Sosyal Bilgiler

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.2. Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D3. Çalışkanlık, D15. Sevgi, D16. Sorumluluk, D.19 Vatanseverlik, D20. Yardımseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığ

Öğrencilerin grup çalışması, rol, iletişim, iş birliği, hak, sorumluluk, kültür, yardımlaşma ve dayanışma kavramlarına ait temel bilgilere sahip olduğu kabul edilmektedir.

Öğrencilere grup ve rol kavramına ilişkin açık uçlu sorular sorulur.
Kültür kavramı ile çağrışım yapan kelimelere örnekler vermeleri istenir.
Yardımlaşma ve dayanışma kavramlarına ilişkin açık uçlu sorular sorulur.

Öğrencilere ilkokulda hangi gruplara dâhil oldukları ve bu gruplardaki rollerinin ne olduğu sorulur.

Yakın çevrelerinde kendi kültüründen farklı bir dil, kıyafet, yemek, kutlama töreni gibi kültürel ögelere sahip olan insanlar veya toplumlar ile karşılaşabileceği ifade edilir. Varsa buna dair örnekler vermeleri istenir. Bu kültürel özelliklere ilişkin neler düşündükleri ve hissettikleri sorulur.

Öğrencilerden yakın çevrelerinde gözlemledikleri toplumsal yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerine örnekler vermeleri istenir. Kendi okullarında düzenlenebilecek bir yardım kampanyasının amacının ve toplumsal faydalarının neler olabileceği sorulur.

SB.5.1.1
Öğrencilerden yakın çevrede, okulda ve sınıfta dâhil oldukları grupları belirlemeleri istenir. Her öğrencinin bu gruplardaki rollerini yazılı olarak listelemeleri sağlanır. Öğrencinin ortaokula başlamasıyla burada yer alabileceği gruplardaki değişimlere ve bu gruplardaki rollerine de vurgu yapılır.

Listede yer alan gruplardaki rolleri ile bu rollerin getirdiği hak ve sorumlulukları tartışmaları sağlanır. Bu süreçte akvaryum ve küçük grup tartışma teknikleri kullanılabilir. Dâhil oldukları gruplardaki rollere ilişkin hak ve sorumlulukların benzerlik-farklılık açısından karşılaştırılması sağlanır (SDB2.3). Elde edilen bilgiler, karşılaştırma tablosuna kaydedilir (KB2.7, OB1). Sınıftaki öğrenciler; aile, komşuluk, arkadaş, okul ve sosyal sorumluluk grupları olmak üzere beş gruba ayrılır. Aile grubunda çocuk rolü ile beraber kardeş, abla ya da ağabey; komşuluk grubunda arkadaş, oyun arkadaşı, komşusuna yardım eden çocuk; arkadaş grubunda arkadaş, lider, ara bulucu; okul grubunda akran öğretiminde öğretici, sınıf başkanı, nöbetçi; sosyal sorumluluk gruplarında gönüllü, yönetici, kampanya sorumlusu rollerine ilişkin daha önceden hazırlanmış rol kartları gruplara dağıtılır. Grup çalışması yoluyla (SDB2.1) dâhil olunan gruplardaki rollere ilişkin canlandırmalar yapılır (E2.1, E2.2, E2.3). Canlandırma sonrası gruplarda üstlenilen roller ile hak ve sorumluluklara ait duygu ve düşünceler ifade edilir (SDB2.3). Canlandırma süreci; gözlem formu, derecelendirme ölçeği veya kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Canlandırma sonunda öğrenciler dâhil olunan gruplar ile bu gruplardaki rolleri arasındaki ilişkiyi yazılı, sözlü veya görsel olarak ifade eder. Süreç içerisinde sorumluluk değeri üzerinde durularak öğrencilere görev bilinci kazandıracak çalışmalar yaptırılır (D16.3).

SB.5.1.2
Öğrencilere ülkemizin, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC)’nin ve farklı ülkelerin kültürel özelliklerine ilişkin yazılı ve görsel kaynaklar sunulur (OB1, OB4). Dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Sunulan kaynaklar üzerinden kendi kültürümüze ve farklı kültürlere ait sanat, müzik, yemek, giyim, kutlama, gelenek ve göreneklere yönelik özellikler öğrenciler tarafından incelenir. Belirlenen kültürel ögeler sınıflandırma tablosuna kaydedilir (KB2.5). Ülkemizin, KKTC’nin ve farklı ülkelerin kültürel özellikleri, benzerlik ve farklılık açısından karşılaştırılır (KB2.7). Bu bağlamda KKTC ile aramızdaki benzerlikler, tarihi ve kültürel bağlar açısından ele alınır. Örnek olaylar üzerinden farklı kültürel özelliklere sahip insanların bir araya gelmesini gerektiren durumlar sorgulanır (SDB2.3). Öğrenciler, her grupta eşit sayıda öğrenci olacak şekilde gruplara ayrılır ve bu gruplara örnek olaylardan hareketle benzer durumları içeren senaryolar verilir. Öğrencilerden senaryolardaki durumu el kuklaları ile canlandırmaları istenir. Bu süreçte ipli kukla, siyah gölge oyunu ya da tiyatro kuklası tekniklerinden de yararlanılabilir (E2.1, E2.2, E2.3, SDB2.2). Canlandırılan durumlardan hareketle kültürel özelliklere saygı duymanın önemini ve insanları farklılıklarıyla kabul etmenin gerekliliği ortaya konulur (D15.1).

Gruplardan kültürel özelliklere saygı duymanın birlikte yaşamaya etkisine yönelik yazılı, görsel veya dijital ürünler ortaya koymaları istenir. 

Sürecin tamamında elde edilen bilgilerden ve farkındalıklardan yola çıkarak kültürel özelliklere saygı duymanın birlikte yaşamaya etkisi öğrenciler tarafından açıklanır (SDB3.3). Sürecin değerlendirilmesinde çalışma yaprağı kullanılır. Süreç içerisinde vatanseverlik değeri bağlamında kültürel mirasın tanınması ve gelecek nesillere aktarılmasının önemi üzerinde durulur (D19.3). Ayrıca farklı toplumların kültürlerine saygılı olmanın gereği ve öneminin de farkına varır (OB6).

SB.5.1.3
Yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerine ilişkin örnekler incelenir (OB1,OB4). Süreçte dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Öğrencilerden yapılan incelemelerden hareketle yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerine ilişkin günlük hayattan ve yakın çevreden örnekler vermeleri istenir. Yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerinin toplumsal birliği sürdürmeye etkisi, örnek olay yöntemiyle sorgulanır. Öğrenciler toplumsal birliği sürdürmeyi etkileyen yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerine ilişkin çıkarımlarda bulunur. 

Toplumsal birliği sürdürmeye yönelik yardımlaşma ve dayanışmayı desteklemek amacıyla performans görevi kapsamında sosyal sorumluluk projesi hazırlamak için sınıftaki öğrenciler gruplara ayrılır (SDB2.2).

Oluşturulan gruplarda, yapılacak sosyal sorumluluk projesi ile ilgili görev paylaşımı yapılır. Her gruba ayrı bir görev düşecek şekilde “yönetici, ihtiyaç saptama, kaynak belirleyici, kampanya sorumlusu, faaliyet yürütücüleri” olmak üzere grupların belirlenen görevlerden birini seçmeleri sağlanır (SDB2.2).

MEB’e bağlı kurum ve kuruluşlar tarafından yapılmış örnek projeler incelenir. Bu incelemelerden, kendi deneyimlerinden ve yakın çevresinden edindiği bilgilerden yola çıkarak öğrencilerden çocuklar, yaşlılar veya okullara yönelik sosyal sorumluluk proje fikirleri üretmeleri istenir (E3.3, E3.11, SDB3.2).

Ortaya çıkan fikirler sınıf içerisinde müzakere edilir (SDB2.2). Üretilen fikirlerin güçlü ve zayıf yönleri “Güçlü ve Zayıf Yönler” tablosu doldurularak belirlenir. Fikirlerin zayıf yönlerini güçlendirmek için grup üyeleri tarafından alternatif çözümler geliştirilir. Müzakere sürecinin değerlendirilmesinde gözlem formu, kontrol listesi, anekdot kaydı gibi araçlar kullanılabilir.

Süreç içerisinde oluşturulan gruplar ve grupların görevleri dikkate alınarak ortaya çıkan fikirlerden biri sınıfın ortak kararıyla seçilir ve uygulanmak üzere tasarıya dönüştürülür. Gruplar tarafından süreçte aldıkları görevler yerine getirilerek veli ve okul idaresi gözetiminde tasarı bir sosyal sorumluluk projesi olarak eyleme dönüştürülür (OB6, E2.2, E2.3). Yapılan proje ile sorumluluk değeri vurgulanarak topluma karşı görevleri yerine getirmenin önemi üzerinde de durulur (D16.2). Grupların çalışma süreçlerini yansıtan ve faaliyetlerini tanıtan broşürler, sürece dair videolar okul içerisinde paylaşılır. Sınıfta sosyal medya panosu oluşturulur (E3.3, E3.11). Yapılan çalışmalar esnasında yardımseverlik değeri vurgulanarak dayanışmanın, fedakârlık yapmanın ve iyiliksever olmanın önemi açıklanır (D20.3). Çalışmalar okul gazetesi veya yerel medyada yayımlanır. Proje süreci, analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerden farklı ülkelerdeki akranlarının yakın çevrelerinde, okullarında ve sınıflarında dâhil oldukları gruplar ve bu gruplardaki rollerine ilişkin bilgi toplanması istenebilir. Kendi dâhil olduğu gruplar ve rolleri, diğer ülkelerdeki grup ve roller ile karşılaştırabilir. Elde edilen bilgilerden yola çıkılarak dâhil olmak istenen özgün bir grup fikri oluşturulabilir.

Merak edilen bir ülkenin kültürel özelliklerine yönelik yapılacak araştırma sonucunda ulaşılan görsellerle bir kolaj çalışması hazırlanabilir. Hazırlanan kolaj çalışmaları okul sergisi ile sunulabilir.

Toplumsal birliği sürdürmek amacıyla yardımlaşma ve dayanışmaya yönelik bir öneri uygulanmak üzere ilgili kurum, kuruluş veya STK’ye sunulabilir.

Öğrencilerden dâhil olunan gruplar ve bu gruplardaki rollerin listelenmesi istenebilir. Görseller ya da yazılı ifadelerden yola çıkılarak grup ve rol kavramlarının eşleştirilmesi istenebilir. Kısa cevaplı sorular veya eşleştirme kartları aracılığıyla rollerinin ve sorumluluklarının bulunması sağlanabilir. Öğrencilerden dâhil oldukları gruplarda kendilerine verilen rollere ilişkin canlandırmalar yapmaları istenebilir.

Günlük yaşamda karşılaşılan farklı kültürel ögelere örnekler verilebilir. Görseller üzerinden kültürel ögelerin sınıflandırılması istenebilir.

STK’lerin çalışma alanlarını bulmaya yönelik görsel eşleştirme etkinlikleri yapılabilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D5. Duyarlılık, D18. Temizlik, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB8. Sürdürülebilirlik Okuryazarlığı

Öğrencilerin konum ve yön bulma becerilerine sahip olduğu, harita çeşitlerini tanıdıkları, yaşadığı yerdeki doğal çevre ve insan arasındaki ilişkilere örnek verebileceği, yaşadıkları yerdeki afetlerin neler olduğu ve etkilerini azaltma konusunda yapılabilecekleri ilişkin temel bilgilere sahip olduğu kabul edilmektedir.

Öğrencilerin; konumlarını belirleme ve yön bulmaya, harita çeşitlerine ve haritaların temel özelliklerine ilişkin bilgileri açık uçlu sorular sorularak değerlendirilir.

Öğrencilerden doğal çevre unsurlarına örnek vermeleri istenir.

Öğrencilere “Herhangi bir afetle ilgili bir uyarı geldiği zaman ne yapacağınızı biliyor musunuz? Yaşadığınız ilde görülme ihtimali olan afetlerin neler olduğunu biliyor

musunuz?” gibi sorular sorulur.

Şehirlerimizin doğal ve tarihî güzellikleri, konumları, ekonomik ve ulaşım koşulları bakımından benzer ve birbirinden farklı birçok özelliğe sahip olduğuna dikkat çekilir. Öğrencilere yaşadıkları il ile ilgili bu özelliklerden hangilerini bildiklerine dair açık uçlu sorular sorulur.

Öğrencilerin gözlem yaparak veya aile büyüklerine sorarak yaşadığı çevrede meydana gelen değişimlerin neler olduğunu sorgulaması sağlanır. Öğrencilerden tespit ettikleri değişimleri gruplandırmaları istenir.

Öğrencilere “Deprem değil ihmal öldürür.” sözünden yola çıkarak yaşadığı yerde görülebilecek afetlere karşı alınabilecek bireysel ve toplumsal önlemlerin neler  olabileceğine dair açık uçlu sorular sorulur.

Bağımsızlık sembollerine saygı duyma hakkında tarihten örnekler verilerek öğrencilere bu örnekler hakkındaki düşünceleri sorulur.

SB.5.2.1
Öğrencilerin yazılı ve görsel kaynaklardaki örnekleri inceleyerek yaşadıkları ilin göreceli konum özelliklerini belirlemeleri sağlanır (OB1, OB4). Bu amaçla ayrıca dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Öğrencilerden verilen kaynaklardan hareketle yaşadıkları ilin başlıca yeryüzü şekilleri, su kaynakları, komşuları, önemli tarihî mekânlarına ilişkin örnekler vermeleri istenir. Bu bağlamda yaşadığı ildeki doğal ve tarihi güzellikleri korumanın önemi vurgulanır (D19.3).

Öğrencilerin, yaşadıkları ilin göreceli konum özelliklerini tablo, Türkiye Dilsiz Mülki İdare Haritası veya görsellerle desteklenmiş bilgi kartlarından birini hazırlayarak görselleştirmeleri sağlanır (E3.3). Oluşturulan tablo, Türkiye Dilsiz Mülki İdare Haritası veya görsellerle desteklenmiş bilgi kartlarının değerlendirilmesi için derecelendirme ölçeğinden yararlanılabilir.

Öğrencilerden kaynaklardan ve yapılan görselleştirmelerden yola çıkarak yaşadıkları ilin göreceli konum özelliklerini sözlü sunum olarak özetlemeleri istenir (SDB2.1, OB1). Öğrencilerin sunumları gözlem formu veya kontrol listeleri ile değerlendirilebilir. 

SB.5.2.2
Öğrenciler, yaşadıkları ilde bulunan doğal ve beşerî çevrede geçmişten günümüze meydana gelen değişimleri fotoğraflar, resimler, gazete haberleri, hava fotoğrafları, şehir haritaları, şehir planları, sözlü tarih görüşmeleri üzerinden inceler ve değişime neden olan unsurları belirler (KB2.6, OB1, OB4, E3.2). Bu süreçte yıllara göre doğal ve beşerî çevredeki değişimi gösteren dijital uygulamalar da kullanılabilir (OB2). Yaşadıkları ilde doğal ve beşerî çevrede değişen ve değişmeyen unsurlar büyük grup tartışmasıyla belirlenir. Öğrenci cevapları tahtaya yazılarak değişen ve değişmeyen unsurlarla ilgili karşılaştırma tablosu oluşturulur (KB2.7, OB7). 

Verilen kaynaklar üzerinden öğrencilerin yaşadıkları ilde bulunan doğal ve beşerî çevrede geçmişten günümüze meydana gelen değişimin etkilediği unsurlardan su kaynakları, bitki örtüsü varlığı, arazi kullanımı, yerleşim alanları, ulaşım sistemleri ve nüfus özelliklerini incelemeleri istenir (E3.4, SDB2.1, OB4). 

Öğrencilerin yaşadıkları ilde bulunan doğal ve beşerî çevrede geçmişten günümüze meydana gelen değişimin su kaynaklarına, bitki örtüsü varlığına, arazi kullanımına, yerleşim alanlarına, ulaşım sistemlerine ve nüfus özelliklerine olan etkisini sorgulamaları sağlanır. Öğrencilerden yaşadıkları ildeki doğal ve beşerî çevrede meydana gelen değişimlerin etkileri ile ilgili merak ettikleri soruları sormaları istenir (E3.8). 

Öğrenciler verilen kaynakları tekrar inceleyerek merak ettikleri sorular doğrultusunda yaşadıkları ilde bulunan doğal ve beşerî çevrede geçmişten günümüze meydana gelen değişimin neden ve sonuçlarını ifade eder. Bu süreçte öğrencilerden yaşadığı ilde bulunan doğal ve beşerî çevrede meydana gelen değişimin sonuçlarını altı şapkalı düşünme tekniği ile ifade etmeleri istenebilir (SDB3.3). Ayrıca gelecek nesillere daha temiz bir çevre bırakmak için su kaynakları, bitki örtüsü varlığı veya yerleşim alanları gibi çevresel faktörlerin korunması konusunda çaba harcamanın önemine değinilir (D18.3). Öğrenciler, bireysel veya grup hâlinde yaşadıkları ildeki doğal ve beşerî çevrede geçmişten günümüze meydana gelen değişimin neden ve sonuçlarını balık kılçığı diyagramında yazılı olarak ifade eder (SDB2.1). Balık kılçığı diyagramları dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir.

SB.5.2.3
Verilen yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden yaşanılan ildeki doğa olaylarının insanların etkisi ile afete dönüşme riskleri öğrenciler tarafından belirlenir (OB1, OB4). Bu süreçte dijital kaynaklardan, örnek olaylardan ve AFAD İl Afet Risk Azaltma Planı’ndan yararlanılabilir (OB2, SDB2.2, E3.7). Öğrencilerden performans görevi kapsamında afetlerin etkilerini azaltmak amacıyla afet öncesi yapılması gerekenlere yönelik duyarlılık değeri kapsamında grup çalışması yoluyla bir farkındalık etkinlik planı hazırlamaları istenir (D5.3). Farkındalık etkinlik planlarının tasarımında, afet bilincine sahip olmanın afetlerin etkilerini azaltmadaki rolünü göz önünde bulundurmaları vurgulanır (SDB2.2, E3.7).

Gruplar tarafından hazırlanan farkındalık etkinlikleri ile ilgili sunum, resim, afiş veya posterler hazırlanır. Bunlar sınıf ortamı, çevrim içi ortamlar, okul panoları, okul bahçesi veya koridorunda paylaşılır ve uygun ortamlarda uygulanır (SDB2.1, SDB2.2.). Bu süreçte afet ve acil durumlarda bilgi kirliliğini önlemek amacıyla güvenilir bilgi kaynaklarının neler olduğu açıklanır.

Gruplara afet farkındalık etkinliklerine yönelik öğretmenleri ya da akranları tarafından yazılı veya sözlü olarak geri bildirimler verilir. Bu bildirimler doğrultusunda gruplar tarafından yeniden düzenlenen farkındalık etkinlikleri (SDB2.1) bütüncül dereceli puanlama anahtarı veya derecelendirme ölçeğiyle değerlendirilebilir.

SB.5.2.4
Kara sınırımız olan komşu devletlerle ilgili bilgilere ulaşmak için kullanılacak yazılı ve görsel kaynaklar öğretmen rehberliğinde belirlenir (OB1, OB4). Bu amaçla ayrıca dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2).

Öğretmen tarafından bağımsızlık sembollerine ilişkin açıklamalar yapılır. Bu süreçte ülkemizin bağımsızlık sembollerine değinilir. Belirlenen kaynaklar üzerinden öğrenciler tarafından kara sınır komşumuz olan devletlerin başkentleri, bağımsızlık sembolleri ve ülkemize göre konumlarına ilişkin bilgiler bulunur (OB1, OB4). Yunanistan, Bulgaristan, Suriye ve Gürcistan’ın denizden de sınır komşumuz olduğu vurgusu yapılır. Vatanseverlik değeri kapsamında bireyin ülkesinin sınırlarını ve sınır komşularını tanımanın önemi vurgulanır (D19.3).

Öğrencilerden kara sınırımız olan komşu devletlerle ilgili ulaşılan bilgileri farklı türden en az üç kaynakla karşılaştırarak doğrulamaları istenir (E3.10).

Öğrencilerden performans görevi olarak bireysel veya grup hâlinde komşu devletleri tanıtan afiş hazırlamaları ve bu afişleri kullanarak komşu devletleri tanıtan kısa sunumlar yapmaları istenir (SDB2.2). Hazırlanan afişler bütüncül dereceli puanlama anahtarı veya derecelendirme ölçekleriyle değerlendirilebilir. 

Öğrencilerden yaşadıkları ilden farklı bir ilin göreceli konum özelliklerini yazılı ve görsel kaynaklarla incelemeleri istenir. Ayrıca öğrenciler öğretmen rehberliğinde dijital kaynakları da inceleyebilir. Öğrenciler tarafından bu iki ilin benzer ve farklı özelliklerine dair yazılı, görsel veya dijital bir ürün oluşturulabilir.

Mevcut verilerden yola çıkılarak yaşadıkları ilde gelecekte doğal ve beşerî çevrede meydana gelebilecek değişimlerle ilgili öğrenciler tarafından öngörülere dayalı bir rapor oluşturulabilir.

Öğrencilerden yaşadıkları ilde afetlerle ilgili faaliyetler gösteren resmî kurum ve sivil toplum kuruluşlarının çalışmalarını araştırmaları istenebilir. Araştırmalardan elde edilen bilgiler resim, afiş ya da poster olarak sunulabilir.

Öğrencilerden deniz sınırımız olan komşu devletlerden birini seçerek bu ülkeye dair merak ettiklerini araştırmaları ve araştırma sonuçlarına ilişkin yazılı ya da görsel bir ürün oluşturmaları istenebilir.

Öğrencilerden yaşadıkları il sınırına komşu olan illeri sıralamaları istenebilir.

Öğrencilerden yaşadıkları ilin eski ve yeni fotoğraflarını doğal ve beşerî çevrede meydana gelen benzerlik ve farklılıklar açısından karşılaştırmaları istenebilir.

Öğrencilerden yaşadıkları ili etkileyebilecek afetlerle ilgili bilgilerini yazılı veya sözlü olarak paylaşmaları istenebilir.

Öğrencilerden Dilsiz Komşu Ülkeler Haritası üzerinde kara sınırımız olan komşu devletleri farklı renkte boyamaları ve bu devletlerin isimlerini harita üzerine yazmaları istenebilir. 

SDB2.1. İletişim, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D15. Sevgi, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı

Öğrencilerin kültür, ortak miras gibi kavramları bildiği kabul edilmektedir.

İnsanların sosyal hayatlarında temel ihtiyaçlarını giderebilmek için üretim ve tüketim yaptıkları hakkında öğrencilerin bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerin Anadolu Yarımadası ile Dicle ve Fırat nehirlerinin haritadaki konumunu bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin kültür, ortak miras kavramları hakkında neler bildiklerini belirlemeye yönelik açık uçlu sorular sorulur.

Öğrencilerden geçmişte yaşamış toplulukların temel ihtiyaçlarını (beslenme, barınma vb.) nasıl gidermiş olabileceklerine örnekler vermeleri istenir. Öğrencilerin bu toplulukların yaşam alanlarına ait arkeolojik kazılar hakkında neler bildiği sorulur.

Öğrencilerden Anadolu Yarımadası ile Dicle ve Fırat nehirleri arasında kalan bölgeyi harita üzerinde göstermeleri istenir.

Öğrencilere “Yaşadığınız ilde bildiğiniz veya ailenizle ziyaret ettiğiniz tarihî mekânlara örnekler verebilir misiniz?”, “Tarihî eser niteliğinde yapılara örnek verebilir misiniz?”, “Geçmişten günümüze ulaşan tarihî nesnelere ne gibi örnekler verebiliriz?” soruları yöneltilir.

Öğrencilere insanların geçmişte yaşam alanı olarak nereleri tercih ettiğine ve tercih ettikleri yaşam alanında ne gibi özellikler olmasını önemsediklerine yönelik açık uçlu sorular sorulur.

Öğrencilere “Tekerlek günlük hayatımızda hangi alanlarda kullanılıyor?”, “Yazı olmasaydı hayatımız nasıl olurdu?”, “Paranın kullanılmadığı bir hayatta ihtiyaçlarımızı nasıl giderirdik?” gibi sorular sorulur.

SB.5.3.1
Verilen yazılı ve görsel kaynaklardan “Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) Dünya Mirası Listesi”nde yer alan somut ve somut olmayan kültürel miras ögeleri dünyadan ve Türkiye’den örnekler kapsamında öğrenciler tarafından incelenir (OB1, OB4). Ayrıca dijital kaynaklar da kullanılabilir (OB2). Kaynaklardan yararlanılarak büyük grup tartışması ile ortak miras  ögelerinin önemine dair öğrencilerin çıkarımda bulunmaları ve çıkarımlarını sözlü olarak ifade etmeleri sağlanır (SDB2.1). Öğrencilerden yaşadıklarıilde bulunan ve ortak miras kapsamında  değerlendirilebilecek ögelerden “UNESCO Dünya Mirası Listesi”ne girmesini istedikleri ögeleri gerekçeleriyle sıralamaları istenir. Öğrencilerin çevrelerindeki ortak miras ögelerini fark etmeleri ve bu  ögelerin korunmasına yönelik gerekçeler üretmeleri aşamasında ortak mirasın korunmasında duyarlı davranmanın önemine yönelik açıklamalarda bulunulur (D15.2, SDB3.3, OB5). 

Öğrencilerden yaşadıkları ildeki ortak miras ögelerinin önemine ilişkin performans görevi olarak afiş, poster veya broşür hazırlamaları istenir.

Hazırlanan ürünler okulda sergilenir. Ürünler bütüncül dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir (E2.2, E3.2, E3.3, OB4).

SB.5.3.2
Bir tarih şeridi üzerinde MÖ, Milat, MS kavramları açıklanarak öğrencilerin bu kavramları somutlaştırması sağlanır. Göbeklitepe’ye ait arkeolojik kazı görselleri öğrencilere inceletilir. Yapılan incelemeden yola çıkarak arkeoloji, arkeolojik kazı ve höyük kavramları açıklanır. Bu süreçte Göbeklitepe’nin ilk inanç merkezi olduğu vurgulanır. Geçmişte yaşamış toplulukların yaşam koşullarının anlaşılmasında arkeolojinin rolü üzerinde durularak Anadolu’daki ilk yerleşim yerlerinden Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar’da yaşamış insanların sosyal hayatlarına ilişkin yazılı ve görsel kaynaklar öğrenciler tarafından incelenir (OB1, OB4,). Ayrıca dijital kaynaklar da kullanılabilir (OB2). İlk yerleşim yerlerinin somut kültürel mirasın korunması açısından önemi vatanseverlik değeri bağlamında vurgulanır (D19.3, OB5, E1.1, E3.8). 

Yapılan incelemeler sonucunda öğrenciler Anadolu’nun ilk yerleşim yerlerinde yaşayan insanların sosyal hayatlarını şekillendiren unsurlardan barınma, beslenme ve temel geçim faaliyetlerini belirleyerek ifade eder (E3.6, OB1). 

Öğrencilerden Anadolu’da kurulan ilk yerleşmelerdeki toplumların beslenme, barınma ve temel geçim faaliyetleriyle ilgili belirledikleri unsurları günümüz insanlarının hayatlarındaki aynı unsurlar ile benzer ve farklı özelliklerini ortaya koyarak karşılaştırmaları istenir. Elde edilen veriler karşılaştırma tablosuna işlenir (E3.2, OB7).

Anadolu’da kurulan ilk yerleşmelerde yaşayan toplumların beslenme, barınma ve temel geçim faaliyetlerini dönemin imkân ve koşulları içerisinde öğrencilerden açıklamaları istenir.

Anadolu’daki ilk yerleşmelerde yaşayan toplumların sosyal hayatlarından beslenme, barınma ve temel geçim faaliyetlerini etkileyen unsurlara dair çıkarımlarda bulunmaları istenir (SDB3.3).

Öğrencilerin Anadolu’daki yerleşim yerlerinden birinde tarihin ilgili döneminde yaşadıklarını hayal etmeleri ve konuşma halkası tekniği ile bu dönemdeki sosyal hayatlarına ilişkin görüşlerini sözlü olarak ifade etmeleri sağlanır. Öğrencilerden performans görevi olarak o dönemde yaşamış olan insanlara ve yaşantılarına ilişkin görüşlerini yazılı veya görsel olarak ifade etmeleri istenir (SDB2.1, OB1, OB4, OB5, E2.1, E3.2, E3.3). Öğrencilerin hazırlayacağı yazılı veya görsel ürünlerin değerlendirilmesinde bütüncül dereceli puanlama anahtarı, derecelendirme ölçeği kullanılabilir.

SB.5.3.3
Verilen yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden Mezopotamya ve Anadolu medeniyetleri incelenir (OB1, OB4). Ayrıca dijital kaynaklardan ve sanal müze uygulamalarından da yararlanılabilir (OB2). Öğrencilerden incelenen kaynaklardan yola çıkarak Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinden Sümer, Babil, Asur, Hitit, Lidya ve İyonların ortak mirasa katkılarını belirlemeleri istenir (E3.6, E3.10, E3.2). Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin ortak mirasa katkıları bağlamında, ülke varlıklarına sahip çıkmanın ve geçmişe vefa göstermenin önemi açıklanarak vatanseverlik ve sevgi değerlerine vurgu yapılır (D19.3, D15.2). Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin ortak mirasa katkıları, verilen tablodaki ilgili medeniyetin olduğu bölüme yazılır. Bu süreçte “Nesi var?” tekniğinden yararlanılabilir.

Doldurulan tablodan hareketle, Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin ortak mirasa katkılarının bilim, kültür, ekonomi ve hukuk başlıkları altındaki benzerlikleri ve farklılıkları “beyin eseri tekniği”nden yararlanılarak çalışma yaprağı üzerinde listelenir (OB1, SDB3.3, E2.2, E3.7). Ortaya konulan fikirlerdeki benzerlik ve farklılıklar öğrenciler tarafından değerlendirilir. Öğrencilerin bu medeniyetlerin ortak mirasa yaptığı katkılar üzerinden medeniyetlerin birbirlerinden etkilenerek geliştiği ve yayıldığına, Mezopotamya ve Anadolu coğrafyalarının medeniyetlerin beşiği olduğuna ilişkin çıkarım yapmaları sağlanır. Süreç gözlem formu veya kontrol listesi teknikleri ile takip edilebilir.

Öğrencilerden Anadolu’daki ilk yerleşim yerlerine ait ören yeri, müze ve sanal müze gezileri yaparak elde ettikleri bilgi ve deneyimlerini sınıfta paylaşmaları istenebilir.

Öğrencilerden “UNESCO Kültür Mirası Listesi”nde bulunan tarihî alanlara ilişkin “Anadolu Kültür Yolu Haritası” hazırlamaları istenebilir. Bu harita ile kronolojik bir yolculuk yapılarak her durak için küçük canlandırma, şiir yazma, gibi bir eser hazırlanabilir. Her durakta farklı bir yaratıcı çalışma da yapılabilir. Haritalar tasarlandıktan sonra kronolojik sıralama ile verilen bilgilerden bir “zaman çizelgesi” oluşturulabilir.

Öğrenciler tarafından ilk yerleşim yerlerinin yapı tiplerinden hareketle dönem mimarisine yönelik bir yapı modeli tasarlanabilir.

Ortak mirasın korunmasının önemine ilişkin kamu spotu çekilebilir.

Öğrencilerden ortak kültürel mirasın korunmasının önemine dair duygu ve düşüncelerini yansıtan bir metin oluşturmaları istenebilir.

Anadolu’daki ilk yerleşim yerlerinden birinde yaşadığı hayal edilen bir ailenin hayatını yansıtacak bir resim çizmeleri istenebilir.

Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin ortak mirasa katkı sağlayan özellikleriyle ilgili kart eşleştirme oyunları oynanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme Becerisi), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D1. Adalet, D5. Duyarlılık, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik, D20. Yardımseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığı

Öğrencilerin demokrasi, cumhuriyet, vatandaş, vatandaşlık kavramı ile temel hak ve özgürlükler hakkında ön bilgiye sahip oldukları, cumhuriyetin getirdiği değişimlerin
hayatımıza katkıları, okulda karar alma ve demokratik katılım süreçleri hakkında temel bilgiye sahip oldukları kabul edilmektedir. 

Öğrencilerden demokrasi, cumhuriyet, vatandaşlık, temel hak ve özgürlükler kavramları ile ilişkili kelimeler bulmaları istenerek kelime bulutları yapılır ve panoya asılır.

Öğrencilere “etkin vatandaş” denilince ne anladıkları sorulur.

Öğrencilere, temel hak ve sorumluklarla ilgili açık uçlu sorular sorulur.

Öğrencilerden çevresinde yaşadıkları sorunlara yönelik örnekler vermeleri istenir ve öğrencilere bu sorunların çözümü için neler yapabilecekleri sorulur.

Öğrencilere evde, okulda, yaşadıkları ilde demokratik hayat ile ilgili açık uçlu sorular sorulur. Ailesinde ve okulda yer aldığı demokratik katılım süreçlerine örnekler vermeleri sağlanır.

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nda yapılan etkinliklere örnekler verilir.

Günlük hayatta karşılaşabileceği örnek olaylar verilerek etkin vatandaşın  bu olaylar karşısında nasıl davranması gerektiği sorulur.

Salgın döneminde hangi sorumluluklarını yerine getirdikleri/getiremedikleri ve hangi haklarını kullandıkları/kullanamadıkları yönünde geçmiş yaşantılar paylaşılır.

Bireylerin evde, okulda, yaşadıkları ilde üzerine düşen sorumluluklarından hareketle sorumluluklar yerine getirilmediğinde ortaya çıkabilecek sorunlar hakkında tahminler yürütmeleri sağlanır.

Sınıfta, okulda, mahallede, yolda yürürken, seyahat ederken, tatil yaparken vb. gözlemlenen ya da yaşanan bir sorun karşısında kime veya hangi kuruma başvurulabileceği hakkında sorular sorulur. Sorunun çözümünde takip edilecek yollar ve yapılması gereken işlemlere dair akış çizelgeleri oluşturulur.

SB.5.4.1
Öğrencilerin evde, okulda, yaşadığı şehirde demokrasi ile ilişkilendirilebilecek davranış ve uygulamalar hakkında konuyla ilgili gözlemler yapmaları, elde ettikleri verileri düzenleyerek sonuçları sınıfta paylaşmaları sağlanır (OB1, E1.1). Sınıf başkanı seçimi, yerel seçimler, dilekçe gibi demokrasinin günlük hayata yansımalarına dair örnekler verilir, öğrencilerin de örnekler vermeleri teşvik edilir. Bu süreçte insanların hak ve özgürlüklerini bilmesinin ve korumasının önemi üzerinden adalet ile ilgili açıklamalar yapılır (D1.1). Öğrencilerin demokrasinin temel niteliklerinden özgürlük, eşitlik, seçme ve seçilme hakkı, millî egemenlik, katılım, çoğulculuk ve hukukun üstünlüğünü fark etmelerini sağlamak üzere yazılı ve görsel kaynaklar incelenir (OB1, OB4). Ayrıca dijital kaynaklar da incelenebilir (OB2). Verilen örnekler, kaynakların incelenmesi ve yapılan gözlemlerden hareketle öğrencilerden demokrasinin niteliklerini belirlemeleri, yazılı ve sözlü olarak ifade etmeleri istenir (SDB2.1). Öğrencilerin cumhuriyet ile ilgili verilen görselleri inceleyerek (OB4) cumhuriyetin özellikleri hakkında tahminlerde bulunmaları sağlanır. Öğretmen tarafından yapılan açıklama ve verilen örneklerden hareketle öğrencilerin cumhuriyet kavramının niteliklerini belirleyerek örneklendirmeleri sağlanır. Cumhuriyeti korumak ve sürdürmek üzere millî bilinç sahibi olmanın önemi açıklanarak vatanseverlik değeri üzerinde durulur (D19.1). Frayer modeli kullanılarak öğrencilerden cumhuriyet kavramının tanımı, özellikleri, örnekler ve örnek olmayan durumlara ilişkin bilgileri beş bölüme ayrılmış kâğıt üzerinde düzenlemeleri ve arkadaşları ile paylaşmaları istenir.

Cumhuriyet ve demokrasi kavramlarının yazılı olduğu kartlar öğrencilere sırasıyla dağıtılarak kelime ilişkilendirme testi uygulanır. Kartlara yazılan sözcükler “cumhuriyet ile ilgili olanlar” ve “demokrasi ile ilgili olanlar” şeklinde sınıflandırılır. Yapılan sınıflandırmadan hareketle öğrencilerden cumhuriyet ve demokrasi kavramları arasındaki ilişkiyi gösteren yazılı veya görsel bir ürün tasarlamaları istenir (E3.3). 

SB.5.4.2
Vatandaş kavramı açıklanarak vatandaşlık okuryazarlık becerisi üzerinde durulur (OB6). Öğrencilerden etkin vatandaş olmanın toplumsal hayattaki önemine ilişkin varsayımlarda bulunmaları ve düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri sağlanır.

Verilen yazılı ve görsel kaynaklardan etkin vatandaşlık kavram ve özellikleri incelenir (OB1,OB4), dijital kaynaklardan da faydalanılabilir (OB2). Öğrencilerden verilen kaynakları inceleyerek etkin vatandaşın özelliklerine ilişkin bilgileri listelemeleri istenir (E2.2).

Etkin olan ve olmayan vatandaş davranışlarını karşılaştırmaları, konuya ilişkin görüşlerini sözlü ve yazılı olarak ifade etmeleri sağlanır. Toplumsal sorunlara ilişkin örnek durum kartları verilerek bu durumda etkin olan ve olmayan vatandaş olarak nitelendirilebilecek bireylerin neler yapabilecekleri ile ilgili “Siz olsaydınız ne yapardınız?” eğitsel oyunu oynanır (E2.5). Öğrencilerin özgün fikirler öne sürmesi teşvik edilir (E3.11). Oyun sonunda vatandaşların sorumluluk değerine sahip olması ve topluma karşı görevlerini yerine getirmesinin toplumsal düzeni sürdürmek açısından önemi tartışılır (D16.2, SDB2.3, OB6). Eğitsel oyun süreci gözlem formu, derecelendirme ölçeği veya kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir.

Günlük hayatta karşılaşılan durumlardan hareketle etkin vatandaş davranışlarının toplum düzenine etkisine yönelik tahminlerde bulunmaları istenir. Öğrencilerin tahminleri sınıf tahtasına listelenir.

Tahminler sınıfça tartışılarak etkin vatandaş olmanın önemi toplumsal düzen açısından değerlendirilir (SDB2.1). Bu süreç kısa cevaplı veya açık uçlu sorularla oluşturulmuş çalışma yaprakları ile değerlendirilebilir.

SB.5.4.3
Temel insan hak ve sorumlulukları ile ilgili örnek olaylar ve görseller öğrenciler tarafından incelenir, yaptıkları incelemeden hareketle, temel insan hak ve sorumluluklarının önemine ilişkin merak ettikleri konuları tanımlamaları istenir (E1.1).

Öğrencilerden tanımladıkları konulardan hareketle 5N1K tekniğini kullanarak temel insan hak ve sorumluluklarının önemine (OB6) yönelik sorular hazırlamaları istenir.

Belirlenen sorulardan yola çıkarak temel insan hak ve sorumluluklarının önemine ilişkin verilen yazılı ve görsel kaynaklardan bilgi toplamaları sağlanır (OB1, OB4, SDB2.2). Dijital kaynaklardan da faydalanılır. Her insanın temel hak ve özgürlüklere sahip olduğu ve hak ve özgürlüklerden yararlanırken diğer insanların haklarının gözetilmesi gerektiği de adalet değeri kapsamında vurgulanır (D1.1).

Kaynaklardan toplanan bilgiler öğrenciler tarafından sınıfa sunulur. Sunumlar sırasında verilen bilgilerin grup tartışması ve öğretmen geri bildirimleri ile doğrulanması sağlanır. Öğrencilerin topladıkları bilgilere dayanarak temel insan hak ve sorumluluklarının önemine yönelik çıkarım yapmaları sağlanır. İstasyon tekniği kullanılarak yapılan çıkarımların yazılı ve görsel olarak sunulması sağlanır (SDB2.2). Bu süreç kontrol listesi veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

SB.5.4.4
Beyin fırtınası tekniği kullanılarak öğrencilerden muhtarlık, belediye, kaymakamlık veya STK ile iş birliği yapılarak giderilebilecek (okul bahçesinde ve okul yolunda güvenlik için konulması gereken tabelalar, kasisler, mahallenin güzelleştirilmesi ve temizliği, ihtiyaç sahiplerine yardım etme, sahipsiz hayvanlar ile ilgili beslenme, barınma ve güvenlik önlemleri vb.) ihtiyaç veya sorunları belirlemeleri istenir ve bu ihtiyaç ve sorunlar listelenir. Öğrencilerden listedeki sorun veya ihtiyaçlardan birini seçmeleri istenir. Belirlenen sorunların giderilmesinde toplumsal dayanışma ile bireysel davranış ve tutumların önemli olduğu vurgulanarak yardımseverlik (D20.2) ve duyarlılık (D5.2) değerleri üzerinde durulur. Seçilen ihtiyacın giderilmesi veya sorunun çözüm yolları hakkında bilgi toplaması için başvurabilecekleri yazılı, görsel veya dijital kaynakları belirlemeleri istenir (SDB1.2, OB1, OB2, OB4). 

İhtiyacın/sorunun çözümü için başvurulabilecek kurum ve kuruluşlar, başvuru ve çözüm yolları ile ilgili bilgi toplamak üzere belirlenen kaynaklar ve örnek dilekçeler incelenir. Yakın çevrelerinden başlayarak toplumsal sorunların çözümünde üstelenebilecekleri bireysel sorumluluklar (E2.2) hakkında görüşler alınarak sorumluluk değeri açıklanır (D16.2). Öğrencilere seçtikleri sorunun çözümü için ilgili kuruma dilekçe yazmaları konusunda rehberlik edilir.

Toplumsal sorunlara ve çözüm yollarına ilişkin kaynaklardan elde edilen bilgiler büyük grup tartışması tekniği uygulanarak güncellik ve bilimsellik açısından değerlendirilir (OB6, E3.10, SDB2.1).

Tartışma sonuçlarından hareketle ihtiyaçlar veya sorunlar, başvurulabilecek kurum ve kuruluşlar, başvuru yolları ile ilgili tablo veya listeler oluşturulur. Bu tabloların performans görevi olarak bilgi kartları, afiş veya postere dönüştürülerek sergilenmesi sağlanır (E3.3). Oluşturulan ürünler bütüncül dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Evde, okulda, ülkede demokrasiye yönelik yaratıcı drama etkinlikleri yapılabilir. Cumhuriyet konulu şiir dinletisi düzenlenebilir. Cumhuriyet konulu resim, fotoğraf, afiş ve posterler hazırlanarak sergilenebilir.

Öğrencilerden dijital uygulamalar kullanarak cumhuriyetin temel niteliklerinden biriyle ilgili bir ağ günlüğü yazısı hazırlamaları istenebilir. Hazırlanan çalışmalar dijital uygulamalar aracılığıyla paylaşılarak bütün sınıfın katkıda bulunacağı hâle getirilebilir. Teknolojik imkânların yetersizliği durumunda bu etkinlik gazete köşe yazısı yazma, manşet haber oluşturma, ders notu veya konuşma metni şeklinde yazma ve paylaşma etkinliğine dönüştürülebilir.

Aktif, pasif, duyarlı ve duyarsız vatandaş ile ilgili rol kartları, ben kimim, nesi var gibi eğitsel oyunlar oynanabilir. Dilek ve şikâyet kutusu tasarımları yapılabilir, oluşturulan kutular okulun belirli yerlerine konulabilir.

Temel hak ve özgürlükler ile ilgili serbest kürsü etkinliği yapılabilir. Bu etkinlikte öğrenciler kendi seçtikleri bir hak veya sorumluluk ile ilgili yaptıkları araştırma sonuçlarını akranları ile paylaşır.

Öğrencilerden düşünce ve ifade özgürlüğü, özel hayatın gizliliği, seçme ve seçilme hakkı, eğitim ve öğretim hakkı gibi toplumsal hayattaki haklarla ilgili kartlar oluşturmaları istenebilir. Kartlar kullanılarak oyunlar oynanabilir, doğaçlamalar yapılabilir. Bir ihtiyaç hâlinde veya sorun karşısında başvuru yapılabilecek bir kurumun tanıtım broşürü tasarımı yapılabilir, reklam filmi senaryosu yazmaları istenebilir.

Demokrasi ve cumhuriyet kavramları ile ilgili görseller kullanılarak akran desteği ile kolaj çalışması yapılabilir.

Etkin vatandaşın devlete ve topluma karşı sorumlulukları ile ilgili görsel okuma ve eşleştirme etkinliklerinin yer aldığı çalışma yaprakları kullanılabilir.

Temel hak ve sorumlulukların önemine ilişkin hikâyeler anlatılabilir, canlandırılabilir.

İhtiyaç hâlinde veya sorunlar karşısında başvuru yapabileceği kurumlar hakkında hazırlanmış kart oyunları oynanabilir. Başvuru yapılabilecek kurumların genel ağ siteleri incelenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme Becerisi), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D17. Tasarruf, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB3. Finansal Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB8. Sürdürülebilirlik Okuryazarlığı

Öğrencilerin doğal kaynakların neler olduğu, ihtiyaç ve istekler arasındaki farklılıkları bildiği ve yaşadığı çevredeki ekonomik faaliyetlerin neler olduğu hakkında temel düzeyde bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerden doğal kaynakların neler olduğu ve bunların kullanım alanlarına dair örnekler vermeleri istenir.

İstek ve ihtiyaçlar arasındaki farklılıklara ilişkin eşleştirme etkinlikleri veya kelime bulutları yapılır.

Öğrencilerden ekonomik faaliyetlere ilişkin çevrelerinden örnekler vermeleri istenir.

Öğrencilerden yakın çevrelerindeki doğal kaynakların kullanımının doğa ve insanlar üzerindeki etkilerine örnekler vermeleri istenir. Atıkların değerlendirilmesi ve geri dönüşümü için çevrelerinde yapılan faaliyetlere örnekler vermeleri istenir. Öğrencilere günlük yaşamlarında atıkların geri dönüşümü için neler yaptıkları sorulur.

Öğrencilerin harçlıklarından oluşan bireysel bütçe planlarını akranları ile paylaşmaları istenir. Tasarruf yapmayı temele alan iyi hazırlanmış bir bütçe planının ekonomik hayata olumlu etkileri hakkında görüşleri alınır.

Öğrencilerden yaşadıkları illerdeki ekonomik faaliyetlere örnek vermeleri istenir. Ailede, yakın çevrede bulunan kişilerin çalıştığı mesleklere ve bunların hangi ekonomik faaliyetlerle ilişkili olduğuna yönelik sorular sorulur.

SB.5.5.1
Öğrencilerden evde, okulda, çevrede yapmış oldukları gözlemler ve deneyimlerinden yola çıkarak toprak, su, orman ve maden kaynaklarının insanlar tarafından nasıl kullanıldığına ilişkin görüşlerini belirtmeleri istenir. Kaynakların verimli ve verimsiz kullanıldığı durumların doğa ve insan üzerindeki etkilerine dair büyük grup tartışması yapmaları sağlanır. Bu süreçte öğrencilerin birbirlerini etkin  şekilde dinlemeleri, duygu ve düşüncelerini ifade etmeleri sağlanır (SDB2.1). Öğrencilere kaynakların doğa ve insanlar için önemine yönelik sorular sorularak sahip olduklarımızın değerini tasarruf  değeri bağlamında anlamaları sağlanır (D17.3). Tartışma süreci öğretmen gözlem formu, anekdot kaydı, kontrol listesi gibi tekniklerle değerlendirilebilir. Öğrencilerin kaynakların kullanımının doğa ve  insanlar üzerine etkilerini gösteren yazılı ve görsel kaynakları incelemeleri sağlanır (OB1, OB4). Bu süreçte ayrıca dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). İncelemeler sırasında ülkemizde  uygulanan kaynakların verimli kullanımı ve geri dönüşümü ile ilgili Sıfır Atık projesine değinilir. Sıfır Atık projesinin uygulanmasında kullanılan 5D yaklaşımının temel aşamalarından da söz edilebilir.

Öğrencilerden gruplara ayrılarak kaynakların verimli, israf edilmeden kullanımının doğa ve insan üzerine etkisine yönelik ürünler ortaya koymaları istenir (E2.2). Gruplardan takım çalışması yaparak performans görevi kapsamında hikâye, şiir, haber, slogan veya resim hazırlamaları istenir (SDB2.2, E3.11, E3.3, OB4). Ürünler hazırlanırken Sıfır Atık projesi 5D yaklaşımı aşamalarından yararlanılabilir. 

Hazırlanan ürünlerden yararlanarak kaynakların verimli kullanımının doğa ve insanlar üzerindeki etkisi sözlü veya yazılı olarak sunulur. Vatanseverlik değeri vurgulanarak öğrencilerin kaynaklara sahip çıkmanın (D19.3), kaynakları bilinçli ve sürdürülebilir bir şekilde kullanmanın önemini fark etmeleri sağlanır (OB8). Ürün değerlendirme sürecinde bütüncül dereceli puanlama anahtarından yararlanılır. Öğrencilerin diğer arkadaşları tarafından oluşturulan farklı ürünleri değerlendirme sürecinde ise akran değerlendirme formlarına başvurulabilir.

SB.5.5.2
Bütçe örnekleri üzerinden öğrenciler bütçeyi oluşturan unsurları belirler ve listeler (OB1). Bu süreçte ayrıca dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Öğrencilerin bütçede bulunan gelir ve gider kalemlerini, bunlar arasındaki dengenin, tasarrufun kişi ve aile için önemini fark etmeleri sağlanır (OB3). Tasarruf değerinden bahsedilerek öğrencilerin bütçe planlamasının önemini ve bütçeye göre hareket edilmediği durumlarda yaşanabilecek sorunları belirlemeleri sağlanır (D17.1). Öğrencilerden yaptıkları incelemelerden hareketle kendi bütçelerini oluşturabilecekleri gelir kaynaklarını belirlemeleri istenir. Bu kaynaklar günlük harçlıklar, bayram harçlıkları, kumbaralarında bulunan paralar olabilir.

Belirledikleri kaynaklardan elde ettikleri geliri kullanarak öncelikli olarak ihtiyaçları doğrultusunda israftan uzak durarak kendilerine ait bir bütçe planlamaları istenir (D17.2, SDB1.2, E3.11, E3.3). Performans görevi kapsamında hazırlanan bu bütçe planları bütüncül dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Yapılan bütçe planları bir hafta uygulandıktan sonra öğrencilerden bütçe planı öncesi ve sonrası harcamalarında oluşan değişiklikleri bir rapor veya tablo şeklinde hazırlamaları istenir. Öğrencilerin bütçe planlamanın ve kaynaklarını bütçeye göre kullanmanın önemine yönelik bilinç kazanmaları sağlanır (D17.1). Öğrenci ürünleri öz değerlendirme formları kullanılarak değerlendirilebilir (SDB1.2).

SB.5.5.3
Öğrencilerden günlük hayatlarında karşılaştıkları ekonomik faaliyetlerle ilgili örnekler vermeleri, yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden ekonomik faaliyet sektörlerini incelemeleri istenir (OB1, OB4). Öğrenciler ekonomik faaliyetleri incelerken dijital kaynaklardan da yararlanabilir (OB2). Öğrencilerin valilik, kaymakamlık, il tarım ve orman müdürlükleri gibi resmî kurumlara ait genel ağ adreslerini kullanarak yaşadıkları ildeki ekonomik faaliyetleri belirlemeleri sağlanır (OB2).

Edinilen bilgilerden yararlanarak öğrencilerden yaşadıkları ildeki ekonomik faaliyetleri sınıflama tablosu veya kavram ağı kullanarak sınıflandırmaları istenir (E3.11, E3.3, OB1). 

Yapılan sınıflama veya tablolardan hareketle öğrencilerin yaşadıkları ildeki ekonomik faaliyetleri sözlü veya yazılı olarak sunmaları sağlanır. Ekonomik faaliyetlerin sürdürülebilir bir şekilde yürütülmesinin yaşadıkları il ve ülkemiz ekonomisi açısından önemini açıklamaları istenir (OB8). Yapılan sözlü açıklamalar sırasında öğrencilerin birbirlerini etkin şekilde dinlemeleri, duygu ve düşüncelerini açıklamaları sağlanır (SDB2.1). Öğrencilere ülkemiz için önemli olan ekonomik faaliyetleri tanıma ve bu faaliyetleri koruma bilinci vatanseverlik değeri kapsamında kazandırılır (D19.3). Sözlü veya yazılı sunumlar kontrol listesi veya derecelendirme ölçekleri ile değerlendirilebilir.

Aile üyeleri veya okul içinde diğer öğrencilerle kaynakların etkili kullanımına yönelik röportaj çalışması yapılır. Yapılan röportajlar haber şeklinde derlenerek okul panosunda paylaşılabilir.

Öğrencilerden bireysel olarak hazırladıkları bütçe planlarından yola çıkarak ailelerinin bir aylık bütçe planlamasını yapmaları istenebilir.

Öğrencilerden yakın çevrelerindeki kaynaklardan hareketle yaşadıkları yerin ve ülke ekonomisinin kalkınmasına yönelik bir proje önerisinde bulunmaları sağlanabilir.

Öğrencilerden kaynakların etkili ve verimli kullanmanın önemine ilişkin zihin haritaları hazırlamaları istenebilir.

Öğretmen yardımı ile öğrencilerin aile bütçesinde bulunması gereken unsurlarla ilgili zihin haritası yapmaları sağlanabilir.

Öğrencilere yaşadıkları çevredeki kaynaklar ve ekonomik faaliyetlerle ilgili eşleştirme etkinlikleri yapılabilir.

SDB2.1. İletişim, SDB3.3 Sorumlu Karar Verme Becerisi

D8. Mahremiyet, D11. Özgürlük, D17. Tasarruf

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin teknolojik ve bilimsel gelişmelerin insan hayatına etkileri, dijital ortamı kullanırken uyulması gereken güvenlik kuralları, bilinçli kullanımın ne olduğu temel
hak ve hürriyetler konularında temel düzeyde bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerin teknolojik ve bilimsel gelişmelerin insan hayatına etkileri, dijital ortamı kullanırken uyulması gereken güvenlik kuralları, bilinçli kullanımı ve temel hak ve hürriyetler konularındaki bilgi düzeylerini belirlemek için açık uçlu sorular kullanılır. 

Öğrencilere hangi teknolojik araçlara sahip oldukları ve bunları günlük hayatlarında hangi sıklık ve amaçla kullandıkları sorulur. Öğrencilerden teknolojik ürünlerin kullanımı sırasında karşılaştıkları problemlere örnek vermeleri istenir.

Teknolojinin bilinçli kullanımına yönelik haberler veya durumlar incelenir. Bu ders boyunca öğrenilen bilgilerin gerek sınıfta gerekse sınıf dışında teknolojiyi daha bilinçli kullanmaya yardımcı olacağı ve günlük hayatı kolaylaştırabileceği vurgusu yapılır.

SB.5.6.1
Verilen yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden; teknolojik gelişmelerin kültür, ekonomi, eğitim, sağlık, iletişim ve ulaşım açısından toplum hayatına etkileri incelenir (OB1, OB4). Bu süreçte dijital kaynaklara da başvurulabilir (OB2). Tartışma yöntemi aracılığıyla öğrencilerden inceledikleri kaynaklardan yola çıkarak teknolojik gelişmelerin toplum hayatına etkilerini gerekçeleriyle ortaya koymaları istenir (SDB3.3).

Tartışma sürecinde ortaya çıkan farklı görüşler ve tutarsızlıklar öğrenciler tarafından tespit edilip tahtaya listelenir.

Tespit edilen farklı görüş ve tutarsızlıklara ilişkin sınıf değerlendirmesi yapılarak kabul edilen veya kabul edilmeyen görüşler gerekçeleriyle kişisel haklara saygı ve özgürlük çerçevesinde (D11.3) yazılı ya da sözlü olarak öğrenciler tarafından ifade edilir (E3.3, E3.4, E3.5,SDB3.3). Sürecin değerlendirilmesi amacıyla kısa veya uzun cevaplı maddeler içeren çalışma yaprakları kullanılabilir.

SB.5.6.2
Öğrencilere teknolojik ürünlerin (bilgisayar, televizyon, cep telefonu, tablet, bulaşık makinesi, ampul vb.) kullanımına yönelik olumlu ve olumsuz örnekler içeren ve pedagojik açıdan uygun videolar, haberler veya diyaloglar sunulur. Verilen örnekler üzerinden öğrencilerden teknolojik ürünlerin bilinçli kullanımına ilişkin çıkarımda bulunmaları istenir (OB1, OB4, OB2, D8.1). Bu kapsamda kişisel bilgilerin gizliliğini korumanın önemi vurgulanır (D8.2).

Teknolojik ürünlerin kullanımında dikkat edilmesi gereken hususlar sorularak öğrencilerden gelen cevaplar tahtaya yazılır (SDB2.1). Teknolojik ürünlerin bilinçli ve değerini bilerek kullanımı (D17.1, D17.3) konusunda farkındalık oluşturmaya yönelik videolar, kamu spotları veya proje örnekleri incelenir. Öğrenciler gruplara ayrılarak çalışma yaprağı yardımıyla bir teknolojik ürün belirler. Öğrencilerden bu ürünün hatalı kullanım örneklerini, bu durumun yol açtığı olumsuzlukları ve ürünün bilinçli kullanımında (D17.1, D17.3) dikkat edilmesi gereken hususları belirlemeleri istenir. Teknolojik ürünün bilinçli kullanımı hakkında farkındalık oluşturmak için  tasarlayabilecekleri bir ürünü (kısa film, kamu spotu, afiş, karikatür, hikâye, şiir, şarkı veya kullanım kılavuzu) belirlemeleri istenir. Gruplar tarafından geliştiren ürün fikirleri sınıfta sunulur. Bu fikirler ile ilgili öğretmen ve öğrenci dönütleri alınır. Geri bildirimler doğrultusunda son şekli verilen ürün fikirleri, performans görevi kapsamında estetik unsurlarla zenginleştirilmiş ürünlere (kısa film, kamu spotu, afiş, karikatür, hikâye,şiir, şarkı veya kullanım kılavuzu) dönüştürülür (E3.11).

Öğrencilerin teknolojik ürünlerin bilinçli kullanımına ilişkin hazırladıkları ürünler sınıfta sunulur veya okul koridorundaki panolarda sergilenir. Öğrenci ürünleri bütüncül dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrencilerden insanların hayatını kolaylaştıracak bir ürün tasarlayarak sınıfa sunmaları istenebilir.

Öğrencilerden teknolojik ürünleri bilinçli kullanmanın önemine yönelik araştırma yapmaları ve bu araştırmayı sınıfta sözlü olarak sunmaları istenebilir.

Buluşlar ve teknolojik ürünlerin insan ve toplum hayatına etkileriyle ilgili öğrenme süreci görseller ve işitsel materyallerle desteklenebilir.

Teknolojik ürünlerin bilinçli kullanımına ilişkin pedagojik açıdan uygun olan animasyon, kısa film ve belgesel üzerinden incelenebilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D2. Aile Bütünlüğü, D5. Duyarlılık, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı

Öğrencilerin, dâhil olduğu gruplar ve gruplardaki rolleri, kültür, kültürel özellikler ve toplumsal birliği sürdürmeye ilişkin faaliyetler hakkında temel düzeyde bilgi sahibi olduğu kabul edilmektedir.

Öğrencilere dâhil olduğu gruplar ve bu gruplardaki rolleri hakkında açık uçlu sorular sorulur.

Kültürel özelliklere ve kültürel ögelere çevresinden örnekler vermeleri istenir.

Toplumsal birliği sürdürmeye yönelik faaliyetlere örnekler vermeleri istenir.

Öğrencilerden gelecekte dâhil olabilecekleri gruplara ve bu gruplardaki olası rollerine örnekler vermeleri istenir.

Öğrencilerden kültürel bağları oluşturan unsurlara yönelik kendi hayatlarından ve yakın çevrelerinden örnekler vermeleri istenir.

Toplumsal birliği etkileyen aile bütünlüğü, duyarlılık, saygı, sevgi gibi değerlere yönelik kendi hayatlarından ve yakın çevrelerinden örnekler vermeleri istenir.

Öğrencilerin toplumsal birliğe örnek teşkil eden olay ve durumlara yönelik çevrelerinden ya da bilgi sahibi oldukları diğer kaynaklardan örnekler vererek bu durumların ortaya çıkmasında etkili olan kültürel bağları tespit etmeleri sağlanır.

Toplumsal sorun olarak görülen durumlara örnekler vermeleri istenir. Bu sorunların nasıl
çözüme kavuşabileceğine ilişkin öğrenci görüşleri alınır. 

SB.6.1.1
Öğrencilere yazılı ve görsel kaynaklarda verilen rollere geçmiş yaşantılarında sahip olup olmadıkları sorulur (OB1, OB4). Bu süreçte uygun olan dijital kaynaklar da kullanılabilir (OB2). 

Daha sonra bugün sahip oldukları roller hakkında konuşularak gelecekte sahip olabilecekleri rollere ilişkin kartlar gösterilir. İleriki yaşamlarında dâhil olabilecekleri gruplara ve üstlenebilecekleri rollere yönelik düşüncelerini ifade etmeleri istenir. Bu çalışmadan hareketle öğrencilerden bireylerin dâhil oldukları grupların ve bu gruplardaki rollerinin zaman içinde değişebileceğine ilişkin varsayımlarda bulunmaları sağlanır  (SDB3.1).

Aile üyelerinden anne, baba veya bir akrabasının geçmişten günümüze dâhil olduğu grupları ve bu gruplardaki rolleri öğrenciler tarafından listelenir. Bu süreçte aile birliğinin önemi de fark ettirilir (D2.1).

Listelenen gruplar ve gruplardaki rollerin değişimi zaman, hak ve sorumlulukları açısından karşılaştırılır. Bu amaçla bir karşılaştırma tablosu hazırlanır (OB7).

Öğrencilerden gelecekte hangi meslekte faaliyet göstereceklerini hayal etmeleri istenir.
Gönüllü öğrenciler hayallerini anlatır. Öğrencilere şu anki durumdan hayal ettikleri duruma gelene kadar olan zaman aralığında hangi gruplara dâhil oldukları sorulur ve onlardan hangi rollere sahip olduklarını tahmin etmeleri istenir. Tahminler alındıktan sonra öğrencilerden günümüzden geleceğe grup, rol, hak ve sorumluluk tablosunu doldurmaları istenir. Süreç sonunda öğrenme galerisi tekniğinden faydalanılabilir. Yapılan çalışmalarla sorumluluk değeri vurgulanarak görev bilincinin önemi üzerinde durulur (D16.3).

Öğrencilerden dâhil olduğu grupları ve bu gruplardaki rollerinin zaman içindeki değişimini, hak ve sorumluluklarını da göz önünde bulundurarak açıklamalı bir tarih şeridi ile sunmaları istenir (E1.4, E2.3, E3.3). Sürecin sonunda öğrenciler dâhil olduğu grupların ve bu gruplardaki rollerinin zaman içinde değişebileceğine ve bunun doğal bir süreç olduğuna yönelik bir mektup yazar (SDB3.3).

SB.6.1.2

Yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden kültürel bağlarımızı ve millî değerlerimizi oluşturan dil, din, tarih, sanat ve gelenek-göreneklere ait özellikler belirlenir (OB1,OB4,OB5). Süreçte uygun olan dijital içeriklere de yer verilebilir (OB2). Belirlenen kültürel bağlarımıza ve millî değerlerimize ilişkin kavram haritaları öğrenciler tarafından oluşturulur. Millî ve dinî bayramlarla, bayrağımıza ve ülkemize yönelik tehditler ve ülkemizde görülen afetler karşısında Türk milletinin göstermiş olduğu toplumsal birlik, örnek olaylar üzerinden incelenir. Yapılan çalışmada vatanseverlik değeri üzerinde durularak öğrencilere millî bilinç, millî kimlik kazandırılırken (D19.1) aynı zamanda sorumluluk değeri bağlamında toplumsal birliğe ihtiyaç duyulan zamanlarda dayanışma içinde olma ve fedakârlıkta bulunmanın, topluma karşı görevlerini yerine getirmenin önemi vurgulanır (D16.2).

İncelenen kaynaklar ve oluşturulan kavram haritalarından yola çıkılarak performans görevi olarak kültürel bağlarımızın ve millî değerlerimizin toplumsal birliğe etkisini anlatan şiir, slogan, hikâye, resim, afiş veya poster hazırlanır (E1.4, E3.3, E3.5, E3.11, SDB2.3). Hazırlanan ürünler bütüncül dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. 

Sürecin sonunda öğrenciler tarafından kültürel bağlarımızın ve millî değerlerimizin toplumsal birlikteliğe etkisini özetleyen bir paragraf ya da diyalog yazılır veya bir konuşma yapılır (SDB2.1).

SB.6.1.3
Yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden toplumsal sorunlara yönelik verilen örnekler incelenir (OB1, OB4). Süreçte uygun olan dijital kaynaklara da yer verilebilir (OB2). İncelenen kaynaklardan toplumsal sorunların tespit edilmesi sağlanır. Öğretmen tarafından toplumsal sorun kavramının tanımı ve türlerini içeren kısa bir sunum yapılır ve öğrencilerden toplumsal sorunlarla ilgili günlük yaşamdan örnekler vermeleri istenir. Verilen örneklerden yola çıkarak öğrenciler tarafından afetler, çevre kirliliği, göç, salgın hastalıklar, israf gibi toplumsal sorunlar incelenir. İncelemeler sonucunda ülkemizdeki toplumsal sorunların nedenlerine yönelik bir balık kılçığı oluşturulur (SDB2.1, OB1).

Sınıf içerisinde ortak bir toplumsal sorun belirlenir (SDB2.2). Belirlenen sorunun nedenlerine yönelik küçük grup tartışmaları yapılır (SDB2.2). Her gruptan belirlenen toplumsal sorunun nedenlerine yönelik görüşlerini yazılı bir metne dönüştürmeleri istenir (OB1). Grup başkanları tarafından görüşler tüm sınıfa sunulur. Sunumlardaki görüşler benzerlik ve farklılıkları açısından karşılaştırılır ve sınıflama tablosuna kaydedilir (KB2.5, OB7). Aynı toplumsal soruna ilişkin farklı bakış açılarının nedenleri üzerine büyük grup tartışması yapılır (E1.4, E2.2, SDB2.3). 

Grupların belirlenen toplumsal sorunun çözümüne ilişkin beyin eseri tekniğini kullanarak oluşturduğu farklı kâğıtlara yazılmış üç çözüm önerisi öğretmen masasına bırakılır (SDB3.3). Masa üzerine bırakılan kağıtlardaki çözüm önerileri tahtaya yazılarak tüm grupların çözüm önerileri, çatışma çözme stratejileri ile tartışılır (SDB2.2).

Tartışma sürecinde ortaya çıkan fikirler doğrultusunda çözüm önerileri farklı görüş ve düşünceler dikkate alınarak yeniden düzenlenir (E1.4).

Köşelenme tekniğinden yararlanılarak çözüm önerileri gerekçelendirilir ve savunulur. Düzenlenen her çözüm önerisine ilişkin sınıfta bir köşe oluşturulur ve öğrencilerden kendi açısından en doğru bulduğu çözüm önerisinin bulunduğu köşeye gitmesi istenir. Aynı köşede bir araya gelen öğrencilerin neden bu köşeyi seçtiklerini köşedeki diğer arkadaşlarına açıklayarak bilgilerini onlarla paylaşmaları sağlanır. Her köşeden bir grup başkanı seçilir ve grup başkanından o köşenin çözüm yolunu diğer köşelere karşı savunması istenir (E1.4, E2.2, E2.3). Süreçte yapılan çalışmaların sonunda insana ve topluma değer vermenin, kendisine ve çevresine karşı görevlerini tam ve zamanında yerine getirmenin önemi de duyarlılık ve sorumluk değerleri bağlamında vurgulanır (D5.1, D16.2). Öğrencilerin ders sürecinde öğrendiklerini değerlendirmek üzere açık uçlu sorulardan oluşan çalışma yapraklarına başvurulabilir. 

Öğrencilerden tarihimizin millî ve manevi değerlerimizi temsil eden örnek bir kişinin veya bir bilim insanının biyografisini inceleyerek bu kişinin hayatı boyunca dâhil olduğu gruplar ve bu gruplardaki rollerini belirlemeleri istenebilir. Dâhil olduğu grup ve rollerin örnek kişilerin başarılarına etkisini değerlendirdikleri yazılı bir metin oluşturmaları sağlanabilir.

6 Şubat Kahramanmaraş merkezli depremde Türk milletinin göstermiş olduğu toplumsal birliğe etki eden kültürel bağların önemine ilişkin bir sunum, kompozisyon ya da deneme yazısı hazırlamaları istenebilir.

Yakın çevrelerinden hareketle toplumsal bir sorunun çözümüne yönelik okul gazetesi veya dijital pano hazırlamaları istenebilir.

Öğrencilerden gelecekte dâhil olabilecekleri grupları ve bu gruplardaki rollerini listelemeleri ve bunlara yönelik canlandırmalar yapmaları istenebilir.

Genel ağdan toplumsal birlikteliğe etki eden kültürel bağlarımıza ilişkin bilgi toplamaları istenebilir.

Toplumsal sorunların çözümüne ilişkin önerilerini kısa cümlelerle ifade etmeleri istenebilir.

SDB3.3. Sorumlu Karar Verme, SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D5. Duyarlılık, D18. Temizlik, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı

Öğrencilerin yaşadıkları ilin göreceli konum özellikleri ile bu ildeki doğal ve beşerî çevredeki değişimi açıklayabildikleri, ülkemize komşu devletler hakkında temel bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.

Göreceli konum özellikleri, doğal ve beşerî çevre ilişkisi ile ülkeler arası iş birliğinin önemine dair açık uçlu sorular sorulur.

Öğrencilerden ön bilgilerini kullanarak okullarının göreceli konumunu tarif etmeleri istenir.

Öğrencilerden yaşadıkları ildeki doğal çevre özelliklerinden iklim, yer şekilleri; beşerî çevre özelliklerinden ise nüfusun ilişkisine gözlem ve deneyimlerinden yola çıkarak örnekler vermeleri istenir. 

Günlük yaşamda ortak gaye ve hedeflerimiz olan insanlarla iş birliği içinde olmanın katkılarından yola çıkarak devletler arası iş birliğinin önemini yorumlamaları istenir.

SB. 6.2.1
Öğrencinin sınıfta oturduğu sırayı diğer sıraların konumuna göre tarif etmesi için açık uçlu sorular sorulur. Cevaplardan hareketle dünyanın herhangi bir yerinin konumunu tarif etmek için de uluslararası bir sayı sistemine gereksinim duyulduğu açıklanır. Öğrencilerin coğrafi koordinat sistemi hakkında öğretmen rehberliğinde yazılı ve görsel kaynaklardan bilgi toplaması sağlanır (KB2.6, OB1, OB4). Bu amaçla dijital kaynaklar da kullanılabilir (OB2). Paralel ve meridyen kavramlarının tanımı ve temel özellikleri, ülkemizin mutlak ve göreceli konum özellikleri, kıtaların ve okyanusların göreceli konum özellikleri verilen kaynaklardan incelenir. Yapılan incelemelerden yola çıkılarak ülkemizin mutlak ve göreceli konum özellikleri, kıtaların ve okyanusların göreceli konum özellikleri öğrenciler tarafından tanımlanır. Bu süreçte ülkemizin jeopolitik önemine vurgu yapılır.

Dünya siyasi haritası üzerinde koordinat sistemine ait unsurları bulmaları sağlanır. Yerküre modeli veya haritalar üzerinden ülkemizin göreceli ve mutlak konumu, kıtalar ve okyanusların göreceli konumu belirlenir. Süreç içerisinde deniz ve okyanus arasındaki farka da değinilir. Ülkemizin göreceli ve mutlak konumu ile kıtaların ve okyanusların göreceli konumunu belirlemek amacıyla Harita Genel Müdürlüğü’nün dijital ve atlas küre uygulamasından da yararlanılabilir. Ülkemizin göreceli konumu kapsamında deniz komşularımızdan KKTC, Lübnan, Filistin, Mısır, Libya, Rusya, Ukrayna ve Romanya’ya değinilir ve öğrencilerden belirtilen haritalar üzerinde bu komşularımızı göstermeleri istenir. Öğrenciler tarafından ülkemizin göreceli ve mutlak, kıtaların ve okyanusların göreceli konumları Dünya dilsiz siyasi haritası aracılığıyla görselleştirilir (OB4, E1.5). Görselleştirme amacıyla dijital haritalardan da faydalanılabilir. Hazırlanan görseller derecelendirme ölçekleri ile değerlendirilebilir. Ülkemizin deniz yetki alanlarındaki hak ve menfaatlerini koruma ve savunma noktasında Mavi Vatan’ın Ege Denizi, Karadeniz, Akdeniz ve Marmara Denizi sınırları açısından ülkemizin jeopolitiğindeki önemine yer verilir. Vatanseverlik değeri kapsamında ülke varlıklarını korumanın ve bağımsız bir devlet olmanın önemi vurgulanır (D19.3). 

Öğrenciler tarafından ülkemizin göreceli ve mutlak konumu ile kıtaların ve okyanusların göreceli konum özellikleri sözlü olarak özetlenir. Öğrencilerin sözlü sunumları gözlem formu veya kontrol listeleri ile değerlendirilebilir.

SB.6.2.2
Ülkemizdeki doğal çevre özelliklerinden iklim ve yer şekilleri ile beşerî çevre özelliklerinden nüfus, göç ve yerleşme alanları ile yoğun ve seyrek nüfuslu yerler, verilen yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden incelenir (OB1,OB4). Bu amaçla ayrıca dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Bu özellikler sınıflama tablosuyla belirlenir ve kaydedilir. Ülkmizin iklim özellikleri açıklanırken hava durumu ve hava olayı kavramlarına da değinilir. 

Verilen kaynaklar aracılığıyla insanın doğal çevre koşullarından nasıl etkilendiği ve bu koşulları ne şekilde etkilediği beyin fırtınası veya büyük grup tartışması kullanılarak belirlenir (SDB3.3,E3.3). Tartışma sırasında temizlik değerinin çevresel sürdürülebilirliğe katkısına da değinilir (D18.3). Bu süreçte kontrol listesi, gözlem formu, anektod kaydı kullanılabilir.

Örnek olaylardan yola çıkarak iklim ve yer şekillerinin nüfusun dağılışı üzerindeki etkisi ile yerleşme faaliyetlerinin doğal çevreye etkisi belirlenir. Doğal çevreye değer vermenin ve çevre sorunlarına yol açabilecek davranışlardan kaçınmanın önemi duyarlılık değeri kapsamında vurgulanır (D5.2). Bu süreçte açık uçlu sorular içeren çalışma yaprağı kullanılabilir.

SB.6.2.3
Verilen görsel veya dijital kaynaklardan Türk Dünyası Haritası incelenerek (SBAB10, E3.2) öğrencilerin Türk kültürünün yaşadığı geniş coğrafya hakkında fikir edinmeleri sağlanır. Verilen yazılı ve görsel kaynaklardan (Türk Devletler Teşkilatı, Türk İş Birliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı, Yunus Emre Enstitüsü, Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı) yararlanılarak ülkemizin Türk devlet ve topluluklarıyla yaptığı kültürel iş birlikleri incelenir (OB1, OB4). Bu amaçlarla dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Vatanseverlik değeri kapsamında bilim, sanat, spor ve kültür alanında ülkemizi temsil eden kişi ve kurumların önemi üzerinde durulur (D19.2, SDB2.3). 

İncelenen kaynaklardan hareketle öğrencilerden ülkemizin Türk devlet ve topluluklarıyla yaptığı kültürel iş birliklerini eğitim, sanat, spor ve turizm alanları kapsamında örneklendirmeleri istenir. “TÜRKSOY Ressamlar Buluşması” programı kapsamında “Kuzey Makedonya’dan Ressamlar Sergisi”nin Ankara’da açılmasının sanat alanında yapılan kültürel iş birliğine örnek olduğundan söz edilebilir (OB5). Türk toplumunun kültürel zenginliği, bu zenginliğin tanıtılması, korunması ve geliştirilmesinin gerekliliği vurgulanır (D19.3). Bu aşamada “kültür ve gönül coğrafyası” kavramına da değinilir. Tarihsel süreçte Türklerin “kültür ve gönül bağı” kurduğu, karşılıklı destek verdiği milletler ve önemli olaylar ele alınarak bu bağlara dair gazete haberleri incelenebilir. 

Ülkemizin Türk dünyası ile kültürel iş birliklerinin devletlere ve topluluklara eğitim, sanat, spor ve turizm alanlarında nasıl katkıda bulunduğu örnekler ve incelenen kaynaklardan hareketle ifade edilir (OB5). Süreçte çalışma yapraklarından yararlanılabilir.

Ülkemizin, kıtaların ve okyanusların konum özelliklerine dair kelime oyunları ya da bulmaca tasarlamaları istenebilir.

Ülkemizin doğal ve beşerî çevre özelliklerine ve bunların birbiriyle ilişkisine yönelik bilgi kartları, afiş, poster, bir kutu oyunu ya da dijital bir sunum hazırlanabilir.
Öğrenciler Türk dünyası ülkelerinden merak ettikleri bir ülkeyi; nüfus, iklim, ekonomik faaliyetler, yer şekilleri, tarihî yapıları gibi farklı özellikleriyle tanıtacakları yazılı, görsel ya da dijital bir ürün oluşturabilir.

Öğrencilerin kâğıt üzerine daire çizmeleri sağlanır. Öğrencilerden çizdikleri daire üzerinde ekvator ve başlangıç meridyenini göstermeleri istenir. Öğrencilerden oluşan dört eşit parçadan ülkemizin olduğu çeyreği tarayarak göstermeleri istenebilir. Dünya dilsiz haritası üzerinde kıtaları farklı renklere boyamaları ve bu harita üzerinde Türkiye’nin yerini belirlemeleri istenebilir.

Doğal ve beşerî çevre özellikleri arasındaki ilişki kapsamında öğrencilerden, yakın çevrelerinde gözlemlenen hava olaylarının günlük yaşama etkilerine dair deneyimlerine dayanarak örnekler vermeleri istenebilir.

Türk Dünyası Haritası üzerinde ilgili ülkelerden ülkemize en yakın olanları harita üzerinde ana ve ara yönleri kullanarak göstermeleri istenebilir.

SDB2.1.İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D14. Saygı, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı, OB7. Veri Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin göç ve yerleşme kavramları hakkında bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerin İslam’ın eğitime verdiği öneme ilişkin bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Dinî inançların sosyal hayata etkileri hakkında bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerin kültürel miras ve medeniyet kavramlarını bildikleri kabul edilmektedir. 

Öğrencilere insanların göç ettikleri ve yerleştikleri yerlerin ne gibi özelliklere sahip olmasını isteyebilecekleri sorulur.

Öğrencilere “İslam’ın eğitime verdiği öneme ilişkin bildiğiniz sözler veya olaylar var mı? sorusu yöneltilir.

Öğrencilere dinî inançların insanların sosyal hayatına nasıl etkilerde bulunabileceğine yönelik açık uçlu sorular sorulur.

Öğrencilere Türklerin Anadolu’ya göçleri ve yerleşmeleri sonucunda meydana getirdikleri eserlerin görselleri üzerinden Anadolu’da nasıl bir kültürel değişim yaşanmış olabileceğine ilişkin açık uçlu sorular sorulur.

Öğrencilerden “Günlük hayatımızda belirli aralıklarla yer değiştiriyor olsaydık bu bizim sosyal hayatımızı nasıl etkilerdi?”, “Böyle bir sosyal hayatta yerleşik hayatı istemek için hangi sebeplerimiz olurdu?” gibi soruları cevaplamaları istenir.

Öğrencilerden İslam medeniyetine ait ortak kültürel miras kapsamındaki eğitim, kültür, sanat, mimari eserlerine çevrelerinden örnekler vermeleri istenir.

Öğrencilerden sosyal hayatımızda İslamiyet’in etkilerine günlük hayatlarından örnekler vermeleri istenir.

Öğrencilere Anadolu Türk kültürüne ilişkin yazılar ve görseller üzerinden günlük hayatımızda devam eden kültürel özelliklerimize yönelik açık uçlu sorular sorulur.

SB.6.3.1
Asya fizikî haritası üzerinde Türkistan’ın sınırları gösterilir. Öğrencilerden harita üzerinde Türkistan’ın doğal çevre özelliklerini belirlemeleri istenir (OB7). Türkistan’da kurulan ilk Türk devletleri ile ilgili verilen yazılı ve görsel kaynaklar incelenir (OB1,OB4). Ayrıca dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Bu devletlerden Asya Hun Devleti, Göktürkler ve Uygurlar’ın medeniyetimize katkıları hakkında öğrenciler merak ettiği konuları tanımlar (E1.1). Vatanseverlik değeri bağlamında öğrencilerin Türk tarihini araştırmaya teşvik edilmesine yönelik açıklamalarda bulunulur (D19.2).

Öğrencilerden seçtikleri konularla ilgili 5N1K tekniği ile sorular oluşturmaları istenir ve belirledikleri soruları soru kartlarına dönüştürmeleri sağlanır.

Öğrencilerin merak ettikleri konulardan ve hazırladıkları sorulardan hareketle Türkistan’da kurulan ilk Türk devletlerinin medeniyetimize katkılarına ilişkin verilen kaynaklardan bilgi toplaması sağlanır (OB5). Asya Hun Devleti, Göktürkler ve Uygurlar’ın yönetim, askerî, sosyal hayat, sanat, hukuk ve ekonomi alanlarında medeniyetimize katkıları kaynaklar üzerinden incelenir (OB5). Kaynak incelemesi sırasında vatanseverlik değeri kapsamında millî kimliği tanımanın önemine yönelik açıklamalarda bulunulur (D19.2).

Toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirmek amacıyla öğrencilerden kaynaklardaki benzer ve farklı bilgileri belirlemeleri istenir. Bu süreçte açık uçlu sorular içeren çalışma yaprağı kullanılır (E3.6, E3.10, E3.9). Dijital kaynaklardan elde edilen bilgilerin doğruluğunu değerlendirmek için kaynağın dijital kimliğinin veya uzantısının güvenilirliği (OB2) dikkate alınır.

Kaynaklardan edinilen bilgilerden hareketle Asya Hun Devleti, Göktürkler ve Uygurlar’ın yönetim, hukuk, askerî, sosyal hayat, sanat ve ekonomi gibi alanlarda medeniyetimize katkıları (OB5) hakkında sınıf tartışması yoluyla (beyin fırtınası, büyük grup tartışması vb.) çıkarımlar yapılır (SDB2.2). Çıkarımların sözlü olarak ifade edilmesi sürecinde kontrol listesi, gözlem formu veya anekdot kaydına başvurulabilir. Medeniyetimizin oluşumunda ilk Türk devletlerinin rolü hakkında ulaşılan çıkarımların yansıtıldığı bir afiş hazırlanır ve sınıfa sunulur (OB4, E3.2, E3.3, SDB3.3).

SB.6.3.2
İslam medeniyetinin, VII-XIII. yüzyıllar arasında Hz. Muhammed (sav), Dört Halife, Emevîler ve Abbâsîler Dönemlerinde insanlığın ortak mirasına yaptığı katkılar, verilen yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden incelenir (OB1,OB4). Ayrıca dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Öğrencilerden yapılan inceleme sonucunda İslam medeniyetinin insanlığın ortak mirasına katkılarını belirlemeleri istenir (SDB2.3). Ortak mirasın korunup gelecek nesillere aktarılması noktasında istekli olmalarını sağlamak adına çevresine, millî ve manevi değerlerine saygı duymanın önemi ile ilgili açıklamalar yapılır (D14.3). 

Ayrılıp birleşme tekniği ile sınıf gruplara ayrılır. İslam medeniyetinin insanlığın ortak mirasına katkıları; eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari konu alanları olacak şekilde grup üyeleri tarafından paylaşılır. Aynı konuları alan grup üyelerinin uzmanlık grubu adı altında bir araya gelerek ilgili konu alanında derinlemesine çalışmaları sağlanır. Grup çalışmaları sırasında İslam medeniyetinin oluşturduğu ortak mirasın korunmasında duyarlı ve saygılı davranmanın önemi ile ilgili açıklamalarda bulunulur (D14.3, D15.2). Uzmanlaşan grup üyelerinden asıl gruplarına dönerek edindiği bilgileri grup üyeleri ile paylaşmaları istenir. Grup sözcüleri tarafından İslam medeniyetinin insanlığın ortak mirasına yaptığı katkılar; eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanları ile ilişkilendirilerek açıklanır. Sunum süreçleri gözlem formu, kontrol listeleri veya derecelendirme ölçeği ile takip edilebilir (SDB2.1,OB5). 

Öğrencilerin Hz. Muhammed (sav), Dört Halife, Emevîler ve Abbâsîler Dönemi’nde, İslam medeniyetinin eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanlarında yaptığı katkılar hakkında çıkarımlarda bulunmaları sağlanır (E3.11,OB9,SDB2.3).

SB.6.3.3
Öğrenciler iki gruba ayrılarak birinci gruptaki öğrencilere Türklerin İslamiyet öncesi sosyal ve kültürel hayatlarını yansıtan yazılı, görsel ve varsa dijital kaynaklar sunulur (OB1,OB2,OB4). İkinci gruptaki öğrencilere de Türklerin İslamiyet’i kabulüyle sosyal ve kültürel hayatlarında gerçekleşen değişimi yansıtan yazılı, görsel ve varsa dijital kaynaklar sunulur (OB1,OB2,OB4). Gruplar, İslamiyet öncesi ve İslamiyet’in kabulünden sonraki dönemde Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarının temel özelliklerini hayat biçimi, yazı, dil ve edebiyat, sanat, mimari alanlarına ilişkin kaynaklar üzerinden çözümler (SDB2.2,OB5,E3.6,E3.10). Grupların yaptıkları çözümlemeler doğrultusunda Türklerin İslamiyet’i kabulüyle sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimi sözlü olarak ifade etmeleri istenir.

Türklerin İslamiyet’i kabulünden sonraki dönemlere (Karahanlılar, Gazneliler ve Büyük Selçuklular) ait haritalar, görsel kaynaklar, seyahatnamelerden alıntılar ve edebî ürünleri inceleyen öğrenciler dönemin koşullarını fark eder. Türklerin İslamiyet’i kabulü ile sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimin günümüze yansımasına örnekler verilir. Türklerin İslamiyet’i kabulüyle beraber sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimin sonuçları ile günümüz koşulları karşılaştırılır (SDB2.3). Öğrencilerden elde ettiği bilgileri karşılaştırma tablosunda göstermeleri istenir (OB7).

Performans görevi kapsamında öğrencilerden edindikleri bilgilerden yola çıkarak kendilerini İslamiyet Öncesi Dönem’den İslamiyet’in kabulüne geçiş aşamasında yaşayan biri olarak hayal etmeleri ve İslamiyet’in kabulü ile sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişime ilişkin bir hikâye tasarlamaları istenir (SDB3.1). Öğrencilerden tasarladıkları hikâyenin bir ögesi olarak İslamiyet’in kabulüyle Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimin sonuçlarını dönemin koşulları içinde açıklamaları istenir. Bu açıdan saygı değeri kapsamında; Türklerin sosyal hayatlarında meydana gelen değişimin çok yönlü bir bakış açısıyla değerlendirilmesine ve millî/manevi değerlere duyarlılık göstermeye yönelik açıklamalarda bulunulur (D14.1,D14.3,SDB3.3,OB5,E2.1). Oluşturulan hikâyeler derecelendirme ölçekleri kullanılarak değerlendirilebilir.

SB.6.3.4
Öğrencilerden XI-XIII. yüzyıllar arasında Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşması sürecinde meydana gelen askerî mücadeleleri açıklamalı tarih şeridinde sıralamaları istenir (SBAB1.2). XI-XIII. yüzyıllar arasında Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşması sürecinde meydana gelen askerî ve siyasi faaliyetler ile ilgili yazılı, görsel kaynaklar öğrencilere sunulur (OB1,OB4). Ayrıca dijital kaynaklardan yararlanılabilir (OB2). Öğrenciler askerî mücadelelerden Malazgirt Savaşı, Haçlı Seferleri (I, II ve III.), Miryokefalon Savaşı’nın sebep ve sonuçlarını, siyasi faaliyetlerden Anadolu’daki imar ve iskân çalışmalarını kaynaklar üzerinden inceler. Kaynakların incelenmesi aşamasında vatanseverlik değeri kapsamında Türklerinaskerî ve siyasi başarıları üzerinden millî kimliğimizi tanımanın önemine yönelik açıklamalarda bulunulur (D19.2). XI-XIII. yüzyıllar arasında Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasına etki eden askerî mücadeleler ile sonrasında gerçekleşen imar ve iskân çalışmaları arasında öğrencilerin ilişki kurmaları sağlanır (OB1,E3.6,E3.10).

Öğrencilerin XI-XIII. yüzyıllar arasında Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasına etkide bulunan askerî ve siyasi faaliyetleri kavram ağı ile sınıflandırmaları sağlanır.

Öğrenciler tarafından performans görevi olarak XI-XIII. yüzyıllar arasında meydana gelen askerî ve siyasi faaliyetlerin Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasına etkilerine ilişkin yorumlarını içeren bir metin hazırlanır. Bu metinde dönemin mimari eserlerine ait görseller içeren afiş veya posterlere de yer verilir. Hazırlanan ürünler sınıfla paylaşılır (E3.2,E3.3,OB1) ve bütüncül dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerden Türk kültürüne ait unsurları araştırarak bu unsurlardan hareketle dijital bir çizgi roman ya da animasyon hazırlaması istenebilir. Bu çalışmalar kapsamında incelenen kültürel unsurları barındıran bir Türk ezgisi oluşturmaları da istenebilir.

İslamiyet’in kabulüyle birlikte Türklerin sosyal ve kültürel hayatlarında meydana gelen değişimlerle ilgili dijital ortamda resimlerle anlatılan ve öğrenciler tarafından interaktif olarak katkıda bulunulan etkileşimli “Görsel değişim haritası” hazırlanması istenebilir. 

Dede Korkut Hikâyeleri’nden birini inceleyerek bu hikâyedeki İslam öncesi ve İslam sonrası kültür unsurlarını karşılaştırarak bir sunum yapması istenebilir.

İslam medeniyetinin coğrafya, matematik, tıp, astronomi, kimya alanlarına katkılarının günümüze etkisini gösteren infografikler hazırlaması istenebilir. 

İslam medeniyetinin bilim, kültür, ticaret, sanat gibi alanlarda gerçekleştirdiği çalışmaların hangi coğrafyalarda gerçekleştiğini belirten simge, sembol ve açıklamalar eklenerek interaktif haritalar oluşturması istenebilir.

Horasan Erenleri ve Anadolu’nun Türkleşmesi faaliyetleri konusuna ilişkin olarak genel ağda yer alan kaynakların taranması istenebilir.

Türkistan coğrafyası ve kurulan ilk Türk devletleriyle ilgili somutlaştırıcı görsel-işitsel materyaller kullanılabilir.

İslam medeniyetinin eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanlarında ortak kültürel mirasa katkılarını ana hatlarıyla ortaya koyan bilgi kartları ile konular sunulabilir.

İslamiyet öncesi Türkler ile ilgili çizgi film, belgesel izlenebilir.

Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasına etkide bulunan iskân faaliyetlerine ilişkin görsellerden oluşan bir albüm oluşturulabilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D1. Adalet, D2. Aile Bütünlüğü, D8. Mahremiyet, D11. Özgürlük, D13. Sağlıklı Yaşam, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığı

Öğrencilerin demokrasi, demokrasinin temel nitelikleri, vatandaş, etkin vatandaşlık, toplumsal düzeni, eşitlik ve hak kavramı ile temel hak ve özgürlükler hakkında temel düzeyde bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerden demokrasinin nitelikleriyle ilgili kavram haritasında boş bırakılan alanları doldurmaları istenir. Toplumsal düzen, eşitlik, hak, vatandaş kavramları, temel hak ve sorumluluklarla ile ilgili açık uçlu sorular sorulur. Etkin ve pasif vatandaşın özellikleri konusunda kart gösterme tekniği uygulanır.

Millî bayramlarda yapılan kutlamaların nedenleri ile demokrasi arasındaki ilişkiyi kurmaya yönelik sorular sorulur.

Sivil toplum kuruluşlarının MEB tarafından desteklenen proje örnekleri incelenir.

Medyanın kamuoyu oluşturmadaki etkisini somutlaştıran örnek haberler incelenir.

Sorumlulukların yerine getirilmediği durumda toplumsal düzenin bozulabileceğine yönelik gazete haberleri incelenir.

Dijitalleşme ve teknolojik gelişmelerin insan hayatına etkisi ile ilgili kamu spotu, video izlenir.

SB.6.4.1
Öğrencilerin ailede ve okulda alınan kararlara katılım düzeylerine ve öğrenci katılımlarına ilişkin izlenebilecek süreçlere yönelik sınıf tartışması yapılır. Tartışma sürecinde öğrenciler, fikirlerini savunmada azim ve kararlılık göstermeleri (E1.3) yönünde teşvik edilir, öğrencilere katılım hakkı ve diğer hak ve özgürlüklerini kullanırken başka insanların özgürlük alanlarının ihlal edilmemesi gerektiği açıklanarak özgürlük değeri üzerinde durulur (D11.3).  Aile içi iletişimin önemi ve tüm aile üyelerinin söz hakkına sahip olmasının demokratik bir ailenin vazgeçilmez özellikleri olduğu vurgulanarak aile bütünlüğü değeri açıklanır (D2.3). Anayasa’nın “Siyasi Haklar ve Ödevleri” bölümü incelenerek 18 yaşına gelmiş her bireyin düzenli aralıklarla yapılan seçimler aracılığı ile yönetime katıldığı ve karar alma süreçlerinde etkili olduğu çıkarımını yapmaları sağlanır. Seçmen yaşına geldiğinde seçimlere katılmanın topluma karşı bir görev/sorumluluk olduğu vurgusu yapılır (D16.2, E2.2, OB6). Bireylerin seçimler dışında yönetimin karar alma süreçlerini nasıl etkileyebileceğine dair fikir taramasıyapılır. Demokratik hayatta katılım hakkına vurgu yapılarak hak ve özgürlüklerimizi bilmenin ve korumanın önemi açıklanarak adalet değerine değinilir (D1.1). Verilen yazılı ve görsel kaynaklardan yönetimin karar alma süreçlerini etkileyen unsurlar ile ilgili bilgiler öğrenciler tarafından incelenir (OB1, OB4). Ayrıca dijital kaynaklar da kullanılabilir (OB2). İnsanların yönetimin karar alma süreçlerini hangi unsurlar aracılığıyla etkileyebildiklerini fark etmeleri sağlanarak bu sürece etki eden unsurların siyasi partiler, STK, medya, kamuoyu olduğunu öğrencilerin ifade etmesi sağlanır, ilgili kavramlar açıklanır. 

Bu unsurlardan hangilerinin yönetimin karar alma süreçlerini daha güçlü bir şekilde etkilediklerine dair vızıltı grupları tartışma teknikleri uygulanır (SDB2.1, SDB2.2). Birey, kamuoyu, STK, siyasi partiler ve medyanın aynı konuya ilişkin birbirlerini ve yönetimin karar alma sürecini etkileyebilme gücü ve izledikleri yollar arasındaki benzerlikler ve farklılıklar karşılaştırılır (E3.10). Bu unsurların yönetimin karar alma sürecine etkisini öğrencilerin doğrudan ve dolaylı etki olarak açıklamaları sağlanır. Kavram ağları ve zihin haritaları hazırlanarak yönetimin karar alma süreci ile bu süreci etkileyen unsurlar arasındaki ilişkilendirme değerlendirilebilir.

SB.6.4.2
Öğrencilerden ailede, okulda ve yakın çevrede sahip olunan hak ve sorumluluklara örnekler vermeleri istenir. Anayasa’nın temel hak ve hürriyetleri içeren bölümünü incelemeleri ve vatandaş olarak sahip oldukları hak ve sorumlulukları ifade etmeleri sağlanır (OB6, OB1). Hak ve sorumluluk bilincinin toplumsal düzeni sürdürmedeki önemine yönelik küçük grup tartışma teknikleri uygulanarak öğrenci görüşleri alınır (SDB2.1, SDB2.2), yakın çevresinde yaşanan durumlara odaklanarak (E3.2) günlük yaşamdan örnekler vermeleri sağlanır. Özgürlüklerini kullanırken diğer insanların özgürlük alanlarını ihlal etmemesi, toplumsal düzenin sağlanması için kurallara uyulması gerektiği açıklanarak özgürlük değerine yer verilir (D11.3).

İnsanların haklarını bilmeleri, haklarına sahip çıkmaları ve sorumluluklarını yerine getirmelerinin toplumsal düzeni sürdürmedeki önemi ile ilgili öğrencilerden yazılı, görsel veya dijital bir ürün oluşturarak sınıf içinde sunmaları istenir (E2.2, OB2, OB4). Bu sayede temel hak ve sorumlulukların toplumsal hayattaki önemini ifade etmeleri sağlanır (SDB2.3). Bu süreçte performans görevi olarak yakın çevrede yaşanan ya da yaşanması muhtemel bir sorunun ve taleplerin ilgili yönetim birimine bildirilmesine yönelik dilekçe yazma etkinliği yapılır. Dilekçe hakkının önemi ve kullanımı açıklanır. İnsanların vatandaşlık haklarını bilmeleri ve üzerilerine düşen sorumlulukları yerine getirmelerinin önemi açıklanarak sorumluluk değeri üzerinde durulur (D16.2, OB6). Ortaya çıkan dilekçeler bütüncül dereceli puanlama anahtarları kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrencilerden insan hak ve özgürlüklerinin toplumsal düzenin sürdürülmesindeki önemine yönelik verilen bilimsel kaynaklardan hareketle bir rapor hazırlamaları istenir (E3.11, OB1).

Rapor hazırlama sürecinde hak, eşitlik ve adalet kavramlarına vurgu yapılabilir. Öğrencilerin hazırladığı raporlarda toplumsal düzenin sürdürülmesini, temel hak ve sorumlulukların önemi açısından ifade etmeleri sağlanır (SDB2.3). Hazırlanan öğrenci raporları derecelendirme ölçeği ile değerlendirilebilir.

SB.6.4.3
Öğrenciler, verilen yazılı ve görsel kaynaklardan yola çıkılarak vatandaşlık haklarının kullanımında teknolojik gelişmelerin etkisini açıklar (OB1, OB4). Bu aşamada dijital kaynaklara da başvurulabilir (OB2). E-devlet, e-nabız, e-okul, EBA uygulamalarının bireylere sunduğu hizmetler ile ilgili haberler dijital kaynaklardan incelenerek haklar ile ilişkilendirilir.

Teknolojinin insan hayatına etkisi ile ilgili örnek olay veya hikâyeler 5N1K soruları doğrultusunda incelenir. Öğrencilerin örnek olaylardan ve kamu hizmeti sunan dijital uygulamalara yönelik incelemelerden hareketle dijitalleşme ve teknolojik gelişmelerin hakların kullanımına etkileri hakkında sorular sormaları sağlanır (E3.5, OB6). 

Dijitalleşme ve teknolojik gelişmelerin e-devlet, e-nabız, T.C. Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) hizmetleri gibi olumlu etkilerine ve siber zorbalık, kişisel verilerin güvenlik ve gizliliğinin tehlikeye girmesi gibi olumsuz etkilerine dair verilen kaynaklar grup çalışması ile incelenerek konuya ilişkin bilgi toplamaları sağlanır (OB1). Bu aşamada mahremiyet değerine (D8.2) değinilerek sosyal medyada kişisel bilgi, belge ve fotoğraflarının erişilebilirliğini sınırlamanın ve kişisel bilgilerinin yer aldığı dijital araçları bilinçli ve güvenli bir şekilde kullanmanın önemi yaşanmış örnekler üzerinden açıklanır (OB2, SDB3.3). Ayrıca teknoloji kullanımın bağımlılığa dönüşmemesi için kontrollü kullanılması gerektiği vurgulanarak sağlıklı yaşam değeri üzerinde durulur (D13.3). 

Öğrencilerin vatandaşlık haklarının kullanımında dijitalleşme ve teknolojik gelişmelerin olumlu ve olumsuz yönlerini, münazara tekniği kullanılarak güncellik ve bilimsellik açısından değerlendirmeleri sağlanır (E3.11,SDB2.2). 

Münazara sürecinde sunulan bilgilerin güncellik ve bilimselliği değerlendirilerek dijital ve teknolojik gelişmelerle bunların haklar üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerinden hangisinin daha fazla öne çıktığına yönelik çıkarımlar yapmaları sağlanır (E3.4). Münazara süreci, öğretmen tarafından gözlem formu, kontrol listesi veya derecelendirme ölçeği; öğrenciler tarafından öz ve akran değerlendirme formları ile değerlendirilebilir.

Yönetimin karar alma süreçlerini etkileyen “siyasi partiler, STK, medya” kavramlarını tanıtan dijital pano hazırlayabilir.

Yüksek Seçim Kurulunun yayınladığı seçime ilişkin görseller ve kamu spotları incelenebilir.

Kendi sivil toplum kuruluşunu tasarlamaları (hangi alanda hizmet verecekleri, amaçları, etkinlikler, logosu) istenebilir.

Sosyal medyanın vatandaşlık haklarını kullanma ve haklar üzerindeki olumlu veya olumsuz etkisi konusunda sunum hazırlayabilir. 

Günlük yaşamında karşılaştığı bir sorunun çözümünde kamuoyu oluşturmak isteyen bir vatandaş olarak medyayı bu amaçla nasıl kullanabileceğine dair literatür taraması yapabilir.

Bir hakkın kullanılması, sınırlandırılması veya ihlalinin, bir sorumluluğun yerine getirilmesi veya getirilmemesinin toplumsal düzen üzerindeki etkisine yönelik seminer verebilir.

Dijitalleşme ve teknolojik gelişmelerin vatandaşlık haklarına etkilerine yönelik farklı bakış açılarını yansıtan çizgi roman tasarlayabilir.

Yönetimin karar alma sürecini etkileyen unsurlarla ilgili kavram karikatürleri incelenebilir.

Toplumsal düzeni sağlayan temel hak ve sorumluluklar ile ilgili görsel boyama, eşleştirme çalışmaları yapılabilir.

Kamu hizmeti veren dijital uygulamaların kullanım aşamaları şemalar üzerinde gösterilebilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB3.1. Uyum, SDB3.2. Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D3. Çalışkanlık, D6. Dürüstlük, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin doğal kaynaklar, ekonomik faaliyetler, meslekler ve bir ürünün üretim, dağıtım ve tüketim süreci ile ilgili temel düzeyde bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerden doğal kaynaklara örnek vermeleri veya sunulan görsellerde hangi doğal kaynakların yer aldığını açıklamaları istenir.

Öğrencilerden ekonomik faaliyetlere örnekler vermeleri istenir. Ekonomik faaliyetlerle ilgili olabilecek mesleklerle ilgili eşleştirme etkinlikleri yapılır.

Öğrencilerden üretim, dağıtım ve tüketim aşamalarına örnekler vermeleri istenir. Örnek bir ürün üzerinden üretim, dağıtım ve tüketim ağını anlatmaları istenir.

Öğrencilerden çevrelerindeki toprak, su, orman ve maden kaynaklarına dayalı ekonomik faaliyetlere örnek vermeleri istenir. Öğrencilere ailelerinde çalışan bireylerin hangi ekonomik faaliyet alanıyla ilgilendikleri sorulur. Ülke ekonomisine katkı sağlamak için çevrelerinde geliştirilmesini düşündükleri ekonomik faaliyet alanları ve bunların ilgili olduğu doğal kaynaklarla ilgili sorular sorulur.

Öğrencilerden yakın çevrelerinde çalışan kişilerin meslekleri ve bu mesleklerin bulunduğu ekonomik faaliyetlere örnekler vermeleri istenir. Gelecekte yapmayı düşündükleri meslekler ve bu mesleklerin ilgili olduğu ekonomik faaliyetler sorulur. Gelecekte ortaya çıkabilecek ekonomik faaliyet alanları ve bu faaliyetlere dayalı ortaya çıkabilecek mesleklerle ilgili tahminde bulunmaları istenir.

Öğrencilerden yakın çevrelerinde üretilen bir ürünün yatırım ve pazarlama süreçlerine ilişkin örnek vermeleri istenir. Satın aldıkları bir ürünün geçtiği yatırım ve pazarlama sürecine ilişkin açıklamalar yapmaları sağlanır.

SB.6.5.1
Yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden ülkemizin doğal kaynakları ve bu kaynaklara dayalı olarak yapılan ekonomik faaliyetler incelenir (OB1, OB4). İncelemeler yapılırken dijital kaynaklardan da faydalanılabilir (OB2). Kaynaklar üzerinden öğrencilerden toprak, su, orman, maden kaynakları ile tarım, balıkçılık, mobilyacılık, madencilik, turizm gibi ekonomik faaliyetleri belirlemeleri istenir. Bu süreçte tablo, şekil veya grafiklerden yararlanılabilir (SBAB11).

Öğrencilerin performans görevi kapsamında ülkemizdeki doğal kaynaklar ve bu kaynaklarla ilgili öne çıkan ekonomik faaliyetleri gösteren bir harita çizmeleri veya dijital harita oluşturmaları sağlanır (E3.11, E3.3, SBAB10). Oluşturulan haritalar derecelendirme ölçekleri ile değerlendirilir. Verilen kaynaklar üzerinden bir ekonomik faaliyetin doğal kaynakları nasıl etkilediğine ilişkin tartışma teknikleri uygulanır (SDB2.1). Vatanseverlik değeri vurgulanarak öğrencilerin, kaynaklarımıza sahip çıkma bilinci kazanmaları sağlanır (D19.3). Tartışma süreçleri kontrol listesi, gözlem formu veya anekdot kaydı ile değerlendirilebilir. Öğrencilerden ülkemizdeki kaynaklar ve ekonomik faaliyetler arasındaki ilişkileri belirleyen kavram haritası oluşturmaları istenir. 

SB.6.5.2
Öğrencilerden gözlemleri ve daha önce öğrendikleri bilgiler doğrultusunda bildikleri meslekleri paylaşmaları istenir (SDB2.1). Bu mesleklerin ilgili olabileceği ekonomik faaliyetleri tahmin etmeleri sağlanır. Yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden ekonomik faaliyetleri ve bu faaliyetlerle bağlantılı olan meslekleri belirlemeleri istenir (OB1, OB4). Öğrencilerin ekonomik faaliyetler ve bu faaliyetlere dayalı mesleklerin korunarak geliştirilmesinin ülkemiz için önemini fark etmeleri sağlanır (D19.3). Bu süreçte dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Eğitsel oyunlar kullanılarak ekonomik faaliyetler ile meslekler ilişkilendirilir (E2.5). 

Geçmişten günümüze ekonomik faaliyetler ve mesleklerde yaşanan değişimlere değinilir. Öğrencilerin ekonomik faaliyetlerde yaşanan değişim ve bu değişimler sonucunda ortaya çıkan yeni mesleklerle ilgili fikir taraması tekniği ile görüşleri alınır. Öğrencilerin ekonomik faaliyetlerdeki değişimin mesleklere etkisini çoklu bakış açısıyla değerlendirmeleri sağlanır. Beyin fırtınası tekniği ile öğrencilerin ekonomik faaliyetlerdeki değişime bağlı olarak gelecekte ortaya çıkabilecek meslekler hakkında çıkarımda bulunmaları sağlanır (SDB3.1). Bu süreçte teknolojik gelişmeler, yapay zekâ ve dijitalleşmenin gelecekte ortaya çıkabilecek mesleklere etkisi göz önünde bulundurulur. Öğrencilerden performans görevi kapsamında gelecekte ortaya çıkabilecek mesleklerle ilgili olarak gelecekten bugüne bir mektup veya kartpostal hazırlamaları istenir (E3.11, E3.3, SDB2.1). Bu ürünler bütüncül dereceli puanlama anahtarı aracılığı ile değerlendirilebilir.

SB.6.5.3
Grup çalışması yoluyla öğrencilerden çevrelerindeki kaynak ve faaliyet alanlarını dikkate alarak ekonomiye katkı sağlayabilecek bir ürün tasarlamaları istenir (SDB2.2). Gruplara yazılı ve görsel kaynaklar sunularak öğrencilerin bir ürünün tasarlanma sürecine yönelik bilgi edinmeleri sağlanır (OB1, OB4). Bu süreçte dijital kaynaklardan yararlanılabilir (OB2). Ürünün tasarlanması, yatırım ve pazarlanmasına ilişkin örnek araştırma geliştirme (AR-GE) çalışmalarına ve inovasyon süreçlerine değinilir. Gruplardan edindikleri bilgiler doğrultusunda ürünü tasarlamaları, tasarladıkları ürünü ekonomiye kazandırmak amacıyla performans görevi kapsamında bir yatırım ve pazarlama projesi hazırlamaları istenir (E2.3,E3.3,E3.11,SBAB2.6). Bu süreçte çalışkanlık değeri vurgulanarak öğrencilerin grup içi etkinliklerdeki sorumluluklarını yerine getirmeleri sağlanır (D3.4). Verilen kaynaklar üzerinden örnek yatırım ve pazarlama projeler sorgulanır.

Öğrencilerden inceledikleri kaynaklardan ve gözlemlerinden yola çıkarak tasarladıkları ürün için yatırım ve pazarlama alanlarını tahmin etmeleri istenir.

Tasarladıkları ürünün yatırım ve pazarlama sürecine ilişkin çevrelerindeki deneyimli girişimciler okula davet edilir ya da öğrencilerden deneyimli girişimciler ile röportaj yapmaları istenir (SDB2.1). Kaynaklardan ve girişimcilerin deneyimlerinden edindikleri bilgiler doğrultusunda yatırım ve pazarlama projelerinin olası risk durumları belirlenir. Güçlü-zayıf yönler-fırsatlar-tehditler (GZFT) formu ile olası riskler ve fırsatlar değerlendirilerek yatırım ve pazarlama alanlarına karar verilir (SDB3.3).

Öğrenci grupları tarafından tasarlanan ürünün yatırım ve pazarlaması için gerekli olan araç gereç, malzeme, sermaye ve işgücü gibi kaynaklar, incelenen örnek projeler üzerinden belirlenir. 

Öğrencilerin drama, rol oynama gibi teknikler ile bütçe sorumlusu, malzeme yöneticisi, insan kaynağı uzmanı gibi roller almaları sağlanarak iş birliği, liderlik ve iletişim becerilerini geliştirmeleri sağlanır (SDB3.2). Gruplardan tasarladıkları ürünün yatırım ve pazarlama sürecini yansıtan bir proje raporu hazırlamaları ve sunmaları istenir (E1.4, E1.5). Bu süreçte pazarlama stratejilerine yer verilebilir. Ürünün pazarlama sürecinde tüketiciyi yanıltıcı tutum ve davranışlardan kaçınılmasına dikkat edilerek ürün her yönüyle tanıtılır. Bu süreçte söz ve davranışlarında tutarlı, tarafsız, doğru ve güvenilir olmanın önemi üzerinde durularak dürüstlük değerine vurgu yapılır (D6.2). Grupların yürüttükleri proje süreçleri analitik dereceli puanlama anahtarı ile sunum süreçleri kontrol listeleri ile değerlendirilebilir.

Ülkemizin kaynakları ile ilgili gelecekte ortaya çıkabilecek ekonomik faaliyetlere yönelik araştırma yapmaları ve sunum hazırlamaları istenebilir.

Ekonomik faaliyetlerle ilgili gelecekte ortaya çıkabilecek mesleklere yönelik araştırma yapmaları ve sunmaları sağlanabilir. “Unutulmaya yüz tutmuş meslekler” ile “Geleceğin meslekleri” nin karşılaştırıldığı bir infografik hazırlamaları istenebilir.

Yatırım ve pazarlamaya ilişkin tasarlanan ürünün prototip olarak ortaya konması sağlanabilir. Çevrelerindeki yatırım ve pazarlama faaliyetlerinin yürütüldüğü bir üretim alanını ziyaret edip yatırım ve pazarlama ağı hakkında bilgi toplayarak bir rapor hazırlamaları istenebilir

Ülkemizin kaynakları ile ekonomik faaliyetler arasındaki ilişkiyi gösteren görseller aracılığıyla öğrenme desteklenebilir. Ülkemize ait bir kaynak ve o kaynağa dayalı yapılan ekonomik faaliyete yönelik bir görsel çizmeleri istenebilir.

Ekonomik faaliyetler ve mesleklerle arasındaki ilişkiyi ortaya koyan dijital içeriklerle öğrenme desteklenebilir.

Öğrencilerden ailelerinde veya yakın çevrelerindeki bir kişinin mesleği ve mesleğin ilgili olduğu ekonomik faaliyetle ilgili bilgi toplamaları istenebilir.

Öğrencilerden yatırım ve pazarlaması yapılan ürünlere örnekler vermeleri istenebilir.

Yakın çevrelerindeki yatırım ve pazarlama süreçlerinin yürütüldüğü faaliyet alanlarına örnek vermeleri istenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme Becerisi), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D5. Duyarlılık, D6. Dürüstük, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin güncel ve yaygın ulaşım ve iletişim araçları konusunda bilgi sahibi olduğu, icat, buluş, teknoloji, ürün, üretim, kültür, hak ve sorumluluk kavramlarını bildiği kabul edilmektedir. 

Öğrencilerin güncel ve yaygın ulaşım ve iletişim araçları, icat, buluş, teknoloji, ürün, üretim, kültür, hak ve sorumluluk kavramlarına dair bilgi düzeyleri açık uçlu sorular kullanılarak değerlendirilir. 

Öğrencilerin günlük hayat ve kültürün, ulaşım ve iletişim teknolojilerindeki hızlı değişimden nasıl etkilendiği hakkındaki görüşleri alınır.

Öğrencilere dünyanın farklı yerlerinde yaşayan tanıdıklarıyla nasıl iletişim kurdukları ve onlarla ne sıklıkla görüştükleri sorulur.

Öğrencilere hikâye, roman yazma veya şarkı besteleme gibi bir ideallerinin olup olmadığı ve bu ideallerini gerçekleştirdiklerinde fikrî mülkiyet haklarını nasıl koruyabileceklerini bilip bilmedikleri sorulur.

SB.6.6.1
Öğrencilerden ulaşım ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelerin kültürel etkileşim ve değişimdeki rolünü yazılı ve görsel kaynaklardan yararlanarak belirlemeleri istenir (OB1, OB4). Bu süreçte dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Ulaşım ve iletişim sistemlerinin gelişmesi, bilgi ve haber kaynaklarının çeşitlenmesi, bu kaynaklara erişimin hızlanması ve çevrim içi platformların yaygınlaşmasının kültürel etkileşim ve değişimdeki rolünü, nedenleriyle ortaya koymaları sağlanır (E3.4, SDB3.3). Bu süreçte değişimin neden ve sonuçları balık kılçığı tekniği kullanılarak belirlenebilir. Ulaşım ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelerin kültürel değişimdeki etkisine günlük yaşamdan ve yakın çevresinden örnekler vermeleri istenir.

Kültürün korunmasının neden önemli olduğu; ulaşım ve iletişim teknolojilerinin kültürümüz üzerindeki olumsuz etkilerinin nasıl azaltılabileceği, kültürün devamlılığının nasıl sağlanabileceği (D5.1, D19.1) konularında duyarlılık değeri ve vatanseverlik değeri bağlamında fikir yürütülür. Bu süreçte beyin fırtınası ya da zihin haritası tekniklerinden yararlanılabilir. Ulaşım ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler ile çevrim içi platformların (OB2) yaygınlaşmasının kültürel değişim üzerindeki etkileri, şablon olarak sunulan infografik üzerinde belirtilir.

SB.6.6.2
Öğrencilerin, verilen yazılı ve görsel kaynakları inceleyerek bunlar arasından bir ürün veya fikrin telif ve patent süreçleriyle ilgili bilgi toplamada kullanabileceği kaynakları belirlemeleri sağlanır (OB1, OB4, SDB1.2). Bu süreçte dijital kaynaklardan faydalanılabilir (OB2).

Belirlenen kaynaklar üzerinden telif ve patent süreçleriyle ilgili bilgi toplanır (OB1, OB2). Telif ve patent süreçlerinin ülkemiz ve ekonomimiz için neden önemli olduğu, telif ve patent haklarına uymanın gerekliliğiyle (D6.2) ilgili beyin fırtınası yapılır (SDB2.1). Bu süreçte Türkiye Cumhuriyeti Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına bağlı Türk Patent ve Marka Kurumunun hizmetlerine değinilir.

Öğrencilerden bir ürün veya fikrin telif ve patent süreçleriyle ilgili ulaşılan bilgileri en az üç farklı kaynakla karşılaştırarak doğrulamaları istenir (E3.10).

Performans görevi kapsamında öğrencilerden edindikleri bilgilerden yararlanılarak grup çalışması yolu ile bir ürün veya fikrin telif ve patent süreçlerini yansıtan bir rapor hazırlamaları ve sunmaları istenir (SDB2.2). Hazırlanan raporlar derecelendirme ölçeği; sunumlar ise kontrol listesi ile değerlendirilebilir.

Ulaşım ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelerin kültürler üzerinde yaratacağı olumlu ve olumsuz sonuçlarını anlatan dijital çizgi roman yazmaları istenebilir.

Ulaşım ve iletişim teknolojilerinde gelecekte meydana gelebilecek gelişmeler üzerinde düşünerek bu teknolojilerin gelecek kültürleri nasıl etkileyebileceğine dair çıkarımda bulunmaları istenebilir.

Ülkemizde ve dünyanın farklı ülkelerinde bir yılda alınan patent sayıları ile ilgili bilgi toplanarak bu patentlerin hangi alanlarda alındığı ile ilgili frayer diyagramı oluşturulması istenebilir.

Ulaşım ve iletişim araçlarının kültürel değişime etkileri animasyonlar, filmler, eğitici videolar gibi dijital içeriklerle incelenebilir.

Telif ve patent süreçlerini özetleyen animasyonlar kullanılabilir.

Telif ve patent gerektiren ürünlerin sınıflandırılmasına yönelik eşleştirme kartları gibi somutlaştırıcı etkinlikler yapılabilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.1. Uyum, SDB3.2. Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D4 Dostluk, D5 Duyarlılık, D9 Merhamet, D14. Saygı, D15. Sevgi, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlığı

Öğrencilerin birlikte yaşama kültürü, temel insan hakları, eşitlik, bireylerin farklı özelliklere sahip olabileceği, millî birlik ve beraberlik konuları hakkında temel düzeyde bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerden birlikte yaşama kültürüne etki eden unsurlara örnek vermeleri istenir.

Temel insan haklarına örnekler vermeleri istenir. Eşitlik kavramına ilişkin kavram haritası hazırlamaları istenir.

Toplumun hangi durumlarda millî birlik ve beraberlik gösterdiğine ilişkin açık uçlu sorular sorulur.

Öğrencilerden dâhil oldukları gruplarda veya sosyal hayatta karşılaştığı iletişim problemlerine örnekler vermeleri ve bu problemlere çözüm önerileri sunmaları istenir.

Günlük yaşamda özel gereksinimli bireylere yönelik fırsat eşitliğini sürdürmek için yapılmış çalışmalara çevresinden örnekler vermeleri istenir.

Öğrencilerden Türk toplumunun ortak tepki verdiği, ortak hareket ettiği veya ortak duygu ve düşünceleri yansıttığı olaylara örnekler vermeleri istenir. 23 Nisan, 19 Mayıs, 30 Ağustos, 29 Ekim, 10 Kasım gibi günlerde ev, iş yeri veya kurumlara bayrak asılmasının nedenlerini sorgulamaları istenir.

SB.7.1.1
Yazılı ve görsel kaynaklar (OB1, OB4) üzerinden grup içinde ya da toplumsal hayatta olumlu ve olumsuz iletişime ait örnekler öğrencilere sunulur. Süreç dijital kaynaklarla da desteklenebilir (OB2). Bu örnekler öğrencilerin dâhil olduğu gruplardan (aile ve okul), sosyal çevreden (sokak, trafik, alışveriş gibi) ya da dijital iletişim unsurları arasından seçilir. İncelenen kaynaklardaki iletişim örneklerinde dikkatlerini çeken ve merak ettikleri konular belirlenerek listelenir. 

Listede yer alan konular ve etkili iletişimin önemi ile ilgili 5N1K tekniği kullanılarak sorular hazırlanır (E1.1, E3.8). 

Öğrenciler tarafından kaynaklara dayanarak hazırlanan sorularla ilgili bilgiler toplanır (OB1). Toplanan bilgiler kayıt altına alınır (OB1). Özellikle empati, sen dili, ben dili, farklılıklara saygı, etkin dinleme ve beden dili gibi kavramların üzerinde durularak saygı değerinin önemi vurgulanır (D14.1). Daha sonra günlük hayatta ve dijital ortamlarda karşılaşılan ve etkili iletişime engel olan durumlara yönelik beyin fırtınası yapılır ve iletişim problemlerinin nedenlerini ortaya koymak amacıyla balık kılçığı tekniği kullanılır. Yapılan çalışma ile sınıf içinde arkadaşlarıyla etkili iletişimin önemine ve dostluk değerine vurgu yapılır (D4.2). Beyin fırtınası süreci gözlem formu, kontrol listesi veya anekdot kaydı ile değerlendirilebilir. İletişime engel olan  durumlarda neler yapılması gerektiğine ilişkin arkası yarın tekniği ile verilen örnek olay iletişim çatışmasının başladığı yerde kesilir. Bundan sonra neler olabileceği öğrencilere sorulur (SDB2.2). Gelen cevaplar sırasıyla tahtaya yazılarak olumlu ve olumsuz davranışlar olarak gruplanır. Söylenen davranışlara göre örnek olayın sonuçları tahmin edilir (SDB2.3). Örnek olayın devamı öğrencilere sunulur ve öğrenci tahminleri ile karşılaştırılır. Karşılaştırma sonucunda çatışmayı uzlaşmaya dönüştüren davranışlar kaydedilir (OB1, SDB3.2). İletişimde anlayışlı ve barışçıl olmanın önemi üzerinde durularak sevgi değeri vurgulanır (D15.1).

Dersin başında öğrencilerin hazırladığı sorular, elde edilen bilgilerden yola çıkılarak cevaplandırılır. Ailede, dâhil olabilecekleri gruplarda ve sosyal hayatta iletişimin önemi ile ilgili yazılı ve görsel kaynaklar (OB4) incelenerek süreçte ulaşılan bilgilerin ve sorulara verilen cevapların doğruluğu değerlendirilir (OB1). Burada konuya uygun dijital kaynaklardan da yararlanılabilir. Öğrencilerin olumlu iletişimin önemi ile ilgili çıkarımlar yapmaları sağlanır ve öğrencilerden performans görevi olarak bu çıkarımlarla ilgili bir şiir, slogan, özlü söz ya da hikâye yazmaları, iletişimin önemine dikkat çeken bir afiş veya kamu spotu hazırlamaları istenir (E2.3, E3.3, E3.5, E3.11). Öğrenci ürünleri bütüncül dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

SB.7.1.2
Öğrencilere özel gereksinimli bireylerin başarılarını ele alan yazılı ve görsel kaynaklar (OB1, OB4) sunulur. Süreçte dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Kaynaklardaki özel gereksinimli bireylerin başarılarına ilişkin durumlar konuşma halkası tekniği ile tartışılır (SDB2.1, SDB2.2). Tartışma sonunda elde edilen görüşlerden yola çıkılarak özel gereksinimli bireyler için fırsat eşitliğini sürdürmenin önemi fark edilerek ortak bir yargıya varılır (E1.4, E1.5, E2.3, E3.3). Böylece öğrencilerin kendilerini özel gereksinimli bireylerin yerine koyarak onların duygu ve düşüncelerini algılamaları sağlanır (D14.1). Aynı zamanda insana değer vermenin ve karşımızdaki kişi ile empati kurarak duygu ve düşüncelerini anlamaya çalışmanın önemine de vurgu yapılır (D5.2, SDB2.3). 

Özel gereksinimli bireylere yönelik fırsat eşitliğini sürdürmek için yapılmış günlük hayatta karşılaşılan girişimlere ilişkin görseller (engelli rampası, kaldırımlarda hissedilebilir kılavuz yüzey, sesli ya da kabartmalı cihazlar gibi) ve devlet kurumları tarafından yapılan proje örnekleri incelenir. İncelemelerden sonra örneklerde yer alan unsurların ne olduğu ve amacı ile ilgili açık uçlu sorular yöneltilir. Bu çalışmaların özel gereksinimli bireyler için ne ifade ettiği sınıfta tartışılır. Öğrencilerden günlük hayatlarından ve çevrelerinden benzer örnekler vermeleri istenir. Özel gereksinimli bireylere yönelik yapılan çalışmalar üzerinden fırsat eşitliğini sürdürmenin birey ve toplum açısından önemi vurgulanır. Şefkat (D9.2), anlayış, merhamet ve sevgi değerleri üzerinde durularak şefkatli ve anlayışlı (D15.1) olmanın toplumsal hayatta önemi vurgulanır.

Öğrencilerden bireysel ya da grup çalışması (SDB2.1, SDB2.2) yoluyla özel gereksinimli bireylere yönelik fırsat eşitliğini sürdürmek için fikir önerileri hazırlamaları istenir. Bu amaçla bireylerin ihtiyaç duyduğu farklı özel gereksinim alanları belirlenir. Bu alanlara yönelik geçmişte yapılan çalışmalar incelenir ve bu çalışmalardan yola çıkarak farklı fikirler geliştirilir. Fikir oluşturma sürecinde beyin eseri (ürünü) tekniği kullanılır. Ortaya çıkan fikirler üzerinde tüm sınıfın tartışması sağlanır (SDB2.2). En özgün öneriler belirlenir (SDB2.3). Beyin eseri tekniğinin uygulanma süreçleri kontrol listeleri ile değerlendirilebilir. Performans görevi kapsamında dersin sonunda sosyal medya panosu veya belirlenen fikirlerin uygulamaya geçirilebilmesi için bir proje tasarısı hazırlanır (E1.4, E1.5, E2.2, E2.3, E3.3, E3.5, E3.11).  Hazırlanan tasarı okul müdürlüğüne sunulur. Öğrenci ürünleri bütüncül dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

SB.7.1.3
Öğrencilere Millî Mücadele, terör, darbe, afet, bilim, sanat ve spor gibi konularda yaşananlara yönelik yazılı ve görsel (OB1, OB4) kaynaklardan örnekler sunulur. Süreçte dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Soru cevap tekniği ile bu durumlar karşısında Türk toplumunun gösterdiği tutum ve davranışlara ilişkin tahminler yapılır ve bu tahminler listelenir (OB1). Bu çalışma ile sorumluluk değeri üzerinde durularak topluma yönelik görev bilinci oluşturulur (D16.3). 

Öğrencilerden başlangıçta verilen durumlara somut örnekler vermeleri istenir. Bu örnekler içerisinde 15 Temmuz Darbe Girişimi, Türkiye Kadın Millî Voleybol Takımı’nın dünya şampiyonluğu, Erkek Ampute Futbol Millî Takımı’nın dünya şampiyonluğu, Mete Gazoz’un okçulukta olimpiyat ve dünya şampiyonluğu, Sümeyye Boyacı’nın yüzmede dünya şampiyonluğu, uzaya giden ilk Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı Alper Gezeravcı, Millî Kalkınma Projeleri (İHA, SİHA), 6 Şubat depremi yer alabilir. Örneklerden yola çıkarak vatanseverlik ve sevgi değerleri vurgulanarak millî kimlik (D16.3) ve milletine karşı vefalı olmanın (D15.2) önemi üzerinde durulur.

Karşılaştırma tabloları oluşturularak örneklerde verilen millî meselelere yönelik Türk milletinin gösterdiği tutum ve davranışlar önce tarihsel olarak sonra da ortaya çıkardığı duygular bağlamında karşılaştırılır (KB2.7, OB1, SDB3.3). Millî Mücadele Dönemi’nde Türk milletinin millî birlik ve beraberlik ruhu ile 15 Temmuz Darbe girişiminde Türk milletinin millî birlik ve beraberlik ruhu karşılaştırılarak bu dönemdeki tutum ve davranışlardaki benzerlik ve farklılıklar tespit edilir. Aynı karşılaştırma süreci, ortaya çıkan duygular bağlamında da gerçekleştirilir (OB1). 

Öğrencilerden yapmış oldukları karşılaştırmalardan yola çıkarak farklı millî meseleler karşısında Türk toplumunun göstermiş olduğu tutum ve davranışları yorumlamaları istenir (SDB2.3). Öğrenciler, gelecekte meydana gelebilecek olası millî meseleler ve bu meseleler karşısında Türk milletinin gösterebileceği tutum ve davranışlara yönelik tahminlerini sözel olarak ifade ederler (SDB2.1, SDB3.1). 

Süreç içerisinde elde edilen bilgiler ve ortaya çıkan tahminlerden yola çıkarak Türk toplumunun millî meseleler karşısında gösterdiği tutum ve davranışların toplumsal birlikteliğe etkisi konulu panel düzenlenir (SDB2.3). Panel sonucunda performans görevi olarak öğrencilerin millî meseleler karşısında Türk milletinin gösterdiği tutum ve davranışların toplumsal birlikteliğe etkisi konulu bir kompozisyon yazmaları ve yazdıklarını sınıfta paylaşmaları sağlanır (OB1, E1.4, E1.5, E2.2, E2.3, E3.3, E3.5, E3.11). Değerlendirme amacıyla derecelendirme ölçeği kullanılabilir.

Öğrencilerin dâhil oldukları akran gruplarında arkadaşları ile iş birliği yaparak grup içinde iletişimi güçlendirme konusunda kısa bir film çekmeleri sağlanabilir.

Öğrencilerden yakın çevrelerinde bulunan özel gereksinimli bir bireyle bir gün geçirmeleri ve geçirdikleri günün sonunda özel gereksinimli bireyin gün içinde karşılaştığı zorlukları yansıtan bir rapor hazırlamaları istenebilir.

Özel gereksinimli bireyler ile empati kurmaya yönlendirecek drama, rol oynama etkinlikleri yapılabilir. Etkinlik sonunda öğrencilerden duygu ve düşüncelerini sözlü olarak ifade etmeleri istenebilir.

Özel gereksinimli bir bireyin yerine kendini koyarak bir hafta boyunca günlük tutması istenebilir.

Öğrencilerden spor, sanat, teknoloji alanlarında Türk toplumunun aynı tutum ve davranışları gösterdiği konuları genel ağda araştırarak bunların Türk milleti üzerindeki etkilerini anlatan bir mektup yazmaları istenebilir.

Öğrenciler tarafından iletişim konusunda kavram veya zihin haritası hazırlanabilir.

Özel gereksinimli bireylerin ihtiyaçları listelenebilir.

Öğrencilerden Türk toplumunun aynı tutum ve davranışları gösterdiği millî bir konuya örnek vermeleri istenebilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D4. Dostluk, D11. Özgürlük, D15. Sevgi, D16.Sorumluluk, D20. Yardımseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin ülkemizin sınır komşularını bildiği ve ülkemizin Türk dünyası ile kültürel iş birliklerine dair temel düzeyde bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir. 

Ülkemizin kara sınır komşularına ve Türk dünyası ile kültürel iş birliklerinin önemine ilişkin kısa cevaplı sorular sorulur. Öğrencilerden Türk dünyası ile kültürel iş birliklerimize yönelik örnekler vermeleri istenir. 

Küreselleşmenin insan ve toplum hayatına etkileri COVID-19 salgını özelinde ele alınır. Bu salgının bireysel, toplumsal ve küresel etkilerine değinilerek öğrencilerin küreselleşme kavramını somutlaştırmaları sağlanır.

Kendi hayatlarında karşılaştıkları bir sorunun çözümünde başkaları ile iş birliği içinde olmaları ile benzetim yapılarak bölgesel ve küresel sorunların  çözümünde de ülkelerin iş birliği içerisinde olmalarının önemine değinilir. Ülkemizin bu anlamdaki girişimlerine örnekler verilir.

SB.7.2.1
Küreselleşmenin insan ve toplum hayatında meydana getirdiği değişim; ekonomi, ulaşım, iletişim sistemleri, kültür, sağlık ve çevre sorunları bağlamında yazılı ve görsel kaynaklardan incelenir (OB1, OB4). Bu amaçla ayrıca dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2).

Öğrencilerden küreselleşmenin insan ve toplum hayatında meydana getirdiği değişime (SDB2.3) ilişkin ulaşım ve iletişim sistemlerinin hızlı bir şekilde yaygınlaşması, ülkeler arası ticaret hacminin gelişmesi, kültürel etkileşimin artması, çevresel sorunların yaygınlaşması bağlamında örnekler vermeleri istenir. Bu süreçte beyin fırtınası ya da büyük grup tartışmasından yararlanılabilir (SDB2.2). Küreselleşmenin olumsuz etkilerinden korunabilmek için özgürlük ve sorumluluk değerleri bağlamında milli ve manevi değerlere bağlı kalmanın önemi vurgulanır (D11.2, D16.2).

Öğrencilerin sunulan örneklerden yola çıkarak küreselleşmenin insan ve toplum üzerindeki etkisini bir kavram haritası oluşturarak ifade etmeleri istenir (E3.3).

SB.7.2.2
Öğrencilerden barışla ilgili atasözü veya vecizelerden yola çıkarak ülkemizin günümüzde bu düşüncelerle ilişkili uygulamalarının neler olduğunu belirtmeleri istenir (E1.1). Dünya barışının dostça ilişkiler kurma ve uzlaşma yoluyla tesis edilebileceği ile insana ve topluma değer vermenin bu doğrultudaki önemi vurgulanır (D4.5, D15.1). Bu aşamada savaş, insani yardım, göç, mülteciler ve küresel iklim krizinin çözümünde ülkemizin girişimci ve insani dış politika ilkelerinden hareketle öğrencilerin verilen yazılı ve görsel kaynakları incelemeleri sağlanır (OB1, OB4). Bu amaçla ayrıca dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Bölgesel ve küresel sorunların çözümünde ülkemizin sorun ve çatışmalarda arabulucu konumda olması; insani yardım ve girişimleri konuları ele alınarak çözümleme yapmaları istenir. Yardımseverlik değeri kapsamında; dayanışma ve fedakârlık göstermenin, imkânları kullanırken ihtiyaç sahiplerine öncelik vermenin, yardıma muhtaç insanların duygularını anlamaya çalışmanın gerekliliği vurgulanır (D20.2).

Ülkemizin insani yardım, göç, mülteciler ve küresel iklim krizi sorunlarının çözümü kapsamındaki uygulamalarına ilişkin sınıflama tablosu oluşturmaları istenir. 

Oluşturulan tablolar ülkemizin, küresel ve bölgesel sorunların çözümüne yönelik girişimleri doğrultusunda yorumlanır. Bu süreçte ayrılıp birleşme tekniği kullanılabilir. Öğrenciler bölgesel ve küresel sorunların çözümünde ülkemizin rolünü sözlü, yazılı veya görsel olarak yorumlar. Öğrenciler, performans görevi kapsamında ülkemizin rolüne ilişkin görüş ve yorumlarını kısa sunumlarla sınıf içinde paylaşır (SDB2.1). Öğrencilerin sunumları kontrol listesi veya derecelendirme ölçekleri ile değerlendirilebilir.

Küresel çevre sorunları ile küresel iklim değişikliğinin etkilerini azaltmak adına ülkemizin ve farklı ülkelerin faaliyetleri öğrenciler tarafından araştırılabilir. Araştırma sonuçları doğrultusunda öğrenciler tarafından yazılı, görsel ya da dijital bir ürün oluşturulabilir. Ayrıca öğrencilerden konuyla ilgili yazdıkları senaryolar üzerinden dijital bir çizgi roman tasarlamaları istenebilir.

Öğrencilerden Türkiye’nin girişimci ve insani dış politikası eksenindeki ulusal ve uluslararası faaliyetlerine ilişkin siyasi iş birlikleri, yapılan insani yardımlar, eğitim, sağlık hizmetleri gibi konularda araştırma yapmaları istenebilir. Araştırma sonuçlarına ilişkin bir sunum, afiş ya da poster tasarlanabilir.

Öğrencilerden ulaşım ve iletişimdeki teknolojik gelişmelerin, günlük yaşamdaki örneklerine ilişkin eşleştirmeler yapmaları istenebilir.

Öğrenciler tarafından küresel çevre sorunlarına ve bu sorunların çözümüne yönelik bir resim çizilebilir.

Türkiye’nin girişimci ve insani dış politika eksenindeki faaliyetleri öğrenciler tarafından gazete haberlerinden yararlanılarak incelenebilir. İlgili haberlere yönelik 5N1K sorularının yer aldığı çalışma kâğıtları kullanılabilir.

SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme, SDB2.1. İletişim, SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme Becerisi), SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma Becerisi)

D14. Saygı, D15. Sevgi, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin XI. yüzyıldan itibaren Türklerin Anadolu’ya yerleşmesi, Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma süreci ile alakalı bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerin, Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan itibaren izlediği politikaların elde ettiği siyasi ve ekonomik üstünlüğe etkisi hakkında bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Anadolu’daki ilk Türk devletlerinde görülen kültürel özellikler hakkında bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir. 

XI. yüzyıldan itibaren Anadolu’ya yerleşen Türk toplulukları hakkında haritalar öğrencilere gösterilerek Anadolu’da Türkleşme ve İslamlaşma sürecinin nasıl ilerlemiş olduğu hakkında sorular sorulur.

Öğrencilere Osmanlı Devleti’nin XVI. yüzyıldaki siyasi ve ekonomik üstünlüğünü gösteren haritalar üzerinden izlenen politikalara ilişkin sorular sorulur.

Anadolu’daki ilk Türk devletlerinde görülen ve Osmanlı kültüründe de mevcut olan kültürel unsurlara örnekler vermeleri istenir. 

XIII. yüzyılda Anadolu beylikleri haritası öğrencilere gösterilerek “Sizce Osmanlı Beyliği diğer beyliklerden avantajlı bir konumda mı?” sorusu yöneltilir.

Öğrencilere Osmanlı Devleti’nin XVI. yüzyıldaki siyasi ve ekonomik üstünlüğünü gösteren haritalar üzerinden bu üstünlüğün neden korunamamış olabileceğine yönelik açık uçlu sorular sorulur.

Öğrencilere Balkanlar’da, KKTC’de, Kuzey Afrika’da, Orta Doğu’da günümüzde varlığını koruyan Osmanlı eserlerinden seçilen görseller ve Osmanlı kültürüne dair yaşatılan unsurlar üzerinden açık uçlu sorular yöneltilir. 

SB.7.3.1
Öğrencilerden Osman Bey, II. Mehmed (Fatih) ve I. Süleyman (Kanuni) Dönemleri’ne ait Osmanlı Devleti haritalarını incelemeleri istenir (SBAB10.1). Öğrencilere “Osmanlı Devleti sınırlarında kısa süre içerisinde bu kadar genişlemeyi nasıl sağlamış olabilir?”, “Sizce Osmanlı Devleti’nin sınırlarının genişlemesi sadece askerî faaliyetlerin ve fetihlerin sonucu mudur?” gibi açık uçlu sorular yöneltilerek tartışma ortamı sağlanır. Öğrencilerden Osmanlı Devleti’nin genişlemesini ve cihan devleti hâline gelmesini sağlayan politikalara ilişkin merak ettikleri konuları yazılı olarak tanımlamaları istenir. Bu aşamada ülke tarihini araştırmanın önemine vatanseverlik değer kapsamında vurgu yapılarak, millî kimliğin kazandırılmasına yönelik açıklamalarda bulunulur (D19.2, OB1, E1.1).

Öğrencilerden 5N1K tekniğiyle merak ettikleri konulara ilişkin soru kartları hazırlamaları istenir (E3.8). 

Öğrenciler tarafından hazırlanan soru kartlarına göre yazılı ve görsel kaynaklardan bilgiler toplanır (OB1, OB4). Ayrıca dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (E3.10, OB2). Öğrencilere, Osmanlı Devleti’nin cihan devleti hâline gelmesinde etkili olan fetihler ve gelişmelerden İstanbul’un Fethi, Mısır Seferi, Preveze Deniz Zaferi örnekleri sunulur. Bu gelişmelerin Osmanlı Devleti’nin cihan devleti olma sürecine etkisine ilişkin tartışma yapılır. Örnek olayların düşünsel, ahlaki ve empatik sorularla değerlendirilmesi sağlanır. Bu aşamada öğrencilerin örnek olayları çok yönlü bakış açısıyla değerlendirmesine ve dönemin kişileriyle saygı değeri işlenerek empati kurmasına yönelik açıklamalarda bulunulur (D14.1, E2.1, E3.6, E3.10). 

Örnek olayların analizi için öğrencilere bir yönerge verilir. Öğrenciler, daha önce inceledikleri kaynaklar ve örnek olaylardan edindikleri bilgileri karşılaştırarak topladıkları bilgilerin doğruluğunu açık uçlu sorular içeren çalışma yaprağı aracılığıyla değerlendirilebilir (SDB3.3).

Öğrencilerden edindikleri bilgilerden hareketle Osmanlı Devleti’nin cihan devleti olmasını sağlayan politikalara ilişkin çıkarımlarda bulunmaları istenir. Bu politikaların başarıya ulaşmasında vatan sevgisi ile görevini iyi yapmanın etkisi vurgulanarak vatanseverlik değeri üzerinde durulur (D19.1, E3.6, E3.10). Yapılan çıkarımlar doğrultusunda Osmanlı Devleti’nin cihan devleti hâline gelmesini sağlayan politikalara ilişkin balık kılçığı oluşturulur.

S.B.7.3.2
Avrupa merkezli gelişmelerden Avrupa’nın Sömürgecilik Faaliyetleri, Rönesans, Reform, Aydınlanma Çağı, Sanayi İnkılabı, Fransız İhtilali ile bu gelişmelere bağlı olarak XVIII. yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti’nde meydana gelen gelişmelerin yer aldığı eş zamanlı tarih şeridi öğrencilere sunulur. Öğrenciler Avrupa’nın Sömürgecilik Faaliyetleri, Rönesans, Reform, Aydınlanma Çağı, Fransız İhtilali, Sanayi İnkılabı’nın dünyada yarattığı etkiler ve bu gelişmelere bağlı olarak Osmanlı Devleti’nde yapılan yenilikler hakkında yazılı ve görsel kaynakları inceler (OB1, OB4). Ayrıca dijital kaynaklar da kullanılabilir (OB2). Kaynaklar üzerinden Avrupa merkezli gelişmelerin dünya dengelerini nasıl etkilemiş olabileceği tartışılır. Öğrencilerin inceledikleri kaynaklardan hareketle, Osmanlı Devleti’nin değişen dünya dengeleri karşısında XVIII. yüzyıldan itibaren uygulamaya koyduğu askerî, sosyal, kültürel ve ekonomik alanlardaki yeniliklerin nedenlerini belirlemeleri sağlanır. Bu aşamada vatanseverlik değeri bağlamında ülke tarihini araştırmanın önemine vurgu yapılarak millî kimliğin kazandırılmasına yönelik açıklamalarda bulunulur (D19.2, E3.6, E3.10). 

Değişen dünya dengeleri karşısında Osmanlı Devleti’nin uygulamaya koyduğu yeniliklerin
etkilediği askerî, sosyal, kültürel ve ekonomik unsurların neler olduğu öğrenciler tarafından belirlenir ve sınıflama tablosu oluşturularak kaydedilir (E3.6, E3.10).

Osmanlı Devleti’nin uyguladığı yeniliklerin askerî, sosyal, kültürel ve ekonomik alanlarda etkileri büyük grup tartışmasıyla sorgulanır (E3.6,E3.10). Osmanlı Devleti’nin yenilikleri uygulama sürecinde kurulan Osmanlı - Avrupa ilişkileri aracılığıyla millî ve manevi değerlerimizin Avrupa ülkelerine nasıl etkilerde bulunduğuna yönelik açıklamalar yapılır. Tartışma süreçleri gözlem formu, kontrol listesi veya anekdot kaydı ile takip edilebilir.

Osmanlı Devleti’nin uygulamaya koyduğu yeniliklerin nedenleri ve sonuçlarının öğrencilerin yorumlarını içeren yazılı bir metin hâlinde oluşturulması veya sanal bültenle ifade edilmesi sağlanır (sınıf içi performans görevi) (E2.2, E3.3, E3.11). Öğrencilerden çalışmalarında “Ben devlet yöneticisi olsaydım o dönemde şöyle bir yenilik de yapardım.” şeklinde bir bölüm oluşturmaları istenir. Bu aşamada öğrencilerin, yapılan yenilikleri saygı değeri kapsamında çok yönlü bakış açısıyla değerlendirmesine ve incelenen dönemin padişahlarıyla empati kurmasına yönelik açıklamalarda bulunulur (D14.1, E2.1, SDB2.3). Öğrenci ürünleri bütüncül dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

SB.7.3.3
Osmanlı kültür ve medeniyetini oluşturan unsurlardan yönetim, eğitim, hukuk, sanat, günlük hayat, vakıflar, ahi kültürü ve loncalara ilişkin yazılı, görsel veya dijital kaynaklar gruplar oluşturularak incelenir (OB1, OB2, OB4). Bu aşamada ülke tarihini araştırmanın önemine vurgu yapılarak vatanseverlik değeri kapsamında millî kimliğin kazandırılmasına yönelik açıklamalarda bulunulur (D19.2, SDB2.1, E3.6, E3.10). Bu süreçte ayrılıp birleşme tekniği kullanılabilir. Kaynaklardan elde edilen bilgiler doğrultusunda öğrencilerin Osmanlı kültür ve medeniyetini oluşturan unsurların toplum hayatına etkisine dair çıkarımlarda bulunmaları sağlanır. Aynı zamanda İslam kültür ve medeniyetinin Osmanlı kültür ve medeniyetine etkisine ilişkin açıklamalar da yapılabilir.

Gruplardan inceledikleri kaynaklardan yola çıkarak bir Osmanlı ailesinin hayatından kesitleri yansıtacakları bir hikâye oluşturmaları istenir. Bu hikâyede Osmanlı kültür ve medeniyet unsurlarının temel özelliklerinden birini veya birkaçını yansıtan içeriğe yer verilir (E3.2).

Hazırlanan hikâyeler sınıfta okunarak paylaşılır. Drama etkinlikleri ile hikâyeler canlandırılır. Drama etkinlikleri ile canlandırılan hikâyeler üzerinden, öğrencilerin; Türk milletinin kültürel zenginliğini fark etmesi, Türk kültürel mirasını tanıması ve bu mirasın gelecek nesillere aktarılmasının önemini anlamasına yönelik açıklamalarda bulunulur (D15.2,D19.3,E1.5,E2.2,E2.3,E3.2,E3.3,E3.11). Grupların ürünleri bütüncül dereceli puanlama anahtarıyla, grup çalışmaları ise öz ve akran değerlendirme formları ile değerlendirilebilir (SDB1.2, SDB1.3).

Müze kitleri ve sanal müze uygulamalarından yararlanılarak öğrencilerin Topkapı Sarayı’ndaki Osmanlı medeniyetine ait unsurları incelemeleri sağlanabilir.

Osmanlı Dönemi’ne ait minyatürler öğrenciler tarafından incelenir. Minyatürlerdeki karakterler incelenip bu karakterler üzerinden “hikâye yazma” etkinliği gerçekleştirilir. Bunun için dijital hikâye oluşturma programları kullanılabilir.

Bilimsel gerçekliğe ve pedagojiye uygun olan, Osmanlı kültürüne ait belgeseller ve filmler öğrencilere izletilebilir.

Karakter konuşturma programları kullanılarak Osmanlı Devleti’nde siyasi ve toplumsal alanda ön plana çıkan kişilerin fikirleri sunum hâline getirilir.

Mehter Marşı’nın, Osmanlı Dönemi giyim tarzının Avrupa’ya etkilerine yönelik bir araştırma yapmaları istenebilir.

Lale Devri veya II. Mahmut Dönemi yenilikleri hikâyeleştirilerek sınıfta canlandırılabilir.

Çiçek veya kuduz aşısının öyküsü hakkında bilimsel gerçekliğe ve pedagojiye uygun belgeseller izletilebilir.

Yeniçeri Ocağını tanıtan bir sunum hazırlanabilir.

Divan-ı Hümâyun üyelerinin görevlerini yansıtan bir canlandırma yapılabilir.

Osmanlı Devleti’nin XVI. yüzyıl haritaları üzerinde Balkan, Anadolu, Ortadoğu ve Afrika topraklarının gösterilmesi istenebilir.

Osmanlı Devleti’nin uygulamaya koyduğu yeniliklerden birinin döneme ait görsellerden yararlanılarak sunulması istenebilir.

Osmanlı medeniyetindeki yardımlaşma kültürü ile ilişkili öğrencilerden resim çizmeleri istenebilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D1. Adalet, D2. Aile Bütünlüğü, D5. Duyarlılık, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığı

Öğrencilerin cumhuriyet ve demokrasi kavramları, demokrasinin ve cumhuriyetin temel nitelikleri, anayasa, temel hak ve sorumlulukların önemi hakkında temel düzeyde bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerden cumhuriyet ve demokrasinin nitelikleriyle ilgili zihin haritası hazırlamaları istenir. Anayasa, temel hak ve sorumlulukların önemi hakkında açık uçlu sorular sorulur.

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı kutlamaları ile yasama ve yürütme yetkileri ilişkilendirilir.

Genel seçim, yerel seçim, meclis, referandum ile ilgili gazete haberleri incelenir.

Demokrasi tarihine yönelik tarih şeridi incelenir.

Öğrencilere avukat, hâkim, savcı rolleri verilerek öğrencilerin meslek tanıtımı yapmaları ve yargı organının iş ve işlemlerini tanımaları sağlanır. Öğrenci velilerinden ilgili mesleklere sahip olanlardan bilgi desteği alınabilir.

Öğrencilerden günlük hayatta karşılaştıkları demokratik olmayan davranışlara örnekler vermeleri ve bu davranış problemlerine çözüm önerileri sunmaları istenir.

SB.7.4.1
T.C. Anayasa’nın II. maddesi incelenerek öğrencilerden Türkiye Cumhuriyeti’nin temel niteliklerini belirlemeleri ve bir liste oluşturmaları istenir (OB1, OB6). Bireysel olarak oluşturulan listeler diğer öğrencilerle kartopu tekniği kullanılarak paylaşılır (SDB2.2). Verilen yazılı ve görsel kaynaklardan temel nitelikler ve uygulama örneklerini incelemeleri (OB1, OB4), bu niteliklerin günlük yaşama yansımalarına ilişkin çözümlemeler yaparak örnekler vermeleri istenir.

Cumhuriyetin nitelikleri ve ilişkili ifadeler öğrencilerle belirlenerek anlam çözümleme tablosu oluşturulur. Bu süreçte öğrencilerin cumhuriyetin temel niteliklerini “demokratik devlet, laik devlet, sosyal devlet, hukuk devleti” olarak sınıflandırmaları sağlanır (OB6). 

Sınıf dört gruba ayrılır ve her bir gruba “Katıldığınız bir toplantıda ülkenizin demokratik bir devlet olduğuna yönelik kanıtlar sunmanız bekleniyor. Kanıtlarınız neler olur?” sorusu yöneltilerek öğrencilerden kendi ifadeleri ile (E3.3) Türkiye Cumhuriyeti’nin temel niteliklerini Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik, sosyal, hukuk devleti kavramları ile açıklamaları istenir (SDB3.3). Ayrıca öğrencilere adalet değeri bağlamında hak ve özgürlüklerini bilmeleri ve korumalarına yönelik açıklamalar yapıldıktan sonra öğrencilerden bu nitelikler çerçevesinde toplumsal hayatı cumhuriyetin ilanından önce ve cumhuriyetin ilanından sonra şeklinde karşılaştırarak cumhuriyetin temel niteliklerinin insan hak ve özgürlükleri açısından önemini yorumlamaları istenir (D1.1). Cumhuriyetin temel niteliklerini yorumlamaya dönük metin yazma etkinliği yapılır (E3.11, OB6). Öğrenci ürünleri kontrol listesi, gözlem formu ve anekdot kaydı gibi tekniklerle değerlendirilebilir.

SB.7.4.2
Öğrencilerin verilen yazılı ve görsel kaynaklar üzerinde kuvvetler ayrılığı ve kuvvetler birliğini yasama, yürütme ve yargı organları ve işlevlerini inceleyerek (OB1, OB4) Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin yönetim yapısını belirlemeleri sağlanır. Bu aşamada dijital kaynaklardan da konuya ilişkin bilgiler incelenebilir (OB2, OB6, E3.2). 

Cumhuriyet’in ilk yıllarında, yasama ve yürütme yetkilerinin mecliste toplanmasının nedenlerine yönelik görüşler sunmaları istenir (E3.10). Günümüzde yürütme yetkisinin kullanımına ilişkin yazılı ve görsel kaynakları inceleyerek (OB1, OB4) cumhurbaşkanlığı hükûmet sisteminin özelliklerini ifade etmeleri istenir, teknolojik imkânlar dâhilinde dijital kaynaklara da başvurulabilir (OB2). Kuvvetler ayrılığı ve kuvvetler birliği uygulamalarını karşılaştırarak avantaj ve dezavantajlarını ifade etmeleri sağlanır (E3.10). Grup çalışması yoluyla Anayasa’nın yasama, yürütme ve yargı ile ilgili bölümleri incelenerek yasama, yürütme ve yargı arasındaki ilişkiyi belirlemeleri istenir (OB1, OB6, SDB2.2). Ayrıca adalet değeri kapsamında öğrencilerin kendi hak ve özgürlüklerini yasama, yürütme ve yargı organları açısından nasıl kullanacağına ilişkin açıklamalar yapılır (D1.1). Yasama, yürütme ve yargı yetkisi ile organlarına ilişkin “Ben kimim?” ve “Nesi var?” gibi eğitsel oyunlar oynanır (E2.5). Etkinlik öz ve akran değerlendirme formları ile değerlendirilebilir.

SB.7.4.3
Öğrencilerden demokrasinin temel niteliklerinden insan haklarına saygı, özgürlük, eşitlik, seçme ve seçilme hakkı, millî egemenlik, çoğulculuk, katılımcılık ve hukukun üstünlüğü kavramlarının verilen yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden incelemeleri istenir (OB1, OB4). 

Ülkemizde demokrasinin gelişimine ilişkin TBMM’nin açılması, Cumhuriyet’in ilanı, 1924 Anayasası, çok partili hayata geçiş denemeleri, kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi, 1946 seçimleri ile ilgili yazılı ve görsel kaynaklar incelenir (OB1, OB4). Öğrenciler ülkesinin tarihini araştırıp öğrenmeye teşvik edilerek öğrencilerde vatanseverlik değerinin geliştirilmesine çalışılır (D19.2). 

Öğrenciler, demokrasinin temel nitelikleri ile ülkemizin demokrasi tarihi arasındaki ilişkiye dair görüşlerini, konuşma halkası tekniği ile ifade eder (SDB2.1) Verilen kaynaklardan elde edilen bilgiler doğrultusunda öğrencilerden ülkemizin demokrasi tarihindeki önemli olaylara ilişkin tarih şeridi oluşturmaları ve bu olayların demokrasinin hangi temel ilkeleri ile ilişkili olduğunu tarih şeridinde göstermeleri istenir (OB1, OB4). Öğrencilerden demokrasinin temel nitelikleri ile ülkemizin demokrasi tarihi arasındaki ilişkiyi yazılı, sözlü ya da görsel olarak ifade etmeleri istenir. Öğrenciler tarafından bu amaçla performans görevi kapsamında resim çizme, afiş, poster tasarlama ya da bir sunum oluşturma etkinliklerinden en az biri yapılmalıdır. Öğrenci ürünlerinin değerlendirilmesinde bütüncül dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir.

SB.7.4.4
Öğrencilerden ailede, okulda, yakın çevrede gözlemledikleri demokratik olan ve olmayan davranışlar ile ilgili örnekler vermeleri istenir (E1.2). Aile içi sevgi/saygıya dayalı iletişimin sağlayacağı yararlar, aileyi ilgilendiren kararlarda tüm aile fertlerine söz hakkı verilmesinin demokrasi açısından önemi açıklanarak aile bütünlüğü değeri vurgulanır (D2.3). Verilen yazılı ve görsel kaynaklardan demokrasinin uygulama sürecinde karşılaşılabilecek sorunları ve nedenlerini çözümlemeleri sağlanır (OB1, OB4). Bu aşamada dijital kaynaklarda yer alan örnekler de incelenebilir (OB2). Toplumsal sorunlar incelenirken duyarlılık değeri üzerinde durulur (D5.1). Bu süreçte 27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980 Darbeleri örnek olarak verilir.

Dünyanın farklı bölgelerinde yaşanan antidemokratik uygulamalara örnekler verilerek öğrenciler tarafından incelenmesi sağlanır. Bu süreçte adalet değeri (D1.1) üzerinde durularak her insanın temel hak ve özgürlüklere sahip olduğu, ayrımcılık yapılmaması gerektiği, hak ve özgürlüklerinden yararlanırken diğer insanların haklarının da savunulması gerektiği açıklanır. Demokrasi tarihinde geçmişten günümüze dünyanın farklı bölgelerinde yaşanan antidemokratik uygulamaları darbeler, ırkçılık, ayrımcılık, savaş, şiddet konuları kapsamında sınıflandırmaları sağlanır.

Öğrencilerden yakın çevresinde karşılaştığı demokratik uygulamalardan yola çıkarak antidemokratik uygulamaların, ülkesinde ve dünyada barış ve birlikte yaşama kültürüne etkisini yorumlamaları istenir (SDB2.3, OB6). Antidemokratik davranışları önlemek amacıyla özgün fikirler öne sürebilmeleri (E3.11) için küçük grup tartışma teknikleri uygulanır (SDB2.2). Sınıf dört gruba ayrılarak öğrenme galerisi tekniği ile demokrasinin uygulanma sürecinde karşılaşılan sorunlara ilişkin öğrenilen bilgiler panoda sergilenir. Her gruptan galeriyi inceleyerek kendi yazdıkları ile diğer grupların yazdıklarını karşılaştırmaları istenir. Süreç boyunca gözlem formu, kontrol listesi veya anektod kaydı ile değerlendirme yapılabilir.

Yasama, yürütme ve yargı organlarının işleyişine yönelik dijital pano hazırlayabilir.

Meclisin yaptığı çalışmalara yönelik güncel haberler incelenebilir.

Öğrencilerden https://www.kulturportali.gov.tr/medya/video sayfasından Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün TBMM açılış konuşmalarını içeren videoları izlemeleri önerilebilir veya ilgili belgesel ve videolar sınıfta izlenebilir.

Ankara-Kurtuluş Savaşı Müzesi (I. TBMM Binası) ve Ankara- Cumhuriyet Müzesi (II. TBMM Binası) https://sanalmuze.gov.tr/ adresinden sanal olarak gezilebilir. Adalet sarayına, muhtarlığa veya belediye meclislerine imkânlar dâhilinde gezi düzenlenebilir. Okulun bulunduğu yerde varsa Cumhuriyet Müzesi, Atatürk Evi gibi tarihî mekânlar ziyaret edilebilir.

Öğrenciler tarafından demokrasi tarihi ile ilgili canlı zaman şeridi oluşturulabilir. Zaman şeritleri dijital olarak da yapılabilir.

“Tarihte bugün ne olmuş?” adlı bir televizyon programı hazırlanabilir. Öğrencilere demokrasi tarihinin önemli olayları paylaştırılarak program sunucusu gibi tarihî olaylarla ilgili yaptıkları araştırmaları sunmaları istenebilir.

Demokrasinin uygulama sürecinde karşılaşılabilecek sorunlar öğrenciler tarafından yazılan şiirle ifade edilir.

Demokratik olan ve olmayan tutuma sahip aile konusuna dair öğrenciler tarafından hikaye yazılabilir.

Cumhuriyetin temel niteliklerine ilişkin bilgi/görsel eşleştirme kartları hazırlanıp oynanabilir.

Kuvvetler ayrılığını gösteren akış şemaları öğretmen ya da akran desteği ile hazırlanabilir.

Okulda karşılaşılabilecek demokratik olmayan davranışları önlemeye yönelik resim veya afişler hazırlanabilir, sergi yapılabilir.

Demokratik davranışların toplum huzuru için önemine yönelik drama etkinlikleri yapılabilir.

Anayasa’nın 10. maddesi incelenerek dezavantajlı gruplar için gerçekleştirilecek demokratik uygulamalara örnekler verilebilir.

Demokrasi tarihinin önemli noktalarını gösteren görsel tarih şeridi oluşturulabilir.

SDB2.1. İletişim, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D3. Çalışkanlık, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı

Öğrencilerin ülkemizin kaynakları, yatırım ve pazarlama süreçleri, ekonomik faaliyetler ve bir ürünün üretim, dağıtım ve tüketim süreciyle ilgili temel düzeyde bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerden ülkemizin kaynakları, ekonomik faaliyetler ile ilgili örnekler vermeleri istenir.

Yatırım ve pazarlama, bir ürünün üretim, dağıtım ve tüketim süreçleri ile ilgi soru cevap etkinlikleri yapılır.

Öğrencilerden millî kalkınma hamlelerinin hayatlarında sebep olduğu değişimlere örnek vermeleri istenir. Ülkemizde millî kalkınma hamlelerini destekleyen uygulamalara örnek vermeleri istenir.

Öğrencilerden çevrelerindeki ekonomik gelişmişliğe bağlı olarak var olan üretim, dağıtım ve tüketim süreçlerine örnek vermeleri istenir. Yaşadıkları çevrede yürütülen üretim, tüketim ve dağıtım süreçlerinin geliştirdiği ekonomik faaliyetlere örnekler vermeleri istenir.

SB.7.5.1
Yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden Atatürk Dönemi’nde gerçekleştirilen Türkiye İktisat Kongresi’nde (17 Şubat 1923) belirlenen ve millî kalkınma hamlelerinin temeli olan Misak-ı İktisadi kararlarının 4. maddesini, Türkiye’nin farklı dönemlerindeki önemli kalkınma çalışmalarından 1925 silah fabrikası (Şakir Zümre), 1930 mühimmat ve silah fabrikası (Nuri Killigil), 1936 kâğıt fabrikası (Mehmet Ali Kağıtçı), 1941 uçak fabrikası (Nuri Demirağ), 1946 ilk çay tarımı (Zihni Derin), 1961 devrim arabası incelenir (OB1, OB4). Bu süreçte dijital kaynaklardan da yararlanılabilir (OB2). Ayrıca yakın zamanda hayata geçirilen millî kalkınma hamlelerinden İnsansız Hava Aracı (İHA), Millî Gemi (MİLGEM), Silahlı İnsansız Hava Aracı (SİHA), Türkiye Uzay Ajansı (TUA), Bilişim Vadisi, Türkovak (TURKOVAC), ilk yerli otomobil, Türkiye Cumhuriyeti Gemisi (TCG Anadolu), Millî Muharip Uçak (KAAN) ve millî kalkınmada etkili olan araştırma geliştirme (AR-GE) çalışmaları ile inovasyon süreçlerinden örnekler verilir. Çalışkanlık değeri kapsamında öğrenciler tarafından bilim teknoloji ve sanayi alanındaki gelişmelerin takip edilmesi gerektiği vurgulanır (D3.3). Örnekler incelenirken bu millî kalkınma hamlelerinin devletimizin bölgesel ve küresel güç olmasındaki etkisi ve önemine de değinilir. Öğrencilerden millî kalkınma hamlelerimizin ortaya çıkmasında rol oynayan unsurları gerekçeleri ile belirlemeleri istenir (SDB3.3). Sunulan kaynaklardan Misak-ı İktisadi kararlarının 4. maddesinde yer alan ifade incelenerek millî kalkınma hamlelerine neden olan unsurlar öğrenciler tarafından listelenir.

Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren yapılan kalkınma hamleleri açıklamalı tarih şeridi üzerinde gösterilir. Kalkınma hamlelerinin kesintiye uğradığı dönemler belirlenerek bu kesintilerin sebepleri üzerine sınıf tartışması yapılır. Açıklamalı tarih şeridi üzerinde boş bırakılan zaman aralıkları görüşlerim ve kanıtlar başlıklı iki sütuna bölünür. Tartışmadan elde edilen fikirler görüşlerim bölümüne yazılır. Kaynaklardan elden edilen bilgilerden yola çıkarak kanıtlar bölümü doldurulur. Öğrencilerin verilen kaynaklar üzerinden önemli kalkınma hamlelerinin ve çalışmalarının etkilediği toplumsal ve ekonomik unsurları tespit etmeleri sağlanır. Tespitlerden hareketle öğrencilere vatanseverlik değeri vurgulanarak ülkemizin kalkınma hamlelerinin desteklenmesi gerektiği bilinci kazandırılır (D19.4).

Millî kalkınma hamlelerinin etkilediği unsurları belirlemek için beyin fırtınası tekniğinden yararlanılır (SDB2.1). Beyin fırtınası süreci kontrol listesi, gözlem formu veya anekdot kaydı ile değerlendirilebilir.

Millî kalkınma hamlelerinin toplumsal ve ekonomik etkilerinin niteliği, yeni kalkınma hamlelerini harekete geçirmesi açısından değerlendirilmesi sağlanır. Bu süreçte TEKNOFEST örneği verilir.

Öğrenciler yaptıkları değerlendirmeden hareketle Türkiye’nin kalkınma hamlelerinin neden ve sonuçlarını açıklar (SDB3.3). Bu süreçte performans görevi kapsamında öğrencilerden millî kalkınma hamlelerinin neden ve sonuçlarına ilişkin metin, resim, poster veya afiş hazırlamaları istenir (OB4, E3.3, E3.11). Bu ürünler bütüncül dereceli puanlama anahtarları ile değerlendirilebilir.

SB.7.5.2
Yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden yapılan incelemelerden hareketle ekonomik gelişmişliğin mali, kültürel ve demografik unsurları ile üretim, dağıtım ve tüketim döngüsünün unsurları öğrenciler tarafından belirlenir (OB1, OB4). Bu süreçte dijital kaynaklardan yararlanılabilir (OB2).

Öğrenciler tarafından farklı ülkelerin ekonomik gelişmişlik verileri yukarıda belirtilen ekonomik gelişmişlik unsurları ile karşılaştırılır (KB2.7). Karşılaştırmaya dayalı olarak ülkeler, ekonomik açıdan gelişmekte olan ve gelişmiş ülkeler şeklinde sınıflandırılır (OB1). Belirtilen ülkelerin üretim, dağıtım ve tüketim verileri kaynaklara dayalı olarak incelenir ve elde edilen veriler tablolaştırılır (OB7). Tablodaki verilerden yararlanarak ülkelerin ekonomik gelişmişlik seviyeleri ile üretim, dağıtım ve tüketim döngüleri arasında ilişkiler belirlenir. Öğrencilerin tasarruf değeri kapsamında ekonomik gelişmişlik ile üretim, dağıtım tüketim arasındaki ilişkilerin ülke ekonomisine katkılarını fark etmeleri sağlanır (D19.3). Konuya ilişkin açık uçlu sorular yöneltilebilir ve öğrencilerden gelen cevaplar değerlendirilebilir (SDB2.1, E3.11). 

Öğrencilere millî kalkınma hamleleri ile ilgili görsellerle desteklenmiş kısa bir e-kitap veya dijital pano hazırlatılabilir. Öğrencilerden yapılması planlanan millî kalkınma hamleleri ile ilgili araştırma yapmaları ve sunum hazırlamaları istenebilir.

Çevredeki bir üretim alanı ziyaret edilerek öğrencilerden oradaki üretim, dağıtım, tüketim faaliyetlerinin bölgenin ekonomik gelişimine katkısı hakkında bilgi toplamaları ve bir rapor hazırlamaları istenebilir. Refah seviyesi yüksek olan ülkelerdeki üretim, dağıtım ve tüketim süreçleri ile ilgili öğrenciler tarafından araştırma yapılarak sınıfta sunulabilir.

Öğretmen desteği ile öğrencilerden millî kalkınma hamleleri ile ilgili kelime bulutu, sınıflama haritası hazırlamaları istenebilir. Öğrencilere millî kalkınma hamleleri ve bu hamlelerin neden sonuçlarına ilişkin televizyon ve gazete haberleri sunularak süreç desteklenebilir.

Öğretmen tarafından gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki üretim, dağıtım ve tüketim süreçlerini gösteren görsellerle süreç desteklenebilir. Ekonomik gelişmişlik ile üretim, dağıtım ve tüketim süreçlerine yönelik eşleştirme kartı etkinliği yapılabilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D5. Duyarlılık, D11. Özgürlük

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin bilim, ulaşım ve bilişim teknolojileri, sosyal bilimler kavramları ile bir problemi tanımlama ve çözme konularında temel düzeyde bilgi sahibi oldukları kabul edilmektedir.

Önemli buluşlara ait görseller kullanılarak öğrencilerden bunları bilim insanı veya toplum ile eşleştirmeleri istenir. Bilişim ve ulaşım araçları konusundaki olası kavram yanılgılarını belirlemek amacıyla kavram ağı etkinliği düzenlenir. Farklı disiplinlerin yer aldığı bir liste üzerinden öğrencilerden sosyal bilimler kapsamında yer alan disiplinleri belirlemeleri istenir. Öğrencilerin problemi tanımlama ve çözme konusundaki bilgilerini değerlendirmek amacıyla açık uçlu sorular kullanılır.

Öğrencilere günlük hayatta hangi ulaşım ve iletişim araçlarını kullandıkları, sahip olmak istedikleri araçlar ve bu araçlara neden sahip olmak istedikleri sorulur.

Yeni teknolojileri takip edip etmedikleri ve bunlardan hangisinin onları heyecanlandırdığı sorulup nedenlerini açıklamaları istenir.

Sınıfta bir sosyal bilimler adı ile ağaç çizimi yapılarak yapraklarına neler yazılabileceği sorulur.

Günlük hayatta yakın çevrelerinde tanık oldukları sorunlar ve bu sorunların neden kaynaklandığı sorulur.

SB.7.6.1
Yazılı ve görsel kaynaklar üzerinden  bilimsel ve teknolojik gelişmelerin toplumsal hayata etkileri incelenir (OB1, OB4). Bu süreçte dijital kaynaklardan yararlanılabilir (OB2). Öğrencilerden yapmış oldukları incelemeler sonucunda elde ettikleri kanıtlar ile kendi gözlem ve deneyimlerini ilişkilendirmeleri istenir. Bunun yanı sıra Türk-İslam bilim insanlarının bilimsel ve teknolojik gelişmelere yapmış oldukları katkılara ilişkin örnekler de verilir. Bilimsel ve teknolojik gelişmelerin “iletişim, eğitim, sağlık ve ulaşım” alanlarına nasıl yansıdığına ilişkin örnekler vermeleri istenir. Bu süreçte çember tartışma tekniğinden yararlanılarak günümüzdeki bilimsel ve teknolojik gelişmelerin toplum hayatına etkilerine ilişkin tartışmalar yapılır (E3.10, SDB2.1). Öğrencilerin tartışma sürecinde özgürlük değeri çerçevesinde nazik ve kişisel haklara saygılı (D11.3) olmaları gerektiği vurgulanır. Öğrencilerin görüşlerini açıklama ve tartışma süreçleri kontrol listesi, gözlem formu, anekdot kaydı ile değerlendirilebilir. Buna ek olarak açık uçlu sorularla oluşturulmuş çalışma yaprakları değerlendirme için kullanılabilir. 

Fikir taraması tekniğinden yararlanılarak öğrencilerin farklı ülkelerdeki yeni uygulamalara yönelik gazete haberleri ya da örnek olaylardan, kendi gözlem ve deneyimlerinden hareketle bilim ve teknolojinin gelecekte “iletişim, eğitim, sağlık, ulaşım” alanlarında toplumsal hayatı nasıl etkileyebileceğine dair çıkarımlarda bulunmaları sağlanır (SDB2.3). Öğrencilerin geleceğe yönelik yaptıkları çıkarımları akranları ile paylaşmalarını sağlamak üzere öğrenme galerisi tekniği uygulanır. Öğrencilerden geleceğe yönelik öngörülerini yazılı veya görsel olarak sınıf duvarına asmaları (E3.3, OB1, OB4) ve diğer öğrencilerin hazırladığı galerileri gezerek incelemeleri istenir. Öğrencilere galerileri gezerken o konu hakkında kendi öngörülerini ekleyebilecekleri söylenir. Bu şekilde öngörüler geliştirilir ve zenginleştirilir. Bu etkinlik öğretmen tarafından kontrol listesi veya gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Buna ek olarak öz ve akran değerlendirme formları değerlendirme sürecinde kullanılabilir.

SB.7.6.2
Öğrencilerin örnek metinler üzerinden farklı sosyal bilim dallarına (arkeoloji, coğrafya, ekonomi, felsefe, hukuk, sosyoloji, tarih) ait tanıtıcı bilgileri toplamaları sağlanır (OB1). Bu aşamada çember tekniklerinden konuşma halkası kullanılabilir (E1.5, SDB2.1). Öğrencilerin çalışma alanlarından yola çıkarak ilgili disiplini tanımlamaları sağlanır. Bu süreç kontrol listesi, gözlem formu, anekdot kaydı ile değerlendirilebilir.

Verilen örnek metinler incelenerek öğrencilerin sosyal bilim dallarının (tarih, coğrafya, arkeoloji, hukuk, ekonomi, felsefe ve sosyoloji) ortak özelliklerini belirlemeleri istenir (E3.7, OB1).

Aynı kaynaklarların incelenmesine devam edilerek sosyal bilim dallarının (arkeoloji, coğrafya, ekonomi, felsefe, hukuk,sosyoloji, tarih) farklı özelliklerini belirlemeleri istenir. Öğrencilerden belirledikleri ortak özellikleri ve farklılıkları çember tartışma tekniği ile tüm sınıfa açıklamaları istenir. Bu süreçte öğrencilerin sosyal bilimlerin ortak ve farklı özellerini belirlerken edindikleri bilgileri eleştirel bakış açısı ile değerlendirmeleri sağlanır (D3.3). 

Öğrenciler tarafından sosyal bilimlerin genel çalışma alanlarına dair önermeler yazılır. Bu süreçte öğrenciler servis altlığı tekniği uyarınca dört veya beş öğrenciden oluşan gruplara ayrılır. Her gruba bir sayfa kâğıt verilerek sosyal bilimlerin genel çalışma alanlarına dair önermeler yazmaları istenir. Öğrencilerden kâğıdı, her birinin yazabileceği bir bölüm ve ortada cevaplarını özetleyebilecekleri bir yer olacak şekilde bölmeleri istenir. Öğrencilerin servis altlığının kendi alanlarındaki konuyu veya hedef soruyu anladıklarını göstermek için bireysel olarak yazmaları veya çizmeleri sağlanır. Daha sonra yazdıklarını veya çizdiklerini diğer grup üyeleriyle paylaşmaları istenir. Öğrencilerden paylaşımda verilen bilgileri tartışarak iki veya üç ana fikir ortaya koyması istenir (KB3.2). Bu fikirler kâğıdın ortasına yazılır ve sınıfın geri kalanıyla paylaşılır. Bu süreçte ortaya çıkan fikirler tartışılır (SDB2.1, E1.4). Süreç, kontrol listesi, gözlem formu, anekdot kaydı ile değerlendirilebilir.

SB.7.6.3
Öğrencilere toplumsal hayatta karşılaşılabilecek problemlerin neler olabileceği sorulur. Bu süreçte beyin fırtınası tekniğinden yararlanılır ve öğrencilerden duygu ve düşüncelerini arkadaşlarıyla etkili iletişim kurarak ve dostluk değerine uygun olarak paylaşması beklenir (D4.2).

Problemler belirlendikten sonra öğrenciler gruplara ayrılarak her grubun bu problemlerden birini seçip bir cümle ile ifade etmesi istenir. Gruplardan beyin fırtınası tekniğiyle belirledikleri problemin çözümünde kullanılabilecek bir model geliştirmeleri istenir (E3.11, SDB3.3). Bu süreçte çalışma gruplarından ilgili sorunun çözümüne yönelik model önerilerini not etmeleri istenir.

Grupların kendi aralarında küçük grup tartışması tekniğiyle sorunun çözümüne yönelik yapacakları araştırmayı planlamaları sağlanır (SDB2.1). Gruplardan bu plan dâhilinde farklı kaynakları inceleyerek veya çevrelerindeki insanlarla görüşmeler yaparak probleme ve çözüm önerilerine ilişkin veri toplamaları istenir (OB7). Bu süreçte öğretmen çalışkanlık değerini vurgulayarak güvenilir bilgiye ulaşma yolları, doğru ve güvenilir bilgiyi ayırt edebilme konularında öğrencilere rehberlik eder (D3.3). Bu bağlamda bilimsel etiğin önemi vurgulanır.

Grupların araştırmalarından elde ettikleri verileri analiz etmeleri ve küçük grup tartışması yoluyla yorumlamaları, belirlenen problemin olası çözüm yollarını, avantajları ve dezavantajları ile bir diyagram üzerinde listelemeleri istenir (E3.6).

Gruplar oluştukları diyagram üzerinden belirledikleri problemin olası çözüm yollarını, avantajları ve dezavantajları ile birlikte kaynaklara dayalı olarak sınıfa açıklar. Bu sunumda öğrencilerden topladıkları veriye dayalı olarak kendilerince en ideal çözüm yolunu belirlemeleri istenir.

Gruplardan araştırmalarından elde ettikleri veriler doğrultusunda olası çözüm önerilerini “ekonomiklik, güvenilirlik, verimlilik, yararlılık, sürdürülebilirlik” ölçütlerinde değerlendirmeleri ve insana ve doğaya duyarlı (D5.2) en doğru çözüm önerisinin hangisi olduğuna karar vermeleri istenir. Gruplardan üzerinde karar kıldıkları çözüm önerisini, gerekçeleriyle sınıfta açıklayarak diğer öğrencilerle paylaşmaları istenir. Gruplar tüm araştırma sürecini performans görevi kapsamında poster formatında raporlaştırır (SDB3.3). Gruplar tarafından hazırlanan posterler okulda panolara asılarak diğer öğrencilerle paylaşılır. Öğrencilerin araştırma süreçleri analitik dereceli puanlama anahtarları ile değerlendirilebilir. Buna ek olarak süreç sonunda yapılacak sunumlar için kontrol listelerine veya derecelendirme ölçeklerine başvurulabilir.

Öğrencilerden geçmiş dönemlere ait gelecek temalı (fütüristik) film ve animasyonları inceleyerek bu filmlerde yer verilen teknolojik araç ve gereçlerden bugün kullanımda olanları tespit etmeleri, yıllar önce senarist ve yönetmenlerin bu durumu nasıl tahmin edebildiklerine yönelik çıkarımda bulunmaları istenebilir.

Öğrencilerden kendilerini bir senaristin yerine koyarak gelecekte toplumsal hayatı etkileyen hangi teknolojik gelişmelerin olabileceğini hayal edip bununla ilgili bir çizgi film/animasyon senaryosu yazmaları istenebilir.

Öğrencilerden “bilimsel ve teknolojik gelişmelerin gelecekteki toplumsal hayata etkilerine ilişkin” etkileşimli sunum hazırlamaları, drama senaryoları oluşturup oynamaları, kompozisyon yazmaları istenebilir.

Öğrencilerden ilgi ve yetenekleri doğrultusunda sosyal bilim dallarından bir tanesini seçip çalışma alanları ile ilgili görsel materyaller hazırlayarak okul panosunda tüm öğrencilere sergilemeleri istenebilir.

Öğrencilerden okulda temsilî bir sivil toplum kuruluşu kurmaları istenerek toplumsal hayatta karşılaşılan bir probleme karşı çözüm üretmeleri istenebilir. 

Bilimsel ve teknolojik gelişmelerin gelecekteki toplumsal hayata etkilerine ilişkin belgesel, animasyon, video ve film gibi eğitici dijital etkinliklerle öğrenme desteklenebilir.

Öğrencilerden ilgi ve yetenekleri doğrultusunda sosyal bilim dallarından bir tanesini seçmeleri istenir. Bu bilim dallarının özelliklerini ve çalışma alanlarını gösteren grafikler, resimler, zihin haritaları gibi görseller aracılığıyla öğrenme desteklenebilir.

Öğrencilere toplumsal hayatta karşılaşılan problemlerin çözümüne yönelik videolar izletilebilir.