Müzik Okulları-Bireysel Çalgı Eğitimi -Ud Modülü

SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma)

D6. Dürüstlük, D12. Sabır, D14. Saygı

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin dinleme ve boş telleri çalma ile ilgili günlük yaşam deneyimlerine sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilere ud çalgısının yer aldığı müzik toplulukları sorulabilir. Bu toplulukları oluşturan her bir unsur nasıl enstrüman ise enstrümanları oluşturan unsurların da parçalar olduğu ifade edilerek udun bölümleri ve bu bölümlerin birbiriyle ilişkilerinin söylenmesi istenebilir. Daha sonra ud ve mızrabı nasıl tuttukları sorulabilir ve ritim kalıpları hakkında bilgilendirme yapılarak önceki öğrenmeleri pekiştirilebilir.

Udu meydana getiren parçalar ve ud sesi bir şehrin işleyişine ve o şehrin yerleşim birimlerine benzetilebilir. İnsanların şehirlerde belli bir düzen ve toplumsal kurallar içinde yaşaması gerektiği gibi udun tellerinin de bir şehirdeki düzenli yapılar gibi belirli bir düzen içinde olması gerektiği anlatılabilir. Böylece önceki öğrenmelerle şehir benzetmesi üzerinden bir bağlantı kurulabilir. Bu şehirlerin coğrafi koşullardan bağımsız olarak kendilerine has bir resimsiye sahip oldukları ve kimi yerlerin daha modern kimi yerlerin daha geleneksel bir anlayış ile inşa edildiği ya da düzenlendiği de vurgulanabilir. Enstrümanların aynı bu şehirler gibi bazen modern, bazen geleneksel, bazen de karma bir yaklaşım ile icra edilebileceğine ilişkin örnekler, icra edilerek verilebilir. Şehirlerin içinde birbirine bağlanan uzun ve kısa yollar olduğunu, gidilecek yere varmak için bazen kısa yolların tercih edileceğini idrak etmeleri için bir şehir haritası açılabilir.Yolları kısaltan unsurların aynı teller arası kullanılan geçiş ve pozisyon yaklaşımları gibi tercih edilebileceği anlatılabilir. Örneğin dügâh telinde neva perdesini aynı tel üzerinden seslendirmesi, daha sonra neva teline (yani kısa yolu tercih ederek) geçerek günlük yaşam deneyimlerinde sahip oldukları şehrin fiziki yapısı ile boş tel uygulamaları arasında köprü kurması sağlanabilir.

UD.2.1.1

Öğretmen boş telleri tanıtır ve tüm boş tellerin tınılarını algılayabilecekleri uzunlukta seslendirir. Daha sonra öğrencilerden gözlerini kapatmaları istenir ve gerdaniye telinden başlanarak, kaba geveşt teline kadar sırayla isimleri söylenip, yeniden seslendirilerek merak uyandırılır. Bunu yaparken sabırlı olmaları istenir ve öğrencilerin bu sesleri tanıması beklenir. Bu süreç, kısa cevaplı sorulardan oluşan çalışma kâğıdı kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencileri daha önce her tel için hazırladıkları geometrik şekiller tahtaya asılır ve öğrencilerden bu parçaları belirlemeleri istenir (KB2.4). Ardından sırasıyla; daire: gerdaniye, üçgen: neva, kare: dügâh gibi geometrik şekiller tellerin sesleri ile eşleştirilir ve gözlemledikleri duruma ilişkin sorular sorarak ölçüt belirlemeleri beklenir (KB2.4). Öğretmen önce sıra ile daha sonra karışık bir şekilde boş telleri çalar. Duyduğu telin sesini ayırt ederek şekiller arasından göstermeleri, görsel ve ses arasında ilişki kurmaları istenir (KB2.20). Bu süreç, doğru-yanlış ve boşluk doldurma seçeneklerinden oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Bu çalışma sırasında öğrencilerin sesleri eşleştirme konusundaki süreçlerini değerlendirmesi (SDB1.3) bunu yaparken kendine karşı dürüst ve kararlı olması beklenir (E1.3, D6.1). Öğretmen etkileşimli tahta için daha önce hazırladığı sembolleri gösterir (OB4). Bu semboller hayvan resimleri de olabilir. Her hayvan resmi bir ritim kalıbını temsil eder. (Horoz: İzmir, Kaplumbağa: Van vb.) Her hayvan resmi için verilen ritim kalıbı aralıklı tekrarlar ile çalışılır (SAB6). Bunu yaparken sabırlı olmaları beklenir (D12). Ritim kalıplarını defterlerine yazmaları istenir (SAB7). Boş telleri temsil eden geometrik şekillerin ve basit ritim kalıplarını temsil eden hayvan resimlerinin karşılıklı olarak yer aldığı görsel, etkileşimli tahta aracılığı ile açılır (OB4). Daha sonra öğretmen; boş telleri, verilen ritim kalıpları ile seslendirir ve öğrencilerden hazırlanan görselleri etkileşimli tahta üzerinde sırayla eşleştirmelerini ister (üçgen ve fil) (OB2). Bunu yaparken öğrencilerin birbirlerine karşı saygılı olmaları beklenir (D14). Örnekleri eşleştiren öğrencilerden bu bileşenleri ritim ve boş tel bakımından açıklamaları istenir. Ritmik unsurları ifade eden hayvan şekilleri ile telleri ifade eden geometrik şekilleri eşleştirmeye yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir.

Hazır bulunuşluğu yüksek, müziğe ve enstrümanlara aşina olan ya da hızlı öğrenen öğrencilere metronomda daha hızlı mızrap hareketleri verilebilir. Geri dönüşüm malzemeleri ile bir ud modeli oluşturulup boş teller farklı renk vb. özelliklerle donatabilir. Bu model sınıf panosu ya da okul koridorunda sergilenebilir.

Öğrencinin udu eline alıp dokunmasına, telleri çekmesine ve sesi hissetmesine fırsat verilebilir. Karmaşık tekniklere girilmeden basit ve tekrarlayan melodiler öğretilebilir. Öğrendikleri sık sık tekrar ettirilip küçük adımlarla ilerlenebilir. Daha yavaş tempolarda hız belirteci kullanılarak egzersizler basitleştirilebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.2. İş Birliği, SDB.3.2. Esneklik

D12. Sabır

OB4. Görsel Okuryazarlık

Çalgıya özgü tekniklerin kullanımı, müziksel bileşenlerin doğru yorumlanmasını sağlar.

Öğretmen boş tellerde kısa bir ritim örüntüsü çalabilir (düm-düm-tek-düm-tek). Öğrencilerden bu örüntüyü tekrar etmeleri ve ardından hangi bölümlerin tekrarlandığını fark etmeleri istenebilir. Sesler arasındaki farkları gözlemlemeleri açısından öğretmen, aynı ritmi farklı tellerde çalarak öğrencilerden bu iki tel arasındaki kalınlık-incelik ses farkını tanımlamalarını isteyebilir.

Öğrencilere günlük yaşantılarında dinledikleri eserlerden biri çalınabilir. Daha sonra klasik repertuvardan bir eser çalınarak bu iki eserin hangi stillerde olabileceğini tartışmaları istenebilir. Üslup ve tavır bakımından varsayımda bulunmaları yeni bilgi veya becerileri arasında köprü kurmaları sağlanabilir. İki ya da üç tel öğretmen tarafından isimlendirilebilir (neva: cesur kahraman, dügâh: bilge öğretmen) ve daha önce bu teller hakkında yazdığı kısa hikâyeleri bir öğrenci okurken belli bir ritimde ve şiddette boş telleri çalar. Belli bir ezgisel unsur olmadan herhangi bir hikâyenin içinde yer aldığında boş tel seslerinin bile bir anlam ifade edebileceği aktarılabilir ve gündelik yaşantılarında karşılaşabilecekleri dizi, çizgi film müziklerinde müziğin nasıl kullanıldığına dair dikkatleri çekilerek boş tel uygulamaları ve öğrenme süreci arasında köprü kurulabilir.

UD2.2.1

Öğrencilerin çalgıları ve mızrapları kendilerinin tutması ve oturması istenir. Bunu yaparken kendi hataları varsa tespit etmeleri ve yanlışlarını düzeltmeleri istenir (SDB3.2, E2.2). Görseller aracılığı ile sunulan (OB4) tutuş ve oturuş pozisyonlarına bakarak doğru şekilde tutup oturmaları beklenir (SDB1.2). Daha sonra yine görseller aracılığı ile sunulan (OB4) egzersizleri önce öğretmen yapar ve öğrencilerin çözümlemeleri beklenir. Çözümleme ve çalma ortak kümelerini içine alan gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Bu sırada dengede durmak, nefes almak gibi gündelik yaşantımız içinde yaptığımız fakat yaparken dikkat etmediğimiz davranışların çalgı icrasında ne derece önemli unsurlar olarak karşımıza çıktığından bahsedilerek merak uyandırılır (E.1.1). Nefesimizin tamamını vererek ya da nefesimizi tutarak hiçbir şey yapamadığımız gibi doğru nefes almadan ud icrasını olumsuz yönde etkileyeceğinin kavranması beklenir (SDB1.2). Boş tel egzersizlerini önce doğru nefes alarak daha sonra da nefeslerini tutarak yapmaları istenir. Öğrenciler doğru nefes alarak çalma ile ilgili kendini değerlendirebilir. Bu süreç, kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Türk müziği formlarına ait (saz semaisi, sirto, longa, köçekçe vb.) eserler dinletilir. Eserlerin tempo özelliklerine (hızlı, orta hız, yavaş) dikkat çekilir. Kaplumbağa ve tavşan masalı gibi düzeylerine uygun benzetmeler kullanılarak örnekler verilir (KB1, E1.1). Bu örnekler doğrultusunda mızrap yönlerinin tutarlılığı, bilek hareketleri gibi teknik beceri temelli çalışmalar yapmaları istenir. Bunu yaparken sabırlı olmaları beklenir (SDB1.2, D12.3). Sınıfta “kaplumbağa“ ve “tavşan“ karakterlerini temsil eden iki grup oluşturulur (SDB2.2). Boş tel egzersizlerinden biri “kaplumbağa“ yavaş tempoda, diğeri “tavşan“ hızlı tempoda çalacak şekilde bölünür. Öğretmen, basit bir melodiyi iki farklı tempoda (yavaş ve hızlı) çalar ve gözlemlemeleri beklenir. Kaplumbağa grubundan bu melodiyi yavaş tempoda, tavşan grubundan ise hızlı tempoda tekrarlamaları istenir (SDB2.2). Yarış sonunda her iki grubun temposunu doğru uygulayıp uygulamadığı değerlendirilir (E2.5, SDB2.2). Basit bir Türk müziği formu çalınır ve dinamik değişimler (forte/piyano) belirlenir (KB1). Öğrencilerden dinlerken hangi bölümlerin daha güçlü (forte) ve hangi bölümlerin daha hafif (piyano) çaldığını tahmin etmeleri beklenir (KB2.11). Sonrasında öğrencilerin mızrap hareketlerini kullanarak bu dinamikleri uygulamaları istenir (KB2.14). İki farklı boş tel egzersizi görsel olarak verilir. Önce öğretmen seslendirerek öğrencilerin merak etmeleri sağlanır (OB4, E1.1). Bu egzersizleri birleştirmeleri istenir. Bunu yaparken sebat etmeleri (D12.3) ve kendilerine güvenmeleri istenir (SDB1.2, E1.5). Birleştirilen egzersizlerin belli bölümleri tempo ve gürlük bakımdan bir öncekinden farklı olacak şekilde çalınır (E1.5). Bu süreçte öğrencilerin kendilerini neyi nasıl yaptıklarına dair değerlendirmeleri istenir (SDB1.2). Aynı egzersizler tempo ve gürlük bakımından farklı şekillerde çalınarak öğrencilerin dikkatleri çekilir. Ortaya çıkan müzik ifadesinin eserlerin müzikal karakteri olabileceğine dikkat çekilir (E1.1). Kendi istedikleri tempo ve gürlükte çalmaları istenir (KB1.). Bu süreç, kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Ritmik unsurları çalmaya yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Hazır bulunuşluğu yüksek, müziğe ve enstrümanlara aşina olan ya da hızlı öğrenen öğrencilere farklı bir grup oluşturularak daha hızlı veya daha farklı bir tekniği grup arkadaşlarıyla uyumlu icra etmesi beklenebilir.

Dokunsal Deneyim: Öğrencinin udu eline alıp dokunmasına, telleri çekmesine ve sesi hissetmesine fırsat verilebilir. •

Basit Melodiler: Karmaşık tekniklere girmeden basit ve tekrarlayan melodiler öğretilebilir.

Tekrarlayan Öğretim: Öğrendikleri sık sık tekrar ettirilip küçük adımlarla ilerlenebilir.

Çalma: Daha yavaş tempolarda hız belirteci kullanılarak egzersizler basitleştirilebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.2. İş Birliği, SDB3.2. Esneklik

D12. Sabır

OB4. Görsel Okuryazarlık

Mızrap tutuşu ve ritim kalıplarına dair temel bilgi ve deneyimlerinin olduğu kabul edilmektedir.

Öğrencilere "Ud çalgısını doğru tutabiliyor musunuz?", "Mızrabı doğru bir şekilde kullanabiliyor musunuz?", "Oturuş pozisyonu çalmayı rahat kılacak şekilde mi?" gibi sorular sorularak öğrencilerin ön değerlendirme düzeyleri gözlemlenebilir. Öğrencilere basit bir ritim kalıbı çaldırılarak süreci gözlemlemesi sağlanabilir. Öğrencilerden öğretmenin çaldığı telin hangi tel olduğunu söylemeleri istenebilir.

Bir enstrüman çalmanın yalnızca beceri ile ilgisi olmadığından eğer bu şekilde olsaydı makinelerin ya da yazılımların insanlara göre daha güzel müzik yapabileceğinden bahsedilebilir. Enstrüman çalan ya da orkestra yöneten robotlar izletilerek insanların yaptıkları ile arasında nasıl farklar olduğunu ifade etmeleri istenebilir 1. sınıf düzeyi öğrenmeleri ile köprü kurulabilir. Bir icra üslubunun ve icracının o alana özgü dinlediği eserler ve çaldığı parçalarla şekillendiği; ayrıca kişisel çalışmalarıyla bu üsluba kendi yorumunu kattığı anlatılabilir. Udun telleri bir aileye benzetilerek hepsinin görevlerine ve bütün olarak icra yapısına dikkat çekilebilir. Bunu yaparken farklı üsluplarda örnekler çalınabilir. Ud sesini ayırt etmesi ve bu sınıf düzeyine dair öğreneceği varsayılan öğrenme çıktılarına dair köprü kurulabilir.

UD.2.3.1

Öğrencilerin çalgıları ve mızrapları kendilerinin tutması ve oturması istenir. Bunu yaparken kendi hataları varsa tespit etmeleri ve yanlışlarını düzeltmeleri istenir (SDB3.2, E2.2). Görseller aracılığı ile sunulan (OB4) tutuş ve oturuş pozisyonlarına bakarak doğru şekilde tutup oturmaları beklenir (SDB1.2). Daha sonra yine görseller aracılığı ile sunulan (OB4) egzersizleri önce öğretmen yapar ve öğrencilerin çözümlemeleri beklenir. Çözümleme ve çalma ortak kümelerini içine alan gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Bu sırada dengede durmak, nefes almak gibi gündelik yaşantımız içinde yaptığımız fakat yaparken dikkat etmediğimiz davranışların çalgı icrasında ne derece önemli unsurlar olarak karşımıza çıktığından bahsedilerek merak uyandırılır (E1.1). Nefesimizin tamamını vererek ya da nefesimizi tutarak hiçbir şey yapamadığımız gibi doğru nefes almadan ud icrasını olumsuz yönde etkileyeceğinin kavranması beklenir (SDB1.2). Boş tel egzersizlerini önce doğru nefes alarak daha sonra da nefeslerini tutarak yapmaları istenir. Öğrenciler doğru nefes alarak çalma ile ilgili kendini değerlendirebilir. Bu süreç, kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Türk müziği formlarına ait (saz semaisi, sirto, longa, köçekçe vb.) eserler dinletilir. Eserlerin tempo özelliklerine (hızlı, orta hız ve yavaş) dikkat çekilir. Kaplumbağa ve tavşan masalı gibi düzeylerine uygun benzetmeler kullanılarak örnekler verilir (E1.1). Bu örnekler doğrultusunda mızrap yönlerinin tutarlılığı, bilek hareketleri gibi teknik beceri temelli çalışmalar yapmaları istenir. Bunu yaparken sabırlı olmaları beklenir (SDB1.2, D12.3). Sınıfta “kaplumbağa“ ve “tavşan“ karakterlerini temsil eden iki grup oluşturulur (SDB2.2). Boş tel egzersizlerinden biri “kaplumbağa“ olarak yavaş tempoda, diğeri "tavşan" olarak hızlı tempoda çalacak şekilde bölünür. Öğretmen, basit bir melodiyi iki farklı tempoda (yavaş ve hızlı) çalar ve gözlemlemeleri beklenir (KB1.). Kaplumbağa grubundan bu melodiyi yavaş tempoda, tavşan grubundan ise hızlı tempoda tekrarlamaları istenir (SDB2.2). Yarış sonunda her iki grubun temposunu doğru uygulayıp uygulamadığı değerlendirilir (E2.5, SDB2.2). Öğrencilere birer büyüteç resmi verilir (OB4). Basit bir Türk müziği formu çalınır ve dinamik değişimler (forte/piyano) belirlenir. Öğrencilerden dinlerken hangi bölümlerin daha güçlü (forte) ve hangi bölümlerin daha hafif (piyano) çaldığını tahmin etmeleri beklenir (KB2.12). Sonrasında öğrencilerin mızrap hareketlerini kullanarak bu dinamikleri uygulamaları istenir (KB2.14). İki farklı boş tel egzersizi görsel olarak verilir. Önce öğretmen seslendirerek öğrencilerin merak etmeleri sağlanır (OB4, E1.1). Bu egzersizleri birleştirmeleri istenir. Bunu yaparken sebat etmeleri (D12.3) ve kendilerine güvenmeleri istenir (SDB1.2, E1.5). Birleştirilen egzersizlerin belli bölümleri tempo ve gürlük bakımdan bir öncekinden farklı olacak şekilde çalınır. Bu süreçte öğrencilerin kendilerini neyi nasıl yaptıklarına dair değerlendirmeleri istenir (SDB1.2). Aynı egzersizler tempo ve gürlük bakımından farklı şekillerde çalınarak öğrencilerin dikkatleri çekilir. Ortaya çıkan müzik ifadesinin eserlerin müzikal karakteri olabileceğine dikkat çekilir (E1.1). Kendi istedikleri tempo ve gürlükte çalmaları istenir. Bu süreç, kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Ritmik unsurları çalmaya yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Metronomda daha hızlı mızrap hareketleri verilebilir. Öğrenciye keşfettiği örüntüleri solo olarak bir grup içinde bire bir icra etmesi istenebilir. Standart boş tel egzersizlerine ek olarak senkoplu ritimler, üçleme, aksak ritimler (5/8, 7/8) gibi ileri seviye ritmik ögeler eklenebilir. Arpej, tremolo gibi farklı mızrap teknikleri tanıtılarak küçük denemeler yapmaları sağlanabilir.

Öğrencinin udu eline alıp dokunmasına, telleri çekmesine ve sesi hissetmesine fırsat verilebilir. Karmaşık tekniklere girmeden basit ve tekrarlayan melodiler öğretilebilir. Öğrendikleri sık sık tekrar ettirilip küçük adımlarla ilerlenebilir. Daha yavaş tempolarda hız belirteci kullanılarak egzersizler basitleştirilir.

SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır

OB4. Görsel Okuryazarlığı, OB5. Kültür Okuryazarlığı

Öğrencilerin temel ritmik bileşenleri tanıyabilecek işitsel ve görsel algıya sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilere ritmik kalıpların farklılıklarını ayırt edebilmelerine dair sorular sorulabilir ve bu sorular temel düzeyde bona ve solfej soruları ile pekiştirilebilir. Belirli ritmik ifadeler çalınarak bu ifadelerin hangi kalıbı içerdiğini tahmin etmeleri istenebilir.

Öğrencilere Türkiye haritasının çeşitli bölgelerinin üzerinde duran çeşitli ritim kalıpları gösterilebilir. Ankara’ya uzak olan ritim kalıpları daha büyük mertebeler ile yazılan kalıplar, yakın olan kalıplar ise daha küçük mertebelerden oluşan kalıplardan oluşabilir. Öğrencilerden bunları okumaları istenir ve her kalıbın müziksel ifadenin bir parçası olduğu ve tüm bunlar birleştiğinde anlamlı bir bütün olduğu aktarılabilir. Daha sonra bu kalıplardan bazıları birleştirilir ve temel ritim kalıplarında egzersizler çalma ile müziksel okuma arasında köprü kurulabilir. Ritim bileşenlerinin doğanın döngüsüne olan benzerliğine (gece-gündüz, mevsimler vb.) ilişkin örnekler verilerek ve gözlemleyerek (bir çeşit okuma yaparak) böyle örnekler bulmaları istenebilir. Müziksel okuma ve öğrenme süreci arasında köprü kurulabilir.

UD.3.1.1

Öğrencilere temel ritmik kalıplar sözlü olarak verilir ve yüksek sesle tekrarlamaları istenir (E1.5, SDB2.1). Tekrarlanan kalıplar nim sofyan, sofyan, semai gibi temel ölçüleri oluşturacak şekilde yazılır ve bu ifadelere Türk müziği uygulamalarında sıkça yer verileceği açıklanır (OB5). Usul-ölçü kavramları arasındaki ortak noktalar usul vurarak ve ölçülerin birim vuruşları yazılarak aktarılır (OB4, KB2.2), merak etmeleri beklenir (E1.1). Öğrencilerin temel ritmik ifadeleri ölçü içinde göstermeleri istenir (KB2.4). Doğru-yanlış sorularından oluşan çalışma kâğıdı kullanılarak değerlendirilebilir. Belli bir göz alışkanlığı kazanana kadar hatalar yapılabileceği fakat bunun herhangi bir eksiklik olmadığı, gayret ve sabır ile (D3.1) çalışması gerektiğini kavramaları beklenir (E1.5, D12.3). Kontrol listesi kullanılabilir. Temel usuller kullanılarak verilen örneklerde küçük hatalar yapılır ve öğrencilerden bu hataları bulmaları beklenir (SDB2.1). Verilen farklı usullerdeki örnekler birbiri ile karşılaştırılır ve ritmik yapıları bakımından farklılıklarına dikkat çekilir (KB2.7, D3.1). Ölçü rakamları yazılmadan örnekler yazılır. Öğrencilerin tahminde bulunmaları istenir (SDB2.1). Öğrencilerin bu usulleri (sofyan ve nim sofyan) birbirinden ayırt etmeleri beklenir (KB2.16). Bu süreç kısa cevaplı sorulardan oluşan çalışma kâğıdı kullanılarak değerlendirilebilir. Daha sonra örnek alıştırmalar verilir. Önce el ile vurarak daha sonra da metronom aleti kullanarak akıcı bir şekilde okumaları istenir. Öğrenciler bu süreçte kendi yazdığı örneklerini seslendirir (SAB11). Öğrencilerin bu süreçte kendi yazdığı örnekleri seslendirmesine yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrencilerin daha karmaşık (sus ve senkop ögelerinin olduğu) örnekler seslendirmesi istenebilir. Öğrencilerden ud için yazılmış önemli eserleri ve bestecileri araştırmaları istenebilir. Öğrenciler forteden piyanoya veya tam tersi aşamalı geçiş yaparak mızrap kontrolünü artırabilir.

Tekrarlayan Öğretim: Öğrendiklerini sık sık tekrar ettirip küçük adımlarla ilerlenebilir.

Gösterip Yaptırma: Kalem tutabilen öğrencilere dörtlük, sekizlik nota, sus ya da sol anahtarı çizdirilebilir.

SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır

Öğrencilerin ritmik bileşenleri tanıma ve işitsel olarak ayırt etme becerisine sahip oldukları kabul edilmektedir.

Ritmik bir cümle vurularak yarım bırakılarak nasıl tamamlamak istedikleri sorulur. Tamamlamak istedikleri kalıpları yazmaları istenebilir. Noktalı notalar ve senkoplar arasındaki farkı ayırt edebileceklerini anlamak için iki farklı temel düzeyde soru sorulabilir. Bu sorular doğrultusunda senkop ve noktalı notalar arasındaki farkları ve benzerlikleri tartışmaları istenebilir. Nota sürelerinin algılanmasına ilişkin çalışmalar yapılabilir.

Öğrencilere farklı iki renk karıştığında başka bir renk elde edebilecekleri örnekler ile gösterilebilir. Müziksel okuma ve yazma birleştiğinde farklı bir renk ortaya çıkabileceği aktarılabilir. Bu iki süreç arasında köprü kurulması sağlanabilir. Bir tablonun nasıl ortaya çıktığına dair sorular sorularak renklerin nasıl kullanıldığına dair farkındalık oluşturmaları sağlanabilir. Müziksel okuma, yazma ve çalma bir tabloyu meydana getiren renklere benzetilerek hepsi bir araya geldiğinde nasıl bir tablo oluşacağı ressamın (icracı) hayal gücüne bağlı olduğu ifade edilebilir. Müziksel yazma ve öğrenme süreci arasında köprü kurulabilir.

UD.3.2.1

Kolay mızrap hareketleri ile çalınabilecek egzersizler tahtaya yazılır ve öğrencilerden bu egzersizleri okumaları istenir (SAB6). Daha sonra kolay mızrap hareketleri öğretmen tarafından çalınır. Merak etmeleri beklenir (E1.1). Temel (Ankara, Karaman, Gelibolu vb.) ritmik kalıpları tanımaları beklenir. Bu süreç; kısa cevaplı sorular, eşleştirme soruları ve bulmacadan oluşan çalışma kâğıtları kullanılarak değerlendirilebilir. Yakın örneklerden oluşan çeşitli gruplamalar ve usuller sorulur (Karaman-Gelibolu) ve bu örnekleri istikrarlı bir şekilde (D3.1) ayırt etmeleri istenir (SDB2.1, KB2.11). Daha sonra planlı ve gayretli çalışmanın önemi vurgulanır (D3.1). Kendi ritim örneklerini yazmaları istenir (SAB11). Öğrencilerin farklı usullerde ritim kalıplarını kullanmalarına yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi; analitik dereceli puanlama anahtarı, kontrol listesi ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir.

Daha karmaşık sus ve senkop örneklerinin olduğu örnekler yazması istenebilir. Seçtikleri bir ud sanatçısının eserlerini ve çalım tekniklerini analiz ederek kendileri için küçük etütler çıkarabilirler.

Öğrencinin notaları somutlaştırması için renkli kartlar kullanılabilir. Her ritmik değer farklı bir renk ile temsil edilir (dörtlük nota: kırmızı, sekizlik nota: mavi). Öğrenci bu kartları sıralayarak bir ritmik kalıp oluşturabilir. Ritmik kalıpları yazmak için önce öğretmen bir örnek yazarak bu örneği öğrenciyle birlikte seslendirebilir. Daha sonra öğrenci, benzer bir ritmik kalıbı kendisi yazmaya teşvik edilebilir. Öğrenciye yalnızca iki farklı ritmik değer ile sınırlı alıştırmalar verilebilir. Ritmik değerlerin nasıl yazıldığını gösteren bir çalışma kâğıdı hazırlanabilir. (dörtlük notanın şekli ve süresi). Öğrencinin bu rehberle notaları doğru bir şekilde yazması sağlanabilir. Öğretmen, öğrencinin yazdığı ritmik kalıbı çalabilir. Bu şekilde öğrencinin yazdığı kalıbın ses karşılığını duyarak öğrenmesi pekiştirilebilir. Her öğrenme aşamasında sık sık tekrar yapılabilir. Öğrencinin yazdığı ritmik kalıplar üzerinde tekrar çalışması sağlanarak kendine güveni artırılabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır

OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı

Öğrencilerin büyük birimlerden on altılık süreye kadar esleri, temel ritmik ögeleri ve notaların portedeki yerlerini bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilere temel tartım kalıplarını bilip bilmediklerine dair sorular sorulabilir (Ankara, Karaman, Gelibolu, İzmir vb.). Bildikleri kalıpları sıra ile seslendirmeleri istenerek teller arası geçişlerde ne gibi zorluklar yaşadıkları sorulabilir. Parmak pozisyonu, tuşe gibi konularda zorluklar yaşayan öğrencilere yönelik çalışmalar yapılabilir ve müziksel okuma, yazma, çalma dinamikleri hakkında bilgilendirme yapılabilir.

Enstrüman çalmanın lokomotife benzetildiği bir örnek ile başlanarak müziksel okuma yazmanın bu lokomotifin vagonları olduğu ifade edilebilir. Lokomotif ise belli bir makamın ya da icra stilinin atmosferini veya tematik yapısını belirleyebilir. Biri olmadan diğerinin olamayacağı aktarılır ve müziksel okuma, yazma ile çalma arasında köprü kurulabilir. Halk danslarından bir örnek verilerek dans-müzik ilişkisi kurulur ve çalma ile ilişkilendirilebilir. Müziksel çalma ve öğrenme süreci arasında diğer disiplinler ile ilgili köprü kurulabilir.

UD.3.3.1

Öğrenciler gerdaniye, neva ve dügâh tellerinde uygulayacakları basit örnekleri önce elleri ile birim vuruş vurarak okurlar (SAB6). Daha sonra udu tutmadan önce klavye üzerinde 2. pozisyon II ve III. kolon sesleri gösterilir ve yaptırılır (KB2.2). Kendilerine güvenmeleri beklenir (E1.5). Udun perdesiz bir saz olması sebebiyle tüm çalışmalarında sabırla ve dikkatle ilerlemeleri gerektiği söylenir (D12.3, E2.2). Pozisyon unsurlarından bahsedilir ve görseller aracılığı ile pozisyonlara göre parmak numaraları verilir ve çözümlemeleri beklenir (OB4). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir.Verilen parmak numaralarını doğru ve temiz şekilde uygulamaları istenir. Öz güvenli olmaları beklenir (E1.5). Ayna karşısında doğru pozisyonu almaları istenir (SDB1.2). Bu süreç, öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Uda özgü mızrap tekniklerini kullanarak gerdaniye teli üzerinde muhayyer ve sümbüle sesleri, neva teli üzerinde hüseyni ve acem sesleri, dügâh teli üzerinde buselik ve çargâh sesleri yazılır ve çalınır (KB2.2, OB5). Doğru baskı ve mızrap tekniği uygulamak için disiplinli ve istikrarlı çalışmanın önemini kavramaları beklenir (D3.1). Her tel üzerindeki seslerin ikinci pozisyona özgü parmak numaraları ile elde edilmesi istenir (SDB1.2). Sağ ve sol el tekniğini geliştiren egzersiz çalışmaları yazılır. Öğrencilerden yazmaları istenir (SAB7). Sağ ve sol el tekniği ile ilgili yazılan çalışmaları yapmaları ve kendilerini değerlendirmeleri istenir (SDB1.2). Bu süreç, öz ve akran değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. II ve III. kolon üzerinde elde edilen seslerin temizlik ve doğru baskı bakımından önemi vurgulanır. Öğrencilerin dikkati önce doğru olmayan sesler ile daha sonra da doğru sesler basılarak dikkat çekilir (E1.1). Daha sonra öğrencilere görsel (OB4) ve yazılı verilen örnekleri hem her tel özelinde hem de teller arası geçişler oluşturacak şekilde çalmaları beklenir. Bunu yaparken öz güven duymaları (E1.5) ve istikrarlı (D12.3) olmaları gerektiğini kavramaları beklenir (SDB1.2). Bu geçişler temel makamlardan bazılarının (dügâh, segâh, çargâh, neva seslerinde olduğu gibi) dörtlülerini meydana getirdiği için verilen örneklerde de bu sesleri temiz çalmaları istenir. Öğrencilere entonasyon çalışmalarına yönelik performans görevi verilebilir. Süreç; analitik dereceli puanlama anahtarı, öz/akran değerlendirme ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir.

Farklı ritmik kombinasyonlarla kimin daha temiz ve hızlı yapabileceğine dair oyunlar oynanabilir. Teller arası geçişlerde II ve III. kolon uygulaması yapması istenebilir.

Öğrencinin udu eline alıp dokunmasına, telleri çekmesine ve sesi hissetmesine fırsat verilebilir.

• Karmaşık tekniklere girmeden basit ve tekrarlayan melodiler öğretilebilir.

• Öğrendiklerini sık sık tekrar ettirilip küçük adımlarla ilerlenebilir.

• Kalem tutabilen öğrencilere dörtlük nota ya da sol anahtarı çizdirilebilir.

• Daha yavaş tempolarda hız belirteci kullanılarak egzersizler basitleştirilebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı

Öğrencilerin udu tutabildiği, temel düzeyde müziksel yazma, okuma yapabildiği ve bu bilgiler doğrultusunda ritmik ve melodik ögeleri çalabildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerin çalgıya özgü duruş ve tutuş durumlarını değerlendirmek için herhangi bir yönlendirme yapmadan enstrümanları tutmaları istenebilir. Önceki yıllardan hatırlamaları gereken pozisyon ve ses bilgilerini sorup kısa uygulamalar yaptırılabilir. Öğrencilere “Bu konuda kendini nasıl değerlendiriyorsun?“ sorusu yöneltilebilir. Öğrencilerin önceki seviyelerde sergilediği çalışmalar incelenebilir. Geçen yıl dügâh telinde çalıştıkları seslerin hangileri olduğu gibi sorular sorularak bilgileri canlandırılabilir. Nota görselleri, pozisyon tabloları ve ses örnekleri ile öğrencilerin daha önce çalıştıkları materyal ile yenisi arasında bağ kurmaları sağlanabilir.

Öğrenme-öğretme uygulamalarından önce öğrencilerin mevcut bilgilerini ve deneyimlerini kullanmalarına fırsat sağlamak adına günlük yaşamdan örnekler de içeren temel ritim kalıpları ve boş tel etkinlikleri yapılabilir. Bir eseri seslendirmek için yalnızca bu uygulamaların yeterli olamayacağı ifade edilebilir. Önceki öğrenmeleri ile köprü kurulması sağlanabilir. Her teldeki kolon seslerinin lego parçalarına benzediği ve bir araya geldiğinde bir ürün oluşturabileceği aktarılabilir. Kolon sesleri ve pozisyonlar ne kadar iyi algılanırsa tüm icra perspektifini o denli olumlu yönde etkileyeceği vurgulanabilir. İyi bir bilardo sporcusunun topun neresine nasıl vuracağını bilmesi gibi iyi bir ud icracısının da hangi kolonu kullanacağını bilmesi gerektiği ifade edilebilir.

UD.4.1.1

Etkileşimli tahta aracılığı ile çeşitli görseller ve videolar sunularak (OB2) öğrencilerde çalınacak teller ile ilgili dikkat uyandırılır (E1.1). Görsellerdeki egzersizleri öğretmen okur ve sıra ile öğrencilerden okumaları istenir (SAB6). Ardından örnek bir egzersiz üzerinden öğretmen nasıl çalınacağını anlatır ve öğrencilerden diğer egzersizleri çözümlemeleri istenir. Öğrencilerden udu tutup doğru şekilde oturmaları beklenir. Sağ bacak pozisyonu, sırt ve kolların doğru pozisyonu, sol el parmakların duruşunu içeren gözlem formu ve egzersizleri çözümleme süreçlerini konu alan öz değerlendirme formu kullanılabilir. Hüseyni aşiran telinin kaçıncı tel olduğu anlatılır. Pozisyon yaklaşımları anlatılarak dikkatleri çekilir ve tekrar etmeleri beklenir (3. sınıf düzeyinde 2. pozisyonda seslendirilen II ve III. kolon sesleri hatırlatılarak dönütler istenebilir.) (E1.1). Bunu yaparken perdesiz bir enstrüman çalmanın zor yanlarından bahsedilir. Azimli ve çalışkan olmaları beklenir (D3.4, D12.3). Aynı süreç hüseyni aşiran teli için beklenir (D16.3). 1. pozisyon itibariyle parmakların basacağı kolonlara denk gelen perde isimleri (4. tel 1. pozisyon, acem ve rast perdeleri) ve parmak numaraları öğrencilere anlatılır ve tekrar etmeleri istenir (KB2.2). Tüm bu teknikler göz önünde bulundurularak 4. tel temel ritim kalıpları ve basit egzersizler ile seslendirilir ve bu çalışmaları destek almadan yapmaları beklenir (SDB1.2). Bu süreç; gözlem formu ve gerdaniye, neva, dügâh tellerinde II. pozisyon seslerini hatırlamaya yönelik doğru- yanlış seçenekleri bulunan çalışma kâğıtları kullanılarak değerlendirilebilir. Hüseyni aşiran teli üzerinde 1. pozisyonda elde edilen acem ve rast sesleri ile dügâh telinde 2. pozisyonda seslendirilen buselik ve çargâh sesleri (I, II ve III. kolon sesleri verilerek) kürdi beşlisi oluşturacak şekilde aktarıldıktan sonra akıcı bir şekilde çalmaları istenir (D12.3). Daha sonra benzer uygulamalar 1. pozisyon hâkimiyeti bakımından dügâh ve neva tellerinde, neva ve gerdaniye tellerinde (1. pozisyon I. kolon sesleri tanıtılarak) çalmaları beklenir (SDB1.2). Böylece kürdi dörtlüsü-beşlisi uygulaması dört tel düzeyinde uygulanır. Bu çalışmanın Türk müziği kültürünü öğrenmek açısından önemli olduğunu anlamaları beklenir (SDB1.2, OB5). Öğrencilerin bu süreçte gerdaniye, neva, dügâh ve hüseyni aşiran tellerinde verilen egzersizleri akıcı bir şekilde seslendirmesine yönelik performans görevi verilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Diğer tellerde pozisyon yaklaşımlarını denemesi istenebilir. Öğrenciler kendilerine ait basit ritmik motifler oluşturarak gruba öğretebilir. Öğrencilerden Türk müziğinde ud ile çalınan önemli bir eseri seçip bununla ilgili kısa bir sunum hazırlamaları istenebilir. Udun geleneksel olmayan müzik türlerinde nasıl kullanılabileceğini düşünmeleri ve bunu kendi ifadeleri ile anlatmaları istenebilir.

Kalem tutabilen öğrencilere dörtlük, sekizlik nota, sus ya da sol anahtarı çizdirilebilir. Mızrap tutuşu ve oturuş pozisyonu aşamalara bölünerek uygulanabilir. Öğrencilere önce oturuş, sonra ellerin yerleşimi, son olarak mızrap tutuşu gibi bölümler ayrılmış şekilde öğretilir. Öğrencilerden tek bir bileşene odaklanmaları istenir. Örneğin önce sadece mızrap tutuşu düzeltilebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)

D7. Estetik, D12. Sabır

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı

Öğrencilerin telli çalgıların farklı tellerini tanıma ve ayırt etme becerisine sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilere dügâh ve neva tellerindeki II ve III. kolon sesleri sorulabilir. Bir buselik beşli çalmaları istenerek ritmik bir egzersiz çalınabilir. Bu sırada udun tutuşu ve parmak pozisyonları incelenerek bilgilendirme yapılabilir.

Dügâh ve neva tellerinde basit bir melodi çalınarak öğrencilerin uygulaması istenebilir. Aynı egzersiz simetrik olarak hüseyni aşiran ve kaba buselik tellerinde çalınarak önceki öğrenmeler ile köprü kurulabilir. Pozisyon yaklaşımlarının ve kolon uygulamalarının her tel için geçerli olduğu, yalnızca seslerin değiştiği ifade edilebilir. Öğrencilerin deneyimleri ile öğretmen deneyimleri karşılaştırılabilir. Konuyu zihinsel olarak yapılandırmaları sağlanabilir.

UD.4.2.1

Etkileşimli tahta aracılığı ile çeşitli görseller ve videolar sunularak (OB2) öğrencilerde çalınacak teller ile ilgili dikkat uyandırılır (E1.1). Görsellerdeki egzersizleri öğretmen okur ve sıra ile öğrencilerden okumalarını ister (SAB6). Ardından örnek bir egzersiz üzerinden öğretmen nasıl çalınacağını anlatır ve öğrencilerden diğer egzersizleri çözümlemeleri istenir. Bu süreç, öz değerlendirme formu ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencilerden udu tutup doğru şekilde oturmaları beklenir. Bu süreç; sağ bacak pozisyonu, sırt ve kolların doğru pozisyonu, sol el parmaklarının duruşunu içeren kontrol listeleri kullanılarak değerlendirilebilir. Kaba buselik teli öğrencilere uygulamalı olarak anlatılır. Bunu yaparken diğer tellerin yerleri gösterilerek dikkat çekilir (E1.1, KB2.2) ve öğrencilerden kaba buselik telini göstermeleri istenir. Birinci pozisyon kolon sesleri aktarılarak kürdi beşlisini kaba buselik ve hüseyni aşiran tellerinde uygulamaları beklenir (Bu süreçte Türk müziği ses sistemine ait diyez ve bemollere küçük örnekler verilerek göçürme tekniğine dair göndermeler yapılır.). Kaba buselik ve hüseyni aşiran telleri kalın teller olduğundan öğrencilerin temiz ses elde etmek için sorumluluk alarak (E2.2) temiz ve tutarlı bir şekilde uygulama yapmaları beklenir (SDB1.2, SDB1.2). Bu süreç; basit ritim kalıpları ile uygulanan kürdi dörtlüsü-beşlisi, buselik dörtlüsü-beşlisi ve çargâh beşlisi verilerek teknik bakımdan genişletilir. Öğrencilerden kendilerine güvenmeleri beklenir (E1.5). Müzik kültürünü geliştirmek bakımından önemli olduğunu anlamaları beklenir (OB5). Dügâh teli 2. pozisyonda II ve III. kolon sesleri ile uygulanacak çargâh ve buselik beşlisi kaba buselik ve hüseyni aşiran telleri üzerinde uygulanır ve öğrencilerden sebat ederek çalmaları istenir (SDB1.2, E2.2, D12.3). Bu süreç, dörtlü ve beşli uygulamalarına ilişkin performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir. Entonasyon ve parmak pozisyon ilişkisini içine alan kontrol listesi kullanılabilir. Verilen temel ritmik kalıplarda kaba buselik, hüseyni aşiran ve dügâh telleri kullanılarak egzersiz çalışması yapmaları istenir (SDB1.2). Entonasyon ve parmak pozisyon ilişkisini içine alan kontrol listesi kullanılır.

Öğrencilerin diğer tellerde pozisyon yaklaşımlarını denemesi istenebilir. Tellerle yapılan egzersizlere mızrap hızı, yönü ve vuruş şiddeti değişiklikleri eklenebilir. Öğretmen bazı vuruşlarda sesi tamamen keserek öğrencilerin ritmik ve pozisyon devamlılığını zihinsel olarak tamamlamasını isteyebilir. Ud çalan bir karakterin yer aldığı bir hikâye yazmaları veya çizimleriyle desteklemeleri istenebilir.

Öğrenciler, öğretmenin yaptığı hareketleri bir aynaya bakarak taklit edebilir. Kendi tutuşlarını düzeltebilmeleri için öğrencilerden gözlem kabiliyetlerini kullanmaları istenebilir. Mızrabın doğru tutuş noktasına renkli bir çıkartma yapıştırılır ve parmağını buraya koyması istenebilir. Oturuş pozisyonu için yere bant ile bir çerçeve çizilip öğrencilerin o alana oturması sağlanabilir. Doğru pozisyonu gösteren basit karikatürler veya el çizimleri hazırlanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)

D3. Çalışkanlık, D16. Sorumluluk

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı

Öğrencilerin dügâh ve hüseyni aşiran tellerinde egzersiz ve temel dörtlü beşlileri çalabildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilere dügâh ve hüseyni aşiran tellerindeki I, II ve III. kolon sesleri sorulabilir. Bir kürdi beşli çalmaları istenerek ritmik bir egzersiz çalınabilir. Bu sırada udun tutuşu ve parmak pozisyonları incelenerek entonasyon ve temiz çalma ile ilgili bilgilendirme yapılabilir.

Öğrencilerin konuya yönelik dikkatini çekmek için bir önceki ünitede verilen örneklerden yola çıkılarak yeni öğrenilecek sesler ile ilgili tahminde bulunmaları istenebilir (kaba rast vb.). Öğrencilerin yeni öğreneceği tel ve seslere dayalı cevaplanabilecek araştırma soruları oluşturabilmeleri için yönlendirici ve dikkat çekici bir video izletilerek verilen bilgilerle ilgili düşünceleri ve önceki deneyimleri sorgulanabilir.

UD.4.3.1

Etkileşimli tahta aracılığı ile çeşitli görseller ve videolar sunularak (OB2) öğrencilerde çalacağı teller ile ilgili dikkat uyandırılır (E1.1). Görsellerdeki egzersizleri öğretmen okur ve sıra ile öğrencilerden okumaları istenir (SAB6). Ardından örnek bir egzersiz üzerinden öğretmen nasıl çalınacağını anlatır ve öğrencilerden diğer egzersizleri çözümlemeleri istenir. Bu süreç, öz değerlendirme formu ve gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencilerden udu tutup doğru şekilde oturmaları istenir. Bu süreç; sağ bacak pozisyonu, sırt ve kolların doğru pozisyonu ve sol el parmaklarının duruşunu içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Kaba geveşt teli öğrencilere uygulamalı olarak anlatılarak göstermeleri istenir. Bunu yaparken diğer tellerin yerleri gösterilerek dikkat çekilir (E1.1, KB2.2) ve öğrencilerden kaba geveşt telini göstermeleri istenir. Udun en kalın teli (bam teli) olduğundan -serbest icralar başta olmak üzere- eserleri seslendirirken farklı akortlarda icraya nasıl bir renk kattığı birkaç küçük örnek ile gösterilir (E1.1, KB2.2). Daha sonra tüm teller dâhil olacak biçimde boş tellerde ritmik çalışmalar yapılır. Bu süreçte oktav kavramı anlatılır. Birbirinin oktavı olan birkaç ses gösterilir ve Türk müziği (OB5) ses sistemindeki (kaba rast-rast, kaba buselik-buselik, acemaşiran-acem vb.) karşılıklarına yer verilerek öğrencilerin göstermeleri beklenir (KB2.2, D16.3). 1 ve 2. pozisyon sesleri egzersizler ile bir dizinin tamamını içeren (çargâh, buselik, kürdi) egzersiz çalışmaları yapmaları istenir (D3.4, SDB1.2). Bu süreç, pozisyon ve dizi seslerini içine alan kontrol listesi ile değerlendirilebilir. Kaba geveşt telinden başlayarak birkaç örnek egzersiz verilir ve öğrencilerden yapması istenir (E.1.5). Öğretmen bu süreç içinde bam telini ritmik bir öge olarak kullanır. Öğrenciler verilen egzersizleri kendi pozisyondan çalarken öğretmen bir oktav tiz bölgeden çalar. Oktavlar arası duyum farklarını algılamaları beklenir (D16.3, KB2.2). Türk müziği repertuvarında yer alan eserlerin bazı bölümleri verilerek akıcı bir şekilde çalmaları istenir (OB5, SDB1.2). Kaba geveşt ve kaba buselik tellerinde yapılan dörtlü ve beşli çalışmalarını hüseyni aşiran ve dügâh tellerinde çalmaları, etkin rol oynamaları istenir (D3.1). Bu süreç, akıcı çalma ile ilgili performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilere udun ses sistemi ve akort düzeni hakkında bilgi verilebilir. Uda benzeyen diğer çalgıların görsellerinden oluşan bir sunum hazırlamaları istenebilir. Öğrencilere “Eğer kendi müzik grubunu kursaydın hangi çalgıları seçerdin? Neden?“ gibi sorular sorularak yaratıcı müzikal tartışmalar yapmaları istenebilir.

Öğrencilere dörtlük, sekizlik nota, sus ya da sol anahtarı çizdirilebilir. Mızrap hareketlerini önce eller olmadan büyük kol hareketleriyle yapmaları istenebilir. Örneğin havada büyük daireler çizerek bilek esnekliği çalışmaları yapılabilir. Sonrasında sadece boş tellerle ritmik vuruşlara geçmesi istenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)

D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin bir önceki temalarda ud ile Türk müziği eseri çalabilme, 1 ve 2. pozisyon seslerinden oluşan etütler ile ilgili öğrenme çıktılarına sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilere 2/4, 3/4, 4/4'lük ölçüleri hatırladıklarına dair sorular sorulabilir. Bu ölçülerin Türk müziğindeki usul kavramı ile benzerlik ve farklılıklarını konu alan açık uçlu sorular sorulabilir. İki yaklaşıma dair örnekler uygulamalı olarak gösterilebilir ve usul kavramlarına ilişkin ön bilgilendirme yapılabilir.

Öğrencilerden aileleriyle katıldığı düğün, halk oyunları gösterileri gibi etkinliklerde dinledikleri Türk müziği eserlerine örnek vermeleri istenebilir. Verdikleri örneklerden nim sofyan, semai ve sofyan usulünü içinde barındıran eserler dijital ortamda dinletilerek eserlerin ritimlerine eşlik edip öğreneceği usullerle bağ kurmaları sağlanabilir.

UD.5.1.1

Nim sofyan usulünün genel özellikleri tahtaya yazılır (OB4). Bir ritim aleti (bendir vb.) ile usulün vuruluşu gösterilir. Öğrencilerin odaklanması sağlanır ve usul vurmaları istenir (E3.2). Daha sonra öğretmen, ud üzerinde öğrenilen pozisyon ve dörtlü-beşlilerden oluşan Türk müziği eserini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğrencilerin öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji inceleyerek vurmaları beklenir (KB2.11). Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak (önce bona, ardından solfej) sergilemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Seslendireceği nim sofyan usulündeki Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir ve çözümlemeleri beklenir. Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri istenir (SDB1.2). Bu süreç, öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonları sağlandıktan sonra öğrencilerin nim sofyan usulünde eserleri çalabilmeleri için uda özgü teknikleri doğru ifade etmeleri, ardından bu teknikleri kullanmaları beklenir. Nim sofyan usulünün belirgin şekilde algılanması için orta uzunlukta seslerden oluşan Türk müziği eserleri öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır (E3.2). Öğrencilerin gözlemledikten sonra eserleri ezgisel yapıya uygun olarak çalmaları istenir. Çalışmalarında sabırlı olmaları ve odaklanmaları beklenir (D12.3, OB1). Bu süreç, usul uygulamasına yönelik performans görevi ile değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

UD.5.1.2

Semai usulünün genel özellikleri tahtaya yazılır (OB4). Bir ritim aleti (bendir vb.) ile usulün vuruluşu gösterilir. Öğrencilerin odaklanması sağlanır ve usul vurmaları istenir (E3.2). Daha sonra öğretmen, ud üzerinde öğrenilen pozisyon ve dörtlü-beşlilerden oluşan Türk müziği eserini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğrencilerin öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji inceleyip vurmaları beklenir (KB2.11). Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak (önce bona, ardından solfej) çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği semai usulündeki Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri istenir. Doğru duruş ve tutuş pozisyonunu sergilemeleri beklenir (SDB1.2). Bu süreç, öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonları sağlandıktan (E3.2) sonra öğrencilerin semai usulünde eserleri çalabilmeleri için uda özgü teknikleri ifade etmeleri (KB2.11) ardından bu teknikleri kullanmaları beklenir (KB2.14). Nim sofyan usulünün belirgin şekilde algılanması için orta uzunlukta seslerden oluşan Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır (E3.2). Öğrencilerin gözlemledikten sonra eserleri ezgisel yapıya uygun olarak çalmaları istenir. Çalışmalarında sabırlı olmaları ve odaklanmaları beklenir (SDB1.2). Bu süreç, öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonları sağlandıktan (E3.2) sonra öğrencilerin sofyan usulünde eserleri çalabilmeleri için uda özgü teknikleri ifade etmeleri (KB2.11) ardından bu teknikleri kullanmaları beklenir (KB2.14). Sofyan usulünün belirgin şekilde algılanması için orta uzunlukta seslerden oluşan Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır (E3.2). Öğrencilerin gözlemledikten sonra eserleri ezgisel yapıya uygun olarak çalmaları istenir. Çalışmalarında sabırlı olmaları ve odaklanmaları beklenir (D12.3, OB1). Bu süreç, usul uygulamasına yönelik kuvvetli-zayıf zaman çizelgesi bulunan performans görevi ile değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formları ile değerlendirilebilir.

UD.5.1.3

Sofyan usulünün genel özellikleri tahtaya yazılır (OB4). Bir ritim aleti (bendir vb.) ile usulün vuruluşu gösterilir. Öğrencilerin odaklanması sağlanır ve usul vurmaları istenir (E3.2). Daha sonra öğretmen, ud üzerinde öğrenilen pozisyon ve dörtlü-beşlilerden oluşan Türk müziği eserini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğrencilerin öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji inceleyip vurmaları beklenir (KB2.11). Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak (önce bona ardından solfej) çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği semai usulündeki Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri istenir. Doğru duruş ve tutuş pozisyonunu sergilemeleri beklenir (SDB1.2). Bu süreç, öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonları sağlandıktan (E3.2) sonra öğrencilerin sofyan usulünde eserleri çalabilmeleri için uda özgü teknikleri ifade etmeleri (KB2.11), ardından bu teknikleri kullanmaları beklenir (KB2.14). Sofyan usulünün belirgin şekilde algılanması için orta uzunlukta seslerden oluşan Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır (E3.2). Öğrencilerin öğretmenlerini gözlemledikten sonra eserleri ezgisel yapıya uygun olarak çalmaları istenir. Çalışmalarında sabırlı olmaları ve odaklanmaları beklenir (D12.3, OB1). Bu süreç, usul uygulamasına yönelik kuvvetli-zayıf zaman çizelgesi bulunan performans görevi ile değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler küçük gruplara ayrılarak bir grup eseri ud ile seslendirirken diğer grup eserin usulünü çeşitli ritim aletleri ile çalabilir. Udun farklı üsluplardaki icralarını analiz etmeleri için çeşitli sanatçılardan dinletiler sunmaları istenebilir. Klasik Türk müziği, modern düzenlemeler, halk müziği uyarlamaları gibi farklı türlerde örnekler derlemesi istenebilir.

Öğrenciler önce ritimleri ayakta yürüyerek yavaş tempoda yavaş adımlarla, hızlı tempoda hızlı adımlarla uygulayabilir. Daha sonra ellerini kullanarak masaya vurarak veya dizlerine ritim tutarak uygulamaları istenebilir. En son çalgılarıyla boş telleri kullanarak uygulamaları istenebilir. Bu süreçte eserler, metronom ile yavaşlatılarak çalınabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin bir önceki temada Türk müziğinde yer alan usullerden nim sofyan, semai ve sofyan usullerinde ud ile Türk müziği eserleri çalabilme ile ilgili öğrenme çıktılarına sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğretmen, daha önce verilen dörtlü-beşli uygulamalarına ilişkin sorular sorarak önceki öğrenmeleri pekiştirebilir. Daha sonra bu uygulamaların ardından temel dörtlü ve beşlilerin birbirine bağlanmasını konu alan açık uçlu sorular sorabilir. Çargâh makamına dair bir örnek çalarak dörtlü ve beşli yaklaşımına ilişkin bilgilendirme yapabilir.

Öğrencilerin önceki temalarda öğrendikleri notalar ile öğrenecekleri makam dizilerindeki notalar arasında ilişki kurmaları sağlanabilir.

UD5.2.1

 Çargâh makamının genel özellikleri anlatılarak makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır. Öğrencilerin odaklanması sağlanır (E3.2). Daha sonra öğretmen, çargâh makamından oluşan etüt ve Türk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğrenciler, öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji inceler. Etüt ve Türk müziği eserinin uygun teknikleri kullanarak önce bona ardından solfejini yapmaları ve çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği çargâh makamındaki etüt ve Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerden ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri beklenir. Doğru duruş ve tutuş pozisyonunu sergilemeleri istenir (SDB1.2). Bu süreç, doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğretmen daha önce çalıştıkları dörtlü ve beşli uygulamalarını gösterir (OB4) ve makama dair ön hazırlık yapar. Parmak pozisyonlarını hatırlatmak için pozisyon ve perde isimleri sorulur ve yanıtlamaları beklenir (SDB2.1). Daha sonra çargâh makamını oluşturan güçlü, durak, seyir özellikleri (inici-çıkıcı vb.) gibi bileşenler görseller aracılığı ile aktarılır (OB4). Öğrencilerden önce dörtlü-beşli daha sonra da dizinin tamamını seslendirmeleri istenir. Bunu yaparken (mordan, trill vb.) temel nüans terimlerinden bazıları uygulamalı olarak aktarılır ve tekrar etmeleri istenir. Sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, dizinin dörtlü-beşli ve seyir özelliklerine dair açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Dizi sesleri çalınırken gerdaniye teli 2. pozisyon IV. kolon üzerindeki tiz buselik perdesi ud üzerinde gösterilir. Makamın yeden sesi olduğunu söylemeleri beklenir (SDB2.1). Önce öğretmenin yazdığı egzersizler daha sonra da Türk müziği repertuvarına özgü örnekler ile makamın karakteristik özellikleri aktarılır ve öğrencilerden kendi cümleleri ile anlatmaları beklenir (OB1). Örnek egzersizlerden ikisini tek tek çalmaları istenir. Örnek eserin ise toplu bir şekilde icra edilmesi beklenir. Çargâh makamının belirgin şekilde algılanması için orta uzun seslerden oluşan etütler ve Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Öğrencilerden gözlemledikten sonra eserleri ezgisel yapıya uygun olarak çalmaları istenir (KB2.14). Çalışmalarında sabırlı olmaları gerektiği vurgulanır (D12.3). Bu süreç, çargâh makamında eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

UD.5.2.2

Buselik makamının genel özellikleri anlatılarak makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır. Öğrencilerin odaklanması sağlanır (E3.2). Daha sonra öğretmen, buselik makamından oluşan etüt ve Türk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğrenciler, öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji inceler. Etüt ve Türk müziği eserinin uygun teknikleri kullanarak önce bona ardından solfejini yapmaları ve çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği buselik makamındaki etüt ve Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerden ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri beklenir pozisyonlarını hatırlatmak için pozisyon ve perde isimleri sorulur ve yanıtlamaları beklenir. (SDB1.2). Bu süreç, doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğretmen daha önce çalıştıkları dörtlü ve beşli uygulamalarını gösterir (OB4) ve makama dair ön hazırlık yapar. Parmak pozisyonlarını hatırlatmak için pozisyon ve perde isimleri sorulur ve yanıtlamaları beklenir (SDB2.1). Daha sonra buselik makamını oluşturan güçlü, durak, seyir özellikleri (inici-çıkıcı vb.) gibi bileşenler görseller aracılığı ile aktarılır (OB4). Öğrencilerden önce dörtlü-beşli daha sonra da dizinin tamamını seslendirmeleri istenir. Bunu yaparken (mordan, trill vb.) temel nüans terimlerinden bazıları uygulamalı olarak aktarılır ve tekrar etmeleri istenir. Sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, dizinin dörtlü-beşli ve seyir özelliklerine dair açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Buselik makamının belirgin şekilde algılanması için orta uzun seslerden oluşan etütler ve Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından çalınır. Öğrencilerden gözlemledikten sonra eserleri ezgisel yapıya uygun olarak çalmaları istenir (KB2.14, SDB2.2). Çalışmalarında sabırlı olmaları gerektiği vurgulanır (D12.3). Bu süreç, buselik makamında eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler küçük gruplara ayrılarak bir grup eseri ud ile seslendirirken diğer grup eserin solfejini yapabilir. Türk müziği teori uygulama dersinde çargâh ve buselik makamlarında öğrendikleri eserleri ud ile seslendirmeleri istenebilir. Öğrenciler sadece yavaş ve hızlı değil, hızlanan veya yavaşlayan accelerando, ritardando gibi tempolarla oynamaya teşvik edilebilir. Aynı egzersizi önce düz ritimle, sonra aksak ritme uygun şekilde çalmaları istenebilir. Öğretmen bir melodi çaldığında öğrenciler aynı melodiyi ama daha hafif (piyano) bir şekilde takip edebilir. Küçük doğaçlamalar yapmaları istenebilir.

Öğretmenin yardımı ile makamların barındırdığı seslerden oluşan etütler sık tekrar edilebilir. Eserler ve etütler metronom aleti ile yavaşlatılarak çalınabilir. Öğrencilerden sadece iki temel tempo ayırt etmeleri istenir: Kaplumbağa = yavaş tempo, öğretmen büyük ve açık el hareketleriyle vurgular. Tavşan = hızlı tempo, öğretmen küçük ve hızlı el hareketleriyle gösterir. İlk etapta boş tel çalma yerine sadece el çırpma ve vücut hareketleri yapmaları istenerek tempo farkı anlatılabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.2. İş Birliği

D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

Öğrencilerin çargâh ve buselik makamlarını ud ile çalabilmeye yönelik öğrenme çıktılarına sahip oldukları kabul edilmektedir.

Kürdi makamının seyir özelliklerine (çıkıcı, inici) ilişkin örnek bir icra yapılarak öğrencilerin durak, asma karar, yeden sesi gibi karakteristik özelliklerini tahmin etmeleri istenebilir. Çargâh ve buselik makamlarında verilen dizilerin kürdi makamını kapsadığına dair açık uçlu sorular sorulabilir. Kürdi makamından örnek eser çalınır ve makamın icra özelliklerine ilişkin bilgilendirme yapılabilir.

Öğrencilere (kürdi geçki yapan) buselik makamında popüler bir eser dinletilebilir. Daha sonra bu eserin hangi duyguları çağrıştırdığı sorulabilir. Duygu ve düşünceler aktarılırken makamsal dizilerin iç içe olabileceği ve birbiri arasında geçkiler yapılabileceği yeniden uygulamalı olarak gösterilebilir. Bu şekilde parça-bütün ilişkisi makamsal düzlemde aktarılırken önceki öğrenmeler ile köprü kurulabilir. Kürdi makamının duygusal yapısını ve ezgisel karakterini fark etmeleri açısından gündelik yaşamda dinleyeceği aynı makamda eserleri analiz etmeleri istenebilir.

UD.5.3.1

Kürdi makamının genel özellikleri anlatılarak makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır. Öğrencilerin odaklanması sağlanır (E3.2). Daha sonra öğretmen, kürdi makamından oluşan etüt ve Türk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğrenciler, öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji inceler. Etüt ve Türk müziği eserinin uygun teknikleri kullanarak önce bona ardından solfejini yapmaları ve çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği kürdi makamındaki etüt ve Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerden ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri beklenir (SDB1.2). Bu süreç, doğru duruş ve tutuş pozisyonlarını içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonları gösterilir ve öğrenciler iki gruba ayrılır. Grup çalışması yapmaları beklenir (SDB2.2). Sonra öğrencilerin ud ile kürdi makamından oluşan etütleri ve eserleri çalmak için uda özgü mızrap ve sol el tekniklerini sabırlı bir şekilde kullanmaları istenir (D12.3). Bu süreç, dizinin dörtlü-beşli ve seyir özelliklerine dair açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Kürdi makamının belirgin şekilde algılanması için orta uzun seslerden oluşan etütler ve Türk müziği eserleri öğretmen tarafından çalınır. Öğrencilerin bilgi ve beceri ihtiyaçlarını geliştirmeye muktedir olması beklenir (OB1). Öğrencilerden gözlemledikten sonra eserleri ezgisel yapıya uygun olarak çalmaları istenir (KB2.14, SDB2.2). Çalışmalarında sabırlı olmaları gerektiği vurgulanır (D12.3). Bu süreç, buselik makamında eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Küçük gruplar oluşturarak bir grup kürdi makamındaki bir eser üzerinde ritmik eşlik oluştururken diğer grup melodik motifler geliştirebilir. Öğrenciler, kürdi makamında küçük bir melodi bestelemeye teşvik edilebilir. Türkçe dersinden bir şiir veya metin seçilerek kürdi makamında bu metne uygun bir ezgi oluşturma görevi verilebilir. Hayat bilgisiyle ilişkilendirilerek farklı kültürlerde makamın karşılıkları veya benzerlikleri araştırılabilir.

Her öğrencinin seviyesi ve ihtiyaçları doğrultusunda bireysel çalışma planları hazırlanabilir. Öğrencinin özellikle zorlandığı mızrap veya sol el teknikleri üzerine odaklanabilir. Eserler, başlangıçta daha yavaş tempoda metronomla çalıştırılabilir. Daha kısa ve basit etütlerle başlangıç yapılabilir. Kürdi makamındaki eserlerin anahtar noktaları sıkça tekrarlanarak öğrencilerin ezgisel hafızayı güçlendirmeye yönelik çalışmalar yapılabilir. Sık sık bireysel ve toplu prova yapılabilir. Öğrenciler önce bir ritmi öğretmenin vuruşunu dinler ve “Ne duyuyorsun?“ sorusu ile o ritme ilişkin kafasında ne canlandığı öğrenilir. Daha sonra öğrenciden tekrar etmesi istenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)

D10. Mütevazılık, D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin nim sofyan, semai ve sofyan usullerini bildiği ve bu konularla ilgili öğrenme çıktılarına sahip oldukları kabul edilmektedir.

Daha önceki sınıf düzeylerinde verilen ölçülerden örnekler sunulabilir. Sofyan ve semai usulünde örnek alıştırmalar sorularak ön değerlendirme düzeyleri ölçülebilir. Eksik yanları olan öğrenciler için pekiştirme yapılabilir. Örnek egzersizler okunur ve çalınabilir. Daha sonra ritim mertebelerinin artacağından ve bu uygulamaların Türk müziğinin melodik ve ritimsel yapısını algılamayı kolaylaştırdığından bahsedilebilir.

Öğrencilere 2, 3 ve 4 zamanlı usullerle ilgili önceden öğrendikleri ritimler hatırlatabilir. 2 zamanlı ölçüde iki vuruş olduğu 5, 6 ve 7 zamanlı usullerin içinde bu birimlerden birkaç adet olabileceği çözümleme yöntemi ile anlatılabilir. Daha sonra verilen usullerin arasındaki benzerlik ve farklar açık uçlu sorular ve beyin fırtınası yöntemi ile tartışılarak önceki öğrenmeler ile köprü kurulabilir. 3 zamanlı ölçü hatırlatılarak 6 zamanlı bir usulün farklı aksanlar ile çalındığında hem 3 hem de 6 zamanlı duyulabileceğine dikkat çekilebilir. Bu durumun ritmin melodi oluşturmada ne kadar kuvvetli bir unsur olabileceği ifade edilerek günlük yaşantılarında müzik dinlerken çok yönlü dinleme alışkanlığı kazanabilecekleri vurgulanabilir. Öğrencilere sokak danslarından, geleneksel halk oyunlarından veya düğünlerdeki ritmik figürlerden örnekler verilebilir. Bu örneklerde 5, 6 ve 7 zamanlı usullerin yer alıp almadığı gibi merak uyandıran sorular sorularak dikkatleri velvele kavramına çekilebilir.

UD.6.1.1

Türk aksağı usulünün kuvvetli zayıf darpları ve usulün nasıl vurulduğu görseller (OB4) aracılığı ile anlatılır. Bir ritim aleti (bendir vb.) ile usulün vuruluşu gösterilir. Öğrencilerin odaklanması sağlanır (E3.2). Daha sonra öğretmen, ud üzerinde öğrenilen pozisyon ve dörtlü-beşlilerden oluşan Türk müziği eserini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler ve bu çalışmanın amacını ifade etmeleri beklenir (KB2.2). Öğrencilerin öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji incelemeleri istenir. Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona, ardından solfej yaparak çözümlemeleri ve çalmaları beklenir. Bu süreç gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir (KB2.14, SAB9). Seslendireceği Türk aksağı usulündeki Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri ve kendilerini değerlendirmeleri beklenir (D10.1, SDB1.2). Doğru duruş ve tutuş pozisyonunda çalmaları beklenir. Bu süreç; usul kademeleri, vurarak söyleme, oturuş, tutuş, temiz icra, akıcı icra bileşenlerini içeren kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonlarını sağlamaları beklenir. Sonra öğrencilerin Türk aksağı usulünde eserleri çalabilmek için uda özgü mızrap ve parmak tekniklerini sözlü olarak ifade etmeleri, (OB1) ardından bu teknikleri kullanmaları istenir (KB2.14). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Türk aksağı usulünün belirgin şekilde algılanması için orta uzunlukta seslerden oluşan Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Öğrencilerin gözlemledikten sonra eserleri ezgisel yapıya uygun olarak çalmaları istenir (OB1). Çalışmalarında sabırlı olmaları gerektiği vurgulanır (D12.3). Bu süreç, usul uygulamasına yönelik performans görevi ile değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

UD.6.1.2

Yürük semai usulünün kuvvetli zayıf darpları ve usulün nasıl vurulduğu görseller (OB4) aracılığı ile anlatılır. Bir ritim aleti (bendir vb.) ile usulün vuruluşu gösterilir. Öğrencilerin odaklanması sağlanır (E3.2). Daha sonra öğretmen, ud üzerinde öğrenilen pozisyon ve dörtlü-beşlilerden oluşan Türk müziği eserini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğrencilerden bu çalışmanın amacını ifade etmeleri beklenir (KB2.2). Öğrencilerin öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji incelemeleri istenir. Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona ardından solfej yaparak çözümlemeleri ve çalmaları beklenir. Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir (KB2.14, SAB9). Seslendireceği yürük semai usulündeki Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri ve kendilerini değerlendirmeleri beklenir (D10.1, SDB1.2). Doğru duruş ve tutuş pozisyonunda çalmaları beklenir. Bu süreç; usul kademeleri, vurarak söyleme, oturuş, tutuş, temiz icra, akıcı icra bileşenlerini içeren kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonlarını sağlamaları beklenir. Sonra öğrencilerin yürük semai usulünde eserleri çalabilmeleri için uda özgü mızrap ve parmak tekniklerini sözlü olarak ifade etmeleri, (OB1) ardından bu teknikleri kullanmaları istenir (KB2.14). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Yürük semai usulünün belirgin şekilde algılanması için orta uzunlukta seslerden oluşan Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Öğrencilerin gözlemledikten sonra eserleri ezgisel yapıya uygun olarak çalmaları istenir (OB1). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, usul uygulamasına yönelik performans görevi ile değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

UD.6.1.3

Devrihindi usulünün kuvvetli zayıf darpları ve usulün nasıl vurulduğu görseller (OB4) aracılığı ile anlatılır. Bir ritim aleti (bendir vb.) ile usulün vuruluşu gösterilir. Öğrencilerin odaklanması sağlanır (E3.2). Daha sonra öğretmen, ud üzerinde öğrenilen pozisyon ve dörtlü-beşlilerden oluşan Türk müziği eserini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler ve bu çalışmanın amacını ifade etmeleri beklenir (KB2.2). Öğrencilerin öğretmen tarafından yapılan ritmik solfej ve solfej çalışmalarını incelemeleri istenir. Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona, ardından solfej yaparak çözümlemeleri ve çalmaları beklenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği devrihindi usulündeki Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri ve kendilerini değerlendirmeleri beklenir (D10.1, SDB1.2). Doğru duruş ve tutuş pozisyonunda çalmaları beklenir. Bu süreç, usul kademeleri, vurarak söyleme, oturuş, tutuş, temiz icra ve akıcı icra bileşenlerini içeren kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonlarını sağlamaları beklenir. Sonra öğrencilerin devrihindi usulünde eserleri çalmak için uda özgü mızrap ve parmak tekniklerini sözlü olarak ifade etmeleri (OB1), ardından bu teknikleri kullanmaları istenir (KB2.14). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Yürük semai usulünün belirgin şekilde algılanması için orta uzunlukta seslerden oluşan Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Öğrencilerin gözlemledikten sonra eserleri ezgisel yapıya uygun olarak çalmaları istenir (OB1). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, usul uygulamasına yönelik performans görevi ile değerlendirilebilir. Verilen performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formları ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler küçük gruplara ayrılarak bir grup eseri ud ile seslendirirken diğer grup eserin usulünü çeşitli ritim aletleri ile çalabilir. Sadece form ve tempo değil aynı zamanda usul ve melodik yapı açısından da analiz yapma görevi verilebilir. Ud icrasında kullanılan farklı üslupları Tatyos Efendi’nin icrası ile modern bir yorumcunun icrasını kıyaslamaları ve karşılaştırmaları istenebilir.

Öğrencilere 5, 6 ve 7 zamanlı usulleri çalıştırırken metronom kullanmaları önerilebilir. Metronomun hızı yavaşlatılarak öğrenciler her bir vuruşu doğru bir şekilde takip edebilirler. 5, 6 ve 7 zamanlı usulleri daha somut hâle getirmek için ritim kartları kullanılabilir. Her bir zaman ölçüsüne ait kartlar hazırlanıp öğrencilerin bu kartlarla çalışması sağlanabilir. Öğrenciler küçük gruplara ayrılabilir. Her grup farklı bir zamanlı usulü çalışarak kendi aralarında uygulama yapabilirler. Gruplar arasında performans sergileyerek diğer öğrencilerle bilgi ve deneyim paylaşımı yapabilirler. Bir grup 5 zamanlı usul üzerinde çalışırken diğer grup 6 zamanlı bir usul çalar. Her grup, diğer gruplara göre kendi usulünü tanıtarak farklı zaman ölçülerinin nasıl çalıştığını daha iyi kavrayabilir. Öğrencilere her bir vuruş belirgin bir şekilde sesli söyleme veya parmakla vurma yoluyla gösterilebilir. Bu, özellikle öğrencilerin 5, 6 ve 7 zamanlı usullerin ritmik yapısını anlamalarına yardımcı olabilir. Öğrenciler bir eseri çalmaya başlamadan önce, öğretmen her vuruşu sesli olarak “bir, iki, üç, dört, beş“ gibi söyleyebilir ve aynı zamanda el işaretiyle vuruşları gösterebilir. Zorluk çeken öğrencilere usulün belli bir kısmını tekrar ettirilerek doğru vuruşları bulması sağlanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin dörtlü, beşli dizileri bildiği; nota yazım kurallarına dikkat ettiği ve entonasyon farklılıklarını ayırt edebildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerin makam öğrenimi ile ilgili bilgi düzeyleri sorular ile ölçülebilir. Diziyi oluşturan dörtlü, beşli yaklaşımının tüm makam uygulamalarında kullanıldığı ifade edilerek diğer sınıf düzeyinde verilen dörtlü beşlilerden birkaçı sorulabilir. Bazı makam dizilerinin iç içe olabileceğine vurgu yapılarak bunun müzik kültüründe geçki yaklaşımının temelini oluşturduğu ifade edilebilir. Rast ve uşşak makam dizilerinde de benzer bir durum olduğu konusunda bilgilendirme yapılabilir.

Önceki temalarda öğrenilen ve kolon seslerinde verilen rast sesinin -öğrenilen diğer makamlar gibi- bir makamın karar sesi olabileceğine dair ön bilgilendirme yapılarak geçmiş öğrenme ile yeni öğrenmeler arasında köprü kurulabilir. Her makamın karar sesi bir sistemin enerji kaynağına benzetilir ve diğer tüm gezegenlerin (yeden, güçlü, tiz durak vb.) o enerji kaynağının etrafında döndüğüne ve her gezegenin farklı bir özelliğinin olduğuna ilişkin benzetmeler yapılabilir. Daha sonra rast ve uşşak makamlarının karar sesleri referans alınarak diğer notaların (gezegenlerin) özelliklerine dair beyin fırtınası yapılabilir.

UD.6.2.1

Rast makamının seyri, durağı, güçlü ve yeden gibi özellikleri anlatılarak makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır (OB4). Öğrencilerin odaklanması beklenir (E3.2). Daha sonra öğretmen, rast makamından oluşan etüt ve Türk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğrencilerin öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji incelemeleri beklenir. Etüt ve Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona, ardından solfejini yapmaları ve çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği rast makamındaki etüt ve Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir (KB2.2). Ardından öğrencilerden ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunda çalmaları istenir (SDB1.2). Bu süreç; usulü doğru vurup okuma, temiz çalma, metronom içinde çalabilme gibi bileşenleri içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğretmen dörtlü ve beşli uygulamalarından bahsederek makama dair ön hazırlık yapar ve parmak pozisyonlarını gösterir. Öğrencilerden rast makamı dizisini nasıl çalacaklarını planlanması beklenir (KB2.2). Bu süreçte pozisyon ve perde isimleri sorulur ve cevaplamaları istenir. Daha sonra rast makamını oluşturan güçlü, durak, seyir özellikleri (inici-çıkıcı vb.) gibi bileşenler görseller aracılığı ile aktarılır (OB4). Öğrencilerden önce dörtlü-beşli daha sonra da dizinin tamamını seslendirmeleri istenir. Mordan, trill gibi temel nüans terimleri aktarılır ve uygulama yapmaları istenir. Bunu yaparken sorumluluklarının bilincinde ve sabırlı olmaları beklenir (D12.3, D16.3). Bu süreç, dizinin dörtlü-beşli ve seyir özelliklerine dair açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Dizi sesleri çalınırken neva teli 2. pozisyon IV. kolon üzerindeki eviç perdesi özellikle vurgulanarak makamın yeden sesi olduğunu söylemeleri istenir (SDB2.1). Öğretmenin öğrencilere görseller aracılığı ile verdiği egzersizler (SDB2.1) daha sonra da Türk müziği repertuvarına özgü örnekler ile makamın karakteristik özellikleri aktarılır (KB2.2) makam uygulamalarına ilişkin işitsel ve pratik olarak her türlü bilgiye ihtiyaç duymaları beklenir (OB1). Egzersizlerden ikisinin bireysel (KB2.14), örnek eserin ise toplu bir şekilde icra edilmesi beklenir (SDB2.2). Rast makamının belirgin şekilde algılanması için orta uzun seslerden oluşan etütler ve Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Öğrencilerin gözlemledikten sonra (KB2.2) eserleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1, KB2.14). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, rast makamında eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

UD.6.2.2

Uşşak makamının seyri, durağı, güçlü ve yeden gibi özellikleri anlatılarak makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır (OB4). Öğrencilerin odaklanması beklenir (E3.2). Daha sonra öğretmen, uşşak makamından oluşan etüt ve Türk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji incelemeleri beklenir. Etüt ve Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona, ardından solfejini yapmaları ve çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği uşşak makamındaki etüt ve Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir (KB2.2). Ardından öğrencilerden ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunda çalmaları istenir (SDB1.2). Bu süreç, usulü doğru vurup okuma, temiz çalma, metronom içinde çalabilme gibi bileşenleri içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğretmen dörtlü ve beşli uygulamalarından bahsederek makama dair ön hazırlık yapar ve parmak pozisyonlarını gösterir. Öğrencilerden uşşak makamı dizisini nasıl çalacaklarını planlaması beklenir (KB2.2). Bu süreçte pozisyon ve perde isimleri sorulur ve cevaplamaları istenir. Daha sonra rast makamını oluşturan güçlü, durak, seyir özellikleri (inici-çıkıcı vb.) gibi bileşenler görseller aracılığı ile aktarılır (OB4). Öğrencilerden önce dörtlü-beşli daha sonra da dizinin tamamını seslendirmeleri istenir. Mordan, trill gibi temel nüans terimleri aktarılır ve uygulama yapmaları istenir. Bunu yaparken sorumluluklarının bilincinde ve sabırlı olmaları beklenir (D12.3, D16.3). Bu süreç, dizinin dörtlü-beşli ve seyir özelliklerine dair açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Dizi sesleri çalınırken neva teli 2. pozisyon IV. kolon üzerindeki gerdaniye perdesi ile en alt tel olan gerdaniye telinin aynı ses olduğu vurgulanarak makamın yeden sesi olduğunu söylemeleri istenir (SDB2.1). Öğretmenin öğrencilere görseller aracılığı ile verdiği egzersizler (OB4) daha sonra da Türk müziği repertuvarına özgü örnekler ile makamın karakteristik özellikleri aktarılır (KB2.2) makam uygulamalarına ilişkin işitsel ve pratik olarak her türlü bilgiye ihtiyaç duymaları beklenir (OB1). Egzersizlerden ikisinin bireysel (KB2.14), örnek eserin ise toplu bir şekilde icra edilmesi beklenir (SDB2.2). Uşşak makamının belirgin şekilde algılanması için orta uzun seslerden oluşan etütler ve Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Öğrencilerin gözlemledikten sonra (KB2.2) eserleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1, KB2.14). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, uşşak makamında eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler küçük gruplara ayrılarak bir grup eseri ud ile seslendirirken diğer grup eserin solfejini yapabilir. Türk müziği teori uygulama dersinde çargâh ve buselik makamlarında öğrendikleri eserleri ud ile seslendirmeleri istenebilir. Güçlü ve karar seslerini kullanarak doğaçlama yapmalarını istenebilir.

Her öğrencinin gelişimi takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Öğretmenin yardımı ile makamların barındırdığı seslerden oluşan etütler sık tekrar edilebilir. Eserler ve etütler, metronom aleti ile yavaşlatılarak çalınabilir. Makamı oluşturan dörtlü ve beşli yapılarını ayrı ayrı çaldırarak aşamalı bir geçiş sağlanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin makam dizi yapısını oluşturan üçlü, dörtlü ve beşlilere ait bilgilere sahip oldukları kabul edilmektedir.

Rast makamında kullanılan segâh perdesi ile uşşak makamında kullanılan segâh perdesi arasındaki farkı anladıklarına ilişkin açık uçlu sorular sorularak bilgi düzeyleri ölçülebilir. Bilgi düzeyi farklı olan öğrenciler için iki makama dair icra örnekleri verilebilir. Daha sonra segâh perdesinin bir makamın karar sesi olduğuna dair bilgilendirme yapılabilir.

Öğretmen rast ve uşşak makamlarını seslendirir ve bu iki makamı çalarken segâh perdesini özellikle vurgulayabilir. Daha sonra çargâh makamında bir örnek vererek segâh makamına geçki yapabilir. Böylece hem geçki yaklaşımına ilişkin bir örüntü oluşmuş hem de önceki öğrenmeler ile köprü kurulabilir. Özellikle dini müzik formuna özgü gündelik yaşamda karşılaştıkları örnekler (sala, ramazan ayında iftar öncesi çalınan ney taksim vb.) verilerek dikkatleri çekilebilir.

UD.6.3.1

Segâh makamının seyri, durağı, güçlü ve yeden gibi özellikleri anlatılarak makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır (OB4). Öğrencilerin odaklanması beklenir (E3.2). Daha sonra öğretmen, segâh makamından oluşan etüt ve Türk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğrencilerin öğretmen tarafından yapılan ritmik solfej ve solfej çalışmalarını incelemeleri beklenir. Etüt ve Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona, ardından solfejini yapmaları ve çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği segâh makamındaki etüt ve Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir (KB2.2). Ardından öğrencilerden ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunda çalmaları istenir (SDB1.2). Bu süreç, usulü doğru vurup okuma, temiz çalma, metronom içinde çalabilme gibi bileşenleri içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğretmen dörtlü ve beşli uygulamalarından bahsederek makama dair ön hazırlık yapar ve parmak pozisyonlarını gösterir. Öğrencilerden segâh makamı dizisini nasıl çalacaklarını planlaması beklenir (KB2.2). Bu süreçte pozisyon ve perde isimleri sorulur ve cevaplamaları istenir. Daha sonra segâh makamını oluşturan güçlü, durak, seyir özellikleri (inici-çıkıcı vb.) gibi bileşenler görseller aracılığı ile aktarılır (OB4). Öğrencilerden önce dörtlü-beşli daha sonra da dizinin tamamını seslendirmeleri istenir. Mordan, trill gibi temel nüans terimleri aktarılır ve uygulama yapmaları istenir. Bunu yaparken sorumluluklarının bilincinde ve sabırlı olmaları beklenir (D12.3, D16.3). Bu süreç, dizinin dörtlü-beşli ve seyir özelliklerine dair açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Dizi sesleri çalınırken gerdaniye teli 2. pozisyon II. kolon üzerindeki kürdi perdesi vurgulanarak makamın yeden sesi olduğunu söylemeleri istenir (SDB2.1). Öğretmenin öğrencilere görseller aracılığı ile verdiği egzersizler (OB4) daha sonra da Türk müziği repertuvarına özgü örnekler ile makamın karakteristik özellikleri aktarılır (KB2.2). Makam uygulamalarına ilişkin işitsel ve pratik olarak her türlü bilgiye ihtiyaç duymaları beklenir (OB1). Egzersizlerden ikisinin bireysel (KB2.14), örnek eserin ise toplu bir şekilde icra edilmesi beklenir (SDB2.2). Segâh makamının belirgin şekilde algılanması için orta uzun seslerden oluşan etütler ve Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Öğrencilerin gözlemledikten sonra (KB2.2) eserleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1, KB2.14). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, segâh makamında eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerden öğrendikleri makamlarda kısa melodiler bestelemeleri istenebilir. Bir eserin giriş bölümünü çaldıktan sonra kendi doğaçlamalarıyla devam etmeleri istenebilir. Aynı eseri farklı düzenlemelerle, farklı pozisyonlar kullanarak ya da akor ekleyerek çalmaları istenebilir.

Eserler, başlangıçta daha yavaş tempoda metronomla çalıştırılabilir. Daha kısa ve basit etütlerle başlangıç yapılabilir. Segâh makamındaki eserlerin anahtar noktaları sıkça tekrarlanarak öğrencilerin ezgisel hafızaları güçlendirilebilir. Her dersin başında bir önceki derste öğrenilen hareketin aynısını yapılır ve “Dün nasıl çaldık, bugün nasıl çalıyoruz?“ oyunu oynanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)

D10. Mütevazilik, D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin udda birinci ikinci ve üçüncü kolonda yer alan sesler ile ilgili öğrenme çıktılarına sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilere usta icracıların videoları izletilir ve parmaklarını nasıl hareket ettirdiklerini gözlemlemeleri istenebilir. Daha sonra bu hareketlerin ud icrasına nasıl bir renk ve derinlik kazandırdığına yönelik açık uçlu sorular sorulabilir. Farklı enstrüman icracılarının benzer hareketler yapıp yapmadıklarını gözlemlemeleri istenir ve ortak nüans basamakları konusunda bilgilendirme yapılabilir.

Öğretmen daha önce verilen egzersiz ya da eserlerden bazılarını bağlı, kesik ve bağsız seslendirilebilir. İfade farkını algıladıklarına dair sorular sorar, gerektiğinde yineler. Böylece önceki öğrenme alanı ve nüans basamakları arasında köprü kurulması sağlanabilir. Her türlü icra sırasında yalnızca entonasyonun değil nüans uygulamalarının da icraya farklı bir derinlik ve perspektif kazandırdığı ifade edilebilir. Daha sonra günlük yaşantılar sırasında konuşurken yapılan vurgulara dikkat çekilebilir. Sinirli, duygusal, huzurlu, aceleci, sakin gibi duyguların insanların ifade etmek istediği şeylerin anlamını pekiştirdiği örnekler ile aktarılarak müzik alanında da benzer yaklaşımların nüanslar ile sağlandığı tartışılabilir.

UD.7.1.1

Udda kullanılan mızrap teknikleri -doku, vurgu ve ton bakımından- hem görseller hem de icra yolu ile anlatılır (OB4). Etütler, non legato (bağsız) nüansına uygun bona ve solfej tekniklerini kullanılarak öğretmen tarafından çalınır. Öğrencilerin gözlem yapması ve odaklanması beklenir (KB2.2, E3.2). Öğrencilerden öğretmen tarafından bona ve solfeji yapılan etütleri inceleyip uygun teknikleri kullanarak çözümlemeleri, bona ardından solfej yapmaları istenir (KB2.14, SAB6). Bu süreç, gözlem formu ve kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Non legato (bağsız) olarak çalacağı etütlerde kullanacağı parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunu sergilemeleri ve bunu yaparken kendilerini değerlendirmeleri istenir (D10.1, SDB1.2). Bu süreç, öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonları sağlandıktan sonra öğrencilerin etütleri çalmaları için uda özgü mızrap ve sol el tekniklerini doğru kullanmaları beklenir. Non legato tekniğinin belirgin bir şekilde algılanması için etütler, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır (KB2.14). Gözlemledikten sonra etütleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, nüans basamağının doğru ve temiz icrasına yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

UD.7.1.2

Udda kullanılan mızrap teknikleri -doku, vurgu ve ton bakımından- hem görseller hem de icra yolu ile anlatılır (OB4). Etütler non legato (bağsız) nüansına uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak öğretmen tarafından çalınır. Öğrencilerin gözlem yapması ve odaklanması beklenir (KB2.2, E3.2). Öğrencilerden öğretmen tarafından bona ve solfeji yapılan etütleri inceleyip uygun teknikleri kullanarak çözümlemeleri, bona ardından solfej yapmaları istenir (KB2.14, SAB6). Bu süreç, gözlem formu ve kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Legato (bağlı) olarak çalacağı etütlerde kullanacağı parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunu sergilemeleri ve bunu yaparken kendilerini değerlendirmeleri istenir (D10.1, SDB1.2). Bu süreç, öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonları sağlandıktan sonra öğrencilerin etütleri çalabilmek için uda özgü mızrap ve sol el tekniklerini doğru kullanmaları beklenir. Legato tekniğinin belirgin bir şekilde algılanması için etütler, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır (KB2.14). Gözlemledikten sonra etütleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, nüans basamağının doğru ve temiz icrasına yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

UD.7.1.3

 Udda kullanılan mızrap teknikleri -doku, vurgu ve ton bakımından- hem görseller hem de icra yolu ile anlatılır (OB4). Etütler staccato (kısa-kesik) nüansına uygun bona ve solfej tekniklerini kullanılarak öğretmen tarafından çalınır. Öğrencilerin gözlem yapması ve odaklanması beklenir (KB2.2, E3.2). Öğretmen tarafından bona ve solfeji yapılan etütleri inceleyip, uygun teknikleri kullanarak çözümlemeleri, bona ardından solfej yapmaları istenir (KB2.14, SAB6). Bu süreç, gözlem formu ve kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Staccato (kısa-kesik) olarak çalacağı etütlerde kullanacağı parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunu sergilemeleri ve bunu yaparken kendilerini değerlendirmeleri istenir (D10.1, SDB1.2). Bu süreç, öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonları sağlandıktan sonra öğrencilerin etütleri çalabilmesi için uda özgü mızrap ve sol el tekniklerini doğru kullanmaları beklenir. Stacatto tekniğinin belirgin bir şekilde algılanması için etütler, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır (KB2.14). Gözlemledikten sonra etütleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, nüans basamağının doğru ve temiz icrasına yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formları ile değerlendirilebilir.

UD.7.1.4

Udda kullanılan mızrap teknikleri -doku, vurgu ve ton bakımından- hem görseller hem de icra yolu ile anlatılır (OB4). Etütler vibrato nüansına uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak öğretmen tarafından çalınır. Öğrencilerin gözlem yapması ve odaklanması beklenir (KB2.2, E3.2). Öğrencilerden öğretmen tarafından bona ve solfeji yapılan etütleri inceleyip uygun teknikleri kullanarak çözümlemeleri, bona ardından solfej yapmaları istenir (KB2.14, SAB6). Bu süreç, gözlem formu ve kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Vibrato olarak çalacağı etütlerde kullanacağı parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu gösterilir. Ardından öğrencilerin ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunu sergilemeleri ve bunu yaparken kendilerini değerlendirmeleri istenir (D10.1, SDB1.2). Bu süreç, öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Doğru duruş ve parmak pozisyonları sağlandıktan sonra öğrencilerin etütleri çalabilmesi için uda özgü mızrap ve sol el tekniklerini doğru kullanmaları beklenir. Vibrato tekniğinin belirgin bir şekilde algılanması için etütler, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır (KB2.14). Gözlemledikten sonra etütleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, nüans basamağının doğru ve temiz icrasına yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Udda öğrendiği nüans ve vibrato tekniklerinden oluşan etütler metronom aleti ile hızlandırılarak çalınabilir. Etütlerin yanı sıra Türk müziği eserlerini nüanslarla ve vibrato tekniği ile çalması sağlanabilir. Öğrencilerden geleneksel bir Türk müziği eserini seçerek ud için nasıl düzenleyebileceklerini tartışmaları istenebilir. Sınıfta diğer çalgıları çalan arkadaşları ile kendi küçük müzik topluluklarını oluşturup bir ud performansı planlayabilir. Udun yer aldığı Türk müziği topluluklarını Batı müziği orkestraları ile karşılaştırarak analiz etmeleri istenebilir. Mümkünse bir ud ustası ya da icracısıyla röportaj yapmaları ve deneyimlerini sınıf ile paylaşmaları sağlanabilir.

Her öğrencinin gelişimi takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Etütler metronom aleti ile yavaşlatılarak çalınabilir. Öğretmen bir bölümü gök gürültüsü gibi “forte“, diğerini rüzgâr fısıltısı gibi “piyano“ çalar. Öğrenciler sadece el kaldırarak hangi sesin daha güçlü veya daha hafif olduğunu belirtebilir. Öğrenciden öğretmenin yardımcısı olması istenerek sürece etkin katılımı sağlanabilir. Örneğin mızrapları dağıtma, diğer öğrencilerin oturuşunu kontrol etme gibi görevler verilebilir. Öğrencilerden öğretmen rolüne girmesi daha sonra doğru mızrap tutuş ve boş telleri anlatmaları istenebilir. Mızrap yönleri veya ritmik vuruşları içeren resimli kartlar hazırlanır. Öğrenci rastgele bir kart seçer ve karttaki mızrap hareketini çalması istenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D10. Mütevazılık, D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin Türk müziğinde yer alan rast, uşşak ve segâh makamlarından ud ile Türk müziği eserleri çalabilme ile ilgili öğrenme çıktılarına sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilere küçük bir melodi çalınıp makamın karakteristik özelliklerini tahmin etmeleri istenebilir. Nikriz makamına ait dizi çalınır ve diğer makam dizilerine göre parmak pozisyonlarına ilişkin farklılıkları gözlemlemeleri istenebilir. Verilecek makamlara ait pozisyon ve kolon sesleri sorularak örnek eserler dinletilebilir.

Daha önce verilen makam dizilerinin iç içe olabileceği fikrinin bu makamlar için de geçerli olup olmayacağı sorulabilir. Nikriz makamı dizisi içinde geçki imkânlarının grup olarak tartışılması istenerek sınıf iki gruba ayrılabilir. Öğretmen moderatör görevi üstlenerek tartışma sonunda grupların belirlediği sözcüleri dinleyebilir. Gruplar arasında seçilen temsilciler örnekler çalabilir ve öğretmen bu denemeleri değerlendirebilir. Daha sonra öğretmen bu geçkilerden oluşan örnek bir icra yapar. Gündelik yaşantıları sırasında karşılaşabilecekleri Türk komedi filmlerinin müziklerinden birkaç örnek verilerek nikriz makamının neşeli yapısına dikkat çekilir. Halk danslarının zeybek alanına dair görsel örnekler sunularak öğrencilerin gündelik hayat ile verilen makamlar arasında köprü kurmaları sağlanabilir.

UD7.2.1

Nikriz makamının seyri, durağı, güçlü ve yeden gibi özellikleri anlatılarak, makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır (OB4). Öğrencilerin odaklanması beklenir (E3.2). Daha sonra öğretmen, nikriz makamından oluşan etüt ve Türk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji incelemeleri beklenir. Etüt ve Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona, ardından solfejini yapmaları ve çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği nikriz makamındaki etüt ve Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir (KB2.2). Ardından öğrencilerden ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunda çalmaları istenir (D10.1, SDB1.2). Bu süreç, usulü doğru vurup okuma, temiz çalma, metronom içinde çalabilme gibi bileşenleri içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğretmen dörtlü ve beşli uygulamalarından bahsederek makama dair ön hazırlık yapar ve parmak pozisyonlarını gösterir. Öğrencilerden nikriz makamı dizisini nasıl çalacaklarını planlaması beklenir (KB2.2). Bu süreçte pozisyon ve perde isimleri sorulur ve cevaplamaları istenir. Daha sonra nikriz makamını oluşturan güçlü, durak, seyir özellikleri (inici-çıkıcı vb.) gibi bileşenler görseller aracılığı ile aktarılır (OB4). Öğrencilerden önce dörtlü-beşli daha sonra da dizinin tamamını seslendirmeleri istenir. Mordan, trill gibi temel nüans terimleri aktarılır ve uygulama yapmaları istenir. Bunu yaparken sorumluluklarının bilincinde ve sabırlı olmaları beklenir (D12.3, D16.3). Bu süreç, makamın dizisi ve seyir özelliklerine dair açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Dizi sesleri çalınırken neva teli 2. pozisyon III. kolon üzerindeki eviç perdesinin yeden sesi olduğunu söylemeleri istenir (SDB2.1). Öğretmenin öğrencilere görseller aracılığı ile verdiği egzersizler (OB4) daha sonra da Türk müziği repertuvarına özgü örnekler ile makamın karakteristik özellikleri aktarılır (KB2.2). Makam uygulamalarına ilişkin işitsel ve pratik olarak her türlü bilgiye ihtiyaç duymaları beklenir (OB1). Egzersizlerden ikisinin bireysel (KB2.14), örnek eserin ise toplu bir şekilde icra edilmesi beklenir (SDB2.2). Nikriz makamının belirgin şekilde algılanması için orta uzun seslerden oluşan etütler ve Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Gözlemledikten sonra (KB2.2) eserleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1, KB2.14). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, nikriz makamında eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler küçük gruplara ayrılarak bir grup eseri ud ile seslendirirken diğer grup eserin solfejini yapabilir. Staccato, legato, vibrato, çift ses ve süsleme tekniklerini içeren zorluk seviyesi daha yüksek etütler eklenebilir. Parmak hızını artırmak için gam ve arpej tekniklerine yer verilebilir. Öğrencilere belirli bir hedef verilerek nasıl çalışacaklarını kendilerinin planlamalarını istenebilir. Çalışmalarını kaydedip analiz etmeleri istenebilir. Ud ile başka enstrümanlarla birlikte eşlik edebilecekleri küçük topluluk çalışmaları yapılabilir.

Her öğrencinin gelişimi takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Öğretmenin yardımı ile makamların barındırdığı seslerden oluşan etütler sık tekrar edilebilir. Eserler ve etütler metronom aleti ile yavaşlatılarak çalınabilir. Makamı betimleyen hikâyeler anlatılarak duygusal bağ kurmaları sağlanabilir. Farklı tonlarda ve hızlarda aynı melodiyi çalarak işitsel algıları geliştirilebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.2. İş Birliği

D10. Mütevazılık, D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin Türk müziğinde yer alan rast, uşşak ve segâh makamlarından ud ile Türk müziği eserleri çalabilme ile ilgili öğrenme çıktılarına sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilere makam dizilerinin yazılı olduğu fakat isimleri yazmayan çalışma kâğıtları dağıtılabilir. Bu dizilerin yanı sıra farklı seslere göçürülmüş dörtlü ve beşlilerden oluşan soruların da olduğu bu çalışmayı yapmaları istenebilir. Hicaz dörtlü ve beşlilerini farklı perdeler üzerine göçürmeleri istenebilir. Hicaz makamı ailesine ilişkin örnekler çalarak ve usta icracılar dinletilerek bilgilendirme yapılabilir.

Nikriz makamının içindeki hicaz dizisine dikkat çekilerek öğrencilerden bu diziyi çözümlemeleri istenebilir. Öğretmen makamın seslerini çalar ve gündelik hayatta dinledikleri eserler olup olmadığını düşünmelerini isteyebilir. Alının dönütler doğrultusunda örnek bir icra yapılarak öğrencilerin seyir özelliklerini tahmin etmeleri istenebilir. Daha sonra hicaz makamı ailesine ait karakteristik özellikler çalınarak öğrencilerin konuyu zihinsel olarak yapılandırmaları sağlanabilir.

UD.7.3.1

Hicaz makamının genel özellikleri anlatılarak, makamın dizisi gösterilip solfeji yapılır ve öğrencilerin odaklanması sağlanır (E3.2). Daha sonra öğretmen, hicaz makamından oluşan etüt ve Türk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji incelemeleri beklenir. Etüt ve Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona, ardından solfejini yapmaları ve çözümlemeleri istenir (KB2.14, SAB9). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Seslendireceği hicaz makamındaki etüt ve Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir (KB2.2). Ardından öğrencilerden ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunda çalmaları istenir (D10.1, SDB1.2). Bu süreç; usulü doğru vurup okuma, temiz çalma, metronom içinde çalabilme gibi bileşenleri içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğretmen dörtlü ve beşli uygulamalarından bahsederek makama dair ön hazırlık yapar ve parmak pozisyonlarını gösterir. Öğrencilerden hicaz makamı dizisini nasıl çalacaklarını planlaması beklenir (KB2.2). Bu süreçte pozisyon ve perde isimleri sorulur ve cevaplamaları istenir. Daha sonra hicaz makamını oluşturan güçlü, durak, seyir özellikleri (inici-çıkıcı vb.) gibi bileşenler görseller aracılığı ile aktarılır (OB4). Öğrencilerden önce dörtlü-beşli daha sonra da dizinin tamamını seslendirmeleri beklenir. Mordan, trill gibi temel nüans terimleri aktarılır ve uygulama yapmaları istenir. Bunu yaparken sorumluluklarının bilincinde ve sabırlı olmaları beklenir (D12.3, D16.3). Bu süreç, makamın dizisi ve seyir özelliklerine dair açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Dizi sesleri çalınırken neva teli 2. pozisyon III. kolon sesi olan acem ve IV. kolon üzerindeki eviç perdesine dikkat etmeleri istenir (Bu perdeler makamın icrası sırasında değişkenlik gösterebileceği için parmak pozisyonlarını pekiştirmeleri için duruma uygun örnekler verilebilir.) (E3.2). Öğretmenin öğrencilere görseller aracılığı ile verdiği egzersizler (OB4) daha sonra da Türk müziği repertuvarına özgü örnekler ile makamın karakteristik özellikleri aktarılır (KB2.2). Makam uygulamalarına ilişkin işitsel ve pratik olarak her türlü bilgiye ihtiyaç duymaları beklenir (OB1). Egzersizlerden ikisinin bireysel (KB2.14), örnek eserin ise toplu bir şekilde icra edilmesi beklenir (SDB2.2). Hicaz makamının belirgin şekilde algılanması için orta uzun seslerden oluşan etütler ve Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Öğrencilerin gözlemlemeleri beklenir (KB2.2). Eserleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1, KB2.14). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, hicaz makamında eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerden Türk müziği toplulukları ve ud üzerine kısa bir sunum hazırlamaları ve hazırladıkları sunumları sergilemeleri istenebilir. Hicaz makamından diğer makamlara geçiş çalışmaları yapılabilir. Hicaz makamındaki bir eserin farklı bir perdeye taşınarak icra edilmesi istenebilir. Hicaz makamındaki farklı eserlerin seyir özelliklerini incelemeleri ve karşılaştırmaları istenebilir. Hicaz makam ailesini konu alan bir tablo oluşturmaları ve bu tabloyu sınıf panosunda sergilemeleri istenebilir.

Her öğrencinin gelişimi takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Öğretmenin yardımı ile makamların barındırdığı seslerden oluşan etütler sık tekrar edilebilir. Eserler ve etütler metronom aleti ile yavaşlatılarak çalınabilir. Hicaz makamındaki diziler ve notalar için renk kodlamaları yapılabilir. Örneğin karar sesi farklı bir renkle, güçlü sesler başka bir renk ile vurgulanabilir. Öğrenciler hicaz makamındaki eserleri çalmadan önce usul vuruşları yapabilirler. Türk aksağı veya yürük semai gibi usulleri bedensel hareketlerle ifade etmeleri sağlanabilir. Bütün diziyi bir kerede öğretmek yerine, önce dörtlü, sonra beşli, en son tüm diziye geçiş yapılabilir. Sınıftaki diğer öğrencilerle birlikte toplu icra içinde çalmalarına fırsat tanınabilir. Melodiyi okumaya, bir kısmını çalmaya, eşlik etmeye veya farklı bir görev üstlenmeye yönlendirilebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D10. Mütevazılık, D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin Türk müziğinde yer alan nikriz ve hicaz makamlarından ud ile Türk müziği eserleri çalabilme ile ilgili öğrenme çıktılarına sahip oldukları kabul edilmektedir.

Bileşik makamların yapıları ve karakteristik özellikleri konusunda genel bir bilgilendirme yapılarak daha önce özel birleşik bir makam öğrenildiğine ilişkin sorular sorulabilir. Saba makamının seyir özelliklerini konu alan egzersizler verilerek öğrencilerden solfej yapması istenebilir. Makamı genel özelliklerine dair tahminde bulunmaları istenebilir. Özel birleşik makamlara ilişkin bilgilendirme yapılabilir.

Öğretmen saba makamına geçki yapan bir uşşak taksim çalabilir. Taksimin bu bölümünde öğrencilerin duygu ve düşüncelerini ifade etmesi istenebilir. Daha sonra saba makamında bir taksim yapılarak makamın genel özelliklerine dair bilgilendirme yapılabilir. Önceki öğrenmeler ile saba makamı arasında köprü kurulabilir. Gündelik yaşamdan örnekler verilebilir. Sabah ezanı dinletilir ve aslında her gün duyduğumuz bu makamın duygusal olarak etkilerini düşünmeleri istenebilir. Öğretmen saba makamında bir oyun havası çalar ve her makamın dingin ve hüzünlü bir etkisi olabileceği gibi neşeli yönlerinin de olabileceği izlenimi uyandırabilir. Saba makamı kullanılan dizi ya da film müziklerinden örnekler dinletilerek tema olarak hangi duyguyu işlediklerine dair tespitte bulunmaları istenebilir. Saba makamının dingin ve neşeli yönlerinin Türk müziği eserlerinde nasıl bir kontrast oluşturduğu konusunda tartışılabilir.

UD.8.1.1

Saba makamının genel özellikleri görsel ve işitsel materyaller aracılığı ile anlatılır (OB4, SDB2.1). Saba makamının kendine özgü bir dörtlüsü olduğu için burada diziyi meydana getiren seslerin tümü, icra eksenine uygun aktarılır. Örneğin arel sistemine göre beşinci derecede verilen dik hisar perdesi uygulamada hüseyni olarak solfej yapılır ve çalınır. Öğrencilerin odaklanması ve çözümlemesi beklenir (E3.2). Bu süreç, gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Daha sonra öğretmen, saba makamından oluşan etüt ve Türk müziği eserlerini uygun bona ve solfej tekniklerini kullanarak sergiler. Öğrencilerin etkin bir şekilde dinlemeleri beklenir (SDB2.1). Öğretmen tarafından yapılan bona ve solfeji incelemeleri istenir. Ardından etüt ve Türk müziği eserini uygun teknikleri kullanarak önce bona, ardından solfej yapmaları istenir (KB2.14, SAB6). Seslendireceği saba makamındaki etüt ve Türk müziği eserlerinde kullanılacak parmak pozisyonu ve doğru duruş pozisyonu uygulamalı olarak gösterilir (KB2.2). Ardından öğrencilerden ayna karşısında doğru duruş ve parmak pozisyonlarını kontrol etmeleri, kendilerini değerlendirmeleri, doğru duruş ve tutuş pozisyonunda çalmaları istenir (D10.1, SDB1.2). Bu süreç; usulü doğru vurup okuma, temiz çalma, metronom içinde çalabilme gibi bileşenleri içeren gözlem formu kullanılarak değerlendirilebilir. Öğretmen saba makamını oluşturan özel dörtlü uygulamalarından bahsederek makama dair ön hazırlık yapar. Parmak pozisyonlarını görseller aracılığı ile gösterip yaptırarak hatırlatır (OB4). Bu süreçte özel saba dörtlüsü ve çargâh perdesi üzerinde II ve III. pozisyon ile seslendirilen hicaz beşli bölerek çalışılır (KB2.4). Daha sonra saba makamını oluşturan güçlü, durak, seyir özellikleri (inici-çıkıcı vb.) gibi bileşenler görseller aracılığı ile aktarılır (OB4). Öğrencilerden önce dörtlü-beşli daha sonra da dizinin tamamını seslendirmeleri istenir. Mordan, trill gibi temel nüans terimleri aktarılır ve uygulama yapmaları istenir. Bunu yaparken sorumluluklarının bilincinde ve sabırlı olmaları beklenir (D12.3, D16.3). Bu süreç, makamın dizisi ve seyir özelliklerine dair açık uçlu sorulardan oluşan çalışma kâğıtları ile değerlendirilebilir. Dizi sesleri çalınırken dügâh teli 2. pozisyon IV. kolon sesi olan hicaz perdesi, dört ve beşinci parmaklar ayrı ayrı kullanılır ve dikkat etmeleri beklenir (E3.2). Bu perde makamın icrası sırasında dördüncü parmak ile seslendirildiği için duruma uygun egzersiz örnekleri gösterilir ve öğrencilerin yapması beklenir (SDB1.2). Öğretmenin öğrencilere görseller aracılığı ile verdiği egzersizler (OB4) daha sonra da Türk müziği repertuvarına özgü örnekler ile makamın karakteristik özellikleri aktarılır (KB2.2). Makam uygulamalarına ilişkin işitsel ve pratik olarak her türlü bilgiye ihtiyaç duymaları beklenir (OB1). Egzersizlerden ikisinin bireysel (KB2.14), örnek eserin ise toplu bir şekilde icra edilmesi beklenir (SDB2.2). Nikriz makamının belirgin şekilde algılanması için orta uzun seslerden oluşan etütler ve Türk müziği eserleri, öğretmen tarafından ezgisel yapıya uygun olarak çalınır. Gözlemledikten sonra (KB2.2) eserleri ezgisel yapıya uygun olarak yorumlamaları istenir (OB1, KB2.14). Çalışmalarında sabırlı olmaları beklenir (D12.3). Bu süreç, hicaz makamında eser ve egzersiz çalmaya yönelik performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Saba makamının tarihsel gelişimi ve farklı coğrafyalardaki kullanımı üzerine araştırmalar yapmaları istenebilir. Klasik Türk müziği eserleri analiz edilerek form, melodi açısından detaylı çalışmalar yapılabilir. Saba makamında özgün taksimler yapmaları beklenebilir. Öğrencilerin saba makamında kısa motifler oluşturup bir eser formunda geliştirmeleri sağlanabilir. Saba makamından diğer makamlara geçiş çalışmaları yapılabilir. Saba makamındaki bir eserin farklı bir perdeye taşınarak icra edilmesi istenebilir.

Her öğrencinin gelişimi takip edilerek bireysel geri bildirimler verilebilir. Eserler ve etütler metronom aleti ile yavaşlatılarak çalınabilir. Öğrencinin doğru parmak pozisyonlarını geliştirmesi için enstrümanda uygun yerlere dokunsal çıkartmalar veya işaretler konulabilir. “Önce bunu yapacağız, sonra bunu ekleyeceğiz.“ şeklinde açık ve basit yönergeler verilebilir. Bir öğrencinin parçayı tam olarak çalması beklenmiyorsa en azından ritmini doğru yapması, sadece belirli bölümlerini çalması gibi alternatif hedefler belirlenebilir.

SDB2.1. İletişim

D4. Dostluk

OB2. Dijital Okuryazarlığı

Öğrencilerin makam uygulamaları ve nüans uygulamaları ile ilgili öğrenme çıktılarına sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerden öğrendikleri makamlar arasında hangilerini çalmayı sevdikleri sorulabilir. Bu makamların icrası sırasında hangi yönlerinin ilgilerini çektiğini tartışmaları istenebilir. Nüans basamakları içinden hangilerini duymayı ve çalmayı istedikleri sorularak örneklendirmeleri stenebilir. Doğaçlama çalma ile ilgili bilgilendirme yapılabilir.

?kod=D4.2Öğrencilere müzik teorisi ve icra uygulamalarının hemen hepsinin bir çeşit anahtar olduğu ifade edilerek başlanabilir. Hiçbir icracının -teknik becerinin ön planda olduğu bölümler dışında- doğaçlama bir ezgi çalarken ya da duygularını içinden geldiği gibi ifade ederken “Burada legato çalacağım.“ ya da “Burada üçlemeler ile birlikte mordan kullanacağım.“ şeklinde düşünceler ile doğaçlama yapmadığı ifade edilebilir. Taksim kültürünün icra edilen makama dair kendi içinde üslup özellikleri olsa da en önemli özelliğinin duygu aktarımı ve duygu ifadesi sırasındaki lineerlik (continiuum) olduğu aktarılabilir. Hayatlarımızda her duygunun ve sürecin anlara özgü özellikleri olduğu ve bunların iyi-kötü yanlarının olabileceği vurgulanabilir. Mükemmellik ya da kusursuzluğun mümkün olmadığını, bunun tüm icra, icracı, ses kayıt teknolojileri süreçleri için geçerli olduğu ifade edilebilir. Yüksek koşullanmanın bazen güzellikler ortaya çıkarsa da an içinde kalarak kendini yargılamadan duygu ve düşüncelerini ifade etmenin icracılık bakımından olumlu sonuçları olabileceği anlatılabilir. Teknik beceri temelli çalışma ve alıştırmaların müziğin tamamı olmadığı fakat birçok noktada gerek çalgıya dair gerekse icracıya dair engelleri ortadan kaldırdığı Michel Petrucciani örneği üzerinden aktarılabilir. Bilişsel ve duygusal düzlem arasında dengeli bir bağlam oluşturabilmenin hayatın her alanında karşılaştığımız iyi-kötü, olumlu-olumsuz tüm duygu durumlarında da işimizi kolaylaştırdığı düşüncesini zihinsel olarak yapılandırmaları sağlanabilir.

UD.8.2.1

Taksim kavramının genel özellikleri anlatılır. Usta icracılar tarafından yapılan taksimler dinletilip öğrencilerin gözlem yapması ve odaklanması sağlanır (KB2.2, E3.2). Ardından sevdiği icracının sanat hayatını dijital ortamda araştırması ve bir sunum hazırlaması istenir (OB2). Ardından taksimin temel amaçlarından mızrap kontrolü, parmak pozisyonu, teknik beceri, duygusal aktarım gibi unsurları belirlemeleri istenir. Bu süreç, öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Daha sonra taksim yapmak üzere öğrendikleri makamlardan birini seçmeleri beklenir. Bu süreç, kısa cevaplı sorulardan oluşan çalışma kâğıdı kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencileri küçük gruplara ayırarak seçtikleri makamlarda açış ve taksim çalışmalarını birbirleriyle (SDB2.1) etkileşim içinde yapmaları ve ardından sunmaları istenir (E3.3, D4.2). Bu süreç, akran değerlendirme formu ve seçeceği makamlarda taksim yapmayı konu alan performans görevi verilerek değerlendirilebilir. Verilen performans görevi, analitik dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrencilere kısa film gibi dijital bir içerik izletilebilir. Hissettikleri duygulara yönelik bir makam seçip seçtikleri makamda taksim yapmaları istenebilir.

Usta icracılar tarafından yapılan taksimler sık sık tekrarlanarak dinletilebilir. Taksime hazırlık için öğrendiği makamların dizilerini usulsüz (serbest) olarak çalmaları istenebilir. Öğrenci kendi gelişim sürecini takip edebilmesi için kendi çaldığı bölümleri kaydedip dinlemesi sağlanabilir. Uzun solfej veya bona çalışmaları yerine kısa ve tekrar eden motifler çalıştırılabilir.