ve hareket özgürlüğü bağlamında açıklanır. Kavramlar açıklandıktan sonra spor ortamında sabitleme ve hareket aralığı arasındaki farkı anlamalarına yardımcı olacak örnekler sunulur. Yoga pozunda dengede durmak için omurga ve bacakları sabitleme veya bir futbolcunun bacak kaslarını geniş bir hareket aralığı sağlaması gibi örnekler verilir. Öğrencilerin bu tür örneklerle sabitleme ve hareket aralığının vücut hareketlerinde nasıl işlediğini gözlemlemeleri sağlanır (OB1). Öğrencilerden süreç sonunda hareket aralığı ve sabitleme hareketlerinin özelliklerini belirlemeleri istenir. Öğrencilere sabitleme ve hareket aralığı hareketlerinin ortak özellikleri sorulur (E1.1). İki kavramın benzerliklerini listelemeleri sağlanır. Öğrencilerden sabitleme ve hareket aralığı kavramlarını spor aktiviteleri veya günlük hayat aktiviteleri üzerinden karşılaştırarak kendi gözlemlerini yazmaları istenir (E3.4). "Sabitleme bir pozisyonu korurken nasıl daha geniş hareket alanı sağlar?" veya "Bir ağırlık kaldırırken sabitlemeye neden ihtiyaç duyarız?" gibi sorularla kavramların uygulama alanları sorulur. Bu iki kavramın sportif performanstaki ortak faydalarını ifade etmeleri istenir (E3.1, SDB1.1). Öğrencilerden sabitleme ve hareket aralığı arasındaki farkları ve her birinin vücut üzerindeki etkilerini araştırmaları istenir (D3.3, OB1). Bu süreçte öğrencilerin sabitleme ve hareket aralığının farklı spor dallarındaki rollerini ve performansa etkilerini inceleyerek bu iki hareket türünün fiziksel performans açısından farklı olan özelliklerini ifade etmeleri sağlanır (OB1).

ÇAPU.7.1.3.
Öğrencilerden kuvvet düzeyini ölçmek için kullanılacak testlerin belirlenmesi sürecine katılmaları istenir. Bu bölümde kullanılacak testlerin özellikleri ve neyi ölçtüğü tanıtılır. Öğrencilerle kuvvet testleri için ölçütler belirlenir. El kavrama, plank dayanıklılık, dikey sıçrama vb. testlerin yaş grubu ve gelişim düzeylerine uygun değerleri kriter olarak belirlenir (OB7.). Testler yapılmadan önce yaralanma riskini azaltmak için test protokollerine uyulması ve tedbirler alınması sağlanır (BEOSAB10). Öğretmen rehberliğinde kendi kuvvet düzeylerini ölçmek için belirlenen testler öğrencilere uygulanır. Kaydedilen veriler portfolyo ve performans raporlarına kaydedilebilir (OB7). Bu süreçte öğrencinin kendi sonuçları belirlenen ölçütlere göre kıyaslanarak kuvvet seviyeleri karşılaştırılır (SDB1.3). Örneğin bir öğrencinin dikey sıçrama testinde belirlenen ölçüte ulaştığında alt vücut kuvvetinin yaş grubu seviyesinde olup olmadığı değerlendirilebilir. Öğrencilerden karşılaştırma süreci sonunda geliştirmeleri gereken yönlerini fark etmeleri beklenir (D10.1). Örneğin el kavrama kuvveti ortalama değerin altında olan bir öğrencinin bu kuvvetini artırma gerekliliğini anlaması sağlanabilir.
Öğrencilerin test sonuçlarını analiz ettikten sonra geliştirmeleri gereken yönlerini belirlemeleri sağlanır (D3.2, OB7, SDB3.3).

Öğrencilerden bir futbolcu ile bir basketbolcunun kuvvet kullanımını kıyaslayarak kuvvet türlerinin (maksimal kuvvet, patlayıcı kuvvet, dayanıklılık kuvveti) sporda nasıl etkili olduğunu analiz etmeleri istenebilir. Öğrencilerden farklı spor dallarında kuvvet geliştirmek amacıyla antrenman programlarını inceleyerek programlar arasındaki farklılıkları tespit etmeleri istenebilir.

Öğrencilere kuvvetin temel kavramlarını daha ayrıntılı bir şekilde açıklamak için çeşitli görseller, videolar ve grafikler kullanılabilir. Öğrencilerin kuvvetle ilgili kavramları daha kolay öğrenebilmeleri için farklı düzeylere göre
uyarlanmış destek materyalleri hazırlanabilir. Örneğin kavramları bilmeyen veya anlamakta zorluk çeken öğrenciler için kuvvet ile ilgili basit görsel kartlar, kuvvet türlerinin tanımları ve günlük hayattan örnekler sunulabilir.

SDB2.2. İş Birliği, SDB3.1. Uyum, SDB3.2. Esneklik

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D8. Mahremiyet, D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı

Öğrencilerin kuvvet ile ilgili hareket aralığı, sabitleme, özel ve genel kuvvet, patlayıcı kuvvet, kuvvet ve performans ilişkisi gibi kavramları bildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilere fiziksel uygunlukla ilgili mevcut bilgilerini ortaya çıkarabilmek için açık uçlu sorular sorulabilir.
Öğrencilere basit bir sabitleme veya hareket aralığı ile ilgili hızlı uygulama görevi verilerek öğrencilerin vücut postürleri ve dayanıklılık düzeylerini soru cevap yöntemiyle fark etmeleri sağlanır. Kuvvet türlerinin fiziksel uygunluk üzerindeki etkilerine dair sorular sorularak öğrencilerin temel kabullerine yönelik öğrenme durumları değerlendirilebilir.

Hareket aralığı, sabitleme, patlayıcı kuvvet gibi parametrelerin sportif performansa etkisinin örneklendirilmesi sağlanabilir. Örneğin bir voleybolcunun omuz hareket aralığının smaç hareketindeki öneminden bahsedilebilir. Günlük hayatta ağır bir eşyanın nasıl taşınması gerektiği veya yere düşen bir nesnenin nasıl alınması gerektiği sorularak öğrencilerin vücut farkındalığı ile bağ kurmaları sağlanabilir.

ÇAPU.7.2.1.
Sabitleme hareketlerinin önemi vurgulanarak buna dikkat çekilir (E1.1). Sabitleme (stabilizasyon) egzersizleri ile vücut stabilizasyonunu güçlendirmenin kas dayanıklılığını artırma ve temel denge becerilerini geliştirmedeki öneminden bahsedilir. Sabitleme hareket örnekleri öğretmen tarafından gösterilir. Öğrencilerin plank (düz vücut pozisyonu), köprü (glute bridge), yan plank (yan düz vücut pozisyonu) gibi sabitleme egzersizlerini açıklamaları sağlanır. Her hareketin uygulama tekniği detaylandırılarak plank pozisyonunda kalçanın aşağı veya yukarı kaymaması, yan plankta omuz hizasının korunması, köprüde belin bükülmemesi gibi önemli noktalara dikkat çekilerek öğrencilerin bu hareketleri uygulamaları sağlanır. Bu hareketler uygulanırken kişi mahremiyetine özen gösterilir (D8.1, E3.2). Öğrenciler gösterilen hareketleri tekrar ederken her birinin hareketleri doğru formda yapıp yapılmadığı kontrol listesiyle gözlemlenir. Sabitleme egzersizlerinin daha etkili olması adına öğrencilerin pozisyonlarını düzenlemeleri konusunda rehberlik edilir. Her hareketin doğru formunun korunmasına özen gösterilirken hareketler denge topu, direnç bandı, dambıl gibi ekipmanlar kullanılarak aşamalı olarak zorlaştırılır (SDB3.1, SDB3.2). Öğrencilerin eşli çalışarak birbirlerini gözlemlemeleri sağlanır ve doğru teknikler hakkında geri bildirimler verilir (D4.1, SDB2.2). Ayrıca hareketleri pekiştirmek amacıyla öğrencilerin seri hâlde, akıcı bir sırayla egzersizleri yapmaları sağlanır. Her hafta tekrar süresini veya zorluk seviyesini artırarak öğrencilerin sabitleme hareketlerinde gelişim göstermelerine dikkat edilir (D12.3, E1.3). Öğrencilerin gelişimlerini takip edebilmeleri amacıyla belirli hedefler koyulur. Her öğrencinin plank pozisyonunda kalma süresini 30 saniyeden 1 dakikaya çıkarmak, yan plankta denge süresini 15 saniyeden 30 saniyeye artırmak, dört ayak pozisyonunda karşı kol ve bacak kaldırma (bird dog) hareketinde daha uzun süre stabil kalabilmek veya denge topu üzerinde köprü (bridge on stability ball) hareketinde stabil duruşu sağlamak gibi ölçülebilir hedeflere ulaşmaya çalışması sağlanır (D3.1, SDB3.1). Öğrencilerin belirledikleri hedefler doğrultusunda öğretmen yardımı ile program hazırlamaları ve bu programın öğrenciler tarafından uygulanması sağlanır (D3.2). Sonraki haftalarda tekrar ölçüm yapılarak kendi gelişimleri değerlendirilir. Öğrencilerin her bir hareket için belirlenen ölçütlere ulaşıp ulaşmadığı bireysel olarak değerlendirilir ve gelişimleri dereceli gözlem formu ile takip edilir. Öğrenciler tarafından öz değerlendirme yapılarak hangi egzersizlerde zorlandıkları ve gelişim gösterdikleri ile ilgili çıkarımlarda bulunulur (KB2.10, SDB1.2). Süreç sonunda öğrencilerin sabitleme hareketleri ile fiziksel uygunluğu geliştirmeleri beklenir.

ÇAPU.7.2.2.
Mobilizasyon (hareket aralığı) egzersizlerinin vücut esnekliğini geliştirmedeki önemi vurgulanır (E1.1). Hareket aralığı egzersizlerinin temel teknikleri açıklanır ve her bir hareketin doğru formda yapılması gerektiği vurgulanır. Omuz mobilizasyonu, kalça esnetmesi, diz esnetmesi, omurga mobilizasyonu gibi egzersizleri doğru formda yapabilmek için öğretmenin yönlendirmelerini takip etmeleri sağlanır. Öğretmenin hareket aralığı egzersizlerinin teorik yönlerini açıklayan bir rehber olması beklenir. Öğretmen tarafından hareketlerin fizyolojik etkileri görseller, videolar ve interaktif sunumlarla açıklanırken öğrencilerin günlük hayatta hareket aralığının önemini tartışarak daha iyi anlamaya çalışmaları sağlanır (OB4, OB2). Bu aşamada aktif katılımın sağlanması amacıyla öğrencilere açık uçlu sorular yöneltilir ve öğrencilerden fikirlerini paylaşmaları istenir (D3.4, SDB2.1, SDB2.2). Öğrencilerin öğretmen rehberliğinde yapılan bireysel ve grup etkinlikleri sırasında hareket aralığı egzersizlerini uygulamaları sağlanır (D3.2). Öğretmen tarafından her bir egzersiz hareketi gösterilir ve öğrencilerden doğru bir şekilde bu hareketleri tekrarlamaları beklenir. Omuz, kol, diz, kalça ve omurga gibi bölgeleri hedef alan egzersizler gerçekleştirilirken öğrencilerin teknikleri gözlemlenir ve gerekli düzeltmeler yapılır (E1.3). Çalışmalar sırasında öğrencilerin birbirlerine destek olmaları, egzersizleri daha etkili bir şekilde öğrenmeleri ve uygulamaları sağlanır (D4.1). Öğrenciler tarafından öğretmen rehberliğinde düzenli bir egzersiz programı oluşturulur ve bu programla hareket aralığı geliştirilerek fiziksel uygunlukların geliştirilmesi hedeflenir (SDB1.2). Öğretmen tarafından öğrencilerin gelişimlerini değerlendirmek için hareket aralığı ölçümleri
yapılır. Öğrencilerin hareketlerini kaydetmek için takip çizelgeleri kullanılır ve bu süreçte bireysel gelişimleri gözlemlenerek öz değerlendirme yapılır (OB7, SDB1.2). Değerlendirme sonuçları grup içinde tartışılarak öğrencilerin gelişimleriyle ilgili somut geri bildirimler alınır ve hareket aralığının geliştirilmesi için daha bilinçli bir yaklaşım kazandırılır (SDB2.2).

ÇAPU.7.2.3.
Öğretmen tarafından çömelme, şınav, merkez (core) bölge egzersizi ve farklı yönlere adımlama gibi egzersiz isimleri ve bu egzersizlerin hangi kas gruplarını çalıştırdığı açıklanır. Squat hareketinin bacak ve kalça kaslarını güçlendirdiği; şınavın ise göğüs, omuz ve kol kasları üzerinde etkili olduğu gibi örnekler verilir (KB2.5). Hareketlerin uygulama şekilleri gösterilirken öğrencilerden egzersizin hangi kasları çalıştırdığına dair açıklamalar yapmaları istenir (OB1). Her bir egzersiz detaylı olarak gösterildikten sonra öğrencilerden bu hareketleri doğru
teknikle yapmaları istenir. Örneğin squat sırasında dizlerin ayak hizasında kalması, belin düz tutulması ve vücut ağırlığının topuklarda olması gerektiği gibi dikkat edilecek noktalar vurgulanır. Hareketlerde farklı bölgeleri çalıştıran farklı hareket türlerine dikkat edilir. Bu sırada öğretmen tarafından gözlem yapılır ve hareketlerin doğru formda yapılması için bireysel geri bildirimlerde bulunulur. Gösterilen hareketlerin doğru formunu pekiştirmek için her hareket kalıbında dikkat edilecek noktaları içeren hususlar yazılı veya görsel olarak
öğrencilere verilebilir (OB4). Öğretmen rehberliğinde her öğrencinin kendine uygun bireysel hedefleri belirlenir (SDB1.2). Örneğin bir öğrenci başlangıç seviyesinde sadece 8 squat yapabiliyorken öğretmenin yardımıyla tekrar sayısını aşamalı olarak 15'e çıkarması hedeflenebilir (D3.2). Her öğrencinin bu ölçütlere ulaşması için bireysel gelişim planları hazırlanır. Haftalık gözlemlerle öğrencilerin squat hareketinde form ve kuvvet gelişimleri ölçülür. Ölçütler yalnızca tekrar sayısını artırmakla değil hareketin teknik doğruluğu ve güvenliğini sağlamak amacıyla düzenlenir. Farklı hareketler için farklı ölçütler koyulabilir. Her öğrencinin gelişimi bireysel geri bildirimlerle değerlendirilir. Öğrencilerden süreç sonunda belirli egzersizlerde koydukları hedeflere ulaşmaları ve fiziksel uygunluk ölçütlerini karşılaştırarak geliştirmeleri beklenir.

ÇAPU.7.2.4.
Yazılı, görsel ve dijital kaynaklardan faydalanarak patlayıcı kuvvetin kasların kısa sürede maksimum güç üretebilme yeteneği olduğu merak uyandırıcı örneklerle sunulur (E1.1). Bu tür kuvvetin, kasların hızlı bir şekilde harekete geçip yüksek bir enerji patlaması ile tepki vermesini sağladığı ve özellikle ani, hızlı ve güçlü hareketlerin gerektiği durumlarda kullanıldığı açıklanır. Bir basketbolcunun potaya uzanması ya da voleybolcunun smaç yapabilmesi gibi örneklerle patlayıcı kuvvetin öneminden bahsedilir. Sıçrama (pliometrik), şınav, sağlık topu ve farklı materyallerle yapılan patlayıcılık egzersizleri açıklanır. Bu antrenmanlarda kullanılabilecek görseller öğretmen tarafından verilir (OB4). Çocuklar için uygun patlayıcı kuvvet egzersiz planının alt ve üst bölgeyi çalıştıracak güvenli ve kontrollü hareketlerden oluşmasına dikkat edilmelidir. Egzersizlerden önce hafif koşu ve esneme ile ısınma yapılmasına önem verilmelidir. Alt bölge için başlangıç düzey sıçramalar (pogo), kutu atlama, ileri atlayış gibi hareketler gösterilir. Vücudun üst bölgesi için de sağlık topu ile ilgili hareketler gösterilebilir. Bu egzersizlerde hareketin doğru formda yapılmasının hem güvenlik hem de verim açısından kritik öneme sahip olduğu vurgulanmalıdır. Yanlış formun sakatlanma riskini artırabileceği ve hedef kas gruplarının doğru çalışmasını engelleyebileceği açıklanmalıdır. Yaş ve gelişim düzeyine göre farklı hareketlerin öğretilmesi ve uygulanmasına dikkat edilir (BEOSAB10). Öğrencilerin patlayıcı kuvvet gelişimlerini gözlemlemek ve hedeflenen performans ölçütlerine ulaşmalarını sağlamak amacıyla ölçütler belirlenir ve süreç boyunca gelişimleri izlenir. Yaş ve fiziksel gelişim düzeyine uygun olarak her öğrenci için bireysel hedefler konulur. Hedefler "…cm yüksekliğindeki bir kutuya çıkabilmek", "Sağlık topunu en az ... metre mesafeye fırlatabilmek" gibi ulaşılabilir ve gözlemlenebilir olmalıdır. Bu ölçütler sadece performansla ilgili olmayabilir, hareketin doğru formda yapılması ile ilgili ölçütler de konulabilir. Süreç sonunda patlayıcı kuvvet egzersizleri ile fiziksel uygunluğun gelişimi sağlanır. Sürecin değerlendirilmesi ile ilgili bir performans görevi verilir.

Egzersizler çeşitli kas gruplarını kapsayacak şekilde çeşitlendirilebilir. Farklı ekipmanlarla (denge topu, direnç bandı, ağırlık ekipmanları vb.) farklı hareketler yapılabilir. Şiddet ve tekrar sayıları artırılabilir. Squat hareketinde ağırlık kullanılarak bacak kasları daha yoğun çalıştırılır, plank sırasında denge topu kullanılarak merkez bölge kaslarının dengede kalma yeteneği artırılabilir.

Patlayıcı kuvvet egzersizleriyle fiziksel uygunluğun geliştirilmesi için tekrar sayısı az parkurlar hazırlanabilir. Öğrenme merkezleri kurularak öğrencinin ihtiyaç duyduğu merkezde akran desteği ile çalışması sağlanabilir.

Öğrencilerle küçük hedefler belirlenerek ilerleme düzeyleri takip edilebilir. Patlayıcı kuvvet egzersizlerini anlatan ve fiziksel uygunlukla ilgili görsellerden faydalanılabilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık),. SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D12. Sabır, D13. Sağlıklı Yaşam

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin beden eğitimi, sporun temelleri ve fen bilimleri derslerinden enerji sistemleri hakkında temel bilgileri olduğu kabul edilmektedir.

Öğrencilere "Dayanıklılık denildiğinde aklınıza neler geliyor?" veya "Bir maraton koşucusunun uzun süre koşabilmesi ile bir hız koşucusunun kısa süreli koşabilmesi arasında nasıl bir performans farkı olabilir?" gibi sorular yöneltilerek öğrencilerin konuya dair ön bilgi düzeyleri değerlendirilebilir.

Futbol oyuncusunun maç boyunca enerjisini dengeli kullanması veya maraton koşucusunun hızını koruması gibi somut örneklerle dayanıklılığın performansı nasıl iyileştirdiği vurgulanır." Oksijenin rolü nedir?", "Neden uzun süreli aktiviteler bu kadar önemlidir?", "Kısa süreli ve yüksek yoğunluklu aktivitelerde vücut nasıl bir enerji üretir?" gibi sorular sorularak dayanıklılık performansı ile fen bilimleri dersi ilişkilendirilir. Ayrıca dayanıklılığın günlük
hayatta ve sporda nasıl kullanıldığını ifade etmeleri istenerek öğrencilerin öğrendikleri bilgiyi gerçek hayatla ilişkilendirmeleri sağlanır. Beden eğitimi ve sporun temelleri dersinde dayanıklılık kavramı ve türlerine yönelik öğrendikleri ile ilgili tartışma ortamı oluşturularak öğrencilerin dayanıklılık kavramı ile bağ kurmaları sağlanabilir.

ÇAPU.8.1.1.
Öğrencilerin dayanıklılık performansını deneyimleyecekleri koşu parkuru, ip atlama ve merdiven gibi etkinliklere katılmaları sağlanır. Öğrencilerden kendi deneyimlerinden yola çıkarak dayanıklılığın önemini gösteren somut örnekler vermeleri istenir (SDB1.1). Bu örneklerle dayanıklılığın yorgunluk direncini artırmadaki performansını nasıl geliştireceği vurgulanır. Dayanıklılığı destekleyen ve dayanıklılığın oluşmasında etkili olan unsurlar yazılı, görsel ve dijital kaynaklar kullanılarak açıklanır. "Oksijen kaslarınızın uzun süre çalışabilmesi için gerekli enerjiyi sağlar.", "Eğer vücudunuz yeterince oksijen taşımıyorsa çabuk yorulursunuz." gibi açıklamalar yapılabilir. Bu noktada triatlon, bisiklet kullanma, açık denizde yüzme gibi örnekler verilebilir. Yavaş tempoda ama uzun süre boyunca pedal çevirmek, kulaç atmak gibi kavramlardan bahsedilerek öğrencilerin dayanıklılığın spor
performansındaki önemini çözümlemesi sağlanır (E3.2). Süreç sonunda öğrenciler boşluk doldurma, doğru yanlış ve kısa cevaplı testler gibi teknikler ile değerlendirilebilir. Öğrencilerden “Bir aktiviteyi uzun süreli ve kısa süreli yoğun bir çaba göstererek yapmak arasında nasıl bir fark vardır?”, Bu tür uzun süreli çalışmalarda öğrencilerin sabır göstermesi, hem fiziksel hem zihinsel gelişim açısından önemlidir (D12.3). "Oksijenli ve oksijensiz egzersiz yapmanın arasındaki farklar nedir?’’ gibi sorularla aerobik ve anaerobik dayanıklılık türleri ile ilgili çıkarımlarda bulunmaları istenir (KB2.10). Öğrencilere dayanıklılık türlerini daha iyi anlamalarını sağlamak için dayanıklılığın farklı durumlarda nasıl ortaya çıktığını gösteren yazılı, görsel ve dijital kaynaklardan örnekler sunulur (OB2, OB4). Öğrencilere yapmış olduğu çıkarımlar doğrultusunda aerobik ve anaerobik dayanıklılığın hangisinin daha baskın olarak kullanıldığı sorulur ve öğrencilerden sınıflandırma yapmaları istenir. Dayanıklılığın sporda nasıl bir rol oynadığını somut örnekler vererek ifade etmeleri istenir. Bu süreçte öğrencilerin sağlıklı yaşam bilinci kazanması, dayanıklılığın spor performansı üzerindeki etkilerini daha iyi kavramalarına yardımcı olur (D13.4). Somut örnekler düşün-eşleş-paylaş yöntemi kullanılarak verilebilir. Dayanıklılığın spor performansı üzerindeki etkileri öğrenciler tarafından yorumlanır (SDB2.1, SDB2.2).
Sporcularda dayanıklılığı geliştirme yöntemlerine yönelik bir araştırma çalışmasını içeren performans görevi verilebilir.

Dayanıklılık kavramını pekiştirmek için aerobik ve anaerobik dayanıklılık türlerini deneyimleyebilecekleri
fiziksel aktiviteler öğrenciler tarafından planlanabilir. Uzun süreli yürüyüş veya hafif koşu gibi düşük yoğunluklu aktivitelerin aerobik dayanıklılığı sağladığını, kısa süreli sprintler ve patlayıcı sıçramaların ise anaerobik dayanıklılığı etkilediğini anlamaları sağlanır. Öğrencilerin farklı egzersiz türlerine göre kendi nabızlarını veya nefes alışverişlerini gözlemleyerek fiziksel durumlarını kayıt altına almaları sağlanabilir. Öğrencilere aerobik ve anaerobik türlerine yönelik bilgi kartları, kontrol listeleri hazırlama vb. ödevler verilebilir.

Dayanıklılık türleri açıklanırken yazılı, görsel ve dijital materyaller kullanılması ile öğrencilerin kavramları görselleştirmesi sağlanabilir. Anlaşılmayan noktaların paylaşılabileceği bir tartışma ortamı oluşturularak öğrenciler akran desteğine teşvik edilebilir. Öğrenci seviyelerine uygun programlar hazırlanarak öğrencilerin ilgili çalışmalara katılımları sağlanabilir.

SDB1.2. Öz Düzenleme, SDB1.3. Kendini Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB3.1. Uyum, SDB3.2. Esneklik

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır, D13. Sağlıklı Yaşam

OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin dayanıklılık kavramını ve türlerini bildikleri, beden eğitimi ve sporun temelleri dersinde dayanıklılık kavramını öğrendikleri kabul edilmektedir.

"Aerobik egzersizler hakkında ne biliyorsunuz?" veya "Hangi fiziksel aktivitelerin dayanıklılığı artırabileceğini düşünüyorsunuz?" gibi açık uçlu sorular sorularak öğrencilerin farkındalık düzeyleri belirlenebilir. Öğrencilerden daha önce hangi aerobik egzersiz türlerini deneyimledikleri ve bu egzersizlerin kendilerine sağladığı faydalar hakkında konuşmaları istenebilir.

Futbol oynayan bir öğrencinin maç boyunca enerjisini nasıl dengelediği veya bir bisikletçinin uzun bir parkuru tamamlayabilmek için dayanıklılığını nasıl geliştirdiği gibi tanıdık örnekler üzerinden aerobik egzersizlerin günlük hayat ve spor performansına etkisi hakkında tartışma ortamı oluşturulur. Öğrencilerin beden eğitimi ve sporun temelleri dersinde öğrendikleri enerji sistemleri hakkında tartışma ortamı oluşturularak aerobik egzersizlerle
bağ kurmaları sağlanabilir.

ÇAPU.8.2.1.
“Uzun süreli ve yavaş bir yürüyüş yaptığınızda daha az yorulurken neden kısa süreli ama hızlı bir koşu yaptığınızda daha çabuk yoruluyorsunuz?” sorusu ile öğrencilerin dikkatleri çekilir (E1.1). Aerobik egzersizlerin kalp-damar sağlığını güçlendirdiği, solunum sistemini desteklediği ve koordinasyonu geliştirdiği açıklanır. Bu egzersizlerin uygulanmasında öğrencilerin sportif performanslarının ve fiziksel uygunluklarının kritik önemde olduğu aktarılır. Aerobik egzersizlerin düzenli olarak yapıldığında vücudun enerji üretme kapasitesini ve kasların oksijen kullanımını arttırdığı belirtilir. Öğrencilerin yaş ve gelişim düzeylerine uygun egzersizleri seçebilmeleri, farklı aerobik hareketleri gözlemlemeleri ve incelemeleri için aerobik egzersizleri içeren film, video, animasyon vb. eğitici içerikler izletilir (OB4). Örneğin hafif tempolu yürüyüş, koşu, bisiklet vb. farklı aerobik egzersiz çeşitleri tanıtılır. Öğrenciler tarafından aerobik egzersiz türleri açıklanır. Yaş ve gelişim düzeylerine uygun aerobik egzersizlerin sportif performanslarını geliştirecek şekilde uygulanmaya başlanmasına dikkat edilir. Öğrencilerin fiziksel kapasitelerini aşamalı olarak artırarak spor performanslarını güçlendirmeleri sağlanmalıdır. Başlangıçta düşük yoğunluklu hareketlerle başlanır ve kademeli olarak daha yoğun ve süresi uzun aerobik egzersizlere geçiş yapılabilir. Tempolu yürüyüş, hafif koşu ve aerobik dans gibi öğrencilerin yaşlarına ve kondisyon seviyelerine uygun farklı aerobik egzersizlerin yapılması sağlanmalıdır (SDB3.1, SDB3.2). Daha sonra yaygın aralıklı (interval) antrenman gibi farklı yoğunluklu egzersizlerin sırayla yapılmasına olanak tanıyan yöntemler de kullanılabilir. Örneğin 1 dakikalık tempolu koşunun ardından 2 dakikalık dinlenme veya yürüyüş şeklinde yapılan aralıklı (interval) çalışmaların öğrencilerin dayanıklılık ve hızlarını artırarak sportif performanslarında gelişme sağlanabileceği öğrencilere açıklanır. Öğrencilerden aerobik dayanıklılığın daha baskın olduğu spor branşları ile ilgili çıkarımlarda bulunmaları istenir (KB2.10, D3.4). Öğrencilerden belirli bir mesafeyi koşmaları istenebilir. Bu mesafe ön test olarak kaydedilir. Öğretmen rehberliğinde bir aerobik egzersiz planı yapılır (SDB1.2). Daha sonra öğrencilerin kendilerine uygun programladıkları aerobik egzersizlerin süresinin ve yoğunluğunun kademeli olarak artırılarak dayanıklılık düzeylerinin gelişmesi hedeflenir (SDB3.1, SDB3.2). Uygulanan programlara dans, interval antrenman, bisiklet sürme ve ip atlama gibi farklı etkinlikler dâhil edilebilir. Öğrencilerin egzersizlerdeki performanslarını artırmak amacıyla doğru teknik, nefes kontrolü gibi temel unsurların da kullanılmasına dikkat edilir (D13.2). Yoğunluğa göre yapılan bu değerlendirme sürecinde öğrencilerin solunum hızları ve nabızları ölçülebilir. Öğrencilerin farklı yoğunluktaki bu aktivitelerle vücutlarının uyum sağlama kapasitesini artırmaları sağlanır. Uygulanan egzersiz planı sonunda tekrar test alınarak ön test ile karşılaştırma yapılır. Öğrencilerin aerobik dayanıklılık gelişimlerinde gözlemledikleri değişimleri tartışmaları beklenir (E3.6, SDB1.3). Öğrencilerin belirlenen aerobik ölçütlere ulaşmanın yanı sıra fiziksel uygunluk açısından kendilerini değerlendirme ve hedeflerine ulaşma becerisi de kazanmaları sağlanır. Bu bağlamda istikrarlı, sürekli ve kararlı olma konusunda öğrencilerde farkındalık oluşması beklenir (D12.3). Bunun için “Aerobik kapasite hakkında ne öğrendin?", "Kendi aerobik kapasiten hakkında neler keşfettin?” gibi sorular sorularak öğrencinin kendi düzeyi hakkında bilgi sahibi olması sağlanır (SDB1.2). Bu sürecin değerlendirilmesinde öz, akran değerlendirme ve gözlem formları  kullanılabilir. Sürecin değerlendirmesi ile ilgili bir performans görevi verilir.

Aerobik egzersizlerde pedometre, polar gibi teknolojik yardımcı materyaller kullanılabilir. Denge, esneklik, koordinasyon, çabukluk, çeviklik, sürat ve kuvvet egzersizleri ile aerobik egzersizler beraber kullanılarak içerik zenginleştirilebilir. Farklı arazi ve çevre koşullarında (doğa yürüyüşleri, yokuş yukarı koşular, plajda veya çim zeminde yapılan aerobik çalışmalar) aerobik egzersizler uygulanabilir.

Öğrencilerin aerobik egzersizlere adaptasyonlarını artırmak için doğru nefes teknikleri öğretilmeli ve her egzersizde kontrollü nefes alma alışkanlığı kazandırılmalıdır. Örneğin yürüyüş veya hafif tempolu koşu sırasında 3 adımda nefes alma, 3 adımda nefes verme tekniği ile solunumlarını düzenleyerek oksijen kullanımlarını verimli hâle getirmeleri sağlanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB3.1. Uyum, SDB3.1. Uyum

D12. Sabır, D13. Sağlıklı Yaşam

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin anaerobik egzersizlerde vücudun kısa süreli enerji ihtiyacını nasıl karşıladığı ile ilgili bilgiyi beden eğitimi ve sporun temelleri dersinde aldığı kabul edilmektedir.

“Kısa süreli ama yoğun enerji gerektiren hareketlere örnek verebilir misiniz?”, “Ağırlık kaldırma veya sprint gibi aktivitelerin kaslarınız üzerindeki etkisini hiç düşündünüz mü?” gibi çeşitli sorular sorularak öğrencilerin ön bilgileri belirlenebilir. Anaerobik egzersizleri içeren kısa bir video izletilerek öğrencilerin gözlemleri alınır. Ardından “Bu tür hareketlerin vücudumuza nasıl bir etkisi olabilir?” gibi sorularla öğrencilerin konuya dair bilgileri değerlendirilebilir.

Gündelik hayattan örnekler sunularak anaerobik egzersizler konusuyla bağlantı kurulması sağlanabilir. Örneğin merdiven çıkarken hızlandıklarında ya da ağır bir nesneyi kaldırmaya çalıştıklarında vücutlarının nasıl tepki vereceği üzerinde durulabilir. Yapılan aktivitelerde öğrencilerin hissettiği yorgunluğu ve enerji tüketimini düşünerek anaerobik egzersizlerin temel özellikleriyle bağlantı kurulabilir. Hız koşucusunun yarış boyunca tam gücünü kullanması ya da basketbol oyuncusunun zıplama hareketi sırasında harcadığı enerji üzerinden anaerobik egzersizleri ile spor performansı arasında bağ kurulması sağlanabilir. Sürecin değerlendirilmesi ile ilgili bir performans görevi verilebilir.

ÇAPU.8.3.1.

Anaerobik egzersizlerin kas sistemine olan etkisi ve bu tür hareketlerin kısa süreli, yüksek yoğunluklu aktiviteye dayandığı açıklanır. Öğrencilerin anaerobik egzersizlerin temel özelliklerini ve fiziksel sağlığa olan katkılarını öğrenmeleri sağlanır. Anaerobik egzersizlere ağırlık kaldırma, kısa mesafe koşular, yüksek yoğunluklu antrenmanlar (HIIT), patlayıcı sıçramalar, mekik-şınav gibi kuvvet çalışmaları örnek gösterilir. Bunun için yazılı, görsel ve dijital materyaller kullanılabilir (OB2, OB4). Bu süreçte öğrencilerin anaerobik egzersizlerin kas dayanıklılığı ve gücünü artırmak için ne kadar önemli olduğunu fark etmeleri sağlanır. Öğrenciler tarafından hangi hareketlerin anaerobik egzersiz kapsamında değerlendirildiği ve bu hareketlerin sportif performans üzerindeki etkileri öğrenilerek fiziksel uygunluklarını nasıl güçlendirebilecekleri kavranarak açıklanır (KB2.10). Öğrencilerin öğrendikleri anaerobik egzersizleri doğru tekniklerle uygulamaları sağlanır (E1.3). 20-30 saniyelik kısa mesafe sprint çalışmaları, patlayıcı sıçrama hareketleri gibi yüksek yoğunluklu egzersizler bu aşamada yaygın olarak kullanılabilir. Her öğrenci kendi fiziksel kapasitesine uygun bir hız ve yoğunlukta egzersiz yapmaya teşvik edilir (SDB1.2, SDB3.1). Egzersizlerin doğru şekilde yapılması için öğretmen rehberliğinde öğrencilerin uygun teknikleri öğrenmeleri sağlanır. Hız koşusu çalışmaları sırasında doğru duruş, hızlanma tekniği ve nefes teknikleri gibi detaylar üzerinde durulur. Öğrencilerin seçilen anaerobik egzersizleri düzenli olarak uygulamaları sağlanır (D12.3). Öğrencilerin yoğun antrenman programlarıyla kısa süreli ama yüksek tempolu hareketler tekrar ederek vücutlarının anaerobik kapasitelerinin geliştirilmesi amaçlanır. Öğrencilerin anaerobik kapasitelerinin ne düzeyde olduğunun belirlenmesi için anaerobik bisiklet testi, 20 metrelik koşu testi vb. testlerden bir veya birden fazla seçilerek uygulanır. Seçilen testler ön test olarak kaydedilir. Bu bilgiler doğrultusunda anaerobik dayanıklılık düzeylerini geliştirmek için öğrencilerin katılımıyla program hazırlanır. Öğrencilerin test sonuçları kişisel portfolyalarına kaydedilir. Gözlem raporları ile süreç değerlendirilebilir. Uygulanacak programlarda öğrencilerin yaş ve anaerobik kapasite seviyesine önem verilmelidir. Öğrenciler gruplara ayrılarak hazırlanan programlar uygulanır. Son test alınarak gelişim düzeyleri ile ilgili değerlendirmeler yapılır (D13.2, E1.3). Süreç sonunda anaerobik egzersizler ile fiziksel uygunluğun geliştirilmesi sağlanır. Anaerobik dayanıklılık ön test ve son test arasındaki gelişim sürecinin değerlendirilmesi ile ilgili bir performans görevi verilebilir.

Koordinasyon, çeviklik, çabukluk, sürat vb. fiziksel uygunluk parametrelerinin dayanıklılığını geliştirmek için etkinlikler içeriğe dâhil edilebilir. Farklı spor branşlarının gerektirdiği anaerobik dayanıklılık programları incelenebilir.

Çalışmalar sırasında doğru duruş, hızlanma tekniği ve nefes kontrolü gibi önemli unsurlar üzerinde durulabilir. Öğrencilere düşük yoğunluklu ve düşük hızda başlamak, zamanla yoğunluğu artırmak tavsiye edilebilir. Grup çalışmaları sırasında deneyimli öğrenciler diğerlerine teknikler ve egzersiz yöntemleri hakkında destek verebilir. Akran desteği de teşvik edilerek öğrencilerin birbirlerine rehberlik etmeleri sağlanabilir.