Müzik Okulları-Bireysel Çalgı Eğitimi -Viyola Modülü

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D16. Sorumluluk, D17. Tasarruf

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Bu tema kapsamında öğrencilerin çalgı bakımını öğretmen rehberliği ile gözlemleyebilecekleri kabul edilir. Ayrıca temel bakım adımlarını öğrenmeye açık oldukları kabul edilmektedir

Öğretmen, öğrencilerin viyola ve çalgı bakımı ile ilgili mevcut bilgilerini anlayabilmeleri için sınıfa yönlendirici sorular sorabilir. Örneğin: “Daha önce bir müzik aleti bakımı yapabildiniz mi?”, “Bir çalgının uzun süre sağlam kalabilmesi için neler yapılabilir?” gibi sorularla öğrencilerin konuya dair ön bilgileri değerlendirilebilir. Ayrıca öğrencilerin çalgı temizliğinde hangi malzemelerin kullanılabileceğini tahmin edebilmeleri istenebilir. Bu süreçte öğrencilerin gözlemlerini paylaşabilmeleri teşvik edilebilir ve öğretmen, öğrencilerin ihtiyaç duyabilecekleri destek seviyesini belirleyebilir.

Öğrencilere “Bir bisiklet zincirini temiz tutamazsak ne olur?”, “Evde kullandığınız bir cihazı koruyamazsanız performansı nasıl etkilenebilir?” gibi günlük yaşamla bağlantılı sorular sorularak viyolanın bakım ve korunmasının önemi hakkında düşündürülebilir. Ayrıca öğrencilerden sık kullandıkları bir kalemin ucunu temiz ve düzgün tutabilmenin yazılarını nasıl etkileyebileceği üzerine düşünmeleri ve bu durumu çalgı bakımının müzikal performansa etkisiyle ilişkilendirerek düşüncelerini ifade edebilmeleri istenebilir. Bu sayede viyola bakımının düzenli yapılabilmesinin neden gerektiği daha somut bir şekilde kavranabilmesi sağlanabilir.

VİY.2.1.1

Dersin başında viyolanın yapısını ve bakım gerekliliğini açıklayan görseller gösterilir. Görseller öğrenciler tarafından algılanır ve çalgının temizliği için gerekli araç ve gereçler belirlenir (OB1, OB4). Viyolanın korunması ve bakımını gözlemlemek için amaç belirlenir. Temizlik ve bakım sırasında kullanılan gereçlerin işlevleri açıklanır ve bu araçların doğru şekilde kullanımı uygulamalı olarak gösterilir. Öğrenciler, öğretmenin rehberliğinde çalgının farklı bölümlerinin nasıl temizleneceğini öğrenir. Bu süreçte düzenli bakımın çalgının performansı üzerindeki etkisi hakkında farkındalık kazandırılır (KB2.15). Sınıfa, viyolanın yanlış kullanımı sonucu ortaya çıkabilecek problemler hakkında sorular yöneltilir. Öğrencilerin daha önce çalgı bakımıyla ilgili deneyimleri olup olmadığı tartışılır. Bu konuda sorular sormaları beklenir (E3.8). Öğrencilerle sıcaklık ve nem değişimlerinin viyola üzerindeki etkileri tartışılır. Öğrencilere viyolanın özel taşıma çantasında muhafaza edilmesi gerektiği açıklanır (SDB2.1). Çalgının gövdesinin ve tellerinin nasıl temizlenmesi gerektiği pratik olarak gösterilir. Öğrencilerin bu esnada gözlem yapmaları sağlanır (KB2.2). Müzik aletlerinin daha verimli kullanılması için bakım ve temizliğinin özenle yapılmasının gerekliliği üzerinde durulur (D17.3). Akort burgularının nasıl sıkılıp gevşetileceği uygulamalı olarak gösterilir. Öğrenciler yay kıllarına reçine sürme pratiği yapar. Koruma ve bakıma ilişkin veri toplanır. Çalgıya karşı sorumluluk bilincinin kazandırılması ve bakım alışkanlığının geliştirilmesi için öğrencilerden viyola çalarken ve saklarken dikkat etmeleri gereken değerleri belirlemeleri istenir (D16.3). Çalgıya duyulan saygının, müziğe ve sanata olan bağlılığı artırdığı vurgulanır (SDB2.1).Öğrencilerin gözlemler doğrultusunda topladığı veriler kaydedilir. Öğrencilerin gözlemleri kısa yazı, şema veya resim gibi görsel materyallere dönüştürülerek etkileşimli tahtada bulunan şahsi klasörlerine bir harici bellek vasıtasıyla kaydedilir (OB2). Performans görevi olarak öğrencilerden hazırladıkları materyalleri sınıfta sunmaları istenebilir (SDB1.2). Performans görevi, gözlem formu veya dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Zenginleştirme sürecinde "Dedektif Oyunu" adıyla öğrenciler, viyolanın yanlış kullanımı sonucu oluşan problemlerin nedenlerini araştırarak sunum yapabilir veya viyolanın bakım aşamalarını bir hikâye ya da çizgi roman formatında anlatan mini kitapçıklar hazırlayabilir.

Destekleme sürecinde "Viyola Doktorları" etkinliği adıyla öğrenciler öğretmen rehberliğinde gruplara ayrılıp çalgı bakımında karşılaşılan sorunları analiz ederek bir çözüm önerisi sunabilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Bu tema kapsamında öğrencilerin viyolada doğru duruş ve tutuş tekniğini bildikleri ve yay hareketlerini görseller ve öğretmen yönergeleriyle öğrenmeye açık oldukları kabul edilir.

Öğretmen, öğrencilerin viyola tutuş ve yay hareketleriyle ilgili mevcut bilgilerini anlayabilmeleri için birkaç temel soru sorabilir. Örneğin: “Yayın çalgıya nasıl temas edebildiğini hiç gözlemleyebildiniz mi?”, “Yayı hareket ettirebilirken kolun hangi açıda durabilmesi gerektiğini bilebiliyor musunuz?” gibi sorularla öğrencilerin konuya dair ön bilgileri değerlendirilebilir. Ayrıca öğrencilerden geçmişte görebildikleri veya duyabildikleri yay teknikleri hakkında yorum yapabilmeleri istenerek rehberlik sağlanabilir. Bu süreçte öğretmen, öğrencilerin bilgi düzeyine uygun başlangıç noktalarını belirleyebilir.

Öğrencilere “Bir musluğu açıp kapatırken kolunuzun hareketi nasıl önemliyse bir yayı hareket ettirirken de kol pozisyonunuz önemlidir. Sizce kolun duruşu, yayın çalgı üzerindeki hareketini nasıl etkileyebilir?” veya “Bir fırçayla boyama yaparken fırçayı tutuş şekliniz sonucu nasıl etkileyebilir? Bu durum, bir yayla müzik yaparken de benzer bir etki yaratabilir mi?” gibi günlük hayattan örneklerle viyolada yay hareketlerinin önemine dikkat çekilebilir.

VİY.2.2.1

Öğrencilere boş tellerde yay çekme-itme hareketleri gösterilerek derse başlanır.Viyola  yayının yapısı ve boş tellerde yay çekme-itme tekniğinin önemi anlatılır. (SDB2.1). Öğrencilere, profesyonel viyola sanatçılarının performanslarından kısa videolar izletilerek görsel-dijital okuryazarlık becerileri desteklenir. Öğrenciler tarafından etkileşimli tahtadaki  kendi kişisel klasörlerine bu videoları harici bellek vasıtasıyla kopyalayıp kaydedilir (OB2).  Yay tutuşu ve bilek hareketlerinin önemi açıklanır. Öğrencilere, yay çekme-itme sırasında  karşılaşabilecekleri hatalar sorularak düşünmeleri sağlanır. Öğrencilerin gözlem yeteneğini geliştirmek için öğretmen tarafından yay çekme-itme hareketleri adım adım gösterilir. Öğretmenin hareketleri dikkatlice gözlemlenir. (KB2.2). Yayın tel üzerindeki konumunun ve basınç miktarının nasıl değiştiği görsel olarak anlatılır (OB4). Öğrencilerin önce yay  tutuşları kontrol edilerek bireysel olarak denemeler yapılır. Öğrenciler, açık tellerde yay  çekme-itme egzersizlerine başlatılır. Boş tellerde yay çekme-itme hareketleri çözümlenir. Bu süreçte öğrencilerin yay pozisyonu ve kol açısını doğru uygulamasına rehberlik edilir. Öğrenciler tarafından çalgıya özgü duruş ve tutuş pozisyonu alınır. Yay hızının, basıncının ve açısının ses kalitesine etkisi üzerinde durulur. Grup çalışmalarına yönlendirilerek iş  birliği içerisinde senkronize yay çekme-itme çalışmaları yapılır (D3.4.1). Grup çalışmaları  sırasında öğrencilerden birbirine destek olması ve iş birliği yapabilmeleri beklenir (D4.1,  SDB2.2) ve yay hareketleri planlı bir şekilde kontrol edilir (D3.2). Bu çalışmalar çalgıya özgü  teknikleri kullanarak yapılır. Öğrencilere yay hareketlerini analiz etmeleri için yavaşlatılmış  performans videoları izletilir. Dijital platformlardan yararlanılarak ünlü sanatçıların yay teknikleri incelenip not alınır (OB2). Verilen çalışmalar müziksel bileşenlerine göre çalınır. Öğrenciler birbirlerine soru sorarak yay çekme-itme çalışmaları sırasında karşılaştıkları zorlukları değerlendirir (E3.8). Performans görevi olarak 2 kişilik gruplar hâlinde öğretmenin  belirlediği ritmik kalıplarla yay çekme-itme egzersizleri yapılan kısa bir sunum gerçekleştirmeleri istenebilir. Performans görevleri, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem  formu ile değerlendirilebilir.

Zenginleştirme sürecinde "Yay Yarışı" oyunu oynatılabilir. Öğrenciler, metronoma uygun olarak belirlenen tempoda yaylarını çekip-iterek senkronize olmaya çalışır. Kim en düzenli ve hatasız çalarsa puan kazanabilir.

Destekleme sürecinde öğrencilerden öğretmeni taklit ederek yay tutuş ve duruşunu doğru bir şekilde uygulamaları, ayna karşısında kendilerini izleyerek çalışmaları ve öğretmen rehberliğinde yavaş tempoda çalışmalar yapılması istenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D14. Saygı

OB4. Görsel Okuryazarlık

Bu tema kapsamında öğrencilerin viyolada duruş ve tutuş pozisyonlarını öğrendikleri, yay çekme-itme hareketlerini uygulamaya aşina oldukları kabul edilir. Ayrıca viyoladaki boş tellerin temel notaların yerlerini ve viyolanın 1. pozisyonundaki parmak yerleşimlerini öğretmenin rehberliğinde keşfetmeye hazır oldukları kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin boş tellerdeki notaların yerlerini, 1. pozisyonu ve açık pozisyonu anlayabilmeleri için çeşitli sorular sorabilir. Örneğin: “Viyolada hangi tellerde hangi notaları bulabilirsiniz?”, “1. pozisyonda hangi parmakların hangi notalara karşılık gelebildiğini biliyor musunuz?”, “Açık pozisyondaki notalar hangi sesleri oluşturabiliyor?” gibi sorularla öğrencilerin önceki bilgileri değerlendirilebilir. Ardından öğretmen, öğrencilere boş teller ve pozisyonlar hakkında daha önce duyabildikleri veya gözlemleyebildikleri bilgilerle ilgili düşüncelerini paylaşabilmeleri için fırsat verebilir. Bu süreç, öğrencilerin mevcut bilgi düzeyini belirleyebilmeye ve hangi öğrencilerin daha fazla rehberliğe ihtiyaç duyabileceğini anlamaya yardımcı olabilir.

Öğrencilere “Telefonunuzda bir numarayı tuşlayabilirken parmaklarınızı nasıl yerleştirebilirsiniz?”, “Bilgisayar klavyesinde yazı yazabilirken hangi tuşun nerede olduğunu nasıl hatırlayabilirsiniz?” gibi sorular yöneltilir. Bu sorular, viyoladaki notaların yerlerini öğrenebilmenin ve pozisyonların farkında olabilmenin, çalgı çalabilirken nasıl bir temel oluşturabileceğini düşünmeleri için bir bağlantı kurabilir. Bu sayede öğrenciler, parmak hafızası ve konum bilinci gibi günlük hayatta farkında olmadan kullanabildikleri becerilerle viyoladaki nota yerleri ve pozisyon bilgisini anlamlı bir şekilde ilişkilendirebilir.

VİY.2.3.1.

 Öğretmen rehberliğinde viyolanın boş tellerindeki notaların isimlerini gösteren görsellerle derse başlanır (OB4). Viyola üzerindeki boş tellerde yer alan notaların fiziksel konumlarını belirlemeye yardımcı olacak görsel materyaller ve yönergeler sunulur. Öğrenciler, boş telleri tek tek inceleyerek do, sol, re ve la telleri üzerindeki notaların sıralamasını ve diğer tellerle ilişkisini belirler. Bu süreçte “Re teli üzerinde hangi notalar var?”, “La teli üzerinde hangi notalar var?” gibi sorularla öğrencilerin dikkati yönlendirilir. Öğrenciler tarafından belirledikleri notalar arasındaki sıralama ve ilişkileri açıklanır ve aynı tel üzerindeki notalar gruplar hâlinde sınıflandırılır (KB2.5). Öğrenilen bilgiler, şema veya çizimlerle görselleştirilerek grup içinde paylaşılır. (SDB2.2). Öğrencilerin doğru notaları belirleyip belirlemediği gözlemlenerek, geri bildirim verilir ve öğrencilerin kendi kendilerini değerlendirmelerine rehberlik edilir (SDB1.2). Performans görevi olarak öğrencilerden viyoladaki belirli notaları fiziksel olarak göstermeleri veya notaların sırasını bir çizimle sunmaları istenir; bu süreç, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

VİY.2.3.2.

Öğretmen, viyolanın sapı üzerindeki pozisyonları gösteren görseller kullanarak açıklamalar yapar (SDB2.1). Öğrenciler görselleri inceler ve anlarlar (OB4). Öğrencilere "Bir çalgıda doğru duruş ve pozisyon neden önemlidir?" sorusu yöneltilerek kısa bir beyin fırtınası yapılır. Öğrencilerin fikirlerini beyan etmeleri ve konuyla alakalı sorular sormaları sağlanır (E1.1, E3.8). Öğrenciler öğretmenlerinin vücut duruşlarını izleyip, onları gözlemleyerek kendi duruşlarını düzeltir ve viyola çalar (KB2.2). Öğrencilere sol elin klavye üzerindeki konumu ve parmak numaralarının yerleşimi anlatılır (SDB2.1). Öğrencilere bireysel olarak 1. pozisyondaki temel parmak yerleşimleri yaptırılır ve gözlem yapılarak geri bildirim verilir. Öğrencilerden yaylarını doğru şekilde tutmaları istenir ve öğretmen yay kavrama ile ilgili rehberlik eder. Öğrenciler çalma uygulamalarına yönlendirilir. Açık teller üzerinde yay çekme-itme çalışmaları yapılır (do, sol, re ve la telleri). Öğrencilerin verilen çalışmaları çözümlemeleri beklenir. Tüm öğrenciler çalgıya özgü duruş ve tutuş pozisyonu alırlar. Öğrencilere açık teller üzerinde farklı yay hızları ve baskıları denemeleri için kısa egzersizler yaptırılır. Öğrenciler bu egzersizlerde çalgıya özgü teknikleri kullanırlar. Yay çekiş açısını doğru yapabilmek için öğretmenin gösterdiği referans çizgileriyle (yayın tahtaya paralel olması gibi) karşılaştırmalar yapılır (KB2.7). Öğrencilerden viyola çalarken dikkat edilmesi gereken kuralları belirlemeleri, müziksel bileşenlerine uygun çalmaları istenir. Grup çalışması yaparak çalışmalarda aktif rol almaları sağlanır (D3.4). "Enstrümanına özen göstermek neden önemlidir?" sorusu etrafında kısa bir tartışma yapılır. Öğrenciler tarafından günlük pratik alışkanlıkları nasıl geliştirebilecekleri konusunda fikirleri saygı çerçevesinde ve eleştiriye açık hâlde paylaşılır (D14.1). Öğrencilerden evde açık teller üzerinde günde 5 dakika yay çalışmaları yapmaları istenir.

Öğrencilerin viyoladaki nota yerlerini ve pozisyonları daha iyi kavrayabilmesi için çeşitli yöntemler kullanılabilir. Öncelikle interaktif öğrenme araçlarından yararlanılarak dijital ortamda nota yerlerini keşfetmeleri sağlanabilir. Örneğin viyola klavyesi üzerinde notaların yerlerini gösteren uygulamalar veya oyun tabanlı etkinlikler kullanılabilir. Öğrencilerin belirli notalara ulaşırken el ve parmak hareketlerini gözlemlemeleri, aynalar veya videolar kullanarak kendi çalma pozisyonlarını incelemeleri sağlanabilir. Bedensel farkındalık çalışmaları yapılarak öğrencilerin kas hafızasını geliştirmeleri desteklenebilir. Örneğin yaylı çalgı çalan müzisyenler için tasarlanmış esneme ve el egzersizleri uygulanabilir. Pozisyon geçişlerini hızlandırmak ve doğruluğu artırmak için gözler kapalı veya farklı hızlarda çalma gibi çalışmalar da eklenebilir.

Öğrencilerin viyoladaki nota yerlerini ve pozisyon farkındalığını geliştirmeleri için çeşitli destekleyici etkinlikler düzenlenebilir. İlk aşamada, notaların yerlerini ve pozisyonları öğrenmeye yönelik görsel ve işitsel materyaller sunularak öğrencilerin duyusal algıları güçlendirilebilir. Örneğin viyola klavyesi üzerinde notaların yerlerini gösteren şemalar, renk kodlu etiketler veya dijital uygulamalar kullanılabilir. Öğrencilerin parmak yerleşimlerini doğru kullanabilmeleri için başlangıçta öğretmenin rehberliğinde yavaş tempoda çalışmaları sağlanabilir. Eşlikli çalma çalışmaları ile doğru sesleri ve pozisyonları tanımaları desteklenebilir. Ayrıca öğretmenin çaldığı notaları taklit ederek veya öğretmenin belirlediği kısa melodileri çalarak öğrenmelerini pekiştirebilirler.

SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

Öğrencilerin viyolanın temel yapısını, çalma pozisyonlarını ve tekniklerini öğrendikleri, temel yay hareketleri, sol el parmak pozisyonları ve nota okuma becerilerinin geliştiği konusunda farkındalık kazandıkları kabul edilir.

Öğrencilerin 1. pozisyonda viyola çalabilmeleri, temel yay tekniklerini uygulayabilmeleri, nota bilgisine sahip olabilmeleri ve müzikal ifadeyi kullanabilmeleri için önceki bilgi ve becerileri belirlenebilir. Öncelikle öğrencilerin daha önce öğrenebildikleri teknikleri, nota okuma becerilerini ve müzikal terimlere olan hâkimiyetlerini değerlendirebilmek için açık uçlu sorular yöneltilebilir. Öğrencilere temel çalma becerilerini ölçebilmek amacıyla bireysel çalma görevleri verilebilir ve bu süreçte duruş, tutuş, yay kontrolü, parmak pozisyonları ve ritmik doğruluk gibi teknik unsurlar gözlemlenebilir. Dinleme ve analiz etkinlikleri ile öğrencilerin müzikal farkındalık düzeyleri değerlendirilebilir. Kısa melodik yapılar veya etütler dinletilerek öğrencilerin müzikal bileşenleri ayırt edebilme becerileri incelenebilir. Bu süreçte sınıf içi tartışmalar yapılarak öğrencilerin viyola teknikleri ve müzikal ifade hakkındaki önceki deneyimlerini paylaşabilmeleri sağlanabilir. Öğrencilerin bireysel farkındalık geliştirebilmeleri amacıyla öz değerlendirme formları kullanılabilir. Öğrencilere kendi çalma becerilerini, teknik hâkimiyetleri ve müzikal ifade düzeylerini düşünebilmelerini sağlayacak yönlendirmeler sunularak güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerini fark edebilmeleri sağlanabilir.

Öğrencilerden daha önce çalışabildikleri etütleri ve viyola tekniklerini hatırlayabilmeleri istenir. Çalışılabilen tekniklerin müzikal ifadeyle ilişkisi hakkında tartışma yapılabilir. “Önceki çalışmalarınızda yay kullanımı ve parmak pozisyonlarını nasıl uygulayabildiniz? Bu teknikleri yeni bir etütte nasıl kullanabilirsiniz?” gibi sorularla öğrencilerin önceki bilgileriyle yeni öğrenme çıktıları arasında bağlantı kurabilmeleri sağlanabilir. Öğrencilere 1. pozisyonda kullanılabilen temel teknikler ile müzikal anlatım arasındaki ilişki vurgulanabilir. “Bir etüt çalışabilirken ritmik yapı, dinamikler ve ses temizliği neden önemli olabilir?” gibi sorularla öğrencilerin teknik ve müzikal bileşenleri bütünleştirebilmeleri sağlanabilir. Önceki derslerde öğrenebildikleri yay çekme, parmak yerleşimi ve ses kontrolü becerileri ile yeni etüt çalışmaları arasındaki benzerlikler ve farklılıklar değerlendirilebilir. Öğrencilerden önceki çalışmalarında öğrenebildikleri teknikleri kullanarak yeni bir etüdü yorumlayabilmeleri istenebilir. “Daha önce çalışabildiğimiz bir etütte öğrendiğiniz yay hareketleri, bu yeni etütle nasıl ilişkilendirilebilir?” gibi sorularla bağlantılar kurabilmeleri teşvik edilebilir. Çalışılabilen etütlerin teknik gereklilikleri, müzikal ifade ve viyola çalma becerileriyle ilişkilendirilerek öğrencilerin yeni öğrenme çıktıları ile önceki bilgilerini bütünleştirebilmeleri sağlanabilir.

VİY.2.4.1.

Viyolada 1. pozisyon temel etüt çalışmalarını yapabilmek için önce çalınacak etüt dikkatlice gözlemlenerek çözümlemeye başlanır. Bu süreçte sanatsal ve gündelik bilgi türlerini fark edilerek etüdün içeriği anlamaya çalışılır (OB1). Süreç boyunca disiplinli ve istikrarlı çalışma alışkanlıkları geliştirerek düzenli ve odaklanmış bir şekilde ilerlenir (D3.1). Yeni, değişen ve belirsiz durumları anlamaya yönelik bir yaklaşımla etüdün yapısı analiz edilir. (SDB3.1). Etüdü keşfetmeye yönelik doğal bir merak geliştirilir ve bu merakları doğrultusunda eseri daha derinlemesine incelemeye yönelmeleri sağlanır (E1.1). Etüdün ritmik yapısı, melodik ilerleyişi ve parmak numaraları incelenir. Gözleme ilişkin amaçlar belirlenerek etüt analiz edilir ve belirli ölçütler doğrultusunda değerlendirme yapılır (KB2.2). Nota değerlerini ve temel müziksel işaretleri fark ederek parmak yerleşimleri zihinde canlandırılır. Öğrenciler tarafından viyola çalarken vücut dengesini sağlamak için doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alınır. Sol elin klavyeye yerleşimi, başparmağın ve diğer parmakların doğru konumlandırılması gözlemlenir ve uygulanır. Uygun veri toplama araçları (ayna, video kaydı, öğretmen geri bildirimi) kullanılarak duruş ve tutuş pozisyonu değerlendirilir. Sağ elde yayı tutuş ve yay hareketleri, bilek ve kol koordinasyonu ile bütünleşik şekilde çalışılır. Duruş ve tutuşun çalma sürecini nasıl etkilediği öğrenciler tarafından deneyimlenir. 1. pozisyonda temel yay ve sol el teknikleri kullanılarak çalışmaya devam edilir. Çalışmaları düzenli ve disiplinli bir yaklaşımla sürdürerek istikrarlı ilerleme sağlamaya özen gösterilir (D3.1). Öğrenciler, farklı teknikleri keşfederek yeni sesler üretmeye çalışır ve süreç içinde merak duygularını geliştirmeleri sağlanır (E1.1). Bu süreçte karşılaştıkları yeni, değişen ve belirsiz durumları anlamlandırarak çalışmalarına yön verilir (SDB3.1). Yayın tellerle temas noktaları ve yay hızının ses üretimine etkisi üzerine gözlem yapılır. Sol elin parmakları ile perde değişimlerini temiz ve net yapabilmek için bilinçli pratikler gerçekleştirilir. Sesin doğru ve temiz çıkabilmesi için yay baskısı ve hız dengesi ayarlanarak uygulanır. Öğrenciler, gözlemledikleri verileri sınıflandırarak ve kaydederek ilerlemelerini takip eder. Öğrencilerde çalıştıkları etüdü müziksel bileşenlere uygun şekilde çalmak için duyarlılık geliştirilir. Çalma sürecinde sanatsal bilgiye dayalı kararlar alarak müziğin yapısı daha bilinçli şekilde yorumlanır. (OB1). Çalma sürecinde yeni müzikal ifadeleri keşfederken karşılaştıkları değişken unsurları anlamlandırarak yorumlarını geliştirirler (SDB3.1). Melodiyi uygun tempoda ve ritmik doğrulukla çalmaya özen gösterirler. Dinamik değişimleri gözlemleyerek müzikal ifade güçlendirilir. Eserin karakterini ve duygusal yapısını anlamaya çalışarak çalmaya devam edilir. Performans görevi olarak öğrencilerin çaldıkları etüdü sınıf önünde sergilemeleri istenir. Performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı, gözlem formları ile ölçülebilir.

Zenginleştirme sürecinde daha karmaşık ritmik yapılar ve değişken ölçüler içeren etütler üzerinde çalışmalar yapmaları sağlanabilir. Repertuvar genişletme amacıyla 1. pozisyonda ancak farklı müzik türlerinden eserlerin çalınması sağlanabilir. Çabuk öğrenen öğrencilerden etütleri farklı tempolarda çalmaları beklenebilir.

Destekleme sürecinde 1. pozisyondaki temel teknikler aşamalı ve tekrarlı çalışmalarla desteklenebilir. Duruş, tutuş ve yay kontrolünü geliştirebilmek için ek alıştırmalar sunulabilir ve bu beceriler küçük bölümler hâlinde çalışılabilir. Yay hareketleri ve parmak yerleşimleri, daha yavaş tempoda çalışılarak pekiştirilebilir. Görsel-işitsel desteklerden faydalanılarak tekniklerin doğru uygulanması sağlanabilir. Öğretmen rehberliğinde teknikler adım adım öğrenilebilir ve bölümlere ayrılmış küçük egzersizlerle süreç kolaylaştırılabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Bu tema kapsamında öğrencilerin 1. pozisyon ve açık tel notalarını bildikleri, temel yay tekniklerine hâkim oldukları ve viyoladaki nota yerleşimi konusunda temel bir farkındalığa sahip oldukları kabul edilir. Öğrencilerin pozisyon kavramına dair temel bir anlayış geliştirdikleri ve 3. pozisyonun viyoladaki işlevini keşfetmeye hazır oldukları kabul edilmektedir. Ayrıca sol elin klavye üzerinde nasıl hareket ettiğini ve pozisyon değişiminin çalgı üzerindeki etkilerini gözlemleyip analiz edebilecekleri kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin 1. pozisyondaki nota yerlerini ve açık tel seslerini hatırlayabilip hatırlayamadıklarını gözlemleyerek ön değerlendirme sürecini başlatabilir. Öğrencilere "1. pozisyonda bir dizi çalabilirken parmaklarınızı nasıl yerleştirebiliyorsunuz?", "Aynı notaları daha yukarıda bir pozisyonda çalabilmeniz gerekse ne yapabilirsiniz?" gibi sorular yöneltilerek mevcut bilgi düzeyleri hakkında farkındalık geliştirebilmeleri sağlanabilir. Öğrencilerin pozisyon kavramını anlayabilmelerine yönelik kısa bir tartışma yapılabilir. 1. pozisyondan 3. pozisyona geçişin nasıl olabileceği üzerine beyin fırtınası yapılarak, öğrencilerin önceki deneyimlerinden yola çıkarak tahmin yürütebilmeleri teşvik edilebilir.

Öğrencilere “Merdiven çıkabilirken ayaklarınızı nasıl yerleştirebilirsiniz?”, “Bilgisayar klavyesinde yazı yazabilirken ellerinizi nasıl konumlandırabilirsiniz?” gibi sorular yöneltilerek bedensel koordinasyonun ve konum farkındalığının günlük hayatta nasıl kullanılabileceği üzerine düşünmeleri sağlanabilir. Bu sorular, viyoladaki pozisyon değişimlerinin de belirli bir düzen ve kas hafızası gerektirebileceğini fark edebilmeleri için bir bağlantı oluşturabilir. Öğrencilerden 1. pozisyonu evlerinin giriş katı, 3. pozisyonu ise üst kat gibi hayal etmeleri istenebilir. Bir üst kata çıkabilirken nasıl bilinçli bir şekilde adım atılması gerekiyorsa, viyolada da pozisyon değişiminde parmak yerleşimlerinin ve elin kaydırılabilmesinin bilinçli bir süreç olduğu vurgulanabilir. Ayrıca bisiklet sürebilirken vites değiştirme örneği verilerek vites değiştirmenin nasıl hız ve dengeyi etkileyebileceği anlatılabilir. Bu benzetme ile öğrenciler, 3. pozisyona geçebilmenin de ses yüksekliğini değiştirebilen ve enstrümanın çalınmasını etkileyebilen bir teknik olduğunu kavrayabilirler.

VİY.3.1.1

Dersin başında öğretmen tarafından 3. pozisyonun tanımı yapılarak bu pozisyonun viyolada daha fazla hareket kabiliyeti sağladığı ve eserlerdeki teknik pasajların icrasında önemli bir temel oluşturduğu açıklanır. Öğrencilere “3. pozisyonda çalarken yay ve sol elin uyumunu nasıl sağlayabiliriz?” gibi sorular yöneltilir. 1. pozisyonda çaldıkları notalar hatırlatılarak 3. pozisyonun daha yukarıda yer aldığı belirtilir. Öğrencilerden 3. pozisyonu viyolada bir üst kata çıkmak gibi hayal etmeleri istenir. 1. pozisyonu evlerinin girişi, 3. pozisyonu ise üst kat olarak hayal etmeleri ve öğrencilerin bu pozisyonda parmak yerleşimini, yay kontrolünü ve ses aralıklarını doğru şekilde kullanabilmeyi eğlenceli bir şekilde anlamaları sağlanır (E2.5). Öğrencilere sol elin klavye üzerinde nasıl kaydırılacağı gösterilir ve 1. parmağı (işaret parmağı) kullanarak klavyede yukarı doğru kaydırıp 3. pozisyona nasıl geçileceği açıklanır. Öğretmen tarafından 3. pozisyonda bir etüt sergilenir ve öğrencilerin, bu uygulamayı dikkatle izleyerek pozisyon değişikliği sırasında sol elin sap üzerinde nasıl yerleştiğini ve yay hareketlerinin buna nasıl eşlik ettiğini analiz ederek sorgulamaları sağlanır. Uygulama aşamasından önce 3. pozisyonda çalacakları etüdün bona ve solfej çalışması yapılarak etüt çözümlenir ve etüdün hangi bölümlerinde bu pozisyona geçiş yapacakları belirlenir. Ardından 3. pozisyonda doğru duruş ve tutuş pozisyonu değerlendirilir ve pozisyon değişiminde kontrolü nasıl artırabileceklerini tartışarak bu süreçte kendi kapasitelerine güven geliştirme fırsatı bulunur (OB1, E1.5). Öğrencilerin 3. pozisyonda parmak yerleşimlerini belirlemeye yönelik bireysel alıştırmalar yaparak ve bu süreçte çalgıya özgü teknikleri uygulayarak kendi gelişimlerini desteklemeye yönelik sorumluluk almaları sağlanır (D16.1). Etüt çalma aşamasında, öğrencilere 3. pozisyonda verilen etüt dikkatlice çalınır ve bu süreçte müziksel bileşenler uygulanır. Grup etkinliklerinde çiftler hâlinde birbirlerinin uygulamalarını gözlemleyerek olumlu geri bildirimlerde bulunmaları sağlanır (SDB2.3). "Pozisyon Yarışı" oyunu oynatılarak öğrencilerin sırayla viyolada bir notayı 1. pozisyonda çalmaları sonra aynı notayı 3. pozisyonda bulup çalmaları istenir (E2.5). Doğru ve temiz çalan alkışlanır. Ders boyunca, öğrenciler sabır ve kararlılıkla tekniklerini geliştirmeye odaklanır (D12.3). Dersin sonunda, öğrenciler öz değerlendirme formları ile kendi performanslarını analiz edebilir ve akran değerlendirme formları aracılığıyla birbirlerinin uygulamalarına dair geri bildirimde bulunabilir (SDB1.2, OB4). Öğrencilerden belirli tempolarda 3. pozisyona geçiş çalışmaları yapmaları performans görevi istenebilir. Çalışmalar, gözlem formları veya dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Zenginleştirme sürecinde "Pozisyon Yarışı" oyunu oynanabilir. Öğrenciler, sırayla bir dizi nota 1. pozisyonda çalarak başlarlar. Ardından öğretmen bir müzik parçası çalar ve öğrenciler, notaları 3. pozisyonda hızlı bir şekilde bulmaya çalışırlar. Bu yarışa zaman sınırlamaları eklenebilir, böylece öğrencilerin zaman baskısı altında odaklanma yetenekleri gelişebilir.

Destekleme sürecinde öğrencilerin 3. pozisyonla ilgili teknikleri gözlemlenerek her birine özel geri bildirimde bulunulabilir. Hangi noktada zorlandıklarını belirlenip, o alanda odaklanmalarını sağlanarak daha hızlı gelişmelerine yardımcı olunabilir. Ayrıca 3. pozisyonu anlatan eğlenceli bir hikâye oluşturularak 3. pozisyonu "viyoladaki çatı katı" gibi eğlenceli bir metaforla ilişkilendirerek bu pozisyonun mantığını daha kolay kavramaları sağlanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.2. İş Birliği, SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

Bu tema kapsamında öğrencilerin viyolada 1 ve 3. pozisyonları tanıdığı, temel nota yerleşimlerini bildiği ve temel yay teknikleri ile sol el koordinasyonu konusunda belirli bir farkındalık geliştirdiği kabul edilir. Öğrencilerin nota okuma ve analiz yapma becerilerine sahip olduğu, etütlerin ritmik, melodik ve teknik yapısını çözümleyerek çalabildiği ve buna bağlı olarak nota değerlerini, parmak numaralarını ve müziksel işaretleri tanıyabildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilere “Bir etüdü çalabilmeden önce nelere dikkat edebilirsiniz?”, “Bir etüdün ritmik ve melodik yapısını nasıl analiz edebilirsiniz?” gibi sorular yöneltilerek konuya dair mevcut bilgi düzeyleri hakkında farkındalık geliştirebilmeleri sağlanabilir. Öğrencilerden daha önce çalışabildikleri bir etüdü gözden geçirmeleri istenerek etüt çözümleme sürecindeki yaklaşımları gözlemlenebilir. Öğretmen; nota değerlerini, parmak numaralarını ve müziksel işaretleri tanıyıp tanımadıklarını değerlendirebilmek için öğrencilere küçük analiz soruları sorabilir. Daha sonra öğretmen kısa bir etüt gösterebilir ve öğrencilerden bu etüdü ritmik, melodik ve teknik açıdan yorumlamaları istenebilir. Bu süreçte öğrencilerin gözlem ve analiz yapabilme becerileri değerlendirilebilir.

Öğrencilere “Bir metni okuyabilmeden önce nasıl anlamaya çalışabilirsiniz?”, “Bir harita veya yol tarifine bakabilirken ilk olarak nelere dikkat edebilirsiniz?” gibi sorular yöneltilerek bilgi analiz edebilme ve anlamlandırabilme süreçlerinin günlük hayattaki yerini fark edebilmeleri sağlanabilir. Bu sorular, öğrencilerin bir etüdü çalabilmeden önce nota yapısını çözümleyebilmenin, tıpkı bir metni okuyabilmeden önce anahtar kelimeleri belirleyebilmek veya bir haritayı anlayabilmeden önce yönleri gözden geçirebilmek gibi önemli bir ön hazırlık süreci olduğunu kavrayabilmelerine yardımcı olabilir. Ayrıca yemek tarifi okuyabilmek ve uygulayabilmek örneği verilerek yemek yapabilirken malzemelerin sırasını bilebilmenin, ölçüleri doğru ayarlayabilmenin ve pişirme sürecine dikkat edebilmenin, bir etüdü çalabilmeden önce ritmik ve teknik yapılarını analiz edebilmekle benzer bir süreç olduğu vurgulanabilir. Öğrencilerin düzenli ve planlı ilerleyebilmenin önemini kavrayabilmeleri için bir spor antrenmanına başlayabilmeden önce yapılan ısınma hareketleriyle çalgı çalışmalarındaki teknik alıştırmalar arasında bir benzetme kurulabilir.Isınmadan spor yapmanın sakatlanmalara yol açabileceği gibi ön analiz yapmadan çalmaya başlamanın da teknik hatalara neden olabileceği ifade edilebilir. Bu bağlantılar sayesinde öğrenciler, etüt çalışmalarında analiz yapabilmenin ve müziksel bileşenlere dikkat edebilmenin sadece teknik bir gereklilik değil aynı zamanda hayatın farklı alanlarında da kullanılabilen bir beceri olduğunu fark edebilirler.

VİY.3.2.1.

Viyolada 3. pozisyon temel etüt çalışmalarını yapabilmek için önce çalınacak etüt dikkatlice gözlemlenerek çözümlemeye başlanır. Süreç boyunca disiplinli ve istikrarlı çalışma alışkanlıkları geliştirerek düzenli ve odaklanmış bir şekilde ilerlenir (D3.1.3). Etüdün ritmik yapısı, melodik ilerleyişi ve parmak numaraları incelenir. Gözleme ilişkin amaçlar belirlenerek etüt analiz edilir ve belirli ölçütler doğrultusunda değerlendirme yapılır (KB2.2). Nota değerlerini ve temel müziksel işaretleri fark ederek parmak yerleşimleri zihinde canlandırılır. Öğrenciler tarafından viyola çalarken vücut dengesini sağlamak için doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alınır. 3. pozisyonda temel yay ve sol el teknikleri kullanılarak çalışmaya devam edilir. Öğretmen öğrencileri gözlemler ve gerekli geri bildirimlerde bulunur. Sol elin parmakları ile perde değişimlerini temiz ve net yapabilmek için bilinçli pratikler gerçekleştirilir. Sesin doğru ve temiz çıkabilmesi için yay baskısı ve hız dengesi ayarlanarak uygulanır. Öğrenciler, gözlemledikleri verileri sınıflandırarak ve kaydederek (KB2.2) ilerlemelerini takip eder. Çalma sürecinde düzenli ve planlı bir şekilde ilerlenir (D3.2, D12.3, E2.2). Öğrencilerde çalıştıkları etüdü müziksel bileşenlere uygun şekilde çalmak için duyarlılık geliştirilir. Çalma sürecinde sanatsal bilgiye dayalı kararlar alarak müziğin yapısı daha bilinçli şekilde yorumlanır (OB1). Çalma sürecinde yeni müzikal ifadeleri keşfederken karşılaştıkları değişken unsurları anlamlandırarak yorumlarını geliştirirler (SDB3.1). Melodiyi uygun tempoda ve ritmik doğrulukla çalmaya özen gösterirler. Dinamik değişimleri gözlemleyerek müzikal ifade güçlendirilir. Eserin karakterini ve duygusal yapısını anlamaya çalışarak çalmaya devam edilir. Gruplara ayrılarak birlikte çalınır, öğrencilerde iş birliği duygusu güçlendirilir (SDB2.2). Performans görevi olarak öğrencilerin çaldıkları etüdü sınıf önünde sergilemeleri istenir. Öz değerlendirme formlarıyla bireysel katkılarını ve akran değerlendirme formlarıyla grup içindeki iş birliğini analiz edebilirler. Öğretmen, performans görevini dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirebilir ve her gruba geri bildirim sağlayabilir (SDB1.2).

Öğrencilerin etüt çözümleme ve çalma süreçlerini daha bilinçli hâle getirebilmeleri için bireysel veya grup projeleri önerilebilir. Örneğin öğrencilerden bir etüdü analiz edip kendi öğrenme süreçlerini görselleştirmeleri istenebilir. Bu kapsamda etüdün ritmik ve melodik yapısını grafiksel olarak gösteren bir şema oluşturabilir ya da parmak numaralarını, yay yönlerini ve dinamikleri renklendirerek işaretleyebilirler. Dijital araçlardan yararlanarak etütlerdeki teknik pasajları detaylı inceleyen video içerikleri hazırlamaları teşvik edilebilir. Öğrenciler, belirli bir etüdü çalarken karşılaştıkları zorlukları, çözümlerini ve pratik yöntemlerini içeren kısa bir video kaydı oluşturabilir ve bu kayıtları sınıfta paylaşarak birbirlerine geri bildirim verebilirler.

Öğretmen, etüt çözümleme ve çalma süreçlerini desteklemek için doğrudan enstrüman üzerinde uygulamalı çalışmalar yapar. Örneğin etütlerde kullanılan parmak pozisyonları ve yay teknikleri viyola üzerinde gösterilerek öğrencilerin bu teknikleri hissetmeleri sağlanabilir. Ayrıca öğretmen, öğrencilerle birlikte bona ve solfej çalışmaları yaparak etütlerin ritmik ve melodik yapısını tekrar etmelerine yardımcı olabilir. Grup çalışmaları sırasında öğrenciler birbirine destek olacak şekilde eşleştirilir; bu sayede, teknik becerilerde zorlanan öğrenciler daha deneyimli öğrencilerden rehberlik alabilir ve her öğrencinin süreçte aktif bir rol üstlenmesi sağlanabilir. Ayrıca temel teknikleri pekiştirmek için oyunlaştırılmış etkinlikler veya hafıza kartları kullanılarak öğrencilerin etütlerdeki parmak numaralarını, ritmik kalıpları ve yay yönlerini daha kolay öğrenmeleri sağlanabilir. Hızlı refleks geliştirme oyunları veya ritim eşleşme etkinlikleri gibi eğlenceli çalışmalar eklenerek öğrencilerin etüt çalışmalarına daha aktif katılım göstermeleri desteklenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D12. Sabır

OB4. Görsel Okuryazarlık

Bu tema kapsamında öğrencilerin viyolada 1 ve 3. pozisyonları tanıdığı, temel nota yerleşimlerini bildiği ve her iki pozisyonda da temel etütleri çalabildiği kabul edilir. Öğrencilerin pozisyon değişimi kavramına dair temel bir anlayış geliştirdiği ve çalgı üzerinde el hareketlerini yönlendirebilecek düzeye ulaştığı kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin 1 ve 3. pozisyonları ne kadar bilebildiklerini ve pozisyon değişimine yönelik farkındalıklarını değerlendirebilmek için gözlem yapabilir. Öğrencilere “1. pozisyonda çalabildiğiniz bir notaya 3. pozisyonda nasıl ulaşabilirsiniz?” ve “Pozisyon değiştirebilirken sol eliniz ve yayınızı nasıl koordine edebilirsiniz?” gibi sorular yöneltilerek konuya dair mevcut bilgileri ortaya çıkarılabilir. Öğretmen, re teli üzerinde 1 ve 3. pozisyondaki notaları çaldırarak öğrencilerin sesleri tanıyıp tanımadıklarını gözlemleyebilir. Öğrencilerin pozisyon değişimine ne kadar hazır olabileceklerini anlamak için sap üzerinde küçük kaydırma egzersizleri yaptırılabilir ve bu sırada parmak yerleşimleri, ses temizliği ve yay kontrolü gözlemlenebilir.

Öğrencilere “Merdiven çıkabilirken adımlarınızı nasıl yerleştirebilirsiniz?”, “Bir müzik parçasını farklı tonlarda çalabilmeniz gerekse nasıl bir yöntem izleyebilirsiniz?” gibi sorular yöneltilerek bedensel koordinasyonun ve konum değiştirebilmenin günlük hayattaki yansımaları üzerine düşünmeleri sağlanabilir. Bu sorular, öğrencilerin viyolada pozisyon değişiminin de bilinçli bir hareket gerektirebileceğini fark edebilmelerine yardımcı olabilir. Merdiven çıkabilirken bir ayağın yukarı hareket edebilmesi gibi viyolada da sol elin sap üzerinde bilinçli bir şekilde kaydırılabilmesi gerektiği vurgulanabilir. Ayrıca dokunmatik bir ekranı kaydırarak farklı menülere ulaşabilmek veya bilgisayar klavyesinde el pozisyonlarını değiştirebilerek yazı yazabilmek gibi günlük eylemler örnek gösterilerek öğrencilerin ellerinin konumunu değiştirebilirken kas hafızasını nasıl kullanabildiklerini fark edebilmeleri sağlanabilir. Bu bağlantılar sayesinde öğrenciler, pozisyon değişiminin doğal bir süreç olabileceğini ve kas hafızası ile el koordinasyonunun geliştirilebilmesi gerektiğini kavrayarak öğrenmeye daha kolay adapte olabilirler.

VİY.3.3.1

Dersin başında “Bugün, viyolada daha fazla nota çalmak ve melodileri renklendirmek için 1 ve 3. pozisyonlar arasında geçiş yapmayı öğreneceğiz!” diyerek öğrencilerin merak duygularının aktif hâle gelmesi sağlanır (E1.1). Akıllı tahtada 1 ve 3. pozisyonların klavye üzerindeki yerlerini gösteren görsellerden yararlanılarak, öğrencilerin bu görselleri inceleyip parmak yerleşimlerini görsel olarak kavramaları sağlanır. (OB4). Parmakların esnekliğini artırmak için basit açma-germe hareketleri yaptırılır. Duruş ve tutuş sırasında dikkatlerini yay ve sol elin uyumuna verirler (E3.2). Re teli üzerinde 1. pozisyondaki notalar (mi, fa#, sol, la) çaldırılarak hatırlamaları sağlanır. Parmak yerleşimleri ve temiz ses elde etmeleri gözlemlenir. 3. pozisyonda 1. parmağın, 1. pozisyondaki 3. parmağın olduğu yere kaydığı gösterilir. Re teli üzerinde 3. pozisyonda (sol, la, si, do) notaları çaldırılır. Öğrencilerin doğru sesleri bulmalarını kolaylaştırmak için bu notaları önce öğretmen çalar, ardından öğrencilerin tekrar etmesi istenir. Öğrenciler çalacakları etüdün bona ve solfej çalışmasını yaparak etüdü çözümler. Etütte kullanılacak notaların yerleri analiz edilir ve pozisyona geçiş için gerekli hareketler incelenir. Öğrenciler duruş ve tutuş pozisyonlarını alarak yay ve sol el koordinasyonunu geliştirmeye hazırlanır. Öğrenciler tarafından sap üzerinde 1 ve 3. pozisyonda parmak yerleşimlerini belirlemeye yönelik alıştırmalar yapılır. Bu süreçte çalgıya özgü teknikleri uygulayarak yay ve sol el koordinasyonlarını geliştirilir. Etüt çalma aşamasında, öğrenciler 1 ve 3. pozisyonda verilen etüdü dikkatlice çalar ve bu süreçte müziksel bileşenler uygulanır. Grup etkinliklerinde öğrenciler çiftler hâlinde birbirlerinin uygulamalarını gözlemler ve olumlu geri bildirimlerde bulunabilir (SDB2.3). Öğrencilerin pozisyon değiştirirken rahat olmalarını sağlamak için gevşeme ve nefes egzersizleri yaptırılabilir. Ders boyunca, öğrenciler sabır ve kararlılıkla tekniklerini geliştirmeye odaklanır (D12.3). Dersin sonunda öğrencilerden performans görevi olarak öğrendiği pozisyonları kullanabileceği bir etüt çalması istenebilir. Öğrenciler öz değerlendirme formlarıyla kendi performanslarını analiz edebilir ve akran değerlendirme formları aracılığıyla birbirlerinin uygulamalarına dair geri bildirimde bulunabilir (SDB1.2, OB4). Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Zenginleştirme sürecinde öğrenciler çaldıkları etüdün farklı yorumlarını çalışabilirler. Örneğin bir geçişi daha hızlı, daha yavaş veya farklı dinamiklerde çalmayı deneyebilirler. Bu, öğrencilerin müzikal ifade ve teknik gelişimini artıracaktır. Öğrenciler, etütlerinde öğrendikleri teknikleri yaratıcı bir şekilde kullanabilecekleri doğaçlama çalışmaları yapabilirler. Örneğin bir pasaja veya melodiye 1 ve 3. pozisyon geçişleri ekleyerek bu geçişleri doğaçlama yollarla uygulayabilirler. Bu, öğrencilerin teknikleri daha serbest bir şekilde kullanmalarını sağlar ve müzikal esneklik kazandırır.

Destekleme sürecinde öğrencilere doğru parmak yerleşimleri ve vücut duruşları hatırlatılır. Öğretmen rehberliğinde öğrencilerin duruşu sık sık kontrol edilerek onların doğru teknikleri uyguladığından emin olunabilir. Çalışılacak parçaları ya da etütlerin başta yavaş tempoda çalışılması, doğru parmak yerleşimi ve teknik kontrolü üzerinde yoğunlaşma sağlanabilir. Bu süreç, öğrencilerin zorluk yaşadıkları geçişleri veya teknik hataları anlamalarına ve düzeltmelerine yardımcı olabilir. Özellikle 1 ve 3. pozisyonlar arasındaki geçişlerde, yavaş ve dikkatli bir çalışma yapmak bu geçişlerin doğal ve doğru olmasına olanak tanır.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D12. Sabır

OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin 1 ve 3. pozisyonu öğrenerek temel viyola tekniklerine hâkim oldukları varsayılır. 1 ve 3. pozisyonda parmak yerleşimleri ve yay kontrolü gibi temel beceriler geliştirilmiş, yay teknikleri, sağ el teknikleri, sol el teknikleri ve başlangıç seviyesindeki eserleri çalmaya alıştıkları varsayılır.

Öğretmen, öğrencilere "1. pozisyonda bir dizi çalabilirken parmaklarınızı nasıl yerleştirebilirsiniz?" veya "Aynı notaları daha yukarıda bir pozisyonda çalabilmeniz gerekse ne yapabilirsiniz?" gibi sorular sorarak mevcut bilgi düzeylerini ölçebilir. Ardından 2. pozisyonla ilgili kısa bir tartışma yaparak öğrencilerin önceki deneyimlerinden yola çıkarak 2. pozisyondaki parmak yerleşimi ve yay hareketleri hakkında tahmin yürütebilmeleri sağlanabilir. Öğrencilere bir nota gösterilip önce 1. sonra 3. ve ardından 2. pozisyonda çalmaları istenerek parmak hafızaları, yönelim becerileri ve işitsel farkındalıkları gözlemlenir. Bu süreç, öğrencilerin 2. pozisyondaki geçiş için gerekli hazırlık düzeylerini ortaya koyabilmesine ve hangi teknik desteğin gerektiği konusunda öğretmene bilgi sağlayabilmesine yardımcı olabilir.

Viyolada 2. pozisyonda çalışmaya başlayabilmeden önce yapılan hazırlık, tıpkı bir metni okuyabilmeden önce anahtar kelimeleri belirleyebilmek veya bir yemek tarifini uygulayabilmeden önce malzemeleri sırasıyla hazırlayabilmek gibi önemli bir süreç olabilir. Öğrencilere "Bir etüdü çalabilmeden önce hangi notaları hedefleyebilirsiniz? 2. pozisyonda hangi parmakları, nasıl yerleştirebilirsiniz?" gibi sorular sorularak 2. pozisyonda çalabilmeye başlamadan önce ritmik ve teknik yapılarını çözümleyebilmenin gerekliliği vurgulanabilir. Ayrıca ısınma hareketlerini bir spor antrenmanıyla karşılaştırarak öğrenciler 2. pozisyona geçerken parmak yerleşimlerini ve yay hareketlerini doğru biçimde analiz etmenin, sakatlanmalardan kaçınmak gibi müzikal hataları önlemede ne kadar önemli olduğunu fark eder. Bu bağlantılar, öğrencilerin 2. pozisyon çalışmalarında da analiz yapabilmenin yalnızca teknik bir gereklilik değil aynı zamanda genel yaşam becerilerini geliştirebilen bir alışkanlık olduğunu anlamalarına yardımcı olabilir.

VİY.4.1.1

Viyolada 2. pozisyonun tanımı yapılarak bu pozisyonun farklı ses aralıklarını keşfetmek, müzikal ifadeyi zenginleştirmek ve teknik becerileri geliştirmek açısından önemli bir temel oluşturduğu açıklanır. Öğrencilere “2. pozisyonda çalarken yay ve sol el koordinasyonunu nasıl sağlayabiliriz?” gibi sorular yöneltilir. Öğretmenin, 2. pozisyonda geçişler yapabileceği bir etüt sergilenir ve öğrenciler tarafından bu uygulama dikkatle izlenerek sol el pozisyonunun sap üzerinde nasıl konumlandığı ve yay hareketlerinin buna uyumu gözlemlenir. Öğrenciler, pozisyon değişikliği sırasında parmak yerleşimini nasıl daha doğru ve kontrollü yapabileceklerini araştırır ve “Pozisyon değişikliği sırasında parmak yerleşimini nasıl kontrol etmeliyiz?” gibi sorular yöneltir; bu sorular üzerinden çıkarımlarda bulunarak görüşleri paylaşılır (E3.8, KB2.11, SDB2.1). Öğrencilerin 1 ve 2. pozisyon arasındaki farkı belirlemeleri sağlanır (KB1). Ardından çalınacak etüdün bona ve solfej çalışması yapılarak etüt çözümlenir. 2. pozisyonda kullanılacak notaların yerleri analiz edilir ve pozisyona geçiş için gerekli hareketler incelenir. Öğrenciler, 2. pozisyon çalışmaları için duruş ve tutuş pozisyonlarını alarak yay ve sol el koordinasyonunu geliştirmeye hazırlanır. Öğrenciler tarafından sap üzerinde 2. pozisyonda parmak yerleşimleri belirlemeye yönelik alıştırmalar yapılır. Bu süreçte çalgıya özgü teknikler uygulanarak yay ve sol el koordinasyonlarını geliştirmeleri sağlanır. Etüt çalma aşamasında, öğrenciler 2. pozisyonda verilen etüdü dikkatlice çalar ve bu süreçte müziksel bileşenler uygulanır. Grup etkinliklerinde öğrenciler çiftler hâlinde birbirlerinin uygulamalarını gözlemler ve olumlu geri bildirimlerde bulunabilir (SDB2.3). Öğrencilerin pozisyon değiştirirken rahat olmalarını sağlamak için gevşeme ve nefes egzersizleri yaptırılabilir. Ders boyunca, öğrenciler sabır ve kararlılıkla tekniklerini geliştirmeye odaklanır (E3.2, D12.3). Dersin sonunda öğrencilerden performans görevi olarak 2. pozisyonu kullanabileceği bir eser çalması istenebilir. Öğrenciler öz değerlendirme formlarıyla kendi performanslarını analiz edebilir ve akran değerlendirme formları aracılığıyla birbirlerinin uygulamalarına dair geri bildirimde bulunabilir (SDB1.2, OB4). Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Zenginleştirme sürecinde "Pozisyon Yarışı" oyunu oynanabilir. Öğrenciler, sırayla bir dizi nota 1. pozisyonda çalarak başlarlar. Ardından öğretmen bir müzik parçası çalar ve öğrenciler, notaları 2. pozisyonda hızlı bir şekilde bulmaya çalışırlar. Bu yarışa zaman sınırlamaları eklenebilir, böylece öğrencilere zaman baskısı altında odaklanma yeteneklerini geliştirebilir.

Destekleme sürecinde öğrencilerin 2. pozisyonla ilgili tekniklerini gözlemlenerek her pozisyon değiştirirken yavaş tempolu egzersizler yapmaları önerilebilir. Öğrencilerin el hareketlerini kontrollü bir şekilde yapmaları ile pozisyon değişikliklerini doğru biçimde hissetmeleri, mekanik hatalardan kaçınmaları açısından öğretmen rehberliğinde gözlemlenir.

D3. Çalışkanlık

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

Öğrencilerin viyolanın temel yapısını, çalma pozisyonlarını ve temel tekniklerini öğrendikleri, 1, 2 ve 3. pozisyonda temel nota bilgisiyle basit etütleri ve melodileri çalabildikleri, yay tutuşu, temel yay hareketleri, sol el parmak pozisyonları ve nota okuma becerilerinin geliştiği, ölçü kavramlarını, ritmik yapıları ve temel müzik işaretlerini tanıyıp uygulayabildikleri, müzikal bileşenler (melodi, ritim, dinamik) konusunda farkındalık kazandıkları kabul edilir.

Öğrencilerin 2. pozisyonda viyola çalabilmeleri, temel yay tekniklerini uygulayabilmeleri, nota bilgisine sahip olabilmeleri ve müzikal ifadeyi kullanabilmeleri için önceki bilgi ve becerileri belirlenebilir. Öncelikle öğrencilerin daha önce öğrendikleri teknikleri, nota okuma becerilerini ve müzikal terimlere olan hâkimiyetlerini değerlendirebilmek için açık uçlu sorular yöneltilebilir. Öğrencilere temel çalma becerilerini ölçebilmek amacıyla bireysel çalma görevleri verilebilir ve bu süreçte duruş, tutuş, yay kontrolü, parmak pozisyonları ve ritmik doğruluk gibi teknik unsurlar gözlemlenebilir. Dinleme ve analiz etkinlikleri ile öğrencilerin müzikal farkındalık düzeyleri değerlendirilebilir. Kısa melodik yapılar veya etütler dinletilerek öğrencilerin müzikal bileşenleri ayırt edebilme becerileri incelenebilir. Bu süreçte sınıf içi tartışmalar yapılarak öğrencilerin viyola teknikleri ve müzikal ifade hakkındaki önceki deneyimlerini paylaşabilmeleri sağlanabilir. Öğrencilerin bireysel farkındalık geliştirebilmeleri amacıyla öz değerlendirme formları kullanılabilir. Öğrencilere kendi çalma becerilerini, teknik hâkimiyetleri ve müzikal ifade düzeylerini düşünebilmelerini sağlayacak yönlendirmeler sunularak güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerini fark edebilmeleri sağlanabilir.

Öğrencilerden daha önce çalışabildikleri etütleri ve viyola tekniklerini hatırlayabilmeleri istenebilir. Çalışılabilen tekniklerin müzikal ifadeyle ilişkisi hakkında tartışma yapılabilir. “Önceki çalışmalarınızda yay kullanımı ve parmak pozisyonlarını nasıl uygulayabildiniz? Bu teknikleri yeni bir etütte nasıl kullanabilirsiniz?” gibi sorularla öğrencilerin önceki bilgileriyle yeni öğrenme çıktıları arasında bağlantı kurabilmeleri sağlanabilir. Öğrencilere 2. pozisyonda kullanılabilen temel teknikler ile müzikal anlatım arasındaki ilişki vurgulanabilir. Önceki derslerde öğrendikleri yay çekme, parmak yerleşimi ve ses kontrolü becerileri ile yeni etüt çalışmaları arasındaki benzerlikler ve farklılıklar değerlendirilebilir. Öğrencilerden önceki çalışmalarında öğrendikleri teknikleri kullanarak yeni bir etüdü yorumlamaları istenebilir. Çalışılan etütlerin teknik gereklilikleri, müzikal ifade ve viyola çalma becerileriyle ilişkilendirilerek öğrencilerin yeni öğrenme çıktılarıyla önceki bilgilerini bütünleştirmeleri sağlanabilir.

VİY.4.2.1.

Öğrenciler, viyolada 2. pozisyonu içeren bir eseri çalmaya başlamadan önce eserin yapısını gözlemleyerek analiz eder. Bu aşamada, eserin formunu, melodik yapısını ve ritmik düzenini inceleyerek müzikal içeriği anlamlandırmaya çalışırlar (OB1). Çalışma sürecinde düzenli ve disiplinli bir yaklaşım geliştirerek odaklanmış bir şekilde ilerlerler (D3.1). Eserde yer alan teknik ve müzikal unsurları keşfederken karşılaştıkları yeni öğeleri anlamlandırır ve değerlendirirler (SDB3.1). Öğrenciler, keşif sürecinde merak duygularını harekete geçirerek eserin detaylarını inceler (E1.1). Eserin ritmik düzeni, melodik seyri ve pozisyon değişim noktaları analiz edilir. Öğrenciler, gözlem amacına uygun olarak eseri çözümler ve belirli kriterler doğrultusunda değerlendirme yapar (KB2.2). Nota değerlerini, müziksel işaretleri tanımlayarak zihinsel prova yaparlar. Eseri çalarken dengeyi sağlamak için doğru duruş ve tutuş tekniklerini uygular. Sol elin klavyeye uygun yerleşimi, başparmağın konumu ve 2. pozisyondaki diğer parmakların doğru şekilde yerleştirilmesi gözlemlenir ve uygulanır. Aynalar, video kayıtları ve öğretmen geribildirimleri kullanılarak duruş ve tutuş değerlendirilir (KB2.2). Sağ elin yayı doğru şekilde tutması ve yay hareketlerinin bilek ile kol koordinasyonu içerisinde uygulanması sağlanır. Çalma sürecinde duruş ve tutuşun ses kalitesi üzerindeki etkisi deneyimlenir. Öğrenciler, 2. pozisyonda temel yay tekniklerini ve sol el becerilerini geliştirerek çalışmaya devam eder. Düzenli ve disiplinli çalışarak teknik becerilerini ilerletmeye odaklanırlar (D3.1.3). Öğrenciler, çalıştıkları eserin müzikal anlatımına uygun olarak yorum geliştirme becerilerini kullanır. Müzikal ifadeleri keşfederek karşılaştıkları yeni ögeleri analiz eder ve kendi yorumlarını geliştirirler (SDB3.1). Yay hareketlerini, yay hızı ve baskısını eserin dinamiklerine uygun olarak ayarlar. Sol elin perde değişimlerini net ve temiz bir şekilde gerçekleştirebilmesi için bilinçli tekrarlar yapar. Yayın tellerle temas noktaları ve yay baskısının ses üzerindeki etkileri değerlendirilir. Öğrenciler, gözlemledikleri verileri sınıflandırarak ve kaydederek ilerleme süreçlerini takip eder (KB2.2). Öğrenciler, eseri müziksel ögelerle bütünleşik bir biçimde çalmak için duyarlılık geliştirir. Çalma sırasında sanatsal kararlar alarak müziğin yapısını bilinçli bir şekilde yorumlar (OB1). Çalıştıkları eserlerde yeni müzikal ifadeleri keşfederken karşılaştıkları farklılıkları analiz ederek yorum becerilerini geliştirirler (SDB3.1). Müzikal ifadeleri araştırarak yeni anlatım biçimlerini deneyimleyerek öğrenme süreçlerine katkıda bulunurlar (E1.1). Melodiyi uygun tempo ve ritim doğruluğunda çalmaya özen gösterirler. Dinamik değişimleri gözlemleyerek müzikal anlatımı güçlendirirler. Eserin karakterini ve duygusal yapısını anlamaya çalışarak yorumlarını geliştirirler. Performans görevi olarak öğrencilerin çaldıkları eseri sınıf önünde sergilemeleri istenir. Öz değerlendirme formlarıyla bireysel katkılarını ve akran değerlendirme formlarıyla grup içindeki iş birliğini analiz edebilirler.

Öğrencilere 2. pozisyondaki temel etütlerin yanı sıra farklı yay tekniklerini (detaşe, legato, staccato) içeren egzersizler verilebilir. Daha karmaşık ritmik yapılar ve değişken ölçüler içeren etütler üzerinde çalışmalar yapmaları sağlanabilir. Öğrencilere müzikal ifadeyi güçlendirmek için dinamik kontrolü ve vibrato kullanımı gibi ileri düzey teknikler tanıtılabilir. Repertuar genişletme amacıyla farklı müzik türlerinden eserlerin çalınması sağlanabilir. Öğrencilerden etütleri farklı tempolarda çalmaları, süsleme teknikleri eklemeleri ve öğrendikleri teknikleri doğaçlama çalışmalarında uygulamaları beklenebilir. Ayrıca küçük grup çalışmaları veya bireysel araştırmalar yapılabilir. Öğrencilere etütleri inceleyerek müzikal yapılarını yazılı veya sözlü olarak açıklamaları için çalışmalar verilebilir.

2. pozisyondaki temel teknikler aşamalı ve tekrarlı çalışmalarla desteklenebilir. Duruş, tutuş ve yay kontrolünü geliştirebilmek için ek alıştırmalar sunulabilir ve bu beceriler küçük bölümler hâlinde çalışılabilir. Yay hareketleri ve parmak yerleşimleri, daha yavaş tempoda çalışılarak pekiştirilebilir. Görsel-işitsel desteklerden faydalanılarak tekniklerin doğru uygulanması sağlanabilir. Öğretmen rehberliğinde teknikler adım adım öğrenilebilir ve bölümlere ayrılmış küçük egzersizlerle süreç kolaylaştırılabilir. Ritmik yapılar ve nota değerleri, ellerle ritim çalışmaları yapılarak desteklenebilir. Temel müzikal kalıpların sık tekrarı ile öğrenme süreci güçlendirilebilir. Öğrencilere bireysel rehberlik sunulabilir ve ek çalışmalarla gelişimleri desteklenebilir. Öğrenciler, öğrendikleri teknikleri uygulayabilmek için öğretmen eşliğinde yavaş tempoda tekrar yapabilir ve küçük hedefler belirleyerek adım adım ilerleyebilir. Motivasyonlarını artırabilmek için başarılarını takip eden bireysel değerlendirme süreçlerine dâhil edilebilir.

SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

Öğrencilerin viyolanın temel yapısını, çalma pozisyonlarını ve temel tekniklerini öğrendikleri, 1, 2 ve 3. pozisyonda temel nota bilgisiyle basit etütleri ve melodileri çalabildikleri, yay tutuşu, temel yay hareketleri, sol el parmak pozisyonları ve nota okuma becerilerinin geliştiği, ölçü kavramlarını, ritmik yapıları ve temel müzik işaretlerini tanıyıp uygulayabildikleri ve müzikal bileşenler (melodi, ritim, dinamik) konusunda farkındalık kazandıkları kabul edilir.

Öğrencilerin 1, 2 ve 3. pozisyonda viyola çalma, temel yay teknikleri, nota bilgisi ve müzikal ifadeye yönelik önceki bilgi ve becerileri belirlenir. Öncelikle öğrencilerin daha önce öğrendikleri teknikleri, nota okuma becerilerini ve müzikal terimlere olan hâkimiyetlerini değerlendirmek için açık uçlu sorular yöneltilir. Öğrencilere temel çalma becerilerini ölçmek amacıyla bireysel çalma görevleri verilir ve bu süreçte duruş, tutuş, yay kontrolü, parmak pozisyonları ve ritmik doğruluk gibi teknik unsurlar gözlemlenir. Dinleme ve analiz etkinlikleri ile öğrencilerin müzikal farkındalık düzeyleri değerlendirilir. Kısa melodik yapılar veya etütler dinletilerek öğrencilerin müzikal bileşenleri ayırt etme becerileri incelenir. Bu süreçte sınıf içi tartışmalar yapılarak öğrencilerin viyola teknikleri ve müzikal ifade hakkındaki önceki deneyimlerini paylaşmaları sağlanır. Öğrencilerin bireysel farkındalık geliştirmeleri amacıyla öz değerlendirme formları kullanılır. Öğrencilere kendi çalma becerileri, teknik hâkimiyetleri ve müzikal ifade düzeyleri üzerine düşünmelerini sağlayacak yönlendirmeler sunularak onların güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerini fark etmeleri sağlanır.

Öğrencilerden daha önce çalışabildikleri etütleri ve viyola tekniklerini hatırlayabilmeleri istenebilir. Çalışılabilen tekniklerin müzikal ifadeyle ilişkisi hakkında tartışma yapılabilir. “Önceki çalışmalarınızda yay kullanımı ve parmak pozisyonlarını nasıl uygulayabildiniz? Bu teknikleri yeni bir etütte nasıl kullanabilirsiniz?” gibi sorularla öğrencilerin önceki bilgileriyle yeni öğrenme çıktıları arasında bağlantı kurabilmeleri sağlanabilir. Öğrencilere 1, 2 ve 3. pozisyonda kullanılabilen temel teknikler ile müzikal anlatım arasındaki ilişki vurgulanabilir. Önceki derslerde öğrendikleri yay çekme, parmak yerleşimi ve ses kontrolü becerileri ile yeni etüt çalışmaları arasındaki benzerlikler ve farklılıklar değerlendirilebilir. Öğrencilerden önceki çalışmalarında öğrendikleri teknikleri kullanarak yeni bir etüdü yorumlamaları istenebilir. Çalışılabilen etütlerin teknik gereklilikleri, müzikal ifade ve viyola çalma becerileriyle ilişkilendirilerek öğrencilerin yeni öğrenme çıktıları ile önceki bilgilerini bütünleştirebilmeleri sağlanabilir.

VİY.4.3.1.

Öğrenciler, viyolada 1, 2 ve 3. pozisyonları içeren etütleri çalmaya başlamadan önce eserin yapısını gözlemleyerek analiz yapar. Bu aşamada, sanatsal ve günlük bilgi türlerini ayırt ederek eserin içeriğini anlamlandırmaya çalışırlar (OB1). Çalışma sürecinde düzenli ve disiplinli bir yaklaşım geliştirerek odaklanmış bir şekilde ilerlerler (D3.1). Yeni ve beklenmedik unsurları anlamlandırarak etüdün genel yapısını değerlendirirler (SDB3.1). Etüdü keşfetme sürecinde merak duygularını harekete geçirerek derinlemesine inceleme yaparlar (E1.1). Etüdün ritmik düzeni, melodik seyri ve parmak numaraları analiz edilir. Öğrenciler, gözlem amacına uygun olarak eseri inceler ve belirli kriterler doğrultusunda değerlendirme yapar (KB2.2). Nota değerlerini ve müziksel işaretleri tanımlayarak zihinsel prova yapar. Öğrenciler, viyola çalarken dengeyi sağlamak için doğru duruş ve tutuş tekniklerini uygular. Sol elin klavyeye uygun yerleşimi, başparmağın konumu ve diğer parmakların doğru şekilde yerleştirilmesi gözlemlenir ve uygulanır. Aynalar, video kayıtları ve öğretmen geribildirimleri kullanılarak duruş ve tutuş değerlendirilir (KB2.2). Sağ elin yayı doğru şekilde tutması ve yay hareketlerinin bilek ile kol koordinasyonu içerisinde uygulanması sağlanır. Çalma sürecinde duruş ve tutuşun ses kalitesi üzerindeki etkisi deneyimlenir. Öğrenciler, 1, 2 ve 3. pozisyonlarda temel yay tekniklerini ve sol el becerilerini geliştirerek çalışmaya devam eder. Düzenli ve disiplinli çalışarak teknik becerilerini ilerletmeye odaklanırlar (D3.1.3). Farklı teknikleri keşfederek viyola üzerinde yeni ses olanaklarını araştırırlar ve bu süreçte merak duygularını artırırlar (E1.1). Çalışmaları sırasında karşılaştıkları yeni unsurları yorumlayarak gelişimlerine yön verirler (SDB3.1). Yayın tellerle temas noktaları ve yay hızının ses üzerindeki etkileri değerlendirilir. Sol elin perde değişimlerini net ve temiz bir şekilde gerçekleştirebilmesi için bilinçli tekrarlar yapılır. Yay baskısı ve hızı arasındaki denge ayarlanarak sesin doğruluğu sağlanır. Öğrenciler, gözlemledikleri verileri sınıflandırarak ve kaydederek ilerleme süreçlerini takip eder (KB2.2). Öğrenciler, etüdü müziksel ögelerle bütünleşik bir biçimde çalmak için duyarlılık geliştirir. Çalma sırasında sanatsal kararlar alarak müziğin yapısını bilinçli bir şekilde yorumlarlar (OB1). Çalıştıkları eserlerde yeni müzikal ifadeleri keşfederken karşılaştıkları farklılıkları analiz ederek yorum becerilerini geliştirirler (SDB3.1). Müzikal ifadeleri araştırarak, yeni anlatım biçimlerini deneyimleyerek öğrenme süreçlerine katkıda bulunurlar (E1.1). Melodiyi uygun tempo ve ritim doğruluğunda çalmaya özen gösterirler. Dinamik değişimleri gözlemleyerek müzikal anlatımı güçlendirirler. Eserin karakterini ve duygusal yapısını anlamaya çalışarak yorumlarını geliştirirler.

Performans görevi olarak bir eseri sınıfta çalmaları istenebilir. Öğrencilere 1, 2 ve 3. pozisyondaki temel etütlerin yanı sıra farklı yay tekniklerini (detaşe, legato, staccato) içeren egzersizler verilebilir. Daha karmaşık ritmik yapılar ve değişken ölçüler içeren etütler üzerinde çalışmalar yapmaları sağlanabilir. Öğrencilere müzikal ifadeyi güçlendirmek için dinamik kontrolü ve vibrato kullanımı gibi ileri düzey teknikler tanıtılabilir. Repertuar genişletme amacıyla farklı müzik türlerinden eserlerin çalınması sağlanabilir. Öğrencilere etütleri farklı tempolarda çalmaları, süsleme teknikleri eklemeleri ve öğrendikleri teknikleri doğaçlama çalışmalarında uygulamaları beklenebilir. Ayrıca küçük grup çalışmaları veya bireysel araştırmalar yapılabilir. Öğrencilere etütleri inceleyerek müzikal yapılarını yazılı veya sözlü olarak açıklamaları için çalışmalar verilebilir.

1, 2 ve 3. pozisyondaki temel teknikler aşamalı ve tekrarlı çalışmalarla desteklenebilir. Duruş, tutuş ve yay kontrolünü geliştirebilmek için ek alıştırmalar sunulabilir ve bu beceriler küçük bölümler hâlinde çalışılabilir. Yay hareketleri ve parmak yerleşimleri, daha yavaş tempoda çalışılarak pekiştirilebilir. Görsel-işitsel desteklerden faydalanılarak tekniklerin doğru uygulanması sağlanabilir. Öğretmen rehberliğinde teknikler adım adım öğrenilebilir ve bölümlere ayrılmış küçük egzersizlerle süreç kolaylaştırılabilir. Ritmik yapılar ve nota değerleri, ellerle ritim çalışmaları yapılarak desteklenebilir. Temel müzikal kalıpların sık tekrarı ile öğrenme süreci güçlendirilebilir. Öğrencilere bireysel rehberlik sunulabilir ve ek çalışmalarla gelişimleri desteklenebilir. Öğrenciler, öğrendikleri teknikleri uygulayabilmek için öğretmen eşliğinde yavaş tempoda tekrar yapabilir ve küçük hedefler belirleyerek adım adım ilerleyebilir. Motivasyonlarını artırabilmek için başarılarını takip eden bireysel değerlendirme süreçlerine dâhil edilebilir.

SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

Öğrencilerin doğadaki sesleri gözlemleme ve temel dinleme becerilerinin olduğu kabul edilir. Öğrencilerin keşfederek öğrenme yaklaşımıyla daha iyi anlayacağı ve merak ederek öğrenme motivasyonunun artacağı, ses değişimlerini keşfetmek için deneyimleyerek öğrenme (parmak kaydırma, dinleme, karşılaştırma) yöntemlerini kullanabileceği kabul edilir. Öğrencilerin akranlarıyla iş birliği yaparak gözlemlerini paylaşacakları ve tartışarak öğrenme süreçlerini pekiştirecekleri kabul edilir.

Öğrencilere “Tam ve yarım sesler hakkında neler bilebiliyorsunuz?” veya “Doğadaki seslerde nasıl değişimler fark edebildiniz?” gibi sorular yöneltilerek ön bilgileri değerlendirebilmek sağlanabilir. Öğrencilere farklı doğal sesler (su dalgası, rüzgâr sesi, kuş cıvıltısı) dinletilerek sabit veya değişken sesleri ayırt edebilmeleri istenebilir. Öğrencilere viyolada çalınabilen sabit ve kayıcı seslerden örnekler dinletilerek bu sesler arasındaki farkları tanımlayabilmeleri istenebilir.

Telefon zil sesi (sabit) ile video oyunlarındaki müziklerin ton değişimleri (değişken) arasındaki farklılığı gösterebilmek, araba kornaları (sabit ses) ile geçen bir ambulansın sireni (kayıcı ses) arasındaki farkı dinletebilmek ve doopler (kayıcı olarak algılanabilme) etkisini açıklayabilmek. Öğretmen, koma seslerinin sadece müzikte değil konuşma tonlamalarında da bulunabildiğini örneklerle gösterebilerek gündelik yaşamla bağlantı kurabilir.

VİY.5.1.1.

 Viyolayı ellerine almadan önce doğal ortamdaki sesler öğrenciler tarafından gözlemlenir ve derse başlanır (KB2.2). Çevrelerindeki ince ton değişimlerine dikkat etmeleri için öğrenciler yönlendirilir ve “Sizce doğadaki hangi sesler tamamen sabit, hangileri zamanla değişiyor?” gibi sorularla düşünmeleri sağlanır. Farklı sesler dinlenirken “Bazı sesler sabit kalırken bazıları neden kayıyor gibi hissediliyor?” sorusu üzerine düşünmeye teşvik edilir. Bu aşamadan sonra viyolada sabit sesler (tam ve yarım sesler) ile koma sesleri arasındaki farkları keşfetmeye yönelik bir dinleme etkinliği yapılır. Öğrencilere öğretmenin veya bir kaydın çaldığı iki farklı nota arasındaki geçiş dikkatlice dinletilir. Öğrenciler, duydukları değişimi anlamaya çalışırken “Bu iki ses arasındaki farkı nasıl açıklarsınız?”, “İlk duyduğun ses ile ikinci ses arasındaki mesafe nasıl değişiyor?” gibi sorular yöneltilerek öğrencilerin gözlem amaçlarını belirlemeleri sağlanır. Daha sonra sesleri daha ayrıntılı inceleyerek gözlemlerini sistemli bir şekilde kaydetmek için öğrencilerden viyolalarını almaları ve parmaklarını hafifçe kaydırarak bu seslerin nasıl oluştuğunu araştırmaları istenir. “Parmağınızı biraz yukarı kaydırdığınızda ne değişti? Peki, biraz aşağı kaydırınca ne oldu?” gibi sorularla öğrencilerin keşfetme süreçleri desteklenir. Öğrenciler, parmaklarını kaydırarak seslerin nasıl değiştiğini anlamaya çalışırken öğrencilerin bu farklılıkların nedenlerini merak etmeye başlamaları sağlanır (E1.1). Bu aşamada, öğrenciler Türk müziği ses aralıklarını keşfederken tam ve yarım seslere kıyasla belirgin olmayan ve sürekli değişen bu yeni ses sistemine adapte olmaya çalışırlar. Öğretmen tarafından "Bu seslerin tam veya yarım seslerden farkı nedir?", "Bu değişimi nasıl kontrol edebilirsin?" gibi sorular yöneltilerek öğrencilerin yeni, değişen ve belirsiz sesleri anlamaları sağlanır (SDB3.1). Öğrenciler, çalınacak kısa bir eseri veya ezgisel alıştırmayı inceleyerek bu kademeli seslerinin hangi bağlamda yer aldığını çözümlerler. Bu sırada öğretmen, “Sizce bu müziği farklı kılan şey ne olabilir?” sorusuyla onları sesler arasındaki farkları anlamaya yönlendirir. Ardından öğrenciler viyolada ses aralıklarını deneyimlemek için çalgıya özgü doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alarak parmaklarını uygun şekilde yerleştirirler. Öğretmen tarafından “Duruşunuzu nasıl ayarladığınızda daha rahat hareket ediyorsunuz?”, “Parmağınızı ne kadar kaydırmanız gerektiğini nasıl anlayabilirsiniz?” gibi sorularla onların çalgıya özgü pozisyonlarını bilinçli şekilde ayarlamalarına yardımcı olunur. Öğrenciler elde edilen gözlem verilerini sınıflandırır, bu seslerinin tam ve yarım seslerden farkı hakkında çıkarımlar yaparlar (KB2.10). Öğrenciler, ses değişimlerini görselleştiren basit şemalar çizer ve viyola üzerinde öğretmenin yönlendirmesiyle küçük denemeler yaparak öğrendiklerini pekiştirebilirler. Köprü Kurma Telefon zil sesi (sabit) ile video oyunlarındaki müziklerin ton değişimleri (değişken) arasındaki farklılığı gösterebilmek, araba kornaları (sabit ses) ile geçen bir ambulansın sireni (kayıcı ses) arasındaki farkı dinletebilmek ve doopler (kayıcı olarak algılanabilme) etkisini açıklayabilmek. Öğretmen, koma seslerinin sadece müzikte değil konuşma tonlamalarında da bulunabildiğini örneklerle gösterebilerek gündelik yaşamla bağlantı kurabilir. Daha sonra öğrenciler çalgıya özgü teknikleri kullanarak ses aralıklarını içeren basit bir melodiyi veya egzersizi çalmaya çalışırlar. Öğrenciler, bu ses aralıklarının müzikte nasıl bir etki oluşturduğunu daha iyi kavrayabilmek için aynı melodiyi hem koma sesleriyle hem de koma sesleri olmadan çalarak karşılaştırır (KB2.7). Bu noktada öğretmen, öğrencilerin sanatsal bilgi ile gündelik bilgi arasındaki farkı görmelerini sağlamak için bir tartışma başlatır. “Koma sesleri müzik içinde kullanıldığında nasıl bir duygusal etki oluşturuyor?”, “Gündelik hayatta konuşurken ya da şarkı söylerken benzer bir ses değişimi yapıyor muyuz?” gibi sorular sorarak öğrencilerin bilgi türlerini fark etmelerine yardımcı olur (OB1). Öğrenciler, koma seslerinin sadece bir müzik tekniği olmadığını, aslında bazı dillerde konuşma tonlamalarında bile benzer geçişlerin kullanıldığını keşfederler. Öğrenciler son olarak çaldıkları ezgiyi müziksel bileşenlere uygun şekilde ifade etmeye çalışırlar. Bu noktada öğretmen, “Bu ezgiyi koma sesleriyle çaldığınızda nasıl bir duygu oluşturdu?”, “Peki aynı melodiyi koma sesleri olmadan çalsaydınız nasıl bir farklılık hissederdiniz?” gibi sorularla onların müzikal farkındalıklarını artırmalarına yardımcı olur. Süreç içinde, koma seslerini içeren egzersizlerin başlangıçta zorlayıcı olabileceği, ancak sabır ve düzenli çalışma ile tekrar ederek kontrol edilebilir hâle geleceği öğretmen tarafından vurgulanır. Öğrenciler olumlu bakış açısıyla çalışmalarını sürdürürler (D12.1). Bu sayede disiplinli ve istikrarlı çalışma alışkanlıklarını da geliştirirler (D3.1). Süreç sonunda öğrencilere performans görevi olarak basit koma seslerini içeren kısa bir ezgiyi seçerek veya öğretmenin verdiği bir melodiyi kullanarak çalmaları istenebilir. Aynı ezgiyi önce koma sesleri olmadan ardından koma sesleriyle çalarak aradaki farkı gözlemlemeleri ve deneyimlerini sözlü ya da yazılı olarak ifade etmeleri beklenir. Ayrıca koma seslerinin müzikte nasıl bir duygusal etki yarattığını açıklayan kısa bir sunum yapmaları da performans görevi olarak verilebilir. Performans görevi dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formları ile değerlendirilebilir

Öğrencilere basit bir melodi, hem Batı müziği tarzında (tam ve yarım sesler) hem de Türk müziği tarzında (koma sesleri) çalarak karşılaştırmaları sağlanır. Öğrenciler, kısa bir hikâyeyi koma seslerini kullanarak müzikle anlatmaya çalışır. Bu sayede, müziğin anlatım gücünü keşfetmeleri sağlanır.

Doğal bir ortamda (park, orman, bahçe) gezinti düzenlenebilir. Öğrenciler, ses kaydedici cihazlarla çevredeki sesleri kaydeder ve bu sesleri sınıfta analiz edebilir. Türk müziği icracılarının koma seslerini nasıl kullandıklarını gösteren video örnekleri izletilir ve analiz etmeleri istenebilir.

SDB2.1. İletişim

D7. Estetik, D16. Sorumluluk, D4. Dostluk

OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin çargâh makam dizisini kavrayıp çalabilecekleri kabul edilir.

Öğrencilere "Dizi nedir?" veya "Çargâh dizisi hakkında ne bilebiliyorsunuz?" gibi sorular sorularak konuyla ilgili ne kadar bilgiye sahip olabilecekleri öğrenilebilir.

Çargâh dizisi, müzikte belli bir notaların sıralanışıdır. Bu dizideki sesler, bazen sakin bazen hareketli olabilir ve insanların iç dünyasını yansıtabilir. İcra, bir müzik eserini çalma veya söyleme şeklimizdir. Yani müziği nasıl sunduğumuzdur. Çargâh dizisi kullanılarak yapılan icra, müziğin duygusunu dinleyicilere daha iyi aktarabilmemizi sağlar. Örneğin bir sanatçı çargâh dizisini kullanarak şarkı söylerken sesini daha güçlü veya daha yumuşak yapabilir, böylece müzik daha etkileyici olur. Bir müzik eseri çalınırken çargâh dizisi içindeki sesler doğru şekilde kullanılırsa, ortaya duygularımızı güzelce anlatan bir müzik çıkar. İşte bu yüzden çargâh dizisi ve icra, müziğin anlamını ve güzelliğini ortaya koymamıza yardımcı olur!

VİY.5.2.1

Dersin başında çargâh makamının tarihsel bağlamından ve müzikal karakterinden kısaca bahsederek öğrencilerin dikkati çekilir. Öğrencilerin çargâh makam dizisini merak etmeleri sağlanır (E1.1). Öğretmen, çargâh makam dizisinin hangi notalardan oluştuğunu (do, re, mi, fa, sol, la, si) açıklayarak etkileşimli tahtada diziyi gösteren bir görselle derse başlar (OB4). Diziyi viyolada çalarak öğrencilerin dikkatle dinleyip gözlem yapmalarını sağlar (KB2.2). Bu sırada, dizinin sakin ve düzenli karakterini vurgulayarak estetik duyarlılıklarını geliştirir (D7.1). Öğretmen, viyolada sol elin doğru yerleşimini, parmak numaralarını ve nota basış noktalarını detaylı bir şekilde açıklar (SDB2.1). Öğrenciler, öğretmenin gösterdiği parmak numaralarını ve nota yerleşimlerini görsellerden takip ederler (OB4). Öğrenciler, “hava çalgısı” yöntemiyle (elleriyle havada pozisyon alarak) çargâh dizisinin parmak yerleşimlerini tekrar ederler. Bu çalışma, kas hafızalarını güçlendirirken doğru pozisyonu öğrenmelerine yardımcı olur. Öğrencilere sol elin doğru yerleşimi, parmak numaraları ve nota basış noktaları öğretilir (SDB2.1).Ardından öğrencilerin notaları viyola klavyesinde bulma becerilerini geliştirmek için “Nota Dedektifleri” oyunu oynatılır. Öğretmen rastgele bir nota söyler ve öğrencilerden bu notayı viyolada bulup doğru şekilde çalmalarını ister (E2.5). Bu etkinlik, öğrencilerin notaları hızlıca tanımasını ve viyoladaki yerlerini öğrenmesini sağlar. Aynı zamanda eğlenceli bir ortamda öğrenmeyi pekiştirir. Daha sonra öğrenciler verilen diziyi çözümleyerek çalgıya özgü duruş ve tutuş pozisyonunu alırlar. Çargâh makam dizisini viyolaya özgü teknikleri kullanarak çalıp temel sesleri tanırlar. Öğretmen, diziyi yavaş tempoda çalarak öğrencilere örnek olur ve onları destekler. Öğrenciler, öğretmeni takip ederek doğru parmak yerleşimlerini gözlemler ve aynısını uygulamaya çalışırlar. Öğretmen, gerektiğinde her öğrenciyi tek tek gözlemleyerek doğru basış noktalarını ve parmak açısını düzeltir. Öğretmen, müziksel bileşenler olan ritim, ezgi ve dinamiklere dikkat çekerek öğrencilerin müzikal ifade gücünü artırmayı hedefler. Öğrenciler, tempolarını kademeli olarak artırarak verilen diziyi müziksel bileşenlerine göre çalarlar. Öğretmen, dinamikleri (sesin kuvvetli ya da hafif olması) göstererek öğrencilerin müzikal ifadelerini zenginleştirmelerine yardımcı olur. Öğretmen rehberliğinde 2-3 kişilik gruplar hâlinde dizi çalışmaları yapılır. Öğrenciler, diziyi birlikte çalarken birbirlerini dinleyerek tempolarını ve geçişlerini uyumlu hâle getirirler. Grup çalışması sırasında iş birliği yaparak birbirlerini doğru çalma konusunda teşvik ederler ve saygı çerçevesi içerisinde geri bildirimlerde bulunurlar (D4.1). Öğrenciler, birlikte çalışırken sorumluluk bilincini geliştirir ve grup içerisinde liderlik yaparak takım ruhunu desteklerler (D16.2). Öğretmen, grupları gözlemleyerek iş birliği eğilimlerini değerlendirir ve gerektiğinde rehberlik eder. Dersin sonunda, performans görevi olarak öğrencilerden küçük gruplar hâlinde çargâh makam dizisini çalmaları istenir. Her grup, diziyi müziksel bileşenlere uygun olarak çalar ve diğer gruplar onları dinler. Öğrenciler, birbirlerine yapıcı geri bildirimlerde bulunarak akran değerlendirmesi yaparlar. Öğretmen, gözlem formları ve kontrol listeleri ile öğrencilerin performanslarını değerlendirir. Değerlendirme sırasında doğru parmak yerleşimi, temiz ses elde etme, ritmik doğruluk ve müzikal ifade gibi kriterlere dikkat edilir. 

Diziyi rahatça çalabilen öğrenciler, viyolada daha ileri pozisyonlarda (3 veya 5. pozisyon) çalmayı deneyebilirler. Bu, öğrencilerin klavye hâkimiyetlerini artırır ve daha geniş bir tını yelpazesine ulaşmalarını sağlar. Öğrenciler, kendi performanslarını da öz değerlendirme formu ile değerlendirerek kişisel gelişimlerini gözlemleme fırsatı bulurlar. Bu değerlendirme süreci, öğrencilerin kendilerini objektif olarak değerlendirmelerini ve gelişim alanlarını fark etmelerini sağlar.

Her bir nota için parmak yerlerine küçük renkli çıkartmalar yapıştırılabilir. Öğrenciler, renkleri takip ederek notaları doğru şekilde basmayı öğrenebilirler.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.2. İş Birliği

D4. Dostluk, D12. Sabır, D3. Çalışkanlık

OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin buselik makam dizisini kavrayıp çalabilecekleri kabul edilir.

Öğrencilere daha önce herhangi bir makam bilgisine sahip olup olmadıkları sorulabilir. Koma sesler ve Türk müziği perdeleri hakkında ne kadar bilgiye sahip oldukları değerlendirilebilir.

Öğrencilere daha önce herhangi bir makam bilgisine sahip olup olmadıkları sorulabilir. Koma sesler ve Türk müziği perdeleri hakkında ne kadar bilgiye sahip olabilecekleri değerlendirilebilir.

VİY.5.3.1

Öğretmen, buselik makam dizisinin hangi notalardan oluştuğunu (la minör) açıklayarak etkileşimli tahtada diziyi gösteren bir görselle derse başlar (OB4). Diziyi viyola ile çalarak öğrencilerin gözlem yapmalarını sağlar (KB2.2). Öğrencilere sol elin doğru yerleşimi, parmak numaraları ve nota basış noktaları viyolada gösterilir. Öğretmen buselik makamındaki örnek şarkıları öğrencilere dağıtır ve bu şarkıların melodik yapısını, ritmik özelliklerini ve makamın duygusunu nasıl yansıttığını açıklar. Öğrenciler şarkıları notalarıyla birlikte inceler, makamın perdelerini ve geçki noktalarını çözümler (KB2.4). Bu aşamada, öğrencilerin makamın seslerini tanımaları ve şarkıyı müzikal olarak anlamaları sağlanır. Öğrenciler, şarkıyı çalarken ritim, ezgi, dinamikler ve ifade gibi müziksel unsurlara dikkat ederler. Her öğrencinin doğru duruş ve yay tutuşunu benimsediğinden emin olmak için bireysel ve grup hâlinde egzersizler yapılır (SDB2.2). Öğrenciler, bu temel becerileri pekiştirerek buselik makamındaki şarkıları çalarken teknik hatalardan kaçınır ve daha verimli bir çalışma süreci geçirir. Öğrenciler düz yay (detaşe) ve legato yay tekniklerini kullanarak metronom eşliğinde diziyi müziksel bileşenleri (ritim, ezgi, dinamikler) uygulayarak çalar. Bu süreçte öğrenciler kendi öz düzenleme becerilerini geliştirir (SDB1.2). Tereddüt ettikleri noktalarda öğretmene sorular sorarak gerekli geri bildirimleri alırlar (E3.8). Öğretmen rehberliğinde 2-3 kişilik gruplar hâlinde dizi çalışmaları yapılır, öğrenciler birbirlerini diziyi doğru çalma konusunda teşvik eder ve birbirlerine destek olurlar (D4.1). Buselik makamındaki şarkılarda, öğrenciler viyolaya özgü teknikleri doğru bir şekilde uygular. Sol el parmak pozisyonları, perde yerleşimleri, yay kullanımı, pozisyon değişimleri ve ses temizliği gibi teknikler üzerinde planlı bir şekilde çalışılır (D3.2). Öğretmen, öğrencilere bu teknikleri adım adım gösterir ve her bir öğrencinin bu teknikleri doğru şekilde uyguladığından emin olur. Öğrenciler, bu teknikleri yavaş tempodan başlayarak pratik eder. Her öğrencinin olumlu bakış açısına sahip olması hedeflenir (D12.1). Tempoyu aşamalı olarak artırarak çalışmalar yapılır. Öğrenciler şarkıyı çalarken ritim, ezgi, dinamikler ve ifade gibi müziksel unsurlara dikkat ederek şarkıları çalarlar. Performans görevi olarak küçük gruplar hâlinde diziyi çalmaları istenir ve performanslar, öz/akran değerlendirmesi ve gözlem formları ile değerlendirilir.

Öğrencilerin birlikte icra edebileceği buselik eserlerden küçük topluluk çalışmaları yapılabilir. Günümüz müziğinde buselik etkileri taşıyan eserleri keşfetmeleri istenebilir.

Öğrencilere buselik dizisi yavaş çaldırılıp çalışmalar yaptırılabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D4. Dostluk, D14. Saygı

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Bu tema kapsamında öğrencilerin temel müzik bilgisine ve dinleme becerilerine sahip olduğu kabul edilir. Öğrencilerin Türk müziğinde makam kavramını daha önce duydukları, temel müzik terimlerine aşina oldukları ve müzik eserlerini dinleyerek duygu ifadelerini yorumlayabildikleri kabul edilir.

Öğretmen, öğrencilerin makam kavramına dair mevcut bilgilerini değerlendirebilmek amacıyla sınıfta sorular sorabilir. Örneğin: "Makam kelimesini daha önce duyabildiniz mi?", "Türk müziğinde makamlar hakkında bir bilginiz olabiliyor mu?", "Bir müzik eserinin duygusunu belirleyebilen unsurlar neler olabilir?" gibi sorular yöneltilerek öğrencilerin konuya dair ön bilgilerini belirleyebilmeye çalışabilir. Bu süreç, öğrencilerin makam kavramına ilişkin algılarını anlayabilmeye ve hangi öğrencilerin ek desteğe ihtiyaç duyabileceğini belirleyebilmeye yardımcı olabilir.

Öğrencilere "Dinlediğiniz müziklerde bazı melodilerin size farklı duygular hissettirebildiğini fark edebildiniz mi?" ya da "Bir müziğin duygusunu belirleyebilen en önemli unsurlar neler olabilir?" gibi sorular yöneltilerek makamların müzikteki anlatım gücü üzerine düşünebilmeleri sağlanabilir.

VİY.6.1.1.

Öğretmen, derse başlarken Türk müziğinde makam kavramını tanıtmak amacıyla kısa ses ve video örnekleri sunar. Öğrenciler, bu eserleri dinlerken makamların duygusal etkilerini fark ederek düşüncelerini ifade eder. Sunumun ardından öğretmen, "Bu müzik size ne hissettirdi? Sizce bu müzik hangi duyguları anlatıyor?" sorularını yöneltir. Bu soru, öğrencilerin gözlemlerini ifade etmelerine ve makam kavramını keşfetmelerine olanak tanıyabilir. Daha sonra öğrencilerle birlikte makam kavramını araştırmak için kullanabilecekleri müzik kitapları, çevrim içi ansiklopediler, videolar ve akıllı tahta gibi kaynaklar belirlenir (OB4). Öğrenciler, makam kavramını öğrenmek için kullanabilecekleri bilgi kaynaklarını belirler. Bu süreçte öğrenciler, bilgiye ulaşmak için en etkili araçları seçerken görevlerini yerine getirmek için iç motivasyon geliştirir ve kaynakları dikkatle analiz eder. Seçtikleri kaynakları kullanarak makam kavramlarıyla ilgili temel bilgileri toplar (OB1). Öğrenciler, farklı makamları içeren kısa melodiler dinleyerek bu makamların duygusal etkilerini keşfeder. Daha sonra öğretmenin çaldığı belirli bir makamı dinledikten sonra benzer bir duygu taşıyan başka bir müzik parçası bulmaya yönlendirilir. "Bu makam size ne hissettirdi? Sizce bu duygu başka hangi müziklerde olabilir?" gibi sorularla öğrencilerin duydukları müziği yorumlamaları sağlanır. Araştırma sürecinde öğrenciler, üstlendikleri görevleri zamanında ve sorumluluk alarak yerine getirirler. Bu süreçte kendi duygu, düşünce ve davranışlarını izleyerek öğrenme sürecini bilinçli bir şekilde yönetirler (SDB1.2). Çalışmalarının sorumluluğunu alarak süreç boyunca kararlarının ve eylemlerinin sonuçlarını değerlendirirler (E2.2). Toplanan bilgiler sınıf ortamında paylaşıldığında, öğrenciler bu bilgileri birbirleriyle karşılaştırarak eksiklerini fark eder, örüntüleri listeleyerek bilgilerin doğruluğunu kontrol eder (KB2.10). Öğrenciler, makam kavramına ilişkin elde ettiği bilgileri doğrular. Grup içinde çalışırken öğrenciler, ulaştıkları bilgileri organize eder ve poster, tablo, kısa sunumlar gibi görsel materyaller hazırlayarak bilgilerini kaydeder. Bu süreçte oluşturdukları görselleri bağlamdan kopmadan dönüştürerek sunumlarına eklerler (OB4, SDB2.1). Her öğrenci, grup içinde bilgi paylaşımına katılarak hem kendi öğrenmesini pekiştirir hem de arkadaşlarının öğrenmesine destek olur. Sunum aşamasında, her grup hazırladığı materyalleri sınıf içinde tanıtır ve ulaştığı çıkarımları açık ve anlaşılır bir şekilde ifade eder (SDB2.1). Öğrenciler, diğer grupların sunumlarını dikkatle dinler ve etkin dinleme becerilerini kullanarak söz kesmeden katkıda bulunur (D14.1). Ayrıca akran değerlendirme sürecinde arkadaşlarının duygu ve düşüncelerini anlamaya çalışarak empati kurar ve geri bildirim verir (D4.2). "Bu noktayı daha net açıklayabilir misiniz?" gibi sorular sorarak birbirlerinin öğrenme süreçlerine katkı sağlarlar. Performans görevi olarak öğrencilerden belirli bir makamı seçerek o makamın ifade ettiği duyguyu anlatan bir hikâye, şiir veya resim oluşturmaları ve bunu sınıfla paylaşmaları istenebilir. Performans görevi, gözlem formu ya da analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilere Türk müziğinde makam kavramı ile ilgili akademik makaleler, interaktif eğitim platformları veya dijital müzik analiz araçları önerilebilir. Öğrenciler, bir makam hakkında kısa bir araştırma raporu hazırlayabilir, dijital müzik programları kullanarak belirli bir makamın ses frekanslarını grafik olarak inceleyebilir veya enstrümanlarıyla basit makam geçişlerini deneyimleyebilir. Ayrıca proje çalışmaları kapsamında seçtikleri bir Türk müziği eserini analiz ederek eserin makam yapısını, duygusal ifadesini ve perde kullanımını sınıfta sunabilirler.

Öğretmen, bire bir rehberlik sağlayarak makam kavramını açıklayan basitleştirilmiş tablo ve görseller sunabilir. İş birliği temelli çalışmalarda öğrenciler birbirlerine rehberlik ederek makam bilgisini keşfetme süreçlerine katkı sağlayabilir. Tüm öğrenciler için öğrenmeyi eğlenceli hâle getirmek adına farklı makamların duygu ifadelerini ayırt etmeye yönelik dijital oyunlar, hafıza kartları veya interaktif dinleme etkinlikleri kullanılabilir. Ayrıca öğrencilerin makam kavramını uygulamalı olarak keşfetmelerini sağlamak için basit melodiler üzerinden makam analizi yapabilecekleri grup çalışmaları teşvik edilebilir.

SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık

OB1.2. Bilgiyi Toplama, OB2. Dijital Okuryazarlık

Öğrencilerin Türk müziği makamları hakkında temel bir fikre sahip olduğu, daha önce çargâh ve buselik makam dizileri ile eserler çalabildiği, temel müzik teorisi bilgisine (diyez, bemol, notaların yazım şekilleri, ölçü ve tartımlar) sahip olduğu kabul edilir. Viyolanın temel yapısı ve çalma teknikleri önceki öğrenme çıktılarında öğrenilmiş olup öğrencilerin yay tekniği, sol el pozisyonları ve temel vibrato kullanımı konusunda deneyimli olduğu varsayılır. Ayrıca öğrencilerin temel nota bilgisini bildiği ve müziksel bileşenler (melodi, ritim, dinamik) konusunda farkındalık kazandığı kabul edilir.

Öğrencilerin daha önce öğrendikleri makam dizileri, müziksel terimler ve viyola çalma teknikleri hakkındaki bilgilerini ölçebilmek için açık uçlu sorular yöneltilebilir. "Daha önce çalabildiğiniz eserlerden hatırlayabildiğiniz karar sesleri nelerdir?" veya "Buselik ve çargâh makam dizileri arasındaki farklar size ne ifade edebilir?" gibi sorular kullanılabilir. Öğrencilere kürdi makamında kısa bir eser dinletilerek melodik motifler ve karar sesleri hakkında yorum yapabilmeleri istenebilir. Bu etkinlik, öğrencilerin dinleyebilme ve ayırt edebilme becerilerini ölçebilmek için kullanılabilir. Öğrencilerin makam dizileri ve viyola teknikleri hakkındaki önceki deneyimlerini paylaşabilmelerini sağlamak için sınıf içi bir tartışma ortamı oluşturulabilir. Örneğin "Makamlar size hangi duyguları çağrıştırabiliyor?" gibi sorular yöneltilebilir. Öğrencilerin viyola üzerinde daha önce öğrendikleri notalarla kısa bir etüt çalabilmeleri istenebilir. Bu süreçte doğru duruş, tutuş ve yay kontrolü gibi temel beceriler gözlemlenebilir. Öğrencilere kendi beceri düzeylerini değerlendirebilmeleri için bir öz değerlendirme formu sunulabilir. Örneğin "Karar seslerini ayırt edebilmekte ne kadar başarılı olduğunuzu düşünebiliyorsunuz?" gibi ifadelerle kendilerini değerlendirebilmeleri sağlanabilir.

Öğrencilerden daha önce çalışabildikleri makamları hatırlayabilmeleri istenebilir. Makamların duygu dünyasıyla ilişkisi hakkında tartışma yapılabilir. "Bir halk ezgisinde veya klasik Türk müziği eserinde kürdi makamını duyduğunuzda hissettikleriniz nelerdi? Sizce bu makam hangi duyguları yansıtabilir?" gibi sorular kullanılarak öğrencilerin makamın karakterini anlayabilmeleri sağlanabilir. Öğrencilere kürdi makamının teknik gereklilikleri ile viyola çalabilme becerisi arasında bağlantı kurdurulabilir. "Bugün, viyolada kürdi makamının tekniklerini çalışabilirken önceki derslerde öğrenebildiğimiz yay çekme, parmak yerleşimi ve sol el pozisyonu bilgilerini nasıl uygulayabiliriz?" gibi sorular yöneltilerek öğrencilerin önceki bilgilerini kullanabilmeleri teşvik edilebilir. Makamın melodik yapıları örneklenebilir ve viyola teknikleriyle ilişkilendirilebilir. "Kürdi makamında kullanılabilen belirli melodik motiflerin viyoladaki yay hareketleri ve parmak pozisyonlarıyla nasıl bağlantılı olduğunu keşfedebilmek için bir örnek çalışma yapalım." gibi yönlendirmelerle öğrencilerin uygulamalı öğrenme sürecine katılabilmeleri sağlanabilir. Öğrencilerden daha önceki makamlarda öğrendikleri teknikleri kullanarak yeni çalışmalara geçiş yapabilmeleri istenebilir. "Kürdi makamında öğrenebildiğimiz melodik süslemeler, buselik makamında çalabildiğimiz bir melodiye nasıl yansıtılabilir? Hangi benzerlikler ve farklılıklar olabilir?" gibi sorular yöneltilerek önceki öğrenme çıktıları ile yeni öğrenmeler arasında bağlantı kurulabilmesi sağlanabilir. Bu şekilde, önceki bilgilerin pekiştirilebilmesi ve yeni öğrenme çıktıları ile anlamlı bir bağ oluşturulabilmesi hedeflenebilir.

VİY.6.2.1

Öğrenciler kürdi makam dizisi ile eser çalabilmek için öncelikle bu makamla ilgili bilgi toplama sürecine yönlendirilir. Kürdi makamının temel yapısını anlamaları için önce öğretmenin sunduğu kısa bir tanıtım yapılır. Bu aşamada öğrencilerin merak duygularını harekete geçirmek amacıyla Kürdi makamının hangi duyguları yansıttığı, hangi eserlerde sık kullanıldığı ve batı müziğindeki benzerlikleri veya farklılıkları üzerine düşünmeleri sağlanır (E1.1). Daha sonra öğrenciler, kürdi makamı hakkında bilgi edinmek için kullanabilecekleri kaynakları belirlerler. Öğrencilerden istenen bilgilere ulaşmak için hangi araçları kullanabileceklerini belirlemeleri istenir ve bu süreçte öğretmen rehberlik eder. Geleneksel notalar, dijital kaynaklar, sözlü aktarımlar ve repertuar örnekleri gibi araçlar tartışılır (OB1). Öğrenciler belirledikleri kaynakları kullanarak kürdi makamının dizi yapısı, seyri, karakteristik ifadeleri ve kullanıldığı eserler hakkında bilgi toplarlar (KB2.6). Ulaştıkları bilgileri öğretmen rehberliğinde doğrulayarak not alırlar, ardından ilerleyen aşamalarda kullanabilmek için etkileşimli tahtadaki şahsi klasörlerine hafıza kartı ile kaydederler (OB2). Bilgi toplama süreci tamamlandıktan sonra öğrenciler, kürdi makamındaki bir eserin notalarını çözümler.

Öncelikle eserin içinde geçen karakteristik melodik diziler analiz edilir ve öğrenciler, duydukları ve öğrendikleri sesleri viyolada deneyerek makama özgü ses dizisini keşfederler. Çalışmalar sırasında kürdi makamında eser çalabilmek için duruş ve tutuş pozisyonlarını nasıl ayarlamaları gerektiği üzerinde durulur. Öğrenciler, viyolaya özgü teknikleri uygulayarak yay çekme, sol el pozisyonu ve parmak yerleşimleri konusunda öğretmenden geri bildirim alırlar. Bu aşamada öğrenciler, kürdi makamındaki eserleri çalarken makamın farklı seyir özelliklerinden dolayı karşılaşabilecekleri belirsizlikleri anlamlandırmaları için yönlendirilirler (SDB3.1). Makamın durağı, güçlü sesi ve seyir özelliklerinin farklı eserlerde değişiklik gösterebileceği vurgulanarak öğrencilerin bu tür değişken durumları nasıl analiz edebilecekleri tartışılır. Öğrenciler, kürdi makamına ait bir eseri çalışırken makamın müzikal bileşenlerini uygulamaya teşvik edilirler. Bu süreçte nüanslar, artikülasyon ve ifade unsurlarının doğru kullanımı üzerine çalışmalar yapılır. Öğrenciler, daha önce topladıkları bilgileri kullanarak kürdi makamına özgü çalma stilini yorumlamaya yönlendirilirler. Bu aşamada öğrencilerin içsel motivasyonlarını artırmak için her öğrencinin esere kendi müzikal yorumunu katması teşvik edilir. Kendi keşiflerini yapmaları ve kişisel müzikal gelişimlerini deneyimlemeleri için bağımsız çalışmalar yapmaları sağlanır. Ayrıca öğrenciler ilgi ve özerklik duygularını pekiştirmek için eser seçimine ve çalışma yöntemlerine dair kararlar alabilirler (D3.1). Eser icrası sırasında öğrencilerin kendi performanslarını ve arkadaşlarının çalımlarını değerlendirerek geri bildirim vermeleri sağlanır. Performans görevi olarak öğrencilerden kürdi makamında bir eser ya da etüt çalmaları istenebilir. Performans sırasında ritmik doğruluk, yay kullanımı, parmak pozisyonları, karar seslerinin vurgulanması, müzikal ifade ve tonlama gibi kriterler dikkate alınır. Performans görevi; analitik dereceli puanlama anahtarı, gözlem formları ve öz değerlendirme formları ile ölçülebilir.

Öğrencilerden farklı eserleri analiz ederek kürdi makamının melodik yapısını diğer makamlarla karşılaştırmaları istenebilir. Öğrenciler, kürdi makamındaki motifleri kullanarak kısa doğaçlama pasajlar çalabilirler. Makamın karakteristik melodik yapısını keşfetmeleri için belirli bir seyir doğrultusunda doğaçlama yapmaları teşvik edilir. Grup içinde farklı melodik motifleri birleştirerek bir eser oluşturma etkinliği yapılabilir. Öğrenciler, kürdi makamının motiflerinden yola çıkarak kolektif bir beste oluşturabilir ve viyola grubu içinde çalabilirler. Böylece hem yaratıcı hem de işbirlikçi bir çalışma süreci deneyimlenir. Daha ileri seviyede ritmik yapıların kullanıldığı etüt çalışmaları uygulanabilir. Kürdi makamında sık kullanılan ritmik kalıplar ve usuller üzerinden etütler geliştirilerek öğrencilerin teknik yeterlilikleri artırılabilir. Farklı sanatçılar tarafından icra edilen kürdi makamındaki eserler dinletilebilir ve yorum farklılıkları tartışılabilir. Öğrenciler, aynı eserin farklı sanatçılar tarafından icra edilen versiyonlarını dinleyerek müzikal yorum farklılıklarını analiz edebilirler. Bu süreç, müzikte ifade çeşitliliğini anlamalarına katkı sağlar. Makamın tarihsel gelişimi ve kültürel bağlamları hakkında bilgi verilebilir, öğrencilerden kısa sunumlar hazırlamaları istenebilir. Kürdi makamının geleneksel müzikteki ve modern düzenlemelerdeki yeri araştırılarak öğrenciler makamın tarihsel bağlamını kavrayabilirler. Öğrencilerden öğrendikleri kürdi makamını kullanarak küçük melodik kompozisyonlar yapmaları beklenebilir.

Kürdi makamına ait eserlerde motiflerin ve karar seslerinin anlaşılmasını kolaylaştırmak için eserler bölümlere ayrılarak incelenebilir. Öğrenciler, bu bölümleri sırayla analiz edebilirler. Melodik motifler tek tek ele alınarak farklı bölümler arasındaki ilişkiler gösterilebilir. Motiflerin ve melodik geçişlerin daha iyi anlaşılması için eserin zorlayıcı bölümleri yavaş bir tempoda çalıştırılabilir. Öğrenciler, önce basit melodik yapılarla başlayarak eserin tamamına aşamalı olarak geçiş yapabilirler. Kürdi makamına ait eserlerin kritik bölümleri defalarca dinletilebilir ve analiz edilebilir. Dinleme sırasında makamın karakteristik motifleri, karar sesleri ve melodik aralıklarının önemi vurgulanabilir. Makamın yapısını görselleştirmek için nota grafiklerinden, renkli şemalardan ve video materyallerinden yararlanılabilir. Öğrencilerin işitsel ve görsel algılarını destekleyerek öğrenme sürecini kolaylaştırmak hedeflenir. Öğrencilere yöneltilen sorular, makamların yapısını daha iyi anlamalarına yardımcı olabilir. Örneğin "Bu melodik motif hangi karar sesine yöneliyor?" veya "Bu geçiş hangi duyguyu yansıtıyor?" gibi sorularla öğrencilerin düşünmeleri sağlanabilir. Öğrenciler kendi analizlerini yaparak öğrenme sürecine aktif olarak katılabilirler. Her motif veya melodik yapı, küçük parçalara ayrılarak düzenli bir çalışma planı oluşturulabilir. Böylece öğrenciler kendi hızlarında ilerleyerek öğrenme sürecini daha verimli hâle getirebilirler. Grup içinde yapılan çalışmalar, öğrencilerin farklı bakış açılarını görmelerine ve birlikte öğrenmelerine olanak tanıyabilir. Grup üyeleri birbirlerine geri bildirimde bulunarak ilerlemelerini sağlayabilirler. Öğrencilerin çabaları takdir edilerek gelişim süreçleri vurgulanabilir ve motivasyonları artırılabilir.

D3. Çalışkanlık

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

Öğrencilerin Türk müziği makamları hakkında temel bilgiye sahip olduğu, daha önce Çargâh ve buselik makam dizisi ile eserler çalabildiği, temel müzik teorisi bilgisine (diyez, bemol, koma sesler, notaların yazım şekilleri) sahip olduğu kabul edilir. Viyolanın temel yapısı, çalma teknikleri ve süsleme unsurlarının önceki öğrenme çıktıları ile öğrenildiği varsayılır. Öğrencilerin yay çekme teknikleri, pozisyon değişimleri ve çift ses kullanımı konusunda ön deneyime sahip olduğu düşünülür. Ayrıca öğrencilerin temel nota bilgisini bildiği ve müziksel bileşenler (makamsal seyir, nüans, artikülasyon) konusunda farkındalık kazandığı kabul edilir.

Öğrencilerin daha önce öğrendikleri makamlar, müziksel terimler ve viyola çalma teknikleri hakkındaki bilgilerini ölçebilmek amacıyla açık uçlu sorular yöneltilebilir. "Daha önce hangi Türk müziği makamlarında eserler çalabildiniz?" veya "Hicaz makamını tanımlayabilen belirgin melodik motifler sizce nelerdir?" gibi sorular kullanılabilir. Öğrencilere hicaz makamında kısa bir eser dinletilerek makamın karakteristik melodik yapısını, süslemelerini ve karar seslerini yorumlamaları istenebilir. Bu etkinlik, öğrencilerin dinleyebilme ve analiz yapabilme becerilerini geliştirebilmek amacıyla kullanılabilir. Öğrencilerin daha önce öğrendikleri makamlarla hicaz makamını karşılaştırabilmelerini sağlamak için sınıf içi tartışma ortamı oluşturulabilir. Örneğin "Hicaz makamının duygu dünyası size ne hissettirebilir?" gibi sorular yöneltilebilir. Öğrencilerin viyola üzerinde daha önce öğrendikleri süsleme teknikleriyle kısa bir etüt çalabilmeleri istenir. Bu süreçte çift ses kullanımı, pozisyon değişimleri ve yay teknikleri gözlemlenebilir. Öğrencilere kendi beceri düzeylerini değerlendirebilmeleri için bir öz değerlendirme formu sunulabilir. Örneğin "Hicaz makamındaki süsleme tekniklerini uygulayabilmede ne kadar başarılı olduğunuzu düşünebiliyorsunuz?" gibi ifadelerle kendilerini değerlendirebilmeleri sağlanabilir.

Öğrencilerden daha önce çalışabildikleri makam dizilerini hatırlayabilmeleri istenebilir. Makamların duygu dünyasıyla ilişkisi hakkında tartışma yapılabilir. "Bir film müziğinde ya da klasik bir Türk müziği eserinde hicaz makamını öğrendikleri neler hissedebildiniz? Bu duyguların müzikte nasıl ifade edilebildiğini düşünüyorsunuz?" gibi sorular yöneltilerek makamın karakteristik yapısını fark edebilmeleri sağlanabilir. Öğrencilere makamların teknik gereklilikleri ile viyola çalabilme becerisi arasında bağlantı kurdurulabilir. "Bugün, viyolada hicaz makamının melodik yapısını çalışabilirken önceki derslerde öğrenebildiğimiz pozisyon değişimleri, çift ses kullanımı ve yay tekniklerini nasıl uygulayabiliriz?" gibi sorular kullanılarak öğrencilerin önceki deneyimlerinden yararlanabilmeleri sağlanabilir. Makamın melodik yapıları örneklenebilir ve viyola teknikleriyle ilişkilendirilebilir. "Hicaz makamındaki süslemelerin ve tekniklerin viyola üzerindeki uygulamalarını keşfedebilmek için bir örnek çalışma yapalım." gibi etkinliklerle öğrencilerin teorik bilgiyi pratiğe dökebilmeleri sağlanabilir. Öğrencilerden daha önceki makamlarda öğrendikleri teknikleri kullanarak yeni çalışmalara geçiş yapabilmeleri istenebilir. "Hicaz makamında öğrenebildiğimiz yay kontrolü, nihavent makamında çalabildiğimiz bir melodiye nasıl yansıtılabilir? Hangi teknikler benzer, hangi noktalar farklı olabilir?" gibi sorular yöneltilerek önceki öğrenme çıktıları ile yeni öğrenmelerin bağlantılı olabileceği vurgulanabilir. Bu süreç, öğrencilerin önceki bilgilerini aktif şekilde kullanabilmelerini ve yeni öğrenme çıktıları ile anlamlı bir bağ kurabilmelerini sağlayabilir.

VİY.6.3.1

Öğrenciler hicaz makam dizisi ile eser çalabilmek için öncelikle bu makamın yapısını ve karakterini keşfetmeye yönlendirilir. Hicaz makamının mistik, derin ve etkileyici yapısı üzerine düşündürülerek hangi duygularla ilişkilendirildiği ve hangi tür müziklerde sıkça kullanıldığına dair bir giriş yapılır (E1.1). Öğretmen, öğrencilere hicaz makamının geleneksel müzikteki yeri hakkında kısa bir bilgi verdikten sonra öğrencilerden bu makama yönelik araştırma yapmaları istenir. Bu noktada öğrenciler, hicaz makamına dair bilgi edinebilecekleri kaynakları belirlerler (KB2.6). Geleneksel nota kitapları, dijital arşivler, öğretmenin sunduğu eser örnekleri ve Türk müziğinde hicaz makamını kullanan besteciler üzerine yapılan çalışmalardan yararlanabilecekleri vurgulanır. Öğrenciler belirledikleri kaynaklardan sistematik bir şekilde bilgi toplar ve bu süreçte öğretmen rehberliğinde yönlendirilirler (OB1).

Ardından öğrenciler edindikleri bilgileri analiz ederek hicaz makamının seyri, güçlü sesleri, durağı ve karakteristik melodik yapıları hakkında notlar alırlar. Elde edilen bilgileri güvenilir kaynaklarla karşılaştırarak doğruluklarını kontrol ederler. Daha sonra bu bilgileri kaydederek ilerleyen aşamalarda müzikal uygulamalarında kullanmak üzere düzenlerler (D3.2.6). Bilgi edinme sürecini tamamlayan öğrenciler, hicaz makamında bir eserin notalarını çözümlemeye başlarlar. Önce eserde geçen melodik diziler ve motifler çözümlenir, ardından viyola üzerinde bu motiflerin nasıl ifade edilmesi gerektiği uygulamalarla gösterilir. Öğrenciler, önceki aşamalarda edindikleri bilgileri kullanarak yeni ses dizileri keşfeder ve bu bilgileri yorumlamaya çalışırlar. Çalışmalar sırasında hicaz makamında eser çalabilmek için uygun duruş ve tutuş pozisyonlarını almaları gerektiğini gözlemler ve öğretmen rehberliğinde düzeltmeler yaparlar. Hicaz makamının kendine özgü ifade biçimi ve duygusal yapısı gereği, öğrenciler viyola üzerinde farklı yay tekniklerini ve sol el pozisyonlarını kullanmayı öğrenirler. Öğretmen, makamın icrasında gerekli olan süsleme tekniklerini, glissando ve vibrato gibi anlatım unsurlarını nasıl kullanabileceklerini göstererek öğrencileri yönlendirir. Bu süreçte öğrencilerin eser icrasında karşılaşabilecekleri farklı melodik geçişleri ve belirsizlikleri anlamlandırmaları sağlanır (SDB3.1). Öğrenciler hicaz makamına ait bir eseri müzikal bileşenleri göz önünde bulundurarak çalmaya teşvik edilirler. Eserin icrası sırasında nüanslar, dinamikler, artikülasyon ve müzikal anlatım ögeleri üzerinde çalışılır. Öğrencilerin içsel motivasyonlarını artırmak adına her birinin eseri kişisel yorumlarıyla çalmasına fırsat verilir. Ayrıca öğrencilerin bağımsız çalışma becerilerini geliştirmeleri için eserin farklı bölümlerini kendi teknik seviyelerine göre ele almalarına izin verilir (D3.1). Dersin son aşamasında öğrenciler hicaz makamındaki eseri tam anlamıyla müzikal bir bütünlük içinde icra etmeye çalışırlar. Performans görevi olarak öğrencilerden hicaz makamında bir eser ya da etüt çalmaları istenebilir. Performans görevi; analitik dereceli puanlama anahtarı, gözlem formları ve öz değerlendirme formları ile ölçülebilir. Öğrencilere performansları hakkında kendilerini değerlendirmeleri için öz değerlendirme formu verilerek bireysel farkındalıklarının gelişmesi sağlanabilir.

Öğrencilerden farklı eserleri analiz ederek hicaz makamının melodik yapısını diğer makamlarla karşılaştırmaları istenebilir. Öğrenciler, hicaz makamındaki motiflerin seyir özelliklerini belirleyerek buselik veya çargâh makamıyla arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları tartışabilirler. Öğrenciler, hicaz makamında öğrendikleri motifleri kullanarak kısa doğaçlama pasajlar çalabilirler. Bu doğaçlamalarda hicaz makamına özgü süslemeler, portamento ve çift ses tekniklerinin kullanımı teşvik edilebilir. Grup içinde farklı melodik motifleri birleştirerek bir eser oluşturma etkinliği yapılabilir. Öğrenciler, hicaz makamının melodik motiflerini kullanarak bir viyola düeti ya da toplu icra eseri düzenleyebilirler. Daha ileri seviyede ritmik yapıların kullanıldığı etüt çalışmaları uygulanabilir. Hicaz makamındaki eserlerde rastlanan aksak ritimler ve usuller üzerine çalışmalar yapılarak öğrencilerin ritmik çeşitlilikleri keşfetmeleri sağlanabilir. Farklı sanatçılar tarafından icra edilen hicaz makamındaki eserler dinletilebilir ve yorum farklılıkları tartışılabilir. Öğrencilere aynı eserin farklı müzikal yorumlarını analiz etmeleri için dinleme etkinlikleri sunulabilir. Makamın tarihsel gelişimi ve kültürel bağlamları hakkında bilgi verilebilir, öğrencilerden kısa sunumlar hazırlamaları istenebilir. Hicaz makamının tarih boyunca nasıl şekillendiği ve farklı coğrafyalarda nasıl kullanıldığı üzerine araştırmalar yapmaları teşvik edilebilir.

Hicaz makamına ait eserlerde motiflerin ve karar seslerinin anlaşılmasını kolaylaştırmak için eserler bölümlere ayrılarak incelenebilir. Öğrenciler, bu bölümleri sırayla analiz ederek makamın melodik akışını daha iyi kavrayabilirler. Motiflerin ve melodik geçişlerin daha iyi anlaşılması için eserin zorlayıcı bölümleri yavaş bir tempoda çalıştırılabilir. Öğrenciler hicaz makamına özgü geçişleri daha rahat takip edebilmek için önce küçük melodik motiflerle başlayarak eserin tamamına aşamalı olarak geçiş yapabilirler. Hicaz makamına ait eserlerin kritik bölümleri defalarca dinletilebilir ve analiz edilebilir. Dinleme sırasında motiflerin yapısı, kullanılan aralıklar ve karar seslerinin önemi vurgulanabilir. Makamın yapısını görselleştirmek için nota grafiklerinden, renkli şemalardan ve video materyallerinden yararlanılabilir. Öğrencilerin işitsel ve görsel algılarını destekleyerek öğrenme sürecini güçlendirmek hedeflenir. Öğrencilere yöneltilen sorular, makamların yapısını daha iyi anlamalarına yardımcı olabilir. Örneğin "Hicaz makamındaki bu geçiş hangi duyguyu yansıtıyor?" veya "Bu motif hangi nota üzerine kurulmuş?" gibi sorular sorularak öğrencilerin analiz yapmaları sağlanabilir. Öğrenciler kendi analizlerini yaparak öğrenme sürecine aktif olarak katılabilirler. Her motif veya melodik yapı, küçük parçalara ayrılarak düzenli bir çalışma planı oluşturulabilir. Böylece öğrenciler kendi hızlarında ilerleyerek öğrenme sürecini daha verimli hâle getirebilirler. Grup içinde yapılan çalışmalar, öğrencilerin farklı bakış açılarını görmelerine ve birlikte öğrenmelerine olanak tanıyabilir. Grup üyeleri birbirlerine geri bildirimde bulunarak ilerlemelerini sağlayabilirler.

SDB2.1. İletişim, SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk

OB4. Görsel Okuryazarlık

Bu tema kapsamında öğrencilerin yay çekme tekniğine ilişkin temel kavramlara aşina olduğu, yayın farklı bölümlerini kullanabildiği ve çalma sırasında doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını sergileyebildiği kabul edilir. Ayrıca öğrencilerin temel nota bilgisini kavradığı, detaşe ve legato gibi çalma teknikleri arasındaki farkları öğrenmeye hazır olduğu kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin yay tekniklerine yönelik düşünebilmelerini sağlamak için sorular sorabilir. Örneğin “Yayı çekebilirken hareketin sürekli veya kesintili olması çaldığımız sese nasıl etki edebilir?” veya “Farklı yay kullanımları müzikal ifadeyi nasıl değiştirebilir?” gibi sorularla öğrencilerin konuya yönelik farkındalık geliştirebilmelerine yardımcı olabilir. Bu süreçte, öğrencilerin yayı doğru şekilde tutabilmeleri ve detaşe ile legato tekniklerini uygulayabilmeleri için temel hareketler üzerine kısa bir uygulama yaptırılarak gözlem yapılabilir. Öğrencilerin yay kontrolü, hareket akıcılığı ve çalma pozisyonları değerlendirilebilir ve mevcut bilgi düzeyleri belirlenebilir.

Öğrencilerle günlük yaşamda karşılaşabildikleri nesnelerin ve hareketlerin viyolonsel üzerindeki yay teknikleriyle olan benzerliklerini keşfedebilmek için bir sohbet başlatılabilir. Örneğin “Günlük yaşamda görebildiğiniz, hareketi sürekli veya kesintili olan neler var?” diye sorulabilir. Öğrencilerden suyun musluktan kesintisiz bir akışla dökülebilmesini veya yürüyen merdivenin sürekli hareket edebilmesini legato tekniğiyle bir kuyruğa girebilen insanların adım adım ilerleyebilmesini ya da bir makasın ritmik açılıp kapanabilmesini detaşe tekniğiyle ilişkilendirebilmeleri istenebilir. Bu sayede yay çekebilirken sürekli hareket gerektirebilen legato tekniği ile her notanın ayrı yay hareketiyle çalınabildiği detaşe tekniği arasında bağ kurabilmeleri sağlanabilir. Bu bağlantılarla öğrenciler, yay tekniklerini daha somut bir şekilde anlamlandırarak öğrenmeye başlayabilirler.

VİY.7.1.1

Öğretmen, öğrencilere detaylı bilgiye ulaşmaları için görsel ve işitsel materyaller sunar. Öğrenciler, öğretmenin sağladığı bu materyalleri (OB4) kullanarak viyolada detaşe tekniğinde yay vuruşlarının nasıl bağımsız ve net yapılması gerektiğini gözlemler ve gözlemleri doğrultusunda tekniğin temel özelliklerini belirlemek için amaç ve ölçütler geliştirir (KB2.2). Öğrencilerin bu ölçütler doğrultusunda kendi değerlendirmelerini yapmalarına rehberlik edilir. Uygulamaya geçmeden önce öğrenciler öğretmenin rehberliğinde etüdün bonasını ve solfejini yaparak yay kullanımına dair temel hareketleri analiz eder ve ilgili bölümleri çözümler. Öğrenciler, yay hareketlerine odaklanarak (E3.2) bilek ve kol pozisyonlarını dikkatle kontrol eder ve doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alırlar. Çiftler hâlinde veya ayna karşısında çalışan öğrenciler, yay hareketlerini gözlemleyerek öz değerlendirme yapar ve akran değerlendirmesi yoluyla arkadaşlarına geri bildirimde bulunarak duygu ve düşüncelerini paylaşırlar (D4.2). Öğretmen, her öğrencinin detaşe tekniğini bağımsız ve net bir şekilde kullanıp kullanmadığını gözlemler; gerektiğinde bireysel rehberlik sunarak öğrencinin çalma konusunda tam anlamıyla hazırlıklı olmasını destekler (SDB2.1). Öğrenciler, bağımsız yay vuruşları yaparak viyolada sesleri net şekilde ayırt etmeyi deneyimler. Öğretmen, yay vuruşlarının her birinin netliğini sağlamak için öğrencilerden farklı hızlarda çalma denemeleri yapmalarını ister ve her öğrenciye, çalma sırasında yay vuruşlarının netliğini gözlemlemesi için rehberlik eder. Bu süreçte öğrenciler viyolaya özgü teknikleri kullanarak yay vuruşlarının bağımsız ve net olmasını sağlamak için planlı bir şekilde çalışır ve hedeflerine ulaşmak için hazırladıkları planı uygular (D3.2). Öğrenciler, tekniklerini geliştirir ve öğrendiklerini uygulamak için hazır hâle gelirler. Dersin sonunda, öğrenciler çalıştıkları etüdü detaşe tekniğini kullanarak çalar ve bu süreçte müziksel bileşenleri uygular. Performans görevi olarak detaşe tekniğinin kullanıldığı bir eser çalmaları istenebilir. Öğrenciler, kendilerine verilen bireysel geri bildirimleri değerlendirerek çalma becerilerini geliştirir. Performans görevi, gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir.

VİY.7.1.2

Öğretmen, öğrencilere legato çalma tekniği ile ilgili temel bilgilere ulaşmaları için çeşitli kaynaklar sunar. Öğrenciler, öğretmenin sağladığı görsel ve işitsel materyallerle (OB4) viyolada legato tekniğinin nasıl uygulandığını gözlemler ve bu tekniği kavrayabilmek için yay hareketlerinin detaylarını inceler. Bu süreçte öğrenciler, gözlemlerine yönelik amaç ve ölçüt belirleyerek legato çalma tekniği için gerekli yay hareketlerini öğrenmeye hazırlanır (KB2.2). Uygulamaya geçmeden önce öğrenciler öğretmenin rehberliğinde etüdün bonasını ve solfejini yaparak yay kullanımına dair temel hareketleri analiz eder ve ilgili bölümleri çözümler. Öğrenciler, doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alarak legato tekniğini uygulamak için yavaş tempoda alıştırmalar yapar ve yay hareketlerini akıcı hâle getirmeye odaklanır (E3.2). Çiftler hâlinde veya ayna karşısında çalışan öğrenciler, yay çekme hareketlerinin akıcılığını gözlemleyerek çalma pozisyonlarını değerlendirir ve öz değerlendirme ile akran değerlendirmesi yaparak arkadaşlarıyla duygu ve düşüncelerini paylaşır (D4.2, SDB2.1). Öğrenciler, viyolaya özgü teknikleri kullanarak notaları bağlar ve aralarındaki geçişleri akıcı bir biçimde sağlayarak yay hareketlerini birbirine eklemeyi dener. Öğretmen, her öğrencinin sesleri ayırt etmesine yönelik geri bildirim sunar ve öğrencinin yumuşak geçişlerle yay çekmesini destekler. Bu aşamada öğrenciler, legato tekniğinin inceliklerine odaklanarak tekniklerini pekiştirir. Dersin sonunda, öğrenciler çalıştıkları etüdü legato tekniğini kullanarak çalar ve bu süreçte müziksel bileşenleri uygular. Her öğrenci, legato tekniğinde öğrendiği bilgi ve becerileri sergilerken aynı zamanda dikkat ve odaklanma becerilerini de güçlendirir. Performans görevi olarak legato tekniğinin kullanıldığı bir eser çalmaları istenebilir. Öğrenciler, bu performans sürecinde öz değerlendirme yaparak ilerlemelerini izler ve birbirlerinin çalma tekniklerine saygı gösterir (SDB2.3). Performans görevi, gözlem formu ve analitik derecelipuanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin viyolada detaşe ve legato yay tekniklerini daha derinlemesine keşfetmeleri ve bu konudaki farkındalıklarını artırmaları için çeşitli viyola sanatçılarının bu teknikleri içeren performans videoları izletilebilir. Ayrıca detaşe ve legato tekniklerini vurgulayan özel etütler ve kısa eserler seçilerek öğrencilerin bu teknikleri kontrollü ve bilinçli şekilde kullanmaları sağlanabilir. Daha hızlı bir metronom eşliğinde yapılan çalışmalarla öğrencilerin her iki tekniği farklı tempolarda deneyimlemeleri teşvik edilebilir.

Teknik becerilerde öğrenciler için detaşe ve legato yay tekniklerine yönelik yavaşlatılmış uygulamalar ve temel hareketler üzerinde odaklanan bire bir çalışmalar yapılabilir. Bu tekniklerin doğru uygulanabilmesi için her birinin yay üzerindeki etkisi ayrıntılı şekilde uygulamalı olarak gösterilebilir. Görsel destekli materyaller kullanılarak legatonun akıcı ve bağlı hareketi ile detaşenin net ve ayrık vuruşları arasındaki farklar açıklanabilir. Daha yavaş bir metronom eşliğinde kolay etüt çalışmaları yapılarak öğrencilerin her iki tekniği kontrollü ve bilinçli şekilde kullanmaları sağlanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D12. Sabır

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin daha önce çargâh, buselik, kürdi makam dizilerine ilişkin bilgiye sahip oldukları, bu makamlarda eser çaldıkları ve bu bilgiler üzerine çalışmaya devam edebilecekleri kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin daha önce öğrendikleri çargâh, buselik, kürdi, makam dizilerine ilişkin bilgi düzeylerini ve bu makamlarda eser çalabilme becerilerini değerlendirebilmek amacıyla yönlendirici sorular sorabilir. Örneğin:

 • "Daha önce hangi makam dizilerinde eser çalabildiğinizi hatırlayabiliyor musunuz?"

• "Çargâh ve buselik makamlarının ayırt edici özelliklerini nasıl tanımlayabilirsiniz?" Ayrıca öğrencilerden makam dizilerinin nota sıralamalarını ve karakteristik özelliklerini açıklayabilmeleri istenebilir. Öğretmen, bireysel ya da grup etkinliklerinde öğrencilerin bu bilgilerini ortaya koyabilmelerini sağlayacak kısa dinleme ve tartışma çalışmaları düzenleyebilir.

Öğretmen, öğrencilere daha önce çalışabildikleri çargâh, buselik, kürdi ve hicaz makamlarını hatırlatabilmek için sorular yöneltebilir. Örneğin: • "Daha önce çalabildiğiniz eserlerde bu makamların ayırt edici özelliklerini nasıl hissedebildiniz?" Ardından öğretmen bu makamların duygusal ifade gücüne odaklanarak "Çargâh makamı size neşeli bir duygu hissettirebilirken segâh makamı sizde hangi duyguyu çağrıştırabiliyor olabilir?" gibi sorularla öğrencilerin sezgisel bağlantılar kurabilmelerini teşvik edebilir.

VİY.7.2.1

 Öncelikle öğretmen tarafından etkileşimli tahta kullanarak öğrencilere buselik, çargâh ve kürdi dizileri ile ilgili eserler dinletir. Öğrencilerden dinledikleri eserler ile ilgili çözümlemeler yapmaları beklenir (KB2.4). Daha sonra öğrencilere düzeylerine uygun etütler nota kâğıtlarıyla verilir (OB4).Öğrencilerden etüt ve eserin bona çalışması yapılarak çözümlemesi istenir. Etüt ve eserler ile ilgili bona çalışması ritim hatası olmayacak şekilde tekrarlarla çalışılır (D12). Seslendirecekleri etütlerde viyolada doğru tutuş ve duruş pozisyonunu alarak öğretmen eşliğinde etüt ve eser çalışmalarına geçerler. Bu aşamada öğrencilerden kendilerini değerlendirmeleri beklenir (SDB1.2).Öğretmenle eşlikli olarak çalan öğrenci çalışmalarda öğretmeniyle çaldığı etüt veya eseri öğretmenin de çaldığı sesleri dinleyerek eşlik eder. Eşliklerde eserdeki ritim ve nota sürelerine odaklanılır (E3.2). Buselik, çargâh ve kürdi dizilerinde etütleri çalmak için viyolaya özgü teknikleri kullanmaları sağlanır. Çalışmalarında sabırlı olmaları gerektiği vurgulanır (D12). Grup çalışmaları verilerek öğrencilerin kendi aralarında birbirleriyle iletişim kurmaları ve birbirlerine etütler ile ilgili yardımcı olmaları istenerek çalışmalarda kendilerini ifade etmeleri ve yorumlamaları sağlanır (SDB2.1, SDB2.2.) Bu çalışmaları gerçekleştirirken öğrencilerden müziksel bileşenleri uygulamaları beklenir. Öğrencilerin çalabildikleri etütleri kayıt altına alarak bu videoları kendi kişisel klasörlerine etkileşimli tahtayı kullanarak kopyalamaları sağlanır (OB2). Performans görevi olarak çargâh, buselik veya kürdi dizilerinde 2-3 kişilik gruplar hâlinde egzersiz çalışmaları istenebilir. Verilen performans görevi öz ve akran değerlendirme formları, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formları ile değerlendirilebilir.

Dijital platformlar veya müzik yazılımları kullanılarak bu makamların karakteristik yapısını gösteren kısa sunumlar hazırlayabilirler. Grup etkinliklerinde farklı makamların kullanım alanlarını araştırarak bu bilgileri sınıf içinde paylaşabilirler. Örneğin Türk müziğinde bu makamların hangi tür eserlerde kullanıldığını analiz eden bir proje hazırlayabilirler.

Sadeleştirilmiş etütler ve solfej çalışmaları düzenlenerek öğrencilerin bu dizileri hem bireysel hem de grup çalışmasıyla pekiştirmesi sağlanabilir. Performans hazırlıkları sırasında, yay hareketleri, duruş ve entonasyon gibi detaylarda bireysel geri bildirim verilebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D4. Dostluk, D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB4. Görsel Okuryazarlık

Bu tema kapsamında öğrencilerin viyolaya özgü temel teknikleri ve nota okuma becerilerini bildikleri kabul edilmektedir. Ayrıca öğrencilerin bireysel ve grup çalışmalarına aktif katılım sağlayabilecekleri ve müzikal ifadeye yönelik temel bir anlayış geliştirdikleri kabul edilmektedir. Öğrencilerin daha önce öğrenilen yay teknikleri (detaşe, legato) konusunda bilgi sahibi oldukları ve bu bilgiyi yeni tekniklerle ilişkilendirebilecekleri kabul edilmektedir.

Öğretmen, dersin başında öğrencilerin yay tekniklerine yönelik mevcut bilgi ve deneyimlerini değerlendirebilmek için kısa sorular sorabilir. Örneğin “Yayla çalışabilirken hangi teknikleri daha önce kullanabildiniz?”, “Bir yay hareketini güçlü ve vurgulu hâle nasıl getirebilirsiniz?” gibi sorularla öğrencilerin düşünebilmelerini sağlayabilir. Bu sorular, yeni teknikleri öğrenebilmek için zemin hazırlayabilir ve öğrencilerin konuyla bağlantı kurabilmelerine yardımcı olabilir.

Öğrenciler, farklı yay tekniklerini uygularken günlük yaşamdaki hareket ve becerilerle bağlantı kurarlar. Örneğin “Bir kalemi hafifçe bastırarak yazmakla daha güçlü bastırarak yazmak arasında nasıl bir fark var? Bu durum yay tekniklerini uygulamakla nasıl ilişkilendirilebilir?” gibi sorularla öğrenciler düşünmeye teşvik edilir. Ayrıca “Bir boya fırçasını yavaşça ya da hızla hareket ettirerek farklı dokular oluşturmak, yay çekerken kullandığınız hız ve baskıyla nasıl benzerlik gösterir?” gibi örnekler üzerinden tartışma yapılır. Öğrencilerden bu sorulara örneklerle cevap vermeleri ve düşüncelerini sınıf ortamında paylaşmaları istenir. Grup tartışmalarında birbirlerinin fikirlerini dinleyerek yorum yapar ve tekniklerin günlük yaşamdaki yansımalarını birlikte keşfederler.

VİY.7.3.1

Dersin başında, öğrenciler staccato tekniğinin temel özelliklerini keşfetmeye yönlendirilir. Kısa ve keskin yay hareketlerinden oluşan bu teknik, örnekler üzerinden tartışılır. Ardından “Legato tekniği ile staccato tekniği arasında nasıl bir fark var? İkisi de farklı yay teknikleri, ama ne gibi farklılıklar gözlemliyorsunuz?” gibi sorularla öğrencilerin staccato hakkında edindikleri bilgileri hatırlamalarını ve legato ile karşılaştırmalarını sağlar (KB2.7). Öğrenciler, öğretmenin staccato tekniğini sergilediği uygulamayı dikkatle izleyerek yay çubuğunun teller üzerinde hiç kalkmadığını fark eder ve “Staccato’nun hızını ve yay kontrolünü etkileyen unsurlar nelerdir?” gibi sorularla tekniğin detaylarını inceler. İzledikleri uygulama ve gözlemleri doğrultusunda, staccato ve legato tekniklerinin benzerliklerini ve farklılıklarını keşfeder ve bu bulgularını sınıfta paylaşır (OB4, SDB2.2, E1.2). Öğrenciler ayrıca öğretmenin sunduğu metni ve görselleri inceleyerek teknikle ilgili bilgilerini derinleştirir. Öğrenciler uygulama öncesinde çalınacak etüdün bona ve solfejini yaparak etüdü çözümler. Ardından öğrenciler doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını alarak staccato yay hareketlerini dener. Viyolaya özgü teknikleri kullanarak yay çekişlerinde kısa ve keskin hareketlere odaklanır. Öğretmen, bireysel rehberlik sunarak öğrencilerin yay üzerindeki hareket ve basıncı kontrol etmelerine destek olur. Çiftler hâlinde çalışan öğrenciler, birbirlerinin yay hareketlerini gözlemler ve geri bildirim verir. Bu süreçte öğrenciler sabır ve kararlılıkla tekniklerini geliştirmeye çalışır. (D12.3) Son olarak etüt üzerinde staccato tekniği ile çalma pratiği yapılır. Öğrenciler, etüdü çalarken yay vuruşlarının netliğine dikkat eder ve müziksel bileşenleri uygular. Performans görevi olarak seçilen Türk müziği eserini bu teknikle çalması istenebilir. Dersin sonunda, öğrenciler öz değerlendirme formu doldurarak performanslarını analiz edebilir ve akran değerlendirme formları ile birbirlerine geri bildirimde bulunabilir (SDB1.2). Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

VİY.7.3.2

Dersin başında, öğrenciler pizzicato tekniğini keşfetmeye yönlendirilir. Bu tekniğin, yay kullanmaksızın tellerin parmakla çekilmesiyle ses elde etmeye dayandığı, örnekler üzerinden tartışılır. Sağ el pizzicatosunda işaret veya orta parmağın etli kısmının kullanılabileceği ve sesin dolgunluğunu artırmak için sapın başlangıcı ile tuşenin bitimi arasındaki bölgenin tercih edilmesi gerektiği, öğrencilerle birlikte gözlemlenir ve uygulamalı olarak deneyimlenir. Öğrenciler, “Pizzicato tekniği ile yaylı teknikler arasında ne gibi farklar vardır? Hangi durumlarda pizzicato tercih edilir?” gibi sorulara cevap arayarak tekniğin kullanım alanlarını keşfeder (KB2.7, E1.1). Öğrenciler, öğretmenin pizzicato tekniğini sergilediği uygulamayı dikkatle izleyerek uygulama sırasında dikkatlerini sağ ve sol el pizzicato tekniklerinin farklılıklarına odaklar. “Hangi el daha kısa sürede ve net bir ses çıkarıyor? Pizzicato sesinin dolgunluğu nasıl artırılabilir?” gibi sorularla gözlemlerini analiz eder ve sınıfta paylaşır (OB4, SDB2.1). Öğrenciler uygulama öncesinde çalınacak etüdün bona ve solfejini yaparak etüdü çözümler. Ardından pizzicato tekniğini uygulamak için önce duruş ve tutuş pozisyonlarını alır. Sağ el pizzicatosunda, işaret veya orta parmaklarıyla tele vurgu yaparak tok ve dolgun bir ses elde etmeye odaklanır. Viyolaya özgü teknikleri kullanarak tellerin doğru bölgesinden ses çıkarır. Sol el pizzicatosunda, basma ve çekme hareketlerini kısa sürede gerçekleştirerek temiz ve net bir ses elde etmeye çalışır. Öğrenciler çiftler hâlinde çalışarak birbirlerinin uygulamalarını gözlemler ve geri bildirim verir (D4.1, SDB2.3). Son olarak etüt üzerinde pizzicato tekniği ile çalma pratiği yapılır. Öğrenciler, etüdü çalarken müziksel bileşenleri uygular. Performans görevi olarak seçilen Türk müziği eserini bu teknikle çalması istenebilir. Dersin sonunda, öz değerlendirme formlarıyla kendi performanslarını analiz edebilir ve akran değerlendirme formları ile birbirlerine geri bildirimde bulunabilir (SDB1.2).Performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

VİY.7.3.3

Dersin başında öğrenciler karma yay tekniklerinin (staccato, pizzicato) özelliklerini kısaca gözden geçirir ve bu tekniklerin bir eserde nasıl uyumlu şekilde kullanılabileceğine ilişkin fikir alışverişi yapar. “Bu teknikler bir araya geldiğinde müzikal ifadeye nasıl bir katkı sağlar? Hangi teknik hangi bölümde daha etkili olabilir?” gibi sorularla öğrencilerin teknikleri düşünerek tartışmalarını sağlar. Öğrenciler, öğretmenin yönlendirmesiyle bir Türk müziği eserini inceler ve eserin hangi bölümlerinde hangi tekniklerin kullanılabileceğine karar verir. Eseri çalmadan önce bona ve solfej çalışmalarını yaparak eseri çözümler. Grup çalışmasıyla bir öğrenci eserin staccato kısımlarını ve bir diğeri pizzicato bölümlerini uygular. Bu süreçte, grup üyeleri birbirleriyle iş birliği yaparak eseri teknikler arasında uyumlu bir geçişle çalmayı planlar (D16.1).Uygulama aşamasında, öğrenciler eseri çalmak için önce doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını alır. Viyolaya özgü teknikleri kullanarak yay çekişlerini ve parmak hareketlerini uygular. Teknikleri sırayla ve uyum içinde çalarken müziksel bileşenleri doğru şekilde uygulamaya özen gösterir. Grup içinde birbirlerine rehberlik ederek performans sırasında eksikliklerini düzeltir ve koordinasyon sağlar. Öğretmen, bu süreçte rehberlik ederek grup içindeki koordinasyonu destekler. Son aşamada, öğretmen performans görevi olarak öğrencilerden grup çalışması yaparak karma yay tekniklerini içeren bir Türk müziği eserini seçip bu eseri hazırlamalarını ve sınıfta sergilemelerini ister. Performans sırasında teknik geçişlerin akıcılığına, müziksel ifadenin tutarlılığına ve ekip çalışmasına dikkat edebilirler. Dersin sonunda, öz değerlendirme formlarıyla bireysel katkılarını ve akran değerlendirme formlarıyla grup içindeki iş birliğini analiz edebilirler. Öğretmen, performans görevini analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirebilir ve her gruba geri bildirim sağlayabilir (SDB1.2).

Öğrenciler, staccato ve pizzicato tekniklerini birleştiren eserlerden oluşan bir çalma listesi oluşturabilir. Bu eserleri dinleyerek her bir teknik kullanımının müzikal ifadeye nasıl katkıda bulunduğunu analiz etmeleri istenebilir. Ayrıca dijital müzik notasyonu programlarını kullanarak bir etüt tasarlamaları ve bu etüt üzerinde teknikleri uygulamaları teşvik edilebilir. Grup çalışmaları sırasında her gruba farklı bir yay tekniğini temsil eden bir bölüm çalma görevi verilerek tekniklerin karşılaştırıldığı bir mini performans hazırlanabilir.

Sade ve yavaş tempolu etütler ve eserlerle çalışmaları önerilebilir. Bu çalışmalar sırasında tekniklerin uygulama detayları, öğretmenin rehberliğinde akıllı tahtada görsel olarak açıklanabilir ve adım adım uygulanabilir. Öğrencilerin teknikleri pekiştirmesi için oyunlaştırılmış etkinlikler düzenlenebilir, örneğin tekniklerin adlarına ve özelliklerine yönelik hafıza kartları ya da eşleştirme oyunları kullanılabilir. Grup çalışmaları sırasında tekniklerde daha deneyimli öğrencilerle eşleştirme yapılabilir. Ayrıca öğretmen, tekniklerin daha yavaş uygulanmasını sağlamak için bireysel desteğe ihtiyaç duyan öğrencilere rehberlik edebilir.

SDB2.1. İletişim, SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır

OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin daha önce çargâh, buselik, kürdî ve hicaz makamlarıyla ilgili sınırlı bilgiye sahip olabileceği, ancak genel müzik bilgisi ve dinleme deneyimlerinin bulunduğu kabul edilir. Öğrencilerin müzikal algılarının farklı düzeylerde olabileceği ve her öğrencinin makamları anlamlandırma hızının değişebileceği kabul edilir.

Öğretmen, dersin başında öğrencilerin bu dört makam hakkında ne bilebildiklerini öğrenebilmek için sorular sorabilir. Öğrencilere kısa müzik örnekleri dinletilerek hangi makamın çalınabildiği sorulabilir. Öğrencilere her makamın dizi yapısı tek tek dinletilerek hangi dizinin hangi makama ait olabileceğini tahmin edebilmeleri istenebilir.

Her makamın kendine özgü bir duygusal dünyası olabilmektedir. Örneğin hicaz makamı hüzünlü ve dramatik bir etki yaratabilirken çargâh makamı daha neşeli ve canlı olabilmektedir. Farklı makamların farklı duygular uyandırabilmesi, öğrencilerin müzik yoluyla empati yeteneklerini geliştirebilmelerine yardımcı olabilmektedir. Örneğin hüzünlü bir melodiyi çalarken başkalarının üzüntüsünü anlayabilme üzerine konuşularak konuyla köprü kurulması sağlanabilir.

VİY.7.4.1.

Dersin başında "Müzik, duyguları ve kültürleri ifade etmenin güçlü bir aracıdır. Türk müziği ise çeşitli makamlar ve tonlarla zenginleşir. Bu yaşantıda Türk müziğinin dört önemli makamı olan çargâh, buselik, kürdî ve hicaz makamlarına ait eserleri icra etme yeteneğini geliştireceğiz." diyerek öğrencilerin dikkatleri çekilir. Viyola çalarken bu makamların teknik ve müzikal özelliklerini öğrenerek ve doğru tekniklerle eserleri doğru şekilde çalarak Türk müziğinin zenginliği keşfedilir. Çargâh, buselik, kürdî ve hicaz dizilerinin, Türk müziğinde çok sık kullanılan ve kendine has duygu dünyaları yaratan makam dizileri olduğu hatırlatılarak bu dizileri karşılaştırabilmeleri beklenir (KB2.7). Öğrencilere çalacakları eserlerin notaları verilir. Öğrenciler notaları inceler (OB4), çalınacak eserleri çözümlemeye başlarlar. Öğrenciler süreç boyunca disiplinli ve istikrarlı çalışma alışkanlıkları geliştirerek düzenli bir şekilde ilerler (D3.1). Öğrencilerde etüdü keşfetmeye yönelik doğal bir merak geliştirilmesi sağlanır (E1.1). Viyola çalarken her makamın duygusal etkisini doğru yansıtmak için doğru duruş ve tutuş pozisyonu alınır. Öğrenciler etütleri çalarken çalgıya özgü teknikleri kullanır. Her makamın duygusuna odaklanmaları sağlanır (E3.2). Etütler çalınırken müziksel bileşenleri uygulanır. Öğrenciler etüt boyunca istikrarlı bir tutum sergiler ve performansını devam ettirir (D12.3).Viyola ile etütleri icra ederken belirli arşe tekniklerini kullanarak sesleri daha zengin ve etkileyici hâle getirilmesi beklenir. Öğrenciler gruplara ayrılır. Grup içinde kullandıkları arşe teknikleri hakkında birbirlerine geri bildirim vererek iş birliği yapılır (SDB2.1). Öğretmen tarafından etüdün temposu, ritmi ve duygusal akışının müzikteki her detayla uyum içinde olması gerektiği söylenir. Dersin sonunda öğrencilerden performans görevi olarak istediği herhangi bir makam dizisini kullanarak melodi oluşturmaları istenir. Öğrenciler, öz değerlendirme formlarıyla kendi performanslarını analiz edebilir (SDB1.2), akran değerlendirme formlarıyla birbirlerine geri bildirimde bulunabilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler, bu makamlarla bestelenmiş geleneksel şarkıları araştırarak sınıfta sunum yapabilirler. Öğrencilerin öğrendikleri makamları kullanarak doğaçlama yapmaları teşvik edilebilir. İleri düzey öğrenciler için makamlar arasında geçiş (modülasyon) çalışmaları yapılabilir.

Öğrencilerin öğrenme stillerine uygun olarak çeşitli öğretim materyalleri kullanılabilir. Görsel öğrenenler için makamların görsel şemaları, nota kartları ve video dersleri kullanılabilir. İşitsel öğrenenler için makamları tanıtıcı ses kayıtları, dinleme etkinlikleri ve ustaların icraları kullanılabilir. Kinestetik öğrenenler için çalgının üzerinde uygulamalı çalışmalar ve doğaçlama egzersizleri yaptırılabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2.İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

Bu tema kapsamında öğrencilerin önceki süreçlerde çargâh, buselik, kürdi ve hicaz makamı dizilerini içeren eserler üzerinde çalıştığı ve koma seslere hâkim olduğu kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin segâh makamında eser çalabilme becerisine yönelik mevcut bilgi ve teknik düzeylerini değerlendirebilmek için yönlendirici sorular sorabilir. Örneğin: “Daha önce hangi makam dizilerini öğrenebildiniz? Bu makamlarla ilgili hangi bilgileri hatırlayabiliyorsunuz?”, “Bu makamlarla segâh makamı arasında ne gibi farklılıklar veya benzerlikler olabileceğini düşünebiliyorsunuz?” gibi sorularla öğrencilerin önceki bilgilerini hatırlayabilmeleri teşvik edilebilir. Teknik becerileri değerlendirebilmek amacıyla öğretmen, segâh makamından kısa bir melodik örnek çalabilir ve “Bu melodinin segâh makamına özgü olduğunu düşündürebilen özellikler neler olabilir?” gibi sorular yöneltebilir. Öğrencilerden duyabildikleri melodiyi müziksel bileşenler açısından analiz edebilmeleri ve makamın genel karakterini tarif edebilmeleri beklenebilir. Öğretmen, bu yanıtlar doğrultusunda öğrencilerin segâh makamına dair algı ve bilgi seviyelerini değerlendirebilir. Bu süreçte öğrencilerin eksik veya geliştirilmeye açık yönleri belirlenebilir ve öğrenme sürecine yönelik gerekli düzenlemeler planlanabilir.

Öğretmen, öğrencilerin segâh makamını günlük hayatta karşılaşabildikleri müziklerle ilişkilendirebilmelerini sağlamak amacıyla düşündürücü sorular yöneltebilir. Örneğin: “Günlük hayatınızda duyduğunuz geleneksel Türk müziği ezgileri arasında size dingin veya içsel bir his verebilen melodiler var mı?” veya “Segâh makamı gibi makamsal yapıların kullanıldığı şarkılar sizce ne tür duygusal atmosferler yaratabilir?” Bu sorularla öğrencilerin makamların duygusal yansıma gücünü anlayabilmeleri hedeflenebilir. Öğrencilerden, duydukları bir müziği segâh makamıyla ilişkilendirip ilişkilendiremediklerini açıklamaları ya da hissettiklerini paylaşmaları istenebilir. Bu süreç, öğrencilerin makamların günlük hayatta nasıl bir etki yaratabildiğini keşfedebilmelerine yardımcı olabilir. Ayrıca öğrencilerin grup tartışmalarıyla birbirlerinin bakış açılarını dinleyerek segâh makamının müzikal anlatımdaki rolünü daha iyi kavramaları sağlanabilir.

VİY.8.1.1

Öğretmen tarafından segâh makamını içeren bir eserin dinletilmesi veya çalınmasıyla derse giriş yapılır. Ardından segâh makamının daha önce öğrenilen çargâh, buselik, kürdi ve hicaz makamlarıyla karşılaştırılması istenir. Bu süreçte segâh makamının durak perdesinin segâh, güçlü perdesinin neva, yeden perdesinin kürdi olduğu ve dik hisar ile segâh perdelerinin bu makamda karakteristik bir öneme sahip olduğu açıklanır. Bu süreçte makamların özellikleri belirlenir; benzerlikler ve farklılıklar listelenerek analiz edilir. (KB2.7). Öğrencilerden bu analiz sırasında bilgi parçalarını belirlemeleri ve bu bilgiler arasında ilişki kurarak özgün çıkarımlar yapmaları beklenir (OB1). Daha sonra segâh makamını içeren bir etüdün çözümlemesine geçilir. Etüt üzerinde bona ve solfej çalışmaları yapılarak notaların doğru seslendirilmesi ve makamın genel yapısının anlaşılması sistematik bir şekilde ele alınır. Etüt çalışmaları sırasında segâh makamının durak, güçlü ve yeden noktaları üzerinde durularak bu perdeler arasındaki geçişlerin doğru şekilde ifade edilmesi sağlanır. Çalışmaların düzenli, odaklı ve gayretli bir yöntemle sürdürülmesi beklenir (E3.7). Viyola üzerinde doğru duruş ve tutuş pozisyonları alınır. Bu süreçte, öğrencilerden yay tutuşu, sağ ve sol el pozisyonlarını dikkatle gözden geçirmeleri istenir ve öğretmen rehberliğinde düzeltmeler yapılır. Görev ve sorumlulukların kararlılıkla yerine getirilmesi ve çalışmalar sırasında disiplinli bir yaklaşım benimsemeleri beklenir (D12.3). Ardından viyolaya özgü teknikler uygulanır. Yay çekişinde ağırlık, hız ve yaygınlık gibi teknik unsurlara odaklanılır. Son olarak pozisyon değişimleri ve entonasyon gibi detaylara dikkat edilir, müzikal bileşenler uygulanarak eser bütünlük içinde icra edilir. Bu süreçte öğrencilerin ritim ve ifadeye uygun çalım yapmaları teşvik edilir. Grup çalışmaları sırasında öğrenciler teknik detayları değerlendirmek ve yapıcı geri bildirimler vermek için birlikte hareket eder (D3.4). Bu çalışmalar, bireysel katkının grup başarısına olan etkisini anlamaya yönelik bir farkındalık geliştirir. Bu süreçte başkalarını etkin bir şekilde dinlemeleri ve grup iletişimine katılmaları beklenir (SDB2.1, SDB2.1). Her öğrenci, grubun ortak hedeflerine ulaşmasına katkıda bulunur; ekip çalışması yapar ve yardımlaşarak iş birliği içinde çalışma süreçlerini güçlendirir (SDB2.2). Performans görevi olarak segâh makamında öğrencilerin seçtiği bir eseri çalma görevi verilebilir. Dersin sonunda, bireysel performanslar gözlem formu veya analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilebilir. Öğrenciler, öz değerlendirme formlarıyla kendi performanslarını analiz edebilir (SDB1.2), akran değerlendirme formlarıyla birbirlerine geri bildirimde bulunabilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler, segâh makamına uygun ezgi ve melodiler oluşturmak için yaratıcı projeler yapabilirler. Örneğin segâh makamı dizisini temel alarak kısa bir düzenleme veya etüt yazabilirler. Ayrıca bu makamda yer alan tanınmış eserlerin tarihi arka planını ve kültürel bağlamını araştırarak sunum ya da poster şeklinde sınıfta paylaşabilirler. Çevrim içi platformlar kullanılarak segâh makamı ile ilgili dijital kaynaklardan faydalanılabilir ve makamı farklı çalgılarla yorumlama çalışmaları gerçekleştirilebilir. Öğrenciler, segâh makamının anlatım gücünü anlamak için film, tiyatro veya dizilerdeki duygusal sahnelerde bu makamın nasıl kullanılabileceğini tartışabilir. Bunun yanında segâh makamına dayalı eserlerin armonik analizini yaparak makamın karakteristik özelliklerini ortaya çıkaran bir rapor hazırlayabilirler.

Öğretmen, segâh makamının seyir özelliklerini görsel materyaller ve dinleme etkinlikleriyle destekleyebilir. Makam dizisinin adım adım gösterildiği interaktif uygulamalar ve dijital kaynaklar kullanılarak öğrencilerin makamı kavraması kolaylaştırılabilir. Bunun yanı sıra, sadeleştirilmiş bir eser üzerinde bireysel çalışmalar yapılması teşvik edilerek segâh makamına ait seslerin yay hareketleri ve pozisyon değişimleriyle doğru bir şekilde çıkartılması sağlanabilir. Küçük grup çalışmaları düzenlenerek segâh makamındaki bir etüdün parça parça incelenmesi ve her bir bölümün detaylı olarak tartışılması sağlanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D5. Duyarlılık, D14. Saygı

OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin daha önce çargâh, buselik, kürdi, hicaz ve segâh makam dizilerine ilişkin bilgiye sahip oldukları, bu makamlarda eser çaldıkları ve bu bilgiler üzerine çalışmaya devam edebilecekleri kabul edilmektedir.

Öğretmen; öğrencilerin daha önce öğrendikleri çargâh, buselik, kürdi, hicaz ve segâh makam dizilerine ilişkin bilgi düzeylerini ve bu makamlarda eser çalabilme becerilerini değerlendirebilmek amacıyla yönlendirici sorular sorabilir. Örneğin: • "Daha önce hangi makam dizilerinde eser çalabildiğinizi hatırlayabiliyor musunuz?" • "Çargâh ve buselik makamlarının ayırt edici özelliklerini nasıl tanımlayabilirsiniz?" • "Segâh makamında çalabildiğiniz bir eserin duygusal yapısını nasıl yorumlayabilirsiniz?" Ayrıca öğrencilerden makam dizilerinin nota sıralamalarını ve karakteristik özelliklerini açıklayabilmeleri istenebilir. Öğretmen, bireysel ya da grup etkinliklerinde öğrencilerin bu bilgilerini ortaya koyabilmelerini sağlayacak kısa dinleme ve tartışma çalışmaları düzenleyebilir.

Öğretmen, öğrencilere daha önce çalışabildikleri çargâh, buselik, kürdi, hicaz ve segâh makamlarını hatırlatabilmek için sorular yöneltebilir. Örneğin: • "Daha önce çaldığınız eserlerde bu makamların ayırt edici özelliklerini nasıl hissettiniz? • "Bu makamlar arasında hangi farklılıklar sizin için daha belirgin olabilirdi?" Öğrenciler, bu sorulara bireysel olarak yanıt verdikten sonra grup içinde fikirlerini paylaşarak tartışabilirler. Ardından öğretmen bu makamların duygusal ifade gücüne odaklanarak "Çargâh makamı size neşeli bir duygu hissettirebilirken segâh makamı sizde hangi duyguyu çağrıştırabilir? gibi sorularla öğrencilerin sezgisel bağlantılar kurabilmelerini teşvik edebilir. Daha sonra öğretmen etütlerin amacını açıklayarak şunları sorabilir: • "Makam dizilerini öğrenebilmek, bir etüdü daha etkili bir şekilde çalabilmenize nasıl yardımcı olabilir?" • "Makamların ayırt edici özelliklerini bilebilmek, müziksel ifade gücünüzü nasıl etkileyebilir?" Bu süreçte öğrencilerden bireysel düşüncelerini paylaşabilmeleri ve grup içinde tartışarak önceki öğrenmelerle yeni hedefler arasında bağ kurabilmeleri beklenebilir. Grup çalışmaları sırasında fikirlerini ifade edebilmeleri ve birbirlerinden öğrenebilmeleri teşvik edilebilir.

VİY.8.2.1

Öğretmen; çargâh, buselik, kürdi, hicaz ve segâh makam dizilerine uygun etütler seçerek derse başlar. Öğrencilerden, daha önce çaldıkları eserleri hatırlayarak bu makamlardaki ayırt edici özellikleri tekrar gözden geçirmeleri istenir. Bu süreçte ortak ve farklı özellikleri belirleyerek makamlardaki öne çıkan yapıları ilişkilendirmeleri beklenir (KB2.9). Öğrencilerden makamların nota sıralamaları ve karakteristik yapıları üzerine sunulan görselleri sorgulamaları ve bu görseller üzerinden akıl yürütme yaparak ulaştıkları çıkarımları paylaşmaları beklenir (OB4). Bu analizle makamların karakteristik yapısı pekiştirilir ve teknik becerilerin geliştirilmesi sağlanır. Her makam dizisinin nota sıralaması, durak, güçlü ve yeden noktaları üzerinde durularak öğrencilerin bu özellikleri hatırlamaları ve pekiştirmeleri sağlanır. Bu süreçte öğrencilerden etütlerin sırayla bona ve solfejini yaparak çözümlemeleri beklenir. Öğrenciler, etütleri çalarken viyola üzerinde doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını alır ve yay hareketlerini dikkatle uygular. Öğretmen, bireysel rehberlik sağlayarak teknik hataları düzeltir ve etütlerde viyolaya özgü tekniklerin doğru şekilde uygulanmasını destekler. Öğrenciler, bu sorulara bireysel olarak yanıt verdikten sonra grup içinde fikirlerini paylaşarak tartışabilirler. Ardından öğretmen bu makamların duygusal ifade gücüne odaklanarak "Çargâh makamı size neşeli bir duygu hissettirebilirken segâh makamı sizde hangi duyguyu çağrıştırabilir? gibi sorularla öğrencilerin sezgisel bağlantılar kurabilmelerini teşvik edebilir. Daha sonra öğretmen etütlerin amacını açıklayarak şunları sorabilir: • "Makam dizilerini öğrenebilmek, bir etüdü daha etkili bir şekilde çalabilmenize nasıl yardımcı olabilir?" • "Makamların ayırt edici özelliklerini bilebilmek, müziksel ifade gücünüzü nasıl etkileyebilir?" Bu süreçte öğrencilerden bireysel düşüncelerini paylaşabilmeleri ve grup içinde tartışarak önceki öğrenmelerle yeni hedefler arasında bağ kurabilmeleri beklenebilir. Grup çalışmaları sırasında fikirlerini ifade edebilmeleri ve birbirlerinden öğrenebilmeleri teşvik edilebilir. Etütlerin çalınması sırasında makamların karakteristik özelliklerinin vurgulanması ve öğrencilerin bu özellikleri ayırt edebilmesi hedeflenir. Bu süreçte öğrencilerden belirlenen hedeflere ulaşmak için zihinsel ve bedensel enerjilerini en iyi şekilde kullanmaları ve çalışmalarına tam anlamıyla odaklanmaları beklenir (E3.2). Ayrıca hedeflerini gerçekleştirme sürecinde gerekli eylemleri planlama ve yürütme konusundaki kişisel inançlarının gelişmesi teşvik edilir (E1.4). Ritmik doğruluk, entonasyon ve ifade gibi müzikal bileşenlere dikkat edilerek öğrencilerin bol pratik yaparak etütleri çalmaları beklenir. Grup çalışmaları sırasında öğrenciler birbirlerinin çalım tekniklerine yönelik yapıcı geri bildirimler verir ve makamların farklılıkları üzerine tartışarak iş birliği yapar. Bu süreçte düşüncelerini başkalarıyla tartışmaları ve farklı düşünceler üzerinde uzlaşma sağlayarak ortaklık kurmaları beklenir (SDB2.2). Bu süreçte öğrencilerden başkasının onurunu zedeleyecek söz ve davranışlardan kaçınmaları ve görgü kurallarına uygun hareket etmeleri beklenir (D14.1). Bu süreçte sosyal ilişkilerde sabırlı ve anlayışlı olmaya gayret etmeleri teşvik edilir (D5.1).Ayrıca başkalarını etkin bir şekilde dinleyerek grup iletişimine aktif olarak katılmaları beklenir (SDB2.1). Performans görevi olarak öğrencilerden belirledikleri bir makamda etüt bestelemeleri istenebilir. Bestelenen etütler, durak, güçlü ve yeden perdeleri içerecek şekilde yapılandırılarak sınıfta icra edilebilir. Performans sonunda bireysel çalışmalar öz değerlendirme formları ile analiz edilebilir (SDB1.2), grup içinde ise akran değerlendirme formları kullanılarak geri bildirim sağlanabilir. Performans görevi, gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Dijital platformlar veya müzik yazılımları kullanılarak bu makamların karakteristik yapısını gösteren kısa sunumlar hazırlayabilirler. Grup etkinliklerinde farklı makamların kullanım alanlarını araştırarak bu bilgileri sınıf içinde paylaşabilirler. Örneğin Türk müziğinde bu makamların hangi tür eserlerde kullanıldığını analiz eden bir proje hazırlayabilirler.

Sadeleştirilmiş etütler ve solfej çalışmaları düzenlenerek öğrencilerin bu dizileri hem bireysel hem de grup çalışmasıyla pekiştirmesi sağlanabilir. Gerekli durumlarda, her bir makamın durak, güçlü ve yeden perdeleri vurgulanarak ekstra rehberlik sunulabilir. Grup çalışmaları sırasında öğrencilerin birbirlerine teknik destek sağlayarak öğrenme süreçlerini geliştirmeleri için yapılandırılmış rehberlik yapılabilir. Performans hazırlıkları sırasında yay hareketleri, duruş ve entonasyon gibi detaylarda bireysel geri bildirim verilebilir.

SDB1.2. Öz Düzenleme, SDB2.1. İletişim, SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D4. Dostluk, D10. Mütevazılık, D16. Sorumluluk

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin kendi repertuvarlarını oluştururken teknik zorlukları ve müzikal özellikleri analiz ederek eserler arasında bilinçli tercihler yapabileceği kabul edilmektedir. Bu süreçte öğretmenin rehberliği ile öğrencilerin repertuvarlarına uygun eserleri belirleyebileceği ve bu eserleri kısmen ya da tamamen uygulayarak gelişim sağlayabileceği kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin kendi repertuvarlarını oluşturabilme süreçlerinde ihtiyaç duyabilecekleri bilgi ve beceri düzeylerini değerlendirebilmek için çeşitli yönlendirmeler yapabilir. Bu süreçte öğrencilere şu tür sorular yöneltilebilir: • "Daha önce hangi eserleri çalabildiniz ve bu eserleri neden seçebildiniz?" • "Bir eseri repertuvarınıza ekleyebilmek için hangi teknik veya müzikal özellikleri dikkate alabilirsiniz?" • "Repertuvarınızdaki eserler arasında teknik veya duygusal anlamda bir bağlantı kurabilmeniz mümkün mü?" Ayrıca öğrencilerden geçmişte çalışabildikleri eserlerin teknik ve müzikal analizlerini yapabilmeleri istenebilir. Öğretmen, bireysel ya da grup etkinliklerinde öğrencilerin daha önce öğrendikleri viyola tekniklerini (detaşe, legato, pizzicato, staccato) kullanarak bu eserlerin kısa bölümlerini çalabilmelerini isteyebilir. Bu süreçte öğrencilerin duruş ve tutuş pozisyonları, teknik doğrulukları ve ifade becerileri gözlemlenebilir. Öğrencilerle birlikte, farklı eserler arasındaki bağlantıları, teknik zorlukları ve ifade unsurlarını tartışarak öğrencilerin repertuvarlarını oluşturabilmeleri konusunda daha bilinçli kararlar almaları desteklenebilir. Bu değerlendirme süreci, öğrencilerin güçlü yönlerini ve gelişim alanlarını belirleyebilmeleri için bir temel sağlayabilir.

Öğretmen, öğrencilerin geçmişte öğrendikleri viyola tekniklerini ve daha önce çalışabildikleri eserlerden edinebildikleri deneyimleri repertuvar oluşturabilme sürecine bağlayabilmek için düşündürücü sorular yöneltebilir. Örneğin: • "Daha önce çalışabildiğiniz eserlerin hangi bölümleri size daha kolay ya da zor gelebilmişti? Bu deneyimler, yeni eserler seçebilirken sizi nasıl etkileyebilir?" • "Bir eserin duygusal ifadesini yorumlayabilmenizde hangi viyola teknikleri size yardımcı olabilmişti?" Bu süreçte öğrencilerden daha önceki eserlerinde kullanabildikleri teknikleri ve ifadeleri hatırlayabilmeleri ve bunları yeni repertuvarlarında nasıl kullanabileceklerini tartışabilmeleri istenebilir. Ayrıca farklı makamların ya da eserlerin teknik zorlukları arasında bağlantı kurabilmeleri teşvik edilebilir. Grup çalışmaları sırasında öğrenciler birbirlerinin geçmiş deneyimlerini dinleyerek repertuvar seçimlerinde farklı bakış açıları geliştirebilirler. Öğretmen, bu tartışmalar aracılığıyla öğrencilerin repertuvar oluşturabilme sürecinde teknik ve müzikal farkındalıklarını artırabilmeyi amaçlayabilir. Öğrenciler, önceki deneyimlerinden yola çıkarak repertuvarlarını nasıl daha bilinçli bir şekilde oluşturabileceklerini keşfedebilirler.

VİY.8.3.1

Öğrenci, çargâh, buselik, hicaz, kürdi ve segâh makamlarında daha önce çaldığı etüt ve eserlerden yararlanarak dijital müzik arşivleri, çevrim içi kütüphaneler, nota paylaşım platformları, müzik uygulamaları ve öğretmen rehberliğinde önerilen kaynaklar gibi çeşitli araçları kullanarak eserleri araştırır (OB2, OB4). Bu süreçte seçmeyi düşündüğü eserlerin teknik zorlukları, makam yapısı ve müzikal ifadeleri hakkında bilgi toplar (KB2.6). Ayrıca bu eserlerle ilgili sorularını öğretmenine ve arkadaşlarına sorarak seçimlerini daha iyi temellendirmeye çalışır (E3.8, SDB2.3). Öğrenci, topladığı bilgileri analiz ederek repertuvara seçilecek eserlerin makam, teknik ve ifade unsurlarını dikkate alır. Parçalar arasındaki ilişkiyi belirler ve farklı teknikleri temsil eden eserleri bir araya getirerek özgün bir bütün oluşturur (KB2.20). Tüm bu unsurları bir araya getirerek kendi seviyesine ve tarzına uygun özgün bir repertuvar oluşturur. Hazırladığı repertuvar seçimlerinde, çevresinden edindiği fikirleri dikkate alarak bireysel kararlar alır ve bu kararların sorumluluğunu üstlenir (D16.1). Performans görevi olarak hazırladığı repertuvarı sınıfta sunması, eserlere ilişkin gerekçelerini paylaşması istenebilir. Performans görevi, gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilebilir. Ayrıca geri bildirimler repertuvar geliştirme sürecine katkı sağlar. Arkadaşlarından geri bildirim alması için akran değerlendirme formu kullanılabilir. Bu süreçte arkadaşlarını etkin bir şekilde dinler ve geri bildirimleri repertuvarını geliştirmek için değerlendirir (D4.2, SDB2.1).

VİY.8.3.2

Öğrencilerden repertuvarlarındaki eserleri hatırlamaları ve bu eserlerin teknik ve müzikal özelliklerini çözümlemeleri beklenir. Bu analizde, eserlerin teknik zorlukları ve müzikal ifadeleri belirlenir ve analiz sonuçları öğrenciler arasında tartışılır ve paylaşılır. Öğretmen rehberliğinde öğrenciler eserleri icra ederken doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını uygular. Bu süreçte öğrenciler eserleri çalarken doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını koruyarak fiziksel kontrollerini sağlamlaştırır ve bu becerilerini geliştirmeye odaklanır. Öğretmen, öğrencilerin repertuvarlarındaki eserleri çalarken çalgıya özgü teknikleri kullanmalarını sağlar. Özellikle detaşe, legato, pizzicato ve staccato gibi tekniklerin eserlerin gerekli yerlerinde uygun bir şekilde uygulanması desteklenir. Eserlerin icrası sırasında öğrencilerden müziksel bileşenlere dikkat etmeleri beklenir. Bu süreçte eserlerin makamına ve özelliklerine uygun yorumlar yapmaları teşvik edilir (OB4). Performans görevi olarak öğrencilerden repertuvarlarındaki bir eseri sınıfta icra etmeleri istenebilir. Performans, gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Ayrıca arkadaşlarından geri bildirim alırken güvenilir bir iletişim ortamı oluşturmaları, yapıcı yorumlar üzerinden ilerlemeleri ve arkadaşlarının olumlu yönlerini takdir etmeleri beklenebilir (E2.4, D10.3, SDB2.1, SDB2.1). Geri bildirim sürecinin ardından öğrenciler kendi performanslarını öz değerlendirme formu ile analiz ederek gelişim alanlarını belirleyebilirler (SDB1.2). Ayrıca arkadaşlarından gelen farklı önerilere ve eleştirilere açık bir şekilde yaklaşmaları ve bu görüşleri ön yargısız değerlendirmeleri beklenir (E3.5).

Öğrenciler, repertuvarlarındaki eserlerin farklı yorumlarını araştırarak bu yorumların teknik ve müzikal farklılıklarını karşılaştıran kısa bir analiz raporu hazırlayabilirler. Bu süreçte farklı sanatçıların performanslarını dinleyip bu performanslardaki yorum farklılıklarını ortaya koyabilirler. Ayrıca öğrencilerden repertuvarlarında yer alan bir eserin farklı müzik türlerine uyarlanmış versiyonlarını incelemeleri ve bu uyarlamaların eserin duygusal yapısını nasıl değiştirdiğini analiz etmeleri istenebilir. Grup çalışmaları kapsamında öğrenciler bu analizlerini sınıfta paylaşabilir ve farklı bakış açılarını tartışabilirler. Dijital platformlar kullanılarak eserlerin teknik ve müzikal özelliklerini görselleştiren interaktif sunumlar hazırlanabilir. Örneğin bir eserin teknik zorluklarını ve dinamik yapısını grafiksel olarak ifade eden bir çalışma, öğrencilerin analiz becerilerini geliştirebilir. Son olarak öğrenciler, repertuvarlarında yer alan eserlerden birini seçerek bu eseri farklı bir tempoda veya dinamik yapıda yorumlayarak yaratıcı bir performans sergileyebilirler.

Öğrencilerin repertuvarlarındaki eserlerin teknik ve müzikal özelliklerini daha iyi anlamaları için sadeleştirilmiş pasajlar üzerinde çalışma yapılabilir. Özellikle, pozisyon geçişleri ve yay tekniklerinde zorlanan öğrenciler için adım adım rehberlik sağlanabilir. Grup etkinliklerinde öğrencilerin birbirlerine destek sağlayarak teknik ve müzikal sorunları birlikte çözmeleri teşvik edilir. Öğrencilerden repertuvardaki eserlerin belirli bölümlerini farklı tekniklerle icra etmeleri istenerek teknik becerilerini geliştirmeye yönelik çalışmalar yapılabilir. Ayrıca öğretmen, öğrencilerin duruş, tutuş ve yay kullanımı gibi temel tekniklerdeki eksikliklerini gözlemleyerek bireysel geri bildirim sağlayabilir. Performans sırasında öğrencilerin entonasyon ve ritim problemlerini aşmalarına yardımcı olacak küçük tekrarlı çalışmalar yapılabilir. Öğrencilerin eserlerin duygusal yapısını daha iyi ifade edebilmeleri için basitleştirilmiş görsel materyaller ve açıklamalar kullanılabilir. Örneğin dinamik ve nüans işaretlerini farklı renklerle vurgulayan nota çalışmaları, öğrencilerin ifadelerini geliştirmelerine yardımcı olabilir.

SDB2.1. İletişim

D10. Mütevazılık, D14. Saygı

OB4. Görsel Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin eser yorumlama sürecinde aktif bir şekilde teknik ve müzikal özellikleri analiz edebileceği kabul edilmektedir. Bu süreçte öğretmenin rehberliği ile öğrencilerin eserin tarihsel ve stilistik bağlamını anlamalarının yanı sıra kendi bireysel yorumlarını geliştirebilecekleri bir öğrenme ortamının sağlanacağı kabul edilmektedir. Ayrıca öğrencilerin yorumlama sürecinde viyolaya özgü teknikleri kullanarak eserin duygusal ve ifade boyutlarını icra edebileceği ve bu süreçte yaratıcılıklarını ortaya koyabilecekleri de kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin daha önce çalışabildikleri eserlerdeki teknik ve müzikal bilgilerini değerlendirebilmek amacıyla yönlendirici bir süreç oluşturabilir. Bu süreçte öğrencilerden repertuvarlarındaki bir eseri seçerek eserin teknik ve müzikal özelliklerini sözlü olarak açıklayabilmeleri istenebilir. Örneğin: • "Bu eser, hangi teknikleri gerektirebilir ve bu teknikleri nasıl uygulayabilirsiniz?" • "Eserin dinamik yapısını ve duygusal ifade özelliklerini nasıl yorumlayabilirsiniz?" Ayrıca öğrencilerden eserin tarihsel ve stilistik bağlamını tartışabilmeleri ve bu bağlamın eserin yorumlanmasına nasıl etki edebileceğini açıklayabilmeleri beklenebilir. Öğretmen, bireysel veya grup etkinliklerinde öğrencilerin viyolaya özgü teknikleri (detaşe, legato, pizzicato, staccato) kullanabilme becerilerini gözlemleyebilir ve eserin duygusal boyutlarını ifade edebilme kapasitelerini değerlendirebilir. Öğretmen rehberliğinde kısa dinleme çalışmaları ve tartışmalar düzenlenerek öğrencilerin eser yorumlayabilme becerilerindeki güçlü yönleri ve geliştirilmesi gereken alanları belirleyebilmek amaçlanabilir. Bu süreç, öğrencilerin mevcut bilgi düzeylerini ortaya koyabilmeleri sağlanabilirken ilerleyen çalışmalarda ihtiyaç duyabilecekleri rehberliği planlayabilmek için bir temel oluşturulabilir.

Öğretmen, öğrencilerin daha önce çalışabildikleri eserlerden hareketle yorumlama sürecinde kullanabilecekleri teknik ve müzikal bilgileri ilişkilendirebilmelerini sağlamak amacıyla düşündürücü sorular yöneltebilir. Örneğin: • "Daha önce çalabildiğiniz bir eserde dinamik veya tempo değişimlerini nasıl ifade edebildiğinizi hatırlayabiliyor musunuz?" • "Bir eserin duygusal yapısını ortaya koyabilmek için hangi viyola tekniklerini kullanabilmiştiniz?" • "Eserlerin tarihsel bağlamını anlayabilmenin yorumlama sürecinize ne gibi katkılar sağlayabileceğini düşünebiliyorsunuz?" Bu sorularla öğrencilerin önceki deneyimlerinden yola çıkarak yorumlama sürecine zihinsel bir hazırlık yapabilmeleri hedeflenebilir. Öğrencilerden daha önce çalabildikleri bir eseri veya dinleyebildikleri bir yorumu hatırlayarak teknik ve müzikal özellikler açısından değerlendirme yapabilmeleri istenebilir. Bu süreçte eserin duygusal atmosferini ifade edebilmede geçmiş bilgi ve deneyimlerini nasıl kullanabildiklerini açıklayabilmeleri teşvik edilebilir. Ayrıca öğrenciler grup tartışmalarıyla birbirlerinin yorumlama süreçlerini dinleyerek eserin farklı yorumlarını anlayabilmeleri ve farklı bakış açılarına açık olabilme becerilerini geliştirebilmeleri sağlanabilir. Bu bağlamda öğrencilerin daha önce öğrendikleri viyolaya özgü teknikleri ve müzikal ifade biçimlerini yeni bir eserde nasıl kullanabileceklerini keşfedebilmeleri amaçlanabilir.

VİY.8.4.1

Öğretmen, öğrencilerden repertuvarlarındaki bir eseri seçerek teknik ve müzikal özelliklerini analiz etmelerini ister. Öğrenciler, eser üzerinde çalışırken pozisyon değişiklikleri, yay kullanımı ve artikülasyon gibi teknik zorlukları analiz ederek çözüm üretir (C). Eserin müzikal bileşenleri üzerinde durularak eserin teknik gerekliliklerine uygun bir şekilde doğru duruş ve tutuş pozisyonları alınır. Öğrenciler, eser icrasında fiziksel becerilerini bu bilgiler doğrultusunda uygular (OB4). Öğrenciler, eser icrasında viyolaya özgü teknikleri kullanır ve eserlerin duygu ve ifade yapısını yansıtmaya çalışır. Öğrenciler, eserin müziksel bileşenlerini anlayarak bu özellikleri yorumlarına yansıtır. Bestecinin yaşadığı dönemin şartları ve stilistik özelliklerini dikkate alarak eserlerini müzikal doğrulukla icra eder. Eserin farklı tempolarda ya da dinamik yapılarda icrası denetilir ve öğrencilerin yaratıcı yaklaşımlarını sergilemeleri desteklenir. Grup çalışmalarında, eserin toplu icrası ya da düet şeklinde yorumlanması sağlanır. Bu süreçte öğrenciler grup iletişimine etkin şekilde katılarak duygu ve düşüncelerini paylaşır. Aynı zamanda, söz hakkı vermek ve etkin dinleme gibi nezaket davranışlarını sergilemeleri, başkalarının onurunu zedeleyecek söz ve davranışlardan kaçınmaları beklenir (SDB2.1, D14.1). Performans görevi olarak öğrencilerden bir eserin bölümünü kendi bireysel yorumlarıyla çalmaları ve bu yorumu sınıfta sözlü olarak açıklamaları istenebilir. Bu süreçte öğrenciler performans sergileme becerilerini geliştirme fırsatı bulur (OB9). Performans, gözlem formu ve analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir. Performans sonrası, öğrenciler hem öz değerlendirme formları hem de akran değerlendirme formları kullanarak kendi yorumlarını ve arkadaşlarından gelen geri bildirimleri analiz edebilir. Grup içinde öğrencilerin birbirlerinin olumlu yönlerini takdir etmeleri ve yapıcı yorumlar üzerinden ilerlemeleri teşvik edilir (E3.5, D10.3, SDB2.1). Bu süreçte grup çalışmalarına katılım ve bireysel farkındalıkların pekiştirilmesi hedeflenir.

Öğrenciler, seçtikleri bir eserin duygusal atmosferini farklı bir sanat dalıyla ilişkilendirebilirler. Örneğin eserin yarattığı duygusal etkiyi bir şiir, resim ya da kısa bir hikâye ile ifade ederek müziğin diğer sanat dallarıyla olan ilişkisini keşfedebilirler. Ayrıca öğrencilerden eserin icrasında kullanılan teknikleri açıklayan kısa bir eğitim videosu hazırlamaları istenebilir. Bu videoda, eserin icrasında karşılaşılan zorluklar ve bu zorlukların nasıl üstesinden geldiklerini sınıf arkadaşlarıyla paylaşabilirler. Bir başka öneri olarak aynı eseri farklı kültürel bağlamlarda yorumlayan müzik eserlerini araştırabilirler. Örneğin Batı müziği ve Türk müziğinde benzer tekniklerin veya duyusal yapıların nasıl kullanıldığını karşılaştıran bir analiz raporu hazırlayabilirler. Grup çalışmaları kapsamında öğrenciler bir eseri farklı enstrümanlarla icra edebilecek şekilde düzenleyebilirler. Bu süreçte eseri toplu bir performansa uyarlayarak grup uyumu, yaratıcılık ve müzikal iş birliğini geliştirebilirler. Son olarak öğrenciler, profesyonel bir müzisyenin performansını izleyip bu performansın teknik, müzikal ve duygusal özelliklerini analiz eden bir makale yazabilirler. Bu analizlerini sınıf arkadaşlarına sunarak farklı yorumların esere kattığı anlamları tartışabilirler.

Öğrencilerin eseri yorumlama ve çalma sürecini pekiştirmek için sadeleştirilmiş pasajlar veya kısa bölümlerle çalışma yapılabilir. Eserin teknik zorluklarını azaltarak pozisyon değişiklikleri, yay kullanımı ve dinamik geçişlerin adım adım incelenmesi sağlanabilir. Bu süreçte, öğrencilerin viyolaya özgü teknikleri (detaşe, legato, pizzicato, staccato) daha rahat bir şekilde uygulamalarını desteklemek için bireysel rehberlik sağlanabilir. Grup etkinlikleri sırasında öğrencilerin birlikte çalışarak zorlanılan teknik noktalar üzerinde karşılıklı destek sunmaları teşvik edilir. Özellikle duruş ve tutuş pozisyonları, yay hareketleri ve artikülasyon gibi detaylarda öğretmen tarafından gözlem yapılarak gerekli geri bildirimler verilir. Ayrıca eserin duygusal ve ifade boyutlarını anlamalarını kolaylaştırmak için eserle ilgili görsel materyaller ve sadeleştirilmiş açıklamalar sunulabilir. Örneğin eserin dinamik yapılarını renkli grafiklerle görselleştirerek öğrencilerin bu kavramları daha iyi anlamaları sağlanabilir. Performans sırasında yaşanan entonasyon veya ritmik sorunları düzeltmek için kısa ve tekrarlı çalışmalar yapılabilir.