Müzik Okulları-Bireysel Çalgı Eğitimi -Bağlama Modülü

SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin bağlamada olan her bir perdenin bir nota karşılığı olduğunu öğrendikleri ve tezene vuruş tekniğini uygulayabildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilere bağlamanın hangi müzik topluluklarında yer alabildiği sorulabilir. Bu toplulukları oluşturan her bir unsurun nasıl bir enstrüman olabildiğiyle ilişki kurulabilmekte ve enstrümanları oluşturan unsurların da parçalar olabildiği ifade edilerek öğrencilerden bağlamanın bölümlerini ve bu bölümler arasındaki ilişkileri açıklayabilmeleri istenebilir. Daha sonra öğrencilerin bağlamayı ve tezeneyi nasıl tutabildikleri sorulabilir ve ritim kalıpları hakkında bilgilendirme yapılarak önceki öğrenmelerini hatırlayabilmeleri sağlanabilir.

Öğrencilerin günlük yaşamdan örneklerle bağlantı kurmaları sağlanabilir. Örneğin yürürken attıkları adımların düzenli aralıklarla gerçekleşmesi, dörtlük ve sekizlik notaların süre değerleriyle ilişkilendirilebilir. “Bir marşı ritmine uygun şekilde alkışladığında uzun ve kısa vuruşları ayırt edebildin mi?“ sorusuyla öğrencilerin önceki deneyimlerinden yararlanmaları sağlanabilir. Öğrencilerin daha önce öğrendikleri duruş ve tutuş pozisyonlarını hatırlamaları istenerek bu becerileri re perdesinde uygulamaları teşvik edilebilir.

BAĞL.2.1.1

Bağlamanın sap üzerindeki re perdesinin konumu görseller aracılığıyla gösterilir (OB4). Öğrencinin re perdesinin konumuna odaklanması sağlanır (E3.2). Bu notaya basmak için sol elin 1. parmağının kullanılacağını bilir.Öğrencilere bağlamada re perdesine basmaları için rehberlik edilir ve pozisyon gösterilir. Her öğrenciye sırasıyla bağlamada re perdesine parmağını konumlandırma fırsatı verilir. Öğretmen, öğrencinin doğru sesi çıkarıp çıkarmadığını gözlemler ve gerektiğinde el veya parmak pozisyonunu düzeltir. Öğrenciler, re perdesine bastıktan sonra alıştırmalar ile nota çalma çalışması yapar. Çalgıya özgü teknikleri kullanarak ezgisel yapıya uygun bir şekilde çalma becerilerini geliştirir (D3.4, OB9). Öğrencilere re perdesine doğru basma, nota çalma ve ezgisel yapıya uygun çalma becerilerini kazandırmak amacıyla performans görevi verilebilir.

BAĞL.2.1.2

 Dörtlük notanın ritim değeri (1 vuruş) hakkında bilgi verilir (SDB2.1) ve öğrencilerle ritim sayma çalışması (1, 2, 3, 4 şeklinde vuruş) yapılır. Öğrencilere dörtlük notaların ritmini hissettirmek için öğretmen öncelikle ritmi alkışla gösterir. Öğrenciler, öğretmenle birlikte dörtlük vuruş ritmini alkışlayarak tekrar ederler (E2.5). Bu çalışma ile ritim duygusu pekiştirilir (D3.4). Öğretmen, tezene ile dörtlük nota vuruşuna ait etkileşimli bir dijital materyal gösterir ve sürükle bırak yardımıyla doğru olan nota vuruşunu bulmalarını ister (OB2). Her öğrenci sırasıyla bağlamada boş teller üzerinde dörtlük vuruş yapar. Öğretmen öğrencinin tezene tutuşunu ve vuruş hızını gözlemler, gerekli yönlendirmeleri yapar. Öğrencilerin ritmi takip etmeleri için bir metronom veya sabit bir tempo ile re perdesinde çalışmalar yapılabilir. Öğrencilerin dörtlük nota vuruşunu boş tellerde ve re perdesi üzerinde doğru zamanlamada yapmaları sağlanır. Böylece öğrenciler ritim duygularını ve sağ el, sol el koordinasyonunu geliştirerek ezgisel yapıya uygun çalarlar. Öğrencilere sekizlik notaların (½ vuruş) birim zamana göre daha hızlı olduğu anlatılır. Öğrencilere sekizlik nota (1/2) hakkında bilgi verilir (SDB2.1). Sekizlik notanın 1 vuruş yerine iki kısa vuruş olduğunu gösteren örnek videolar izletilerek ritim yapısı bakımından fark ettirilir. Öğretmen, sekizlik notanın hızını alkışla gösterir ve öğrencilerle birlikte sekizlik ritmini alkışlayarak tekrar ederler (E2.5). Öğretmen, sekizlik nota temposunda bağlamaya nasıl vurulacağını gösterir ve tezenenin her vuruşta aşağı–yukarı hızlıca hareket ettiğini açıklar. Öğrenciler, re notasını sekizlik notalarla çalarak “1 ve 2 ve 3 ve 4 ve“ şeklinde sayı sayar. Öğrencilere sırayla uygulama fırsatı verilerek geri bildirimler sağlanır. Öğrencilerin dikkat etmesi gereken temel nokta, sekizlik notaların hızlı ve kısa vuruşlarla gerçekleştirilmesidir. Öğrenciler, öğretmen rehberliğinde sekizlik notalarla çalma alıştırması yapar. Öğrenciler bağlama üzerindeki doğru perdeyi tutarken sekizlik vuruşlarını gerçekleştirirler (OB9). Öğrencilere bağlama üzerindeki ritmik notaları doğru çalma ve müzikal bileşenleri uygulayarak çalmayı öğrenmeleri için performans görevi verilebilir. Öğretmen, her öğrencinin dörtlük nota temposunda sekizlik notanın tezene vuruşunu yapabilme becerisini gözlem formu ile değerlendirir.

Öğrencilere re notasını bağlamada öğrendiği vuruş tekniğinden (aşağı-yukarı) farklı vuruş teknikleriyle çalma egzersizleri yaptırılabilir. Öğrencilerin re perdesindeki dörtlük ve sekizlik vuruşları kullanarak verilen özgün bir müziğe uygun ritimde tezene ile eşlik etmesi beklenebilir.

Öğrencilerin tezenenin hızını takip ederek ellerini ve parmaklarını rahatça kullanabilmeleri için daha fazla pratik yapmaları sağlanabilir. Bu süreç, öğrencilerin çalma hızını ve koordinasyonlarını geliştirmeye yönelik etkinliklerle desteklenebilir. Öğrencilerden re perdesine basarak bu ritimde önce dörtlük sonra sekizlik notaların değerlerine göre çalmaları istenebilir. Öğrencilerin dörtlük ve sekizlik nota farklarını ritim yoluyla anlamalarını sağlamak için önce öğretmenin yaptığı ritimleri elleriyle tekrar etmeleri, daha sonra bağlamalarında boş tel üzerinde aynı ritimleri tezene vuruşlarıyla çalmaları istenebilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D10. Mütevazılık

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin bağlamada farklı perdelerin kullanılacağını öğrendikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin bağlamada mi ve fa seslerinin perde yerlerini gösterebilmeleri ve bu sesleri tezene ile çalabilmeleri için çeşitli sorular yöneltilebilir ve kısa uygulamalar yaptırılabilir. “Bağlamada mi sesinin yerini gösterebilir misiniz?”, “Fa sesi hangi perdededir? Gösteriniz.”, “Bu sesleri tezene ile çalabilir misiniz?” gibi sorular sorulabilir. Bu şekilde öğrencilerin ön bilgileri ve çalgı üzerindeki hâkimiyet düzeyleri değerlendirilebilir.

Öğrencilerin günlük yaşamda karşılaştıkları seslerden yararlanılabilir. Örneğin araba kornasının aniden ve belirgin çıkması ile bağlamada perdeye doğru basıldığında duyulan net ses ilişkilendirilebilir. Kapı zili veya oyuncak düğmesine basıldığında çıkan farklı seslerin bağlamadaki perdelerin tınısına benzediği vurgulanabilir. Televizyon kumandasındaki doğru tuşa basarak ses seviyesinin ayarlanması örneğiyle doğru perdeye basıldığında istenilen sesin elde edilebileceği açıklanabilir. Bu örnekler aracılığıyla öğrencilerin ses–hareket ilişkisini kavramaları ve mi ile fa notalarının yerini keşfetmeleri desteklenebilir.

BAĞL.2.2.1

Öğretmen, etkileşimli bir video yardımıyla öğrencilere bağlamanın sapındaki mi notasının perde yerini ve doğru parmak pozisyonunu gösteren görsel materyaller sunar (OB2). Etkileşimli video ile mi notasını bulmalarını sağlayan sorular, öğrencilerin bu soruları yanıtlamasıyla öğrenmelerini pekiştirir. Öğrenciler, videoda yer alan sorulara cevap vererek mi notasının yerini ve doğru parmak pozisyonunu dijital ortamda etkileşimli bir şekilde öğrenirler. Öğrenciler, video içindeki yönlendirmelere uyarak mi notasına basarak doğru sesi çıkarmak için pratik yapar ve öğretmen, öğrenciye geri bildirimde bulunur (OB4). Öğrenciler, mi notasına basarak tezene kullanımı ile ses çıkarmayı denerler. Öğrenciler sırasıyla mi notasına basarak tezene ile vuruş yapar ve doğru sesi çıkarır. Doğru parmak pozisyonu ve tezene kullanımı, öğretmen tarafından gözlemlenir ve gerektiğinde düzeltmeler yapılır. Öğrencilerden dönütleri dikkate alarak hatalarını düzeltmeleri beklenir (D10.1). Öğretmen, öğrencilere basit bir ritim verir (1, 2, 3, 4 şeklinde sayarak) ve bu ritimde mi notasına tezene ile vurmalarını ister (E3.2). Öğrenciler, küçük gruplar hâlinde mi notasını çalmayı tekrar eder (OB9). Bu etkinlik ile grup içi iletişimi sağlayarak birbirlerini gözlemlemeleri ve desteklemeleri için bir fırsat sağlanır (SDB2.1, D3.4). Öğretmen, mi notasında doğru vuruş yapan öğrencileri teşvik etmek için oyunlar tasarlayabilir. Örneğin “Mi notasında doğru sesi çıkarıp ritmi tamamla.“ şeklinde bir yarışma yapılabilir (SDB2.2, E2.5).

BAĞL.2.2.2

 Öğretmen, bağlamanın sapındaki fa notasının yerini görsel ve dijital materyaller aracılığıyla gösterir (OB4). Öğrenciler, etkileşimli bir video yardımıyla fa perdesinin doğru parmak pozisyonunu öğrenir. Video içinde yer alan sorular, öğrencilerin fa notasının yerini bulmalarını ve doğru parmak pozisyonunu seçmelerini sağlar. Öğrenciler, video üzerinden “Fa notasının doğru yerini buldunuz mu?“ gibi sorulara yanıt verirler ve ardından fa perdesine basarak doğru sesi çıkarma alıştırması yaparlar (OB4). Öğrenciler, fa perdesine basarak tezene kullanımı ile ses çıkarmayı denerler. Öğrenciler sırasıyla fa notasına basarak tezene ile vuruş yapar ve doğru sesi çıkarır. Doğru parmak pozisyonu ve tezene kullanımı, öğretmen tarafından gözlemlenir ve gerektiğinde düzeltmeler yapılır. Öğretmen, öğrencilere basit usulde alıştırmalar ve parmak egzersizleri vererek sağ el ve sol el koordinasyonunu sağlar (OB9). Bağlamada basit tekerlemeler ve sayışmaları uygulayarak ezgisel yapıya uygun çalar. Öğrenciler, ezgileri gruplar hâlinde çalarak birbirlerini gözlemleyip desteklemeleri için bir fırsat elde eder (SDB2.1, D4.1).

Mi ve fa notasına yönelik hız egzersizleri ve parmak egzersizleri düzenlenebilir. Bu egzersizler öğrencilerin teknik becerilerini hızla geliştirmelerine yardımcı olabilir. Öğrencilerden öğrendikleri notalardan hareketle kendilerine özgü ezgiler yapmaları beklenebilir.

Öğrencilerin mi ve fa notalarına parmak geçişlerini geliştirmek için öğretmen sol el kaslarını güçlendiren kısa ve basit egzersizler önererek düşük tempoda çalışmalarını isteyebilir. Grup çalışmaları düzenlenerek öğrencilerin birbirlerinin doğru parmak yerleşimlerini gözlemlemeleri ve hatalarını düzeltmeleri teşvik edilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık, D12. Sabır, D13. Sağlıklı Yaşam

OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin bağlamada perde aralığına göre pozisyon konumlandırma tekniğini bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilere mi–fa notalarını ve temel tartım kalıplarını bilip bilemediklerine dair sorular sorulabilir. Bildikleri kalıpları sıra ile seslendirebilmeleri istenebilir ve teller arası geçişlerde ne gibi zorluklar yaşayabildikleri sorulabilir. Parmak pozisyonu, tuşe gibi konularda zorluk yaşayabilen öğrencilere yönelik çalışmalar ve müziksel okuma, yazma, çalma dinamikleri hakkında bilgilendirme yapılabilir.

Öğrencilerin günlük yaşamda duydukları melodilerle bağ kurmaları sağlanabilir. Öğrendikleri “la“ ve “sol“ notalarının çocuk şarkılarında, telefon zil seslerinde ya da alarmlarda bulunabileceği vurgulanabilir. Kuş cıvıltısı, rüzgâr sesi gibi doğadaki seslerle bağlamada çıkan sesler ilişkilendirilebilir. Öğrencilerin basit melodileri sınıfta veya evde küçük gösterilerle çalmaları teşvik edilerek öğrendiklerini eğlenceli şekilde kullanmaları ve sosyal çevreleriyle paylaşmaları desteklenebilir.

BAĞL.2.3.1

Bağlamanın doğru şekilde tutularak sol perdesinin rahatça çalınabilmesi için uygun parmak yerleşimi, bilek pozisyonu ve parmak uçlarının doğru kullanımı öğretilir. Öğretmen, bağlamada sol perdesinin hangi perde olduğunu tahmin etmelerini isteyerek merak uyandırır (E1.1). Öğretmen, sol perdesini çalarken ellerinin ve parmaklarının nasıl durduğunu görseller ve materyaller aracılığıyla gösterir (OB4). Öğrencilerin duruşunu gözlemler ve küçük düzeltmeler yaparak doğru pozisyonu uygulamalarını sağlar. Öğrenci, öğretmenin gösterdiği şekilde bağlamayı tutarak sol perdesine parmak yerleştirir. Aynı zamanda omuzların rahat olması sırtın dik tutulması gerektiği hatırlatılır. Bu durumun sağlık açısından da önemli olduğu hatırlatılır (D13.4). Öğretmen bağlamada sol perdesi için gerekli olan özel teknikleri açıklayarak her bir tekniğin nasıl yapılması gerektiğini gösterir. Öğrenci öğretmenin uyguladığı teknikleri dikkatle izler ve ardından kararlı bir şekilde uygular (D12.3). Öğrenciye tekniklerin sürekli olarak pratik edilmesi ve her parmağın, bileğin doğru pozisyonda kalmasına özen gösterilmesi gerektiği söylenir. Öğrenciler, bağlamada sol perdesinde kullanılacak özel teknikleri öğrenir ve bu teknikleri yavaş bir tempoda uygulamaya başlarlar (E1.5). Öğrencilere ezgi çalışmaları uygulanır. Öğrenciler sol perdesi ile birlikte diğer seslerin birbirine nasıl bağlandığını melodinin akışına göre anlamlandırırlar. Ezgiyi çalarken kullanılan tekniklerin melodinin duygu ve ritmine nasıl uygun hâle getirileceği öğretilir. Öğrenciler, ezgiyi çalarken hangi teknikleri nasıl kullanacaklarını gruplar hâlinde pratikler yaparak öğrenirler (SDB2.1). Öğrenciler, öğrendiği ezgiyi ve ritmi takip ederek sol perdesindeki sesleri doğru şekilde çıkarırlar. Öğrendiği notalar ile birlikte sol notası içeren eserler icra ederler (SDB2.1, D3.1). Öğrencilere sol perdesi ile ilgili kazandıkları becerileri ve teknikleri değerlendirmek amacıyla bir performans görevi verilir. Bu görevde öğrencilerin sol perdesindeki doğru parmak yerleşimi, bilek pozisyonu, çalınan ezgilerin ritmine uygunluk gibi unsurlar göz önünde bulundurularak bir dereceli puanlama anahtarı kullanılır. Öğrenciler, öğrendikleri teknikleri ve ezgiyi pratik ederek öğretmen tarafından belirlenen ölçütlere göre değerlendirilir.

BAĞL.2.3.2

Öğretmen la perdesinin konumunun, parmak yerleşiminin ve duruşun önemini açıklar. Bağlamada doğru duruş ve tutuş pozisyonunun çalarken rahatlık sağladığını ve sesin net çıkmasını sağladığını vurgular. La perdesini çalarken ellerinin ve parmaklarının doğru konumunu görsel ve materyaller aracılığıyla gösterilir (OB4). Bu sırada öğrencilere bağlamanın kol, omuz ve parmaklarla olan ilişkisi de anlatılır. Öğrenciler bu gösterimi izler. Öğrenci, öğreticinin modelini taklit ederek la perdesine parmak yerleştirme pozisyonunu uygular (E1.5). Öğrencinin la perdesinde doğru duruş ve tutuş pozisyonunu uygulayıp uygulamadığı gözlemlenir. Öğrencinin çaldığı seslerin temiz olup olmadığı, teknikleri doğru kullanıp kullanmadığı değerlendirilir. Başlangıçta yavaş bir tempoda duruşun rahatlığını ve tutuş pozisyonunun doğruluğunu kontrol eder (SDB1.2). La perdesinde teknik ve melodik ögelerin birleştirilmesi gerektiği vurgulanır. Bu aşamada öğrencilere la perdesinde çalabilecekleri ezgiler verilir ve her bir öğrencinin bu ezgiyi duygusal ifade ile nasıl çalacağı üzerine rehberlik edilir. Öğrenciler, la perdesinde çalınan ezgileri dikkatlice takip eder ve teknikleri doğru bir şekilde kullanarak melodiyi çıkarır. Grupla birlikte hem ritme hem de melodiye uygun bir şekilde birleştirmeleri beklenir (SDB2.1). Öğrendiği notalar ile birlikte sol notası içeren eserler icra ederler (D3.1). Öğrencilerin la perdesindeki teknik ve melodik becerilerini değerlendirmek amacıyla bir performans görevi verilir. Bu görevde öğrencilerin doğru parmak yerleşimi, duruş pozisyonu, çalınan ezgilerin doğru ritim ve melodiyle icrası gibi unsurlar gözlemlenir. Öğrenciler, kendi performanslarını değerlendirmek için öz değerlendirme yapar ve akran değerlendirmeleri aracılığıyla geri bildirim alırlar. Öğrencilerin la perdesindeki teknikleri ne kadar doğru kullandığı ve çaldıkları ezgilerin duygusal ifade ile uyumlu olup olmadığı derecelendirilir. Performans görevi, öğrencilerin gelişim süreçlerini takip etmek için belirlenen ölçütlere dayalı olarak gerçekleştirilir. Derecelendirme ölçütleri uygulanarak duruş, parmak yerleşimi, teknik kullanımı, melodik ifade gibi alanlarda bir değerlendirme yapılır.

Hızlı geçişler ve karmaşık melodilerle öğrencilerin teknik becerileri bir üst seviyeye taşınabilir. Ayrıca bu tekniklerin müzikal eserlere nasıl entegre edilebileceği üzerine çalışmalar yapılabilir. Öğrenciler, sınıf içinde veya okul etkinliklerinde çaldıkları ezgileri diğer öğrencilere veya öğretmenlerine sunabilirler. Bu, öğrencilerin teknik becerilerini geliştirdiği gibi sahne duruşlarını ve topluluk önünde çalma becerilerini de sağlamlaştırabilir.

Öğrencilere önce yavaş, sonra hızlı tempoda çalışmalar yaptırılabilir. Hızlandırılmış tekrarlarla parmak dayanıklılığı artırılabilir. Sol ve la perdelerini hızlı ve doğru şekilde bulma refleksini geliştirmek için öğrencilere farklı perdeler çalınır ve hangi sesin olduğunu bulmaları istenebilir. Bu süreç, öğrencilerin ritim ve koordinasyon becerilerini geliştirirken öğrenme hızlarına göre ilerlemelerine olanak tanıyabilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin basit tekerlemeler ve sayışmalar olan eserlerin ritmik yapılar ile oluştuğunu bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerden bildikleri yöresel bir eseri ritmik yapısına dikkat ederek söylemeleri istenebilir. Ardından bu eserlerdeki sözlerin hızlarını açıklayabilmeleri sağlanabilir. “Konuşmanın da bir ritmi olduğunu fark edebiliyor musun?” sorusu ile tartışma genişletilebilir. Böylece öğrencilerin tartım kalıplarına dair farkındalıkları değerlendirebilir.

Öğrencilerin günlük yaşamda karşılaştıkları ritmik düzenlerle bağlamadaki tartım kalıpları arasında ilişki kurmaları sağlanabilir. Örneğin yürüyüş adımlarının düzenli ritmi ya da saat tik taklarının sürekliliği hatırlatılabilir. Alkış oyunları veya basit beden perküsyonu etkinlikleriyle tartım kalıplarının benzerliği gösterilebilir. Bu örnekler üzerinden öğrenciler, doğru duruş ve tutuşla tezene vuruş tekniklerini daha kolay kavrayabilir ve bağlamadaki tartımları uygulamaya geçebilir.

BAĞL.3.1.1

Öğrencilere tartım (zaman ölçüsü) kavramı anlatılır (OB1). Öğrencilerin bağlamada kullanılan temel tartımların nota şekillerini görsel ve materyaller aracılığıyla tanımaları sağlanarak vuruşları hakkında açıklamalar yapılır (OB4, SDB2.1). Öğretmen, alkış ve benzeri yöntemlerle ritmik uygulamalar yaptırarak öğrenciler tartımların ritmik yapılarını anlamaya çalışırlar. Öğretmen, öğrencilere bağlama üzerinde tartımların tezene vuruş tekniğinin nasıl çalınacağını gösterir. Öğrenciler bağlamada tartımlar ve vuruşlar arasındaki ilişkiyi anlayarak ritmik yapıların nasıl oluştuğu hakkında bilgi sahibi olurlar. Öğretmen, öğrencilere doğru oturuş pozisyonunu, parmakların bağlamada doğru şekilde yerleştirilmesi gerektiğini hatırlatır. Öğrenciler, öğrendikleri tartım birimlerini bağlamadaki boş teller üzerinde tezene vuruşlarını uygular (OB9). Öğrenciler, bireysel veya grup hâlinde ritim ve vuruşları tekrarlar (D3.4). Öğrencilerin tartımları ve vuruşları doğru şekilde uygulayıp uygulamadıkları gözlem formuyla değerlendirilir ve geri bildirim sağlanır. 2/4 ve 4/4 zamanlı ölçüler anlatılır. Her bir zaman ölçüsünde vuruşların nasıl düzenlendiği açıklanır (OB1). Öğrencilere 2/4 ve 4/4 zaman ölçüsünde bir ölçüde kaç vuruş olduğu anlatılarak basit melodiler dinletilir. Öğrenciler, bağlamada 2/4 veya 4/4 zamanlı ölçülerde tartım etütleri uygular. Basit tekerlemeler ve sayışmalar uygulayarak sol el ile sağ elin kombinasyonu sağlanır. Metronom ile belirli hızda çalışarak vuruşların doğru şekilde zamanlanması sağlanır (E1.4). Öğrenciler, grup çalışmaları yaparak birbirlerinden öğrenir ve geri bildirim alırlar (SDB2.1, D4.1). Bu aşamada öğrenciler akran değerlendirme yapabilir. Öğrencilere öğretmenin seçtiği bir halk şarkısı dinletilir ve “Bu şarkıda nasıl ritimler var, nasıl çalınıyor?“ sorusu sorularak merak uyandırılır (E1.1). Bu eserde öğrendikleri ritmik yapılarını ve vuruş tekniklerini uygularlar. Öğrenciler, örnek bir eseri çaldıktan sonra vuruş ve tartımlarını doğru uygulayıp uygulamadıkları gözlemlenerek geri bildirimler verilir. Öğrendiği tartım örneklerinden 2/4 ve 4/4 zamanlı eserler öğretilerek ritim duyguları pekiştirilir.

Öğrencilerin ritim ve vuruş tekniklerini geliştirmeleri için karmaşık ritim etütleri kullanılabilir. Öğrenciler, farklı geleneksel halk müziği eserlerinde kullanılan tartımlar ve vuruş tekniklerini analiz edebilirler. Bu eserlerdeki ritmik yapıları inceleyerek öğrenciler bu yapıları bağlama üzerinde doğru bir şekilde uygulayabilirler. Öğrencilerden bir halk müziği parçasındaki ritmi çözmeleri ve ritme uygun vuruşları yapmaları istenebilir.

Bağlama üzerinde ritim çalışmaları akran desteği ile yavaş tempoda uygulanarak geliştirilebilir. Öğrencilerin farklı tartım kalıplarını görsel olarak öğrenmesini sağlamak ve ritim kalıplarını daha kolay hatırlamalarını teşvik etmek amacıyla öğretmen, her bir ritim kalıbı için kartlar hazırlayabilir. Öğrenciler kendi kartlarını seçebilir ve grup içinde ritimleri çalabilir. Öğrencilerin bir müzik parçası üzerinden tartım kalıplarını öğrenmeleri sağlanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık, D7. Estetik, D12. Sabır, D20. Yardımseverlik

OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin bağlamada perde aralığına göre pozisyon konumlandırma tekniğini öğrendikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilere si ve do notalarını bilip bilmediklerine dair sorular sorulabilir. Örneğin

• “Sizce bağlamada öğrenmediğimiz notalar var mıdır?”

 • “Sizce öğrenmediğimiz notalar bağlamanın sapı üzerinde hangi perdelerde olabilir?”

Öğrencilerden bildikleri notaları seslendirebilmeleri istenebilir. Uygulama sırasında teller arası geçişlerde ne gibi zorluklar yaşayabildikleri sorulabilir. Parmak pozisyonu, tuşe gibi konularda zorluk yaşayabilen öğrencilere yönelik özel çalışmalar yapılabilmekte; ayrıca müziksel okuma, yazma ve çalma dinamikleri hakkında bilgilendirme yapılabilir.

Öğrencilerin günlük yaşamda duydukları seslerle bağlamadaki si ve do perdeleri ilişkilendirilebilir. Örneğin kapı zilinin ya da telefon bildirim sesinin farklı tınılarıyla bağlamada çıkan seslerin benzerliği vurgulanabilir. Daha önce öğrendikleri la ve sol perdelerinin üzerine yeni seslerin eklendiği hatırlatılarak si ve do perdelerinin bu diziyi nasıl tamamladığı açıklanabilir. Böylece öğrenciler, önceki bilgilerini kullanarak yeni perdeleri daha kolay kavrayabilir ve uygulamaya geçebilir.

BAĞL.3.2.1

Bağlamanın doğru şekilde tutularak si ve do perdelerinin rahatça çalınabilmesi için uygun parmak yerleşimi, bilek pozisyonu öğretilir. Öğrencilerden bağlamada si ve do perdelerini bulmaları istenerek merak uyandırılır (E1.1). Öğretmen tarafından si ve do perdeleri çalınırken ellerin ve parmakların nasıl durduğu görsel ve materyaller aracılığıyla öğrencilere gösterilir (OB4). Öğrenci, öğretmenin gösterdiği şekilde bağlamayı tutarak si ve do perdelerine parmaklarını yerleştirir. Öğrenci öğretmenin uyguladığı teknikleri dikkatle izler ve ardından kararlı bir şekilde uygular (D12.3). Öğrenciler, bağlama tekniklerini doğru bir şekilde öğrenmek için sürekli pratik yapar, her bir parmağın ve bileğin doğru pozisyonda kalmasına özen gösterirler (D3.2). Öğrenciler, bağlamada si ve do perdelerinde kullanılacak özel teknikleri öğrenir ve bu teknikleri yavaş bir tempoda uygulamaya başlarlar. Öğrencinin çaldığı seslerin temiz olup olmadığı, teknikleri doğru kullanıp kullanmadığı gözlem formu ile değerlendirilir (E1.5). Öğrencilere si ve do perdelerine geçiş için pozisyon değiştirme tekniğine uygun olarak etütler uygulanır. Yavaş tempoda etütler yapılırken pozisyon geçiş tekniğiyle sol el ile sağ elin uyumunu sağlama sürecinde, öğrenciler sanatın ruhsal esenliğe olan etkisini fark ederler. Si ve do notaları içeren örnek eserlerle çalışmalarını sürdürürken çevrelerinden ve müzikle iç içe olmalarından aldıkları ilhamla kişiliklerine etkilerini öz değerlendirme formu ile değerlendirirler. Sanat eserleriyle donatılmış bir çevrenin öğrencilerin gelişimine ve olgunlaşmasına katkıda bulunduğunu fark ederler. Ayrıca estetik bakış açısını geliştirerek özgün ögeler ortaya koymaya başlarlar (SDB1.2, D7.2). Öğrenciler, etüt ve eserleri çalarken hangi teknikleri nasıl kullanacaklarını gruplar hâlinde pratikler yaparak öğrenirler (SDB2.1). Öğrenciler, si ve do perdeleri ile çalınan ezgileri doğru bir şekilde uygulayarak melodiyi çıkarırken gruplar hâlinde hem ritme hem de ezgiye uygun bir şekilde çalışır ve iş birliği yaparlar (SDB2.1, D12.3, D20.2). Öğrencilerin çalışmaları kontrol listesi ile değerlendirilir. Öğrencilere tekniklerde gelişim sağlanabilmesi için bireysel geri bildirimler verilir, hangi tekniklerin daha fazla çalışılması gerektiği açıklanır. Performans görevi olarak öğrencilerden bağlamada si ve do perdelerini doğru şekilde çalarak parmak yerleşimi, bilek pozisyonu ve tekniklerin uyumunu sergileyen bir ezgi çalmaları istenebilir.

Öğrencilere sadece si ve do perdeleri değil aynı zamanda diğer perdelerle ilgili ileri düzey teknikler de tanıtılabilir. Örneğin parmak hareketlerini daha hızlı ve temiz yapabilmeleri için etütler ve özel teknik çalışmaları eklenebilir.

Öğrencilere teknik becerilerini geliştirmek için daha yavaş tempoda basit etütler üzerinde çalışmalar yapmaları önerilebilir. Ayrıca ses kaydından veya videolardan örnekler izletilerek öğrencilerin doğru teknik kullanımı hakkında daha fazla fikir sahibi olmaları sağlanabilir. Öğrencilerin kendi çaldıkları eserleri kaydedip dinleyerek hem çalma becerilerini geliştirmeleri hem de teknik hatalarını fark edip değerlendirme fırsatı bulmaları sağlanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık, D10. Mütevazılık

OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin bağlama çalma tekniğinde sol el ile sağ el kombinasyonunun geliştiği kabul edilmektedir.

Öğrencilere üç zamanlı ve beş zamanlı ölçü rakamlarını tanıyabilip tanıyamadıklarına dair sorular yöneltilebilir. Bu ölçülerin Türk müziğindeki usul kavramlarıyla benzerlikleri ve farklarına ilişkin kısa cevaplı sorular sorulabilir. Ayrıca usul kavramına dair ön bilgilendirme yapılarak öğrencilerin önceki bilgilerini hatırlayabilmeleri sağlanabilir.

Öğrencilerin günlük yaşamlarında karşılaştıkları ritmik düzenlerden yararlanılabilir. Örneğin üç zamanlı usul için sallanma hareketi, dans adımları veya bir salıncağın düzenli salınımı hatırlatılabilir. Beş zamanlı usul için ise yöresel halk oyunlarında görülen adım düzenleri örnek verilebilir. Öğrencilerden elleriyle ritmik saymalar, alkış ya da basit beden perküsyonu yapmaları istenerek bu usullerin hissedilmesi sağlanabilir.

BAĞL.3.3.1

Üç zamanlı ritimlerin nasıl hissedildiğini anlamaları için öğrencilere örnek eserler dinletilerek onların ritmi fark etmeleri sağlanır. Öğrencilere “1-2-3“ şeklinde bir ritim sayma alışkanlığı kazandırılır. Öğrencilerin ritmi içselleştirebilmeleri için vücutla (tempo tutarak el çırpma, ayakla ritim sayma) çalışmalar yaptırılır (OB9). Öğrenciler, bağlamada üç zamanlı usulü çalmak için doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alarak disiplinli bir şekilde çalışır ve hedeflerine ulaşmak için azimle çabalarlar (E1.5). Ritmin tezene vuruşunu çok yavaş bir tempoda, öğretmenin rehberliğinde sırayla uygulama fırsatı verilirken öğrenciler gayretli olmanın hedeflerine ulaşma üzerindeki etkisini fark eder. Zorluklarla karşılaştıklarında bu zorlukları aşmak için gayret gösterir ve içsel motivasyonlarını (ilgi, merak, gelişim) kullanarak tekrar denemeye karar verirler (SDB1.2, D3.1). Üç zamanlı ritim için basit bir etütle başlar. Örneğin her bir vuruşa bir tane dörtlük nota, daha sonra bir vuruşa bir tane sekizlik notadan oluşan etütler verilebilir. Öğretmen, her öğrencinin bağlamada usulün tezene çalış tekniğini doğru çalıp çalmadığını kontrol listesi ile değerlendirerek dönütler verir. Bu dönütler doğrultusunda öğrenci kendini değerlendirir (D10.1). Öğrenciler, etütleri çalarken üç zamanlı tezene tekniğini nasıl kullanacaklarını gruplar hâlinde pratikler yaparak öğrenirler (SDB2.1). Ritmik çalışmalarda hız değişimleri yapılabilir. Yavaş tempoda başlanan çalışmaları, giderek orta hızda çalmaya yönelik adımlar atılabilir. Üç zamanlı ritimdeki etütler, öğrencilerin rahatça uygulayabileceği seviyeye getirildikçe, tempo artırılır (D3.2). Üç zamanlı eserler öğretilerek ritim duyguları pekiştirilir (OB9). Öğrenciler, öğrendikleri eserleri grup hâlinde çalışarak usullerin yapısıyla ilgili geri bildirimlerde bulunur (SDB2.1).

BAĞL.3.3.2

 Öğrencilerin beş zamanlı ritimlerin nasıl hissedildiğini anlamaları için örnek eserler dinletilerek ritmi fark etmeleri sağlanır. Daha önce öğrendiği üç zamanlı ritminin buradaki öneminden bahsedilir. Öğrencilere "1-2-1-2-3" şeklinde bir ritim sayma alışkanlığı kazandırılır. Öğrencilerin ritmi içselleştirmeleri için vücutla (tempo tutarak, el çırparak, ayakla ritim sayarak) çalışmalar yaptırılır. Öğretmen beş zamanlı ritmin tezene vuruş yönlerinin “üst-altüst- alt-alt“ olacak şekilde çalınacağını anlatır ve uygulamalı olarak gösterir (OB9). Öğrenciler, bağlamada beş zamanlı usulü çalmak için doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alarak, disiplinli bir şekilde çalışır ve hedeflerine ulaşmak için azimle çabalarlar (E1.5). Ritmin tezene vuruşunu çok yavaş bir tempoda, öğretmenin rehberliğinde sırayla uygulama fırsatı verilirken öğrenciler gayretli olmanın hedeflerine ulaşma üzerindeki etkisini fark eder. Zorluklarla karşılaştıklarında bu zorlukları aşmak için gayret gösterir ve içsel motivasyonlarını (ilgi, merak, gelişim) kullanarak tekrar denemeye karar verirler (SDB1.2, D3.1). Beş zamanlı ritim için basit bir etütle başlar. Örneğin her bir vuruşa bir tane dörtlük nota, daha sonra her bir vuruşa bir tane sekizlik notadan oluşan etütler verilebilir. Öğretmen, her öğrencinin bağlamada tezene çalış tekniğini doğru çalıp çalmadığını kontrol listesi ile değerlendirerek dönütler verir. Bu dönütler doğrultusunda öğrenci kendini değerlendirir (D10.1). Öğrenciler, etüt ve eserleri çalarken beş zamanlı tezene tekniğini nasıl kullanacaklarını gruplar hâlinde pratikler yaparak öğrenirler (SDB2.1). Ritmik çalışmalarda hız değişimleri yapılabilir. Yavaş tempoda başlanan çalışmaları, giderek orta hızda çalmaya yönelik adımlar atılabilir. Beş zamanlı ritimdeki etütler, öğrencilerin rahatça uygulayabileceği seviyeye getirildikçe, tempo artırılır (D3.2). Beş zamanlı eserler öğretilerek ritim duyguları pekiştirilir (OB9). Öğrenciler pratik yaparak usulün ritmik yapısını öğrenirler (SDB2.1). Performans görevi olarak öğrencilerden bağlama ile üç ve beş zamanlı usuldeki eserleri çalmaları istenebilir. Performans görevi dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrencilerin bu ritimleri kendi yaratıcı süreçlerine entegre etmeleri istenerek çeşitli melodik yapı ve motifler üzerinde ritimsel varyasyonlar yapmaları teşvik edilebilir. Bu süreçte öğrencilerin hız, tempo değişimleri, dinamikler gibi müzikal ögeleri kullanarak ritimleri ifade etmeleri, ritim duygularını derinleştirirken müzikal yaratıcılıklarını geliştirmelerine de olanak sağlanabilir.

Öğrencilerin ritmi daha iyi anlaması için ritim sayma çalışmaları düzenli olarak tekrar edilebilir. Öğretmen, öğrencilere 3 zamanlı ritmi "1-2-3" diye saymalarını hatırlatarak öğrencilerin her zaman ritme odaklanmalarını sağlar. Ayrıca bir metronom aracıyla yavaş tempoda basit etütler yaparak öğrencilerin ritim duygularını pekiştirmeleri sağlanabilir. Öğrencilerin üç ve beş zamanlı ritim desenlerini içeren kartlarla eşleştirme ve uygulama yapmaları önerilebilir. Bu etkinlik, öğrencilerin ritmik çeşitliliği anlamalarına ve uygulamalı olarak pekiştirmelerine yardımcı olabilir. Ayna karşısında bireysel alıştırmalar yaptırılarak duruşlarının kontrol edilmesi sağlanabilir, böylece doğru duruş ve teknik gelişimi izlenebilir. Öğrencilere renkli kartlarla üç ve beş zamanlı ritimlerin görsel bir diyagramı sunulabilir, bu sayede öğrenciler görsel materyallerle ritmi daha iyi kavrayabilirler. Ayrıca kartlar veya simgelerle ritmik desenler düzenlenip ardından bağlamada bu desenlerin çalınması istenebilir. Bu tür uygulamalar, öğrencilerin ritim, koordinasyon ve çalma becerilerini geliştirmeye yönelik etkinliklerle desteklenebilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık

D3. Çalışkanlık, D10. Mütevazılık, D12. Sabır

OB4. Görsel Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin bağlamada tartımların tezene vuruşlarını uygulayabildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilere tartım kalıplarıyla ilgili sorular yöneltilebilmekte ve önceki öğrenmelerini hatırlamaları sağlanabilir. Örneğin “Tartım kalıplarındaki güçlü ve zayıf zamanlar yer değiştirirse ne olur? Duyumdaki farklılıkları açıklayabilir misiniz?” gibi sorular sorulabilir. Ayrıca“- Senkop kelimesi size neyi çağrıştırıyor?” gibi sorularla öğrencilerin ritim kavramlarını isimlendirebilmeleri teşvik edilebilir. Bu süreçte çalgı icrasında ortaya çıkabilecek farklılıklar uygulamalı olarak gösterilebilmekte ve öğrencilerin hem önceki bilgilerini hatırlayabilmeleri hem de yeni kavramlarla ilişki kurması sağlanabilir.

Öğrencilerin günlük yaşamda karşılaştıkları ritimlerden yararlanılabilir. Sokak müziği, reklam müzikleri veya halk müziklerinde senkoplu vuruşların duyulabileceği hatırlatılabilir. Günlük hayatta konuşurken ya da yürürken beklenmedik anlarda yapılan duraklamaların ritmi bozması örneği verilerek müzikte de senkop vuruşlarının beklenmedik vurgular yarattığı açıklanabilir. Bu yolla öğrencilerin senkopu kendi deneyimleriyle ilişkilendirmeleri sağlanabilir.

BAĞL.3.4.1

Öğrencilere dörtlük ve sekizlik notaların nasıl senkoplu hâle geldiği gösterilerek öğrencilerin ritim farkındalıkları sağlanır (OB4). Öğrenciler, bağlamada senkop vuruşları içeren video örneklerini izleyerek bu tekniklerin nasıl uygulanacağı hakkında fikir sahibi olurlar. Videoların yavaşlatılmış versiyonları kullanılarak dikkat edilmesi gereken detaylar, vuruşların yerleri ve teknik vurgular öğretilir (SDB2.1, KB2.6). Öğrenciye bağlama tutuşunun doğruluğu ve senkoplu vuruşları uygulama sürecindeki hassasiyeti gözlem formu ile değerlendirilerek geri bildirim verilir. Öğrenciler, öğretmenin rehberliğinde bağlama ile senkoplu vuruşları yavaş tempoda çalışmaları sağlanır. Ayrıca hatalarını değerlendirerek düzeltme yollarını arar ve gelişim için başkalarından yardım talep ederler (D10.1). Öğrenciler, senkoplu vuruşları çalışırken doğru tezene tekniği ile nasıl uygulanacağına dair örneklerle planlı bir şekilde ilerler (E1.5, D3.2). Öğrenciler, öğretmenle birlikte senkoplu vuruşları çalarak ve her öğrencinin tekniğini izleyerek doğru uygulamaları öğrenirler (OB9, E3.2). Öğrenciler, senkoplu vuruşları yavaş bir tempoda çalarak doğru teknikleri kazandıkça tempo hızını artırır ve düzenli çalışmanın başarı üzerindeki etkisini fark eder (D3.2, D12.3). Öğrenciler, öğretmenin gösterdiği teknikle senkoplu vuruşları çalmaya başlar. Öğrenciler, senkoplu vuruşları içeren bir parça üzerinde birlikte çalışırlar. Öğrenciler senkoplu vuruşları bir arada çaldıkları bir parçada nasıl müzikal olarak birleştireceklerini öğrenirler. Öğrenciler, öğretmenin rehberliğinde ritmik ve melodik parçalar üzerinde senkoplu vuruşları uygularlar. Öğrenciler, senkoplu vuruşları uygularken grup çalışmalarında birbirlerinin hatalarını ve güçlü yönlerini akran değerlendirme formuyla değerlendirerek saygılı bir şekilde geri bildirimlerde bulunurlar (SDB2.3, SDB2.2, D3.1).

Öğrencilerden senkoplu vuruşları içeren daha karmaşık ve zor parçalar üzerinde çalışmaları istenebilir. Bu, öğrencilerin müzikal becerilerini test etmelerini ve geliştirmelerini sağlayabilir. Öğrenciler, senkoplu vuruşları içeren kısa yaratıcı parçalar yaratır ve bu parçalar üzerinde çalışabilirler. Yaratıcı süreçte öğrenciler, kendi tekniklerini ve ifadelerini geliştirme fırsatı bulabilirler. Öğrenciler, senkoplu vuruşları hem ritmik hem de melodik bağlamda kullanarak daha zengin müzikal yapılar oluşturabilirler. 

Öğrencilere senkop kavramı, görsel ve işitsel materyallerle desteklenerek daha sade ve anlaşılır bir şekilde açıklanabilir. Öğrencilerden bağlama olmadan elleriyle senkoplu hareketleri (1-2-3-4 gibi) vurmaları istenir. Ardından öğrencilerden bu hareketleri bağlama üzerinde uygulamaları istenebilir. Ritim uygulamaları kullanılarak senkoplu ritimlerin metronom eşliğinde çalışılması sağlanabilir. Öğrencilerin senkoplu icralarını kaydedip daha sonra kaydı dinleyerek eksik yönlerini fark etmeleri sağlanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB3.2. Esneklik

D3. Çalışkanlık, D10. Mütevazılık, D11. Özgürlük

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin bağlamada gövde bölümüne yakın olan perdelerin ince seslere sahip olduğunu bildikleri kabul edilmektedir.

Üst oktavlara geçiş becerilerini değerlendirebilmek amacıyla öğrencilere alt ve üst oktavlar arasındaki fark açıklanabilir. Ardından öğrencilerden alt oktavdan üst oktava geçiş denemesi yapabilmeleri istenebilir. Tel boyunun yarısına denk gelen perdede telin gevşek ve gergin hâllerini dikkatle gözlemleyebilmeleri ve deneyimleyebilmeleri sağlanabilir. Öğrencilerin konuya ilgilerini ve motivasyon düzeylerini anlayabilmek için kısa bir sohbet yapılabilir. Öğrencilere “Bağlamanın alt tel grubunda bulunan bam teli, ince çelik tellerden farklı mıdır?” sorusu yöneltilerek öğrencilerin öğrenme sürecine ilişkin farkındalıkları değerlendirilebilir.

Öğrencilere “Aynı sesi hem tiz hem pes duydunuz mu?“ sorusu yöneltilebilir. Çocuk ve yetişkin seslerinin aynı şarkıyı söylerken farklı tınlaması örnek verilerek çocuk sesinin daha tiz, yetişkin sesinin daha pes olduğu fark ettirilebilir. Öğrenciler kendi sesleriyle “la“ notasını söylerken öğretmenin aynı sesi bağlamada önce pes, sonra tiz çalmasıyla sesin farklı yüksekliklerde (oktavlarda) duyulabileceği gösterilebilir. Çizgi film karakteri ile yetişkin sesleri arasındaki fark hatırlatılarak aynı sesin farklı oktavlarda çıkabileceği açıklanabilir. Böylece öğrencilerin ses yüksekliği ve oktav kavramını günlük yaşantılarıyla ilişkilendirmeleri sağlanabilir.

BAĞL.4.1.1

 Oktav seslerinin notalarını içeren bir müzik notası görseli kullanarak oktavın temel özelliği olan sesin iki katı frekansa sahip olma durumu, müzik teorisi ve sesin fiziksel özellikleri hakkında öğrencilere kısa bir açıklama yapılır (OB4). Öğretmen tarafından bağlamada uygulamalı olarak bir sesin oktavına, aynı notanın farklı frekansta duyulmasına örnekler verilerek öğrencilerin oktavı fark etmeleri sağlanır (SDB2.1). Bağlamada bu seslerin farklı tel veya perdeler üzerinde oktav notaların elde edildiğini öğrenirler. Öğrenciler, oktav sesleri içeren ses kayıtlarını dinlerler. Bu kayıtları dinledikten sonra öğrencilerden aynı sesi çalmaları ve kaydetmeleri istenir. Bu aşama gözlem formuyla değerlendirilir. Bu süreç, öğrencilerin sesleri doğru şekilde tanımalarını ve taklit etmelerini sağlayarak ses aralıkları ve ton farklarını daha iyi kavrayabilmelerine yardımcı olur (OB2). Öğrenciler, aynı notanın oktavlarının nasıl çaldığını ve birbirlerine nasıl benzediklerini fark ederler (E3.2). Bir sesin farklı oktavlarını dinlerken öğrenciler örnek olarak “la“ sesinin oktavını bağlamada nasıl bulabileceklerini keşfederler (SDB3.2). Öğrencilerin öğretmenin rehberliğinde yavaşça bağlamada oktav seslerini çalmaları için doğru duruş ve tutuş pozisyonu almaları sağlanır. Öğrencilerin oktav sesler içeren notaları bağlama ile çalarken yavaş tempoda etüt veya diziler üzerinde doğru parmak kullanımı ve pozisyon geçişlerine dikkat ederek seslendirmeleri sağlanır (E1.3). Öğrencilere örnek bir etüt veya diziyi bireysel çalma fırsatı verilir. Öğrencilerden etkinliklerde etkin rol almaları (D3.4), bağlama çalma konusunda cesur olmaları (D11.1) ve dönütleri dikkate alarak hatalarını düzeltmeleri (D10.1) beklenir. Öğrencilerin bağlamada oktav sesler içeren örnek eserleri bireysel ve grupla uygulayarak müziksel bileşenleri fark etmeleri sağlanır (SDB1.2, D3.4). Performans görevi olarak öğrencilerden oktav seslerini doğru bir şekilde çalmaları, çaldıkları seslerin temizliğine dikkat etmeleri, çalgıya özgü teknikleri uygulamaları ve müziksel bileşenleri kullanmaları istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir.

Öğrenciler, oktav seslerini daha hızlı tempolarda çalmayı deneyebilirler. Örneğin öğretmen tarafından verilen etütlerin temposu yavaşken öğrenciler daha hızlı bir tempo ile çalışmaya teşvik edilebilir.

Öğrencilere oktav seslerinin her birini yavaşça, düşük tempoda çalmaları için fırsatlar verilebilir. Öğretmen, her öğrencinin hızına göre ilerleyerek öğretilecek seslerin kolayca sindirilmesini sağlayabilir. Öğrencilerin oktav seslerini çalarken en doğru tonu yakalamaları için parmak pozisyonlarına dikkat etmeleri sağlanabilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk

OB4. Görsel Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin iki nota arasındaki perdelerin farklı seslere sahip olduğunu ve perdelerin koma karşılıklarına ilişkin terimleri bildikleri kabul edilmektedir.

Derse başlamadan önce öğretmen, öğrencilere çaldıkları bağlamanın kaç perdesi olduğunu hatırlayıp hatırlayamadıklarını sorabilir. Bağlamada öğrenilmiş doğal seslerin perde üzerindeki yerleri soru-cevap yöntemiyle hatırlatılabilir. Öğrencilerin iki ana ses arasında kaç perde bulunduğunu bulmaları için bağlamanın sapı üzerinde inceleme yapmaları ve elde ettikleri bulguları paylaşmaları istenebilir. Bu inceleme sırasında öğretmen, “Koma terimini daha önce duyabildiniz mi?” sorusunu yönelterek öğrencilerin konuya dair önceki bilgilerini sorgulayabilir. Ayrıca “Batı müziğinde kullanılan değiştirici işaretler dışında başka değiştirici işaretler olabileceğini düşünüyor musunuz?” sorusu ile öğrencilerin müziksel işaretlere dair farkındalık düzeyleri ölçülebilir.

Öğrencilerin günlük yaşamlarında duydukları çok ince ses farklılıklarından yararlanılabilir. Örneğin iki farklı telefon zil sesinin benzer ama tam olarak aynı olmaması ya da iki kişinin aynı şarkıyı söylerken ses tonlarının ufak farklılıklar göstermesi hatırlatılabilir. Bu örnekler üzerinden bağlamada koma seslerinin de ana seslere çok yakın fakat onlardan biraz farklı tınladığı açıklanabilir. Öğrenciler, daha önce duydukları bu küçük farklılıkları bağlamadaki koma sesleriyle ilişkilendirerek kavrayabilirler.

BAĞL.4.2.1

Öğretmen, Türk müziğinde kullanılan koma kavramının anlamını açıklar. İki ses arasındaki koma sesleri hakkında bilgiler vererek terim karşılıklarını tanıtır (SDB2.1, KB1). Öğretmen, bağlamanın sapındaki koma perdelerini gösteren görsel bir materyal kullanarak öğrencilerin bu perdeleri fark etmelerini sağlar (OB4, E3.2) Öğretmen, örnek olarak bir notanın sahip olduğu koma seslerini bağlamanın sapındaki perde yerlerini göstererek öğrencilere bireysel uygulama fırsatı sunar ve geri bildirimler verir. Öğrencilerin gruplar hâlinde çalışarak her bir sesin sahip olduğu koma seslerinin bağlamadaki perde yerlerini öğrenmeleri sağlanır (SDB2.1, SDB2.2, D4.1). Kromatik etüt ve egzersizler yaparak koma seslerini keşfederler (OB9). Türk halk müziği türünden yöresel müziklerden örnek eserler dinletilerek koma sesleri pekiştirilir. Son olarak koma seslerinden örnek türküleri icra ederler (D3.2).Türk halk müziği türünden yöresel müzikler ve örnek türküleri icra etme aşamalarında öğrencilerin ritme ve melodiye uygunlukları gözlem formu ile gözlemlenerek değerlendirilebilir.

Türk müziğindeki farklı makamların komalarla nasıl şekillendiğini ve bu komaların melodik yapıya nasıl etki ettiğini keşfetmeleri sağlanabilir. Öğrenciler, çeşitli makamlar üzerinde uygulamalar yaparak her bir makamın karakteristik koma seslerini daha derinlemesine analiz eder ve kendi icralarında bu sesleri nasıl daha etkili bir şekilde kullanacaklarına dair yaratıcı yöntemler geliştirebilirler. Ayrıca öğrencilerin kendi bestelerini yaparak bu bestelerde doğru koma kullanımı ve makam değişimleri üzerine çalışmaları teşvik edilebilir. Bu süreç, hem teorik bilgiyi pratiğe dökmeyi hem de öğrencilerin müzikal ifadelerini geliştirmeyi hedefleyebilir.

Koma seslerinin yerleri anlatılırken karmaşık terimler yerine daha açık ve anlaşılır ifadeler kullanılabilir. Örneğin her bir koma sesinin normal sesten biraz daha yüksek ya da düşük olduğu açıklanabilir. Öğrencilere bir notanın koma sesini çalmaları için daha fazla zaman tanınabilir ve öğretmen, her öğrencinin uygulamalarını tek tek izler, öğrenci doğru perdeyi bulana kadar ona yardımcı olabilir. Öğrencilerin ritim ve tempo açısından zorlanmaması için başlangıçta yavaş tempoda çalışmaları sağlanabilir. Koma seslerini keşfetmeye yönelik, çok basit ve kısa etütler yapılabilir. Bu etütlerde her bir koma sesini belirlemek için öğrenciler, bağlama üzerindeki belirli perde yerlerini tek tek çalışabilirler. Öğretmen, her öğrencinin doğru nota ve koma sesini bulabilmesi için rehberlik edebilir. Öğrencilere koma seslerini öğretmek için basitleştirilmiş yöresel müzik örnekleri dinletildikten sonra doğru sesleri tanımaları, taklit etmeleri ve düzgün şekilde çalmaları istenebilir. Öğrencilerin koma seslerinin doğru yerlerini öğrenmelerini sağlamak, birbirlerine yardımcı olarak eksikliklerini gidermelerine destek olmak ve geri bildirim alarak gelişimlerini artırmak için grup çalışmaları yaptırılabilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma) SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D7. Estetik

OB1.Bilgi Okuryazarlığı

Öğrencilerin bağlamada perdeler üzerinde koma seslerinin de olduğunu bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilere makam kavramı hakkında sorular yöneltilebilir. “Makam nedir?”, “Türk müziğinde makamların amacı ne olabilir?” gibi sorularla öğrencilerin düşüncelerini ifade edebilmeleri sağlanabilir. Hüseyni, kürdi ve hicaz makamlarının isimleri ve temel özellikleri hakkında daha önce bilgi sahibi olup olmadıkları araştırılabilir. Ayrıca “Bağlamada makamları seslendirebilmek için hangi notaları kullanıyorsunuz?” gibi sorularla öğrencilerin bilgi düzeyi ölçülebilir. Öğrencilerden bağlamada daha önce çaldıkları bazı melodileri tekrar edebilmeleri istenebilir. Makamların ritmik ve melodik yapısına dair kısa cevaplı sorular yöneltilebilir.

Öğrencilerin çevrelerinde sıkça duydukları halk türküleri dinletilebilir. Bu türkülerin belirli dizilerle oluşturulduğu belirtilerek hüseyni, kürdi ve hicaz makamlarının geleneksel müzikte yaygın olduğu vurgulanabilir. Öğrencilerden okul etkinliklerinde, özel günlerde ya da evde duydukları türküleri hatırlamaları istenebilir. Bu örnekler üzerinden makamların belirli ses düzenleriyle tanımlandığı ve eserlerin yapısını belirlediği açıklanabilir. Günlük yaşamda değişen duygu hâllerinin müzikte de makamlar aracılığıyla yansıtıldığı gösterilerek öğrencilerin müzikte duygusal ifadeyi fark etmeleri sağlanabilir.

BAĞL.4.3.1

Öğretmen, öğrencilere hüseyni makamı ile ilgili teorik bilgileri anlatarak temel müziksel bileşenler hakkında genel bir bakış sağlar (OB1). Hüseyni makamına ait notalar ve karakteristik aralıklar öğretilir (E3.2). Hüseyni makamının melodik yapısı, duygu durumu ve ritim özellikleri açıklanır. Bağlama ile bu makamı çalarken kullanılan teknikler ve müzikal süslemelerin sesin zenginliği üzerindeki etkisi anlatılır (D7.1). Hüseyni makamındaki tipik süslemelerin ve tınıların bağlamada nasıl uygulanacağı gösterilir (SDB2.1). Hüseyni makamında kullanılan notaların doğru sıralaması ve melodik akışı öğretilir (KB2.6, OB1). Öğretmen, öğrencilerin duruş, tutuş ve bağlamaya özgü teknikleri doğru kullanıp kullanmadıklarını gözlemler. Öğrenciler, bu teknikleri basit alıştırmalarla uygulayarak pratik yapar. Öğrenciler, bağlama üzerindeki temel teknikleri birleştirerek kısa hüseyni makamı melodilerini çalmaya başlar. Bu çalışmalarda çalınan her melodinin teknik doğruluğu üzerinde durulur. Öğretmen, öğrencilerin tekniklerini gözlemler ve doğru teknik kullanımına dair geri bildirimde bulunur. Grup çalışmaları ile öğrenciler, birbirlerinin teknik ve duygusal ifadelerini akran değerlendirme formu ile değerlendirirler ve birbirlerinden öğrenirler (SDB2.2, D3.4). Hüseyni makamında olan Türk halk müziği türünden örnek eserleri bireysel ve gruplar hâlinde çalışırlar (D4.1). Öğrenciler, bağlama ile eserlerin makamsal ve ritmik karakterlerini doğru bir şekilde yakalamaya odaklanırlar. Öğretmen; öğrencilerin eserleri çalarken, yapısal ve ritimsel açıdan doğru bir şekilde uygulayıp uygulamadıklarını gözlemler. Farklı temposal hızlarda çalışarak ritim duygusu ve zamanlama geliştirilir (E1.3). Hüseyni makamı, bağlamada doğru tınılar ve süslemeler ile çalınarak öğrencilerin makamın duygusal özelliklerini fark etmeleri sağlanır (SDB1.3). Öğrenciler, çaldıkları eserin duygusal ifadesini pekiştirir. Her öğrencinin çaldığı eserin duygusal ifadesi üzerine geri bildirim verilir (SDB1.1).

BAĞL.4.3.2

Öğretmen, öğrencilere hüseyni makamı ile ilgili teorik bilgileri anlatarak temel müziksel bileşenler hakkında genel bir bakış sağlar (OB1). Kürdi makamına ait notalar ve karakteristik aralıklar öğretilir (E3.2). Kürdi makamının melodik yapısı, duygu durumu ve ritim özellikleri açıklanır. Bağlama ile bu makamı çalarken kullanılan teknikler ve müzikal süslemelerin sesin zenginliği üzerindeki etkisi anlatılır (D7.1). Kürdi makamındaki tipik süslemeler ve tınıların bağlamada nasıl uygulanacağı gösterilir (SDB2.1). Kürdi makamında kullanılan notaların doğru sıralaması ve melodik akışı öğretilir (KB2.6, OB1). Öğretmen, öğrencilerin duruş, tutuş ve bağlamaya özgü teknikleri doğru kullanıp kullanmadıklarını gözlemler. Öğrenciler, bu teknikleri basit alıştırmalarla uygulayarak pratik yapar. Öğrenciler, bağlama üzerindeki temel teknikleri birleştirerek kısa kürdi makamı melodilerini çalmaya başlar. Bu çalışmalarda çalınan her melodinin teknik doğruluğu üzerinde durulur. Öğretmen, öğrencilerin tekniklerini gözlemler ve doğru teknik kullanımına dair geri bildirimde bulunur. Grup çalışmaları ile öğrenciler, birbirlerinin teknik ve duygusal ifadelerini değerlendirir ve birbirlerinden öğrenirler (SDB2.2, D3.4). Bu süreç grup değerlendirme formu ile değerlendirilir. Öğrenciler, kürdi makamındaki Türk halk müziği türünden örnek eserleri bireysel ve grup hâlinde çalışır (D4.1). Öğrenciler, bağlama ile eserlerin makamsal ve ritmik karakterlerini doğru bir şekilde yakalamaya odaklanırlar. Öğretmen, öğrencilerin eserleri çalarken yapısal ve ritimsel açıdan doğru bir şekilde uygulayıp uygulamadıklarını gözlemler. Farklı temposal hızlarda çalışarak ritim duygusu ve zamanlama geliştirilir (E1.3). Kürdi makamı, bağlamada doğru tınılar ve süslemeler ile çalınarak makamın duygusal özelliklerini fark etmeleri sağlanır (SDB1.3). Öğrenciler, çaldıkları eserin duygusal ifadesini pekiştirir. Her öğrencinin çaldığı eserin duygusal ifadesi üzerine geri bildirim verilir (SDB1.1).,

 BAĞL.4.3.3

Öğretmen, öğrencilere hicaz makamı ile ilgili teorik bilgileri anlatarak temel müziksel bileşenler hakkında genel bir bakış sağlar (OB1). Hicaz makamına ait notalar ve karakteristik aralıklar öğretilir (E3.2). Hicaz makamının melodik yapısı, duygu durumu ve ritim özellikleri açıklanır. Bağlama ile bu makamı çalarken kullanılan teknikler ve müzikal süslemelerin sesin zenginliği üzerindeki etkisi anlatılır (D7.1). Hicaz makamındaki tipik süslemeler ve tınıların bağlamada nasıl uygulanacağı gösterilir (SDB2.1). Hicaz makamında kullanılan notaların doğru sıralaması ve melodik akışı öğretilir (KB2.6, OB1). Öğretmen, öğrencilerin duruş, tutuş ve bağlamaya özgü teknikleri doğru kullanıp kullanmadıklarını gözlemler. Öğrenciler, bu teknikleri basit alıştırmalarla uygulayarak pratik yapar. Öğrenciler, bağlama üzerindeki temel teknikleri birleştirerek kısa hicaz makamı melodilerini çalmaya başlar. Bu çalışmalarda çalınan her melodinin teknik doğruluğu üzerinde durulur. Öğretmen, öğrencilerin tekniklerini gözlemler ve doğru teknik kullanımına dair geri bildirimde bulunur. Grup çalışmaları ile öğrenciler, birbirlerinin teknik ve duygusal ifadelerini değerlendirir ve birbirlerinden öğrenirler (SDB2.2, D3.4). Bu süreç grup değerlendirme formu ile değerlendirilir. Hicaz makamında olan Türk halk müziği türünden örnek eserler bireysel ve gruplar hâlinde çalışırlar (D4.1). Öğrenciler, bağlama ile eserlerin makamsal ve ritmik karakterlerini doğru bir şekilde yakalamaya odaklanırlar. Öğretmen, öğrencilerin eserleri çalarken yapısal ve ritimsel açıdan doğru bir şekilde uygulayıp uygulamadıklarını gözlemler. Farklı temposal hızlarda çalışarak ritim duygusu ve zamanlama geliştirilir (E1.3). Hicaz makamı, bağlamada doğru tınılar ve süslemeler ile çalınarak öğrencilerin makamın duygusal özelliklerini fark etmeleri sağlanır (SDB1.3). Öğrenciler, çaldıkları eserin duygusal ifadesini pekiştirir. Her öğrencinin çaldığı eserin duygusal ifadesi üzerine geri bildirim verilir (SDB1.1). Makamların icrasında ritme ve melodiye uygunlukları gözlem formu ile gözlemlenerek değerlendirilebilir.

Öğrencilere makamların farklı melodik varyasyonlarını keşfetmeleri ve bu varyasyonlarla kendi müzikal ifadelerini yaratmaları için fırsatlar sunulabilir. Öğrencilerin bağlama üzerindeki özgürlüklerini artırarak makamsal müzikaliteyi daha yaratıcı bir şekilde ifade etmeleri sağlanabilir. Ayrıca çeşitli halk müziği eserlerinde uygulanan bu yaratıcı süreç, öğrencilerin farklı müzik türlerini keşfetmelerine de olanak tanıyabilir.

Öğretmen, öğrencilerin hızlarına göre uyarlanmış temposal alıştırmalar ve egzersizler sunabilir. Öğrenciler, her makamın melodik akışını ve karakteristik aralıklarını daha iyi kavrayabilmek için videolar veya sesli örneklerle çalışabilirler. Öğrencilerin makamın yapısını ve süslemelerini daha kolay öğrenebilmeleri amacıyla görsel notalar ve tablolar kullanılabilir. Öğrencilere başlangıç seviyesinde alıştırmalar ve parçalar seçilerek temel teknikler üzerinde yoğunlaşmaları sağlanabilir. Bu alıştırmalarla her bir makamın temel melodik yapısını öğrenebilir ve zamanla daha karmaşık çalışmalara geçilebilir. Öğretmen, öğrencilere her makamın duygusal atmosferini anlatan kısa hikâyeler veya duygu odaklı açıklamalar yapabilir. Bu, öğrencilerin çaldıkları eserlerde duygusal ifadeyi daha iyi anlamalarına yardımcı olabilir.

SDB2.1. İletişim

D14. Saygı, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin bağlamanın bölümleri ve bağlama ailesini bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerden bağlamanın tarihî gelişim sürecine dair bildiklerini ifade etmeleri istenebilir. “Bağlamanın tarihsel kökenlerini açıklayabilir misiniz?”, “Sizce bağlama hangi dönemlerde ve nasıl değişimler geçirmiş olabilir?” gibi sorular yöneltilebilir.

Öğrencilere telefon örneği verilebilir. İlk başta yalnızca sesli iletişim sağlayan telefonun zamanla internet, kamera, dokunmatik ekran gibi özellikler kazanarak akıllı telefona dönüştüğü hatırlatılabilir. Benzer şekilde bağlamanın da tarihsel süreçte farklı yapılar, malzemeler ve tekniklerle gelişim gösterdiği açıklanabilir. Öğrencilerden eski ve yeni bağlamaları görsel ya da işitsel olarak karşılaştırmaları istenerek çalgının zaman içindeki evrimini fark etmeleri sağlanabilir.

BAĞL.5.1.1

Öğretmen, bağlamanın kökeni, tarihsel gelişimi ve Türk müziğindeki yeri hakkında kısa bir tanıtım yaparak derse başlar. Orta Asya’dan Anadolu’ya kadar uzanan yolculuğu, bağlamanın ilk ortaya çıkışı ve ilk hâlinin tanıtımı yapılır; ardından gelişim süreci anlatılır. Bağlamanın tarihsel evrimini anlatan görseller ve videolar sunulur (OB4). Öğrenciler, bağlamanın tarihsel gelişimini ve Türk müziğindeki yerini öğrenir (D14.3). Bağlamanın kökeni olan kopuz ve tarihsel gelişimi hakkında bilgi verilir. Bağlamanın tel sayısı, gövde yapısı, sap uzun luğu gibi yapısal özelliklerinin zamanla nasıl değiştiği ve geliştiği, görsel materyallerle desteklenerek öğrencilere anlatılır (OB1). Eski bağlama türlerine ait fotoğraflar, eski müzik kayıtları ve bağlamanın ilk modellerinin nasıl göründüğü hakkında bilgiler paylaşılır. Görsel kartlarla bağlama çeşitlerini öğrenme süreci, gruplar hâlinde etkinlikler yoluyla oyunlaştırılır ve öğrencilerin öğrenme süreci keyifli hâle getirilir (E2.5). Bağlama türlerinin benzerlikleri ve farklılıkları ele alınarak her bir türün müzikte nasıl bir rol oynadığı fark ettirilir. Öğrenciler, bağlamanın halk müziğindeki zenginliğe katkısını keşfederler. Öğrencilere bağlamayla icra edilen bir Türk halk müziği parçası dinletilir. Öğrenciler, bu parçayı dinlerken bağlamanın müzikteki rolünü ve tarihsel gelişimini göz önünde bulundurarak bağlamanın önemini fark ederler (D19.1). Günümüzde kullanılan bağlama türlerinden örnek eserler dinletilerek bağlamanın kullanım zenginliği vurgulanır (SDB2.1). Öğrencilerin bağlama türlerini tanıma, bağlamanın tarihsel evrimini anlama ve bağlama ile yapılan müziksel ifadelerle ilgili tespitleri gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler, bağlamanın halk arasında bir iletişim aracı olarak nasıl kullanıldığını; düğünlerde, bayramlarda ve diğer sosyal etkinliklerdeki rolünü inceleyebilirler. Öğrenciler, bağlamanın Türk halk şairleri ve ozanları ile ilişkisini araştırarak sözlü gelenekle olan bağını ve halk müziği ile şiir arasındaki etkileşimi keşfedebilirler. Bağlamanın diğer Türk halk müziği enstrümanlarıyla (cura, tambur, kopuz vb.) benzerlikleri ve farklılıkları üzerinde durulabilir. Ayrıca bu enstrümanların bölgesel kullanımını incelemek, farklı müzik türlerinin gelişimi ile olan ilişkilerini görmek için bir derinlemesine araştırma yapılabilir. Öğrenciler bağlama türlerinden birini seçip o türün kullanıldığı bir parçayı daha ayrıntılı bir şekilde analiz edebilir ve icra edebilirler. Bu hem teknik hem de kültürel bir inceleme sunabilir. Öğrenciler, seçtikleri bağlama türünün tarihsel geçmişini, yapısal özelliklerini ve bu türün müzikteki fonksiyonunu tartışarak bir proje hazırlayabilirler.

Bağlamanın tarihsel gelişimi, yapısal özellikleri gibi soyut kavramları anlamaları için öğretmen, kısa ve anlaşılır açıklamalarla görselleri birlikte sunabilir. Bağlamanın ilk hâlinin nasıl göründüğünü gösteren fotoğraflar ve eski müzik kayıtları üzerinden somut örnekler vererek öğrencilerin konuyu daha iyi kavrayabilmesini sağlayabilir. Öğrencilere her türün tarihsel gelişimini adım adım açıklayarak bireysel farkındalıklarını artırabilir. Bağlama türlerinin öğrenilmesi ve farklılıkları üzerinde çalışırken öğrencilerin gruplar hâlinde etkin olarak yer alacağı etkileşimli oyunlar kullanılabilir. Görsel kartlar veya posterlerle yapılan eşleştirme oyunları, öğrencilerin bağlama türlerini eğlenceli bir şekilde öğrenmelerine yardımcı olabilir. Bu tür etkinlikler, öğrenmeyi daha keyifli ve hatırlanabilir hâle getirebilir. Öğrencilerin bağlama türlerinin tarihsel gelişimiyle ilgili bilgileri öğrenme süreci sırasında öğretmen belirli aralıklarla tekrarlar yaparak öğrendiklerinin pekişmesini sağlayabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık, D10. Mütevazılık, D11. Özgürlük, D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin bağlamanın temel çalma tekniklerini ve melodilerin ritmik yapılarını bildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilere bağlamada süsleme tekniğini daha önce duyup duymadıkları sorulabilir. Ardından bildikleri süsleme türlerini örneklendirebilmeleri istenebilir. Öğrencilerden tezene ile basit bir süsleme denemesi yapabilmeleri talep edilerek uygulamaları gözlemlenebilir. Bu sırada “Sizce süsleme tekniği bağlamanın icrasında nasıl bir farklılık yaratır?” gibi sorular sorulabilir. Öğrencilerin hem kavramsal bilgileri hem de uygulama becerileri değerlendirilebilir.

Öğrencilerin günlük yaşamda karşılaştıkları süsleme unsurlarından yararlanılabilir. Örneğin bir yazının üzerine yapılan desenler veya bir konuşmada sözcüklerin vurgulanarak daha etkili hâle gelmesi hatırlatılabilir. Bu örnekler üzerinden müzikte de süsleme tekniğinin eseri daha zengin ve etkili kıldığı açıklanabilir. Öğrencilerden dinledikleri türkülerde süslemeleri fark etmeleri ve kendi çalgılarında uygulamaları istenerek öğrenilen teknik günlük yaşantı deneyimleriyle ilişkilendirilebilir.

BAĞL.5.2.1

Öğrencilere bağlamada doğru duruş ve tutuş pozisyonunun önemi anlatılır. Bağlamadaki süsleme tekniği ve nasıl kullanıldığı açıklanır (OB1). Bu teknikle ilgili görsel ve işitsel örnekler sunulur (SDB2.1, OB4). Öğrenciler, öğretmenin rehberliğinde bu tekniği çalışmaya başlar. Her öğrencinin bağlamada süsleme tekniklerini doğru şekilde kullanıp kullanmadığı gözlemlenir ve öğrenciye geri bildirim sağlanır. Öğrenciler sırasıyla belirli bir süsleme tekniği üzerinde çalışırken öğretmen, tekniği doğru kullanmalarını sağlamak için adım adım yönlendirme yapar. Öğrencilere süsleme tekniklerinin müziksel anlamı ve nasıl ifade edilmesi gerektiği hakkında bilgi verilir (SDB2.1). Ayrıca süsleme tekniklerinin müziğin duygusal ve estetik yönlerine nasıl katkıda bulunduğu anlatılır (SDB2.1, E3.2). Öğrenciler, bağlama ile süsleme tekniklerini bir parçada uygulamaya başlar (OB9). Örneğin öğrendikleri bir türküyü süslemeli bir şekilde çalmaları istenir (D16.1). Öğrenciler tekniği kullanarak birbirlerinin çaldığı parçaları dinler ve geri bildirimde bulunur. Böylece öğrencilerin birbirlerinden öğrenmeleri sağlanır (SDB2.1, D3.4). Her öğrenci, süsleme tekniklerinin müzikte nasıl bir etki yarattığını paylaşır (SDB2.1, D11.2). Öğrenciler, belirli bir süsleme tekniğini doğru ve etkili bir şekilde çalabilmek için sürekli olarak pratik yaparlar (D3.2, D12.3). Pratik sırasında öğretmen, öğrencilerin performanslarını takip eder ve düzeltmelerde bulunur. Öğrenciler, ses kayıt aracılığıyla çaldıkları parçaları kaydeder ve kendi performanslarını dinleyerek süsleme tekniklerini ne kadar doğru ve etkili uyguladıklarını değerlendirirler (SDB1.2, D10.1).

Farklı Türk halk müziği ve Türk sanat müziği eserlerinde kullanılan süsleme teknikleri arasındaki farkları araştırmaları ve bunları müzikle nasıl ifade edebileceklerini keşfetmeleri teşvik edilebilir. Öğrendikleri süsleme tekniklerini kullanarak kısa bir müzik parçası yaratabilir veya var olan bir halk müziği parçasını kendi yorumlarıyla özgün bir şekilde düzenleyebilirler.

Öğrenciler, kendi hızlarında süsleme tekniklerini öğrenebilmeleri için etüt uygulamaları yapabilirler. Öğrencilerin seviyelerine göre farklı geri bildirimlerde bulunarak uygun alıştırmalar verilebilir. Süsleme tekniğini uygulamada zorlanan öğrenciler için kısa ezgilerde veya yavaş tempoda uygulayarak desteklenebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D7. Estetik, D10. Mütevazılık

OB1. Bilgi Okuryazarlığı

Öğrencilerin bağlamada koma seslerinden oluşan makamların olduğunu bildikleri kabul edilmektedir.

Derse başlamadan önce öğretmen tarafından öğrencilerin makam bilgisini ve bağlamada çalınan ezgilerle ilgili önceki öğrenmelerini anlamak amacıyla öğrencilere sorular yöneltilebilir. Öğrencilere daha önce herhangi bir makam duyup duymadıkları, makamların müzikteki rolü hakkında ne bildikleri ve bağlama ile kısa melodiler çalma deneyimlerinin olup olmadığı sorulabilir. Öğretmen, öğrencilerin makamsal yapıları ayırt etme düzeylerini gözlemleyerek dersin işlenişine yönelik planlamasını şekillendirilebilir. Ayrıca öğrencilere farklı hızlarda çalmanın ritim duygusu üzerindeki etkisi hakkında neler düşündükleri sorularak derse yönelik zihinsel hazırlık yapılabilir.

Öğrencilere günlük yaşamdan örnekler verilerek nihavent makamı tanıtılabilir. Örneğin farklı duyguların ifade edildiği bir şiirdeki dizelerin belirli bir düzenle sıralanması, müzikte makamların da kendine özgü ses dizilerine göre şekillendiğiyle ilişkilendirilebilir. Öğrencilere düğün, kutlama veya televizyon programlarında duydukları türküler hatırlatılarak bu eserlerde makamların duygusal atmosfer oluşturduğu vurgulanabilir. Böylece öğrenciler, günlük yaşamda karşılaştıkları müziklerden hareketle nihavent makamının yapısını ve ifadesini kavrayabilirler.

BAĞL.5.3.1

Öğretmen, öğrencilere nihavent makamı ile ilgili teorik bilgileri anlatarak temel müziksel bileşenler hakkında genel bir bakış sağlar (OB1). Nihavent makamına ait notalar ve karakteristik aralıklar öğretilir (E3.2). Nihavent makamının melodik yapısı, duygu durumu ve ritim özellikleri açıklanır. Bağlama ile bu makamı çalarken kullanılan teknikler ve müzikal süslemelerin sesin zenginliği üzerindeki etkisi anlatılır (D7.1). Nihavent makamındaki tipik süslemeler ve tınıların bağlamada nasıl uygulanacağı gösterilir (SDB2.1). Nihavent makamında kullanılan notaların doğru sıralaması ve melodik akışı öğretilir (KB2.6, OB1). Öğretmen, öğrencilerin duruş, tutuş ve bağlamaya özgü teknikleri doğru kullanıp kullanmadıklarını gözlemler. Öğrenciler, bu teknikleri basit alıştırmalarla uygulayarak pratik yapar. Öğrenciler, bağlama üzerindeki temel teknikleri birleştirerek kısa nihavent makamı melodilerini çalmaya başlar. Bu çalışmalarda çalınan her melodinin teknik doğruluğu üzerinde durulur. Öğretmen, öğrencilerin tekniklerini gözlemler ve doğru teknik kullanımına dair geri bildirimde bulunur. Öğrenciler bu dönütler doğrultusunda hatalarını düzeltip kendini değerlendirir (D10.1). Grup çalışmaları ile öğrenciler, birbirlerinin teknik ve duygusal ifadelerini değerlendirir ve birbirlerinden öğrenirler (SDB2.2, D3.4). Nihavent makamında olan Türk halk müziği türünden örnek eserler bireysel ve gruplar hâlinde çalışırlar (D4.1). Öğrenciler, bağlama ile eserlerin makamsal ve ritmik karakterlerini doğru bir şekilde yakalamaya odaklanırlar (D7.3). Öğretmen, öğrencilerin eserleri çalarken yapısal ve ritimsel açıdan doğru bir şekilde uygulayıp uygulamadıklarını gözlemler. Farklı temposal hızlarda çalışarak ritim duygusu ve zamanlama geliştirilir (E1.3). Nihavent makamı, bağlamada doğru tınılar ve süslemeler ile çalınarak öğrencilerin makamın duygusal özelliklerini fark etmeleri sağlanır (SDB1.3). Öğrenciler, çaldıkları eserin duygusal ifadesini pekiştirir. Her öğrencinin çaldığı eserin duygusal ifadesi üzerine geri bildirim verilir (SDB1.1).

Öğrencilere makamın farklı melodik varyasyonlarını keşfetmeleri ve bu varyasyonlarla kendi müzikal ifadelerini yaratmaları için fırsatlar sunulabilir. Bu süreç, öğrencilerin bağlama üzerindeki özgürlüklerini artırarak makamsal müzikaliteyi daha yaratıcı bir şekilde ifade etmelerini sağlayabilir. Ayrıca çeşitli halk müziği eserlerine uygulanan bu yaratıcı süreç, öğrencilerin farklı müzik türlerini keşfetmelerine olanak tanıyabilir.

Nihavent makamı konusuna dair dijital araçlar ve interaktif oyunlar kullanılabilir. Örneğin bir müzik uygulaması üzerinden nihavent makamının belirli notasını ve karakteristik özelliklerini öğrenirken, interaktif bir oyun, öğrencinin doğru notaları ve dizileri tanıyıp, çalmasını sağlayarak onun bu makamı daha etkili şekilde anlamasına yardımcı olabilir. Oyuncular, oyun içindeki etkileşimlerle makamın duygusal tonlarını keşfederken oyuncuların hızla ilerlemeleri ve zorluk yaşadıkları kısımlarda makama odaklanmaları sağlanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D7. Estetik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık

Öğrencilerin söylenecek eseri bağlama ile çalabildikleri kabul edilmektedir.

Derse başlamadan önce öğretmen, öğrencilere daha önce bağlama eşliğinde türkü söyleyip söyleyemediklerini sorabilir. Öğrencilerin aynı anda hem çalıp hem de söyleme deneyimlerinin olup olmadığı öğrenilebilir. Ardından öğrencilere bir türkü dinletilerek çalma ve söylemenin eş zamanlı olarak nasıl gerçekleşebildiğine dair gözlemlerini paylaşmaları istenebilir. Öğretmen; öğrencilerin nota takibi, ritim duygusu ve ezgiye eşlik edebilme becerileri hakkında fikir edinebilmek için basit bir ezgiyi bağlama eşliğinde birlikte söylemelerini sağlayabilir. Bu uygulama sırasında öğrencilerin ezgiye uyum sağlayabilme, metinle notayı eşleştirebilme ve temel vokal tekniklerini kullanabilme düzeyleri gözlemlenebilir.

Öğrencilerin günlük yaşamlarında şarkı söylerken ya da bir müziğe eşlik ederken kullandıkları ses deneyimlerinden yararlanılabilir. Örneğin arkadaşlarıyla oyun oynarken ritmik şekilde tekerleme söylemeleri ya da bir şarkıya tempo tutarak eşlik etmeleri hatırlatılabilir. Bu örnekler üzerinden bağlama çalarken aynı anda türkü söylemenin de bedenin uyumunu ve doğru söyleme tekniklerini gerektirdiği vurgulanabilir. Böylece öğrenciler, kendi yaşantılarındaki şarkı söyleme deneyimlerini bağlama eşliğinde türkü icrasına aktarabilirler.

BAĞL.6.1.1

Bağlama ile türkü söylerken çalma ve söyleme işleminin eş zamanlı olarak yapılması gerektiği öğrencilere açıklanır (SDB2.1). Öğrencilere söyledikleri türkünün sözlerini doğru anlamanın ve bu anlamı bağlama çalarken doğru bir şekilde ifade etmenin önemi vurgulanır (E3.2). Çaldıkları türkünün notasıyla seslerinin uyumlu olması gerektiği belirtilir (D7.1). Örnek eserler, dijital platformlarda etkileşimli video içerikleriyle sunularak öğrencilerin çalıp söyleme tekniklerini geliştirmeleri sağlanır ve bu süreçte etkileşim düzeyleri gözlemlenir, analiz edilir (OB2, SDB2.1). Öğrencilere bağlama çalarken solfej ve vokal tekniklerini dengelemeyi öğretmek amacıyla çeşitli egzersizler yapmalarına fırsat verilir. Örnek bir eseri bağlama ile çalmayı öğrendikten sonra öğretmen rehberliğinde şan bölümünün notaları incelenir ve öğrencilerin nota ile söz uyumunu fark etmeleri sağlanır (OB1). Eser notasının solfejini yaparak bağlama ile çalma tekniği uygulanır. Ardından şan bölümünün notasını bağlama ile çalarken söyleme tekniği uygulanmaya başlanır. Parça parça ve yavaş tempoda çalıp söyleme çalışmaları yapılır (D3.2). Bu aşamada gözlem formu kullanılabilir. Öğrenciler, bağlama çalarken seslerini doğru şekilde kullanarak türkü söyleme pratiği yapmalıdır (SDB1.2). Daha sonra eserin doğru metronom hızında hem bireysel hem de grup çalışmaları yapılır. Grup çalışmaları grup değerlendirme formuyla değerlendirilir (SDB2.2, D3.4). Öğrencilerin bağlama ile türkü söyleme uygunlukları gözlemlenir ve geri bildirimler verilir. Birden fazla eserle çalıp söyleme etkinliği yapılır. Öğrencinin icrasında melodik yapıların ve ritmik akışın doğru şekilde yansıtılıp yansıtılmadığı değerlendirilir ve ilerlemeleri takip edilir. Performans görevi olarak öğrencilerin bağlama ile söyledikleri türkülerde, şan ve çalma arasındaki uyum, melodik yapıların ve ritmik akışın doğru şekilde yansıtılıp yansıtılmadığı ile ilgili çalışma istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir.

Öğrenciler, bağlama çalma ve şarkı söyleme işlemlerini daha derinlemesine ve etkili bir şekilde birleştirebilirler. Öğrenciler hem melodik hem de ritmik yapıların yanı sıra sözlerin duygusal anlamını müziğe doğru şekilde yansıtmayı öğrenebilirler. Bu aşamada öğrencilere şarkının duygusal bağlamını ve anlatılmak istenen hikâyeyi doğru şekilde ifade etmeleri konusunda rehberlik edilebilir. Öğrenciler, bu anlayışla bağlamalarını ve seslerini daha duyarlı ve etkili bir şekilde kullanabilirler. Öğrenciler, teknik olarak daha zorlayıcı eserlerle çalışma fırsatı bulabilirler. Bu eserlerde öğrencilerin hem bağlama çalma hem de türkü söyleme becerilerini birleştirerek daha zengin ve detaylı bir yorum yapmaları teşvik edilebilir. Öğrenciler, eserin hızlı pasajlarında ve teknik bölümlerinde pratik yaparak çalma ve söyleme yeteneklerini daha da geliştirebilirler. Öğrenciler, bağlama çalarken bir grup içinde hem solo hem de eşlik etme rolünü üstlenerek çalma ve söyleme sırasında birbirlerinin seslerine uyum sağlayarak ve karşılıklı geri bildirimde bulunarak müzikal etkileşim ve topluluk oluşturma becerilerini geliştirmeleri sağlanabilir.

Öğrenciler öncelikle sadece bağlama çalmaya odaklanabilir, ardından şarkının sözleri ayrı ayrı çalıştırılabilir. Çalışmalara yavaş tempoda başlanarak hem bağlama çalmayı hem de söylemeyi eş zamanlı olarak daha kolay öğrenmeleri sağlanabilir. Vokal teknikleri ve bağlama çalma üzerinde ayrı ayrı daha fazla pratik yaparak ilerlemeleri teşvik edilebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1.İletişim

D3. Çalışkanlık, D7. Estetik, D10. Mütevazılık, D11. Özgürlük, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin bağlamada çarpma ve çekme tekniklerini uygulayabilmeleri için yeterli parmak kas gücüne, olgunluğa ve parmak kullanım hızına sahip oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilere bağlama üzerinde tek ses üzerinde basit bir çarpma ve çekme denemesi yapabilmeleri istenebilir. Öğrencilerin bu uygulamaları sırasında hangi perdeleri tercih edebildikleri, parmaklarını nasıl konumlandırabildikleri ve sesin net çıkıp çıkmadığı gözlemlenebilir. Ayrıca kısa bir ezgi ya da motif içinde çarpma ve çekme hareketlerini denemeleri sağlanarak, bu teknikleri müzikal bağlamda kullanabilme düzeyleri değerlendirilebilir.

Öğrencilere bağlamada kullanılan çarpma ve çekme tekniklerinin günlük hayattaki hareketlerle benzerlik gösterdiği açıklanabilir. Çarpma tekniği, kapıyı çalmak ya da masaya parmakla kısa dokunuş yapmakla; çekme tekniği ise bir yaylı kapağı geri çekmek veya lastiği gerip bırakmakla ilişkilendirilebilir. Bu örnekler sayesinde öğrenciler, bağlamadaki el ve parmak hareketlerini daha somut biçimde kavrayabilir ve kendi yaşam deneyimleriyle ilişkilendirebilirler.

BAĞL.6.2.1

Bağlamada çarpma ve çekme tekniklerinin nasıl kullanıldığı ile ilgili öğretmen tarafından açıklamalar yapılarak görsel ve işitsel örnekler sunulur (SDB2.1, D3.2, OB1). Öğrenciler, öğretmenin rehberliğinde bu teknikleri çalışmaya başlarlar. Öğrencilere bağlamada çarpma ve çekme tekniklerinin daha sağlıklı uygulanabilmesi için doğru duruş ve tutuş pozisyonunun önemi anlatılır. Öğrencinin çarpma tekniğini uygulayabilmesi için parmak hareketlerinin örnek bir nota üzerindeki kullanımı gösterilir. Öğrenci, başlangıçta yavaş tempoda basit etüt ve egzersizlerde çarpma hareketlerini uygulayarak ilerler. Daha sonra çekme hareketini kısa ezgiler üzerinde bağlama ile gösterilerek öğrencilere alıştırmalar yapmaları beklenir. Her öğrencinin bağlamada çarpma ve çekme tekniklerini doğru şekilde kullanıp kullanmadığı gözlem formu ile değerlendirilir ve geri bildirim sağlanır (SDB2.1). Öğrencilerin çalışmalarda etkin rol almaları (D3.4), teknikleri uygulamada cesur olmaları (D11.1), dönütler doğrultusunda hatalarını düzeltip kendilerini değerlendirmeleri (D10.1) sağlanır. Ayrıca çarpma ve çekme tekniklerinin müziğin duygusal ve estetik yönlerine nasıl katkıda bulunduğu anlatılır (SDB2.1, E3.2, D7.1). Öğrenciler, bağlama ile çarpma ve çekme tekniklerini bir eser üzerinde uygulamaya başlarlar (OB9). Örneğin öğrendikleri bir türkü üzerinde çarpma ve çekme teknikleri gösterilerek çalmaları istenir (D16.1). Bu aşama kontrol listesi ile kontrol edilir. Öğrenciler, teknikleri kullanarak birbirlerinin çaldığı parçaları dinler ve geri bildirimde bulunarak öğrencilerin birbirlerinden öğrenmeleri sağlanır (SDB1.2, D3.4). Öğrencinin çarpma ve çekme tekniklerini temel seviyede öğrendikten sonra daha ileri seviye bağlama eserleri ile bu teknikler pekiştirilir (SDB1.2, D3.4). Performans görevi olarak öğrencilerin bağlamada çarpma ve çekme tekniklerini doğru ve etkili bir şekilde kullanıp kullanmadığı ile ilgili çalışma istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir.

Öğrenciler, çarpma ve çekme tekniklerini daha hızlı tempolarda uygulayarak bu tekniklerin esnekliğini ve hızını keşfedebilirler. Öğrenciler, ileri seviye bağlama eserlerinde çarpma ve çekme tekniklerini kullanarak melodinin dinamik yapısını ve duygusal yoğunluğunu artırabilirler. Çarpma ve çekme tekniklerinin birleştirilmesiyle zorlu geçişler ve hızlı bölümler üzerinde çalışabilirler. Bu, öğrencilerin teknik becerilerini daha da geliştirmelerine olanak tanıyabilir. Çarpma ve çekme tekniklerini kullanarak öğrencilere emprovizasyon yapmaları öğretilebilir. Bu, onların müzikal ifadelerini ve yaratıcılıklarını artırabilir.

Teknikleri daha iyi anlamalarını sağlamak için video anlatımlarıyla öğrencilere yavaş çekim çarpma ve çekme tekniği gösterilebilir. Öğrencilere parmak numaraları ve oklarla gösterilen notalar verilerek öğrencilerin hangi parmağı nasıl kullanacaklarını anlamalarına yardımcı olunabilir. Öğrencilerin ayna karşısında çalışarak, ellerini izleyerek farkındalık kazanmaları sağlanabilir. Bireysel egzersizler ile öğrenciye özel yönlendirmeler yapılabilir. Çarpma ve çekme teknikleri içeren müzikler eşliğinde öğrencilerin yavaş tempoda çalması sağlanabilir. Öğrencinin seviyesine göre basitleştirilmiş nota ve tablar ile pratikler yapması desteklenebilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık, D10. Mütevazılık

OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin bağlama ile çalmada ritim yeteneğinin geliştiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerin yedi ve dokuz zamanlı ritimlere ait bir örnek eseri dinleyip dinleyemedikleri ve ritimlerin kaç vuruştan oluştuğunu bilip bilemedikleri öğrenilebilir. Öğrencilere ritmi vücutla hissedebilmenin önemi hatırlatılabilir; el çırpma, tempo tutma gibi yöntemlerle ritim tutabilmeleri sağlanabilir. Öğretmen, öğrencilere bir ritmin kaç vuruştan oluştuğunu sayarak örnekleyebilmelerini isteyebilir. Daha sonra öğrencilerden bağlama üzerinde basit bir usul çalışması yapabilmeleri ve belirli bir zaman yapısını takip ederek kısa bir etüt çalabilmeleri denenebilir. Bu sırada öğrencilerin tezene hareketleri, tempo takibi ve vuruşlara uyum sağlama becerileri gözlemlenebilir.

Öğrencilerin günlük yaşamda karşılaştıkları ritmik örüntülerden yararlanılabilir. Yedi zamanlı usul için yöresel halk oyunlarında görülen adım düzenleri, dokuz zamanlı usul için ise düğünlerde veya şenliklerde çalınan oyun havaları örnek verilebilir. Öğrencilerden alkış, tempo tutma veya basit beden perküsyonu ile bu ritimleri denemeleri istenebilir. Böylece öğrenciler, kendi yaşamlarında duydukları ve gördükleri ritimleri bağlamada uygulayarak yedi ve dokuz zamanlı usulleri daha somut bir şekilde kavrayabilirler.

BAĞL.6.3.1

Yedi zamanlı ritimlerin nasıl hissedildiğini anlamaları için öğrencilere örnek eserler dinletilerek öğrencilerin ritmi fark etmeleri sağlanır. Öğrencilerin ritmi içselleştirebilmeleri için vücutla (tempo tutarak el çırpma, ayakla ritim sayma) çalışmalar yaptırılır (OB9). Öğrenciler, bağlamada yedi zamanlı usulü çalmak için doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alarak disiplinli bir şekilde çalışır ve hedeflerine ulaşmak için azimle çabalarlar (E1.5). Ritmin tezene vuruşunu çok yavaş bir tempoda, öğretmenin rehberliğinde sırayla uygulama fırsatı verilirken öğrenciler gayretli olmanın hedeflerine ulaşma üzerindeki etkisini fark eder. Zorluklarla karşılaştıklarında bu zorlukları aşmak için gayret gösterir ve içsel motivasyonlarını (ilgi, merak, gelişim) kullanarak tekrar denemeye karar verirler (SDB1.2, D3.1). Yedi zamanlı ritim için basit bir etütle başlar. Örneğin her bir vuruşa bir tane dörtlük nota, daha sonra bir vuruşa bir tane sekizlik notadan oluşan etütler verilebilir. Öğretmen, her öğrencinin bağlamada usulün tezene çalış tekniğini doğru çalıp çalmadığını kontrol listesi ile değerlendirerek dönütler verir. Bu dönütler doğrultusunda öğrenci kendini değerlendirir (D10.1). Öğrenciler, etütleri çalarken yedi zamanlı tezene tekniğini nasıl kullanacaklarını gruplar hâlinde pratikler yaparak öğrenirler (SDB2.1). Ritmik çalışmalarda hız değişimleri yapılabilir. Yavaş tempoda başlanan çalışmaları, giderek orta hızda çalmaya yönelik adımlar atılabilir. Yedi zamanlı ritimdeki etütler, öğrencilerin rahatça uygulayabileceği seviyeye getirildikçe, tempo artırılır (D3.2). Yedi zamanlı eserler öğretilerek ritim duyguları pekiştirilir (OB9). Eserler; gruplar hâlinde pratik yapılarak, usulün ritmik yapısına uygun şekilde öğretmenin geri bildirimleri dikkate alınarak öğrenilir (SDB2.1).

BAĞL.6.3.2

 Dokuz zamanlı ritimlerin nasıl hissedildiğini anlamaları için öğrencilere örnek eserler dinletilerek öğrencilerin ritmi fark etmeleri sağlanır. Daha önce öğrendiği yedi zamanlı ritminin buradaki öneminden bahsedilir. Öğrencilerin ritmi içselleştirebilmeleri için vücutla çalışmalar (tempo tutarak el çırpma, ayakla ritim sayma) yaptırılır (E3.2). Öğrenciler, bağlamada dokuz zamanlı usulü çalmak için doğru duruş ve tutuş pozisyonunu alarak disiplinli bir şekilde çalışır ve hedeflerine ulaşmak için azimle çabalarlar (E1.5). Ritmin tezene vuruşunu çok yavaş bir tempoda, öğretmenin rehberliğinde sırayla uygulama fırsatı verilirken öğrenciler gayretli olmanın hedeflerine ulaşma üzerindeki etkisini fark eder. Zorluklarla karşılaştıklarında bu zorlukları aşmak için gayret gösterir ve içsel motivasyonlarını (ilgi, merak, gelişim) kullanarak tekrar denemeye karar verirler (SDB1.2, D3.1). Dokuz zamanlı ritim için basit bir etütle başlar. Örneğin her bir vuruşa bir tane dörtlük nota, daha sonra her bir vuruşa bir tane sekizlik notadan oluşan etütler verilebilir. Öğretmen, her öğrencinin bağlamada tezene çalış tekniğini doğru çalıp çalmadığını kontrol listesi ile değerlendirerek dönütler verir. Bu dönütler doğrultusunda öğrenci kendini değerlendirir (D10.1). Öğrenciler, etüt ve eserleri çalarken dokuz zamanlı tezene tekniğini nasıl kullanacaklarını gruplar hâlinde pratikler yaparak öğrenirler (SDB2.1). Ritmik çalışmalarda hız değişimleri yapılabilir. Yavaş tempoda başlanan çalışmaları, giderek orta hızda çalmaya yönelik adımlar atılabilir. Dokuz zamanlı ritimdeki etütler, öğrencilerin rahatça uygulayabileceği seviyeye getirildikçe tempo artırılır (D3.2). Dokuz zamanlı eserler öğretilerek ritim duyguları pekiştirilir (OB9). Eserler; gruplar hâlinde pratik yapılarak, usulün ritmik yapısına uygun şekilde öğretmenin geri bildirimleri dikkate alınarak öğrenilir (SDB2.1). Performans görevi olarak öğrencilerden bağlama ile yedi ve dokuz zamanlı usuldeki eserleri çalmaları istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler; usullerin nasıl bir yapıya sahip olduğunu, ritimlerin ölçü birimlerini ve halk müziğindeki kullanımlarını inceleyebilirler. Yedi ve dokuz zamanlı ritimlerin yapısını, vurgularını ve usullerin estetik yönlerini araştırabilirler. Öğrenciler usullerde daha zorlu teknik çalışmalara yönlendirilebilir. Bu çalışmalarda öğrenciler, usulleri daha hızlı tempolarda ve daha karmaşık melodik yapılarla uygulayarak becerilerini geliştirebilirler. Öğrenciler, usullerin daha hızlı tempolarda uygulanmasına yönelik etütler çalabilirler. Bu, öğrencilerin ritimleri düzgün bir şekilde ve kontrol altında çalmalarına olanak tanıyabilir. Öğrenciler, usullerde farklı ritimler içeren daha zor eserleri çalarak ritimlerin tekniksel ve estetik etkisini keşfedebilirler. Öğrenciler, öğrendikleri usulleri kullanarak kendi küçük eserlerini oluşturulabilirler. Bu süreçte ritmi bir ifade biçimi olarak kullanarak kendi müziksel dünyalarını yaratma fırsatı bulabilirler.

Öğrenciler, bir parçadaki ana usulle birlikte bir başka usulü aynı anda çalmaya çalışabilirler. Bu tür uygulamalar, öğrencilerin ritmi çok yönlü ve çok katmanlı bir şekilde anlama yeteneklerini artırabilir. Öğrenciler, yedi ve dokuz zamanlı usulleri birleştirerek bu ritimlerin geçişlerini öğrenebilirler. Bu çalışma, öğrencilerin ritmik becerilerini geliştirmeleri ve çeşitli ritimleri daha uyumlu bir şekilde çalmalarını sağlayabilir. Öğrencilere Türk halk müziği dışında Balkanlar, Orta Doğu, Afrika gibi bölgelerde kullanılan usuller örnek olarak sunulur. Öğrenciler, usullerin farklı coğrafyalarda hangi duygusal ve kültürel anlamları taşıdığına dair incelemelerde bulunabilirler. Bu çalışmada ritmin sadece teknik değil aynı zamanda kültürel bir ifade biçimi olduğunu keşfedebilirler.

Öğrencilere önce ellerle diz veya masa üzerinde ritim tutturularak usullerin ritmik yapısı hissettirilebilir. Ritmi bedensel olarak hissettikten sonra bağlamaya aktarılabilir. Öğretmen, öğrencilere usulüne göre saymalarını hatırlatarak her zamanın üzerinde odaklanmalarını sağlayabilir. 7 ve 9 zamanlı usullerde basit etütler ve eserler ile çalışmalar önerilebilir. Öğrencilere basit ritimde yazılan eserler önerilebilir. Önce sadece ritmini vurarak, sonra nota ekleyerek çaldırılabilir. Bunlar yavaş tempoda sonra hızlandırarak tekrar yaptırılabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin temel tartımları bildiği, sağ ve sol el koordinasyonları ile ritmik algılarının geliştiği kabul edilmektedir.

Öğretmen, öğrencilerin daha önce çaldıkları kısa parçalar veya etütler üzerinden otuz ikilik notaların uygulanabilirliğini ve teknik doğruluğunu değerlendirebilir. Bunun yanında öğrencilere otuz ikilik notaları tanıyabilmeleri ve yazılı örneklerle eşleştirebilmeleri için basit sorular yöneltilebilir. Bu süreç sonucunda öğrencilerin hem kavramsal bilgileri hem de uygulama becerileri değerlendirilerek hangi düzeyde oldukları belirlenebilir.

Öğrencilere günlük yaşamdan hızlı tekrar eden ses örnekleri hatırlatılabilir. Örneğin yağmur damlalarının hızla yere düşmesi, bir kuşun kanat çırpışı ya da daktilo/klavye tuşlarının seri şekilde basılması otuz ikilik notalara benzetilebilir. Bu örneklerle notaların sürelerinin kısaldıkça hızlandığı açıklanabilir. Öğrencilerden alkış veya parmak tıklatma ile hızlı ritimleri denemeleri istenerek bağlamada otuz ikilik notaları çalmaları kolaylaştırılabilir.

BAĞL.7.1.1

Bağlama üzerinde otuz ikilik notaların ne olduğu ve müziksel işlevi hakkında kısa bir açıklama yapılır (SDB2.1, OB1). Öğrencilere otuz ikilik notaların yazılı örnekleri gösterilir ve çalınışı hakkında bilgilendirme yapılır (OB4). Öğrencilerin otuz ikilik notaların ritmik yapısını ve melodik ifadelerde nasıl kullanılabileceğini teorik olarak incelemeleri sağlanır. Bu, notaların bir ölçüde nasıl yer değiştirdiğini, hızlı geçişlerin nasıl yapıldığını ve melodiye olan etkisini anlamalarına yardımcı olur. Eşleştirme soruları, öğrencilerin otuz ikilik notaların örneklerini tanımalarına ve doğru bir şekilde ilişkilendirmelerine yardımcı olur. Öğretmen, bağlamada otuz ikilik notalarla çalınan bir alıştırmayı örnekleyerek öğrencilere çalar (E3.2). Öğrenciler, daha önce çalıştıkları notalarla otuz ikilik notaların nasıl birleşebileceğini fark ederler. Otuz ikilik notaları içeren kısa etütler çalarken doğru duruş ve tutuş pozisyonunu almak için uygulamalı çalışmalara başlarlar. Öğretmen, her bir öğrenciyi izleyerek gerekli düzeltmeleri yapar. Öğrenciler, grup çalışmaları yaparak birbirlerinin çaldığı otuz ikilik notalarla ilgili akran değerlendirme formu doldurarak birbirine geri bildirimlerde bulunurlar. Bu, öğrencilerin hem teknik becerilerini hem de müzikal ifadelerini geliştirmelerine yardımcı olur (SDB2.2, D4.1). Bu süreçte öğrenciler, otuz ikilik notalarla çalgıya özgü teknikleri (parmak pozisyonları ve vuruş teknikleri) doğru bir şekilde kullanmaya başlarlar. Ayrıca öğrenciler bağlama üzerinde otuz ikilik notalarla müziksel bileşenleri (ritim, melodi, harmoni) nasıl uygulayacaklarını keşfederler (D3.1). Otuz ikilik notalarla kısa parçalar yaratarak bu teknikleri örnek eserlerin içine entegre ederler (E3.3, SDB1.2, D3.2, OB9). Öğrencilerin performansları gözlem formuyla gözlemlenir ve anlık geri bildirimlerle geliştirilir. Öğrencilerin bağlama çalma becerileri, otuz ikilik notaları doğru bir şekilde kullanıp kullanmadıkları kontrol listesi ile değerlendirilir. Performans görevi olarak öğrencilerden otuz ikilik notaları çalarken gösterdikleri teknik doğruluk ve müzikal ifadeleri ile ilgili çalışma istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir.

 Öğrenciler, otuz ikilik notaları çalarken parmak tekniklerini daha ileri seviyede kullanarak çalma hızlarını artırabilir ve daha hassas parmak hareketleri ile doğru notaları çalma becerilerini geliştirebilirler. Öğrenciler, öğrendikleri teknikleri kullanarak otuz ikilik notaları içeren kendi kısa eserlerini yaratmaya başlayabilirler. Bu eserlerde hem melodi hem de ritmi özgün bir şekilde tasarlayarak notaların müzikal ifadesini derinleştirebilirler. Öğrenciler, otuz ikilik notaları bir araya getirerek melodik bir yapı içinde belirli armonik geçişler yaratabilirler. Bu tür çalışmalar, öğrencilerin hem melodik hem de armonik anlayışlarını pekiştirebilir.

Aksak ritimlerde otuz ikilik notalar kullanarak öğrenciler, ritmik zenginlik ve esneklik kazanabilirler. Bu çalışmalar, öğrencilerin hem ritim hem de melodi açısından daha derin bir anlayış geliştirmelerini sağlayabilir. Öğrenciler, öğrendikleri otuz ikilik notaları içeren kısa eserleri sınıf arkadaşlarına veya bir topluluğa canlı olarak seslendirebilirler. Bu performanslar, öğrencilerin sahne deneyimi kazanmalarını ve otuz ikilik notaları müzikal olarak etkili bir şekilde ifade etmelerini sağlayabilir.

Öğrenciye boş tel üzerinde tezene vuruşlarını hızlandırarak otuz ikilik vuruşları denemesi, metronom eşliğinde yavaş tempoda başlayıp kademeli olarak hız artırma çalışmaları yaptırılabilir. Öğrencilere otuz ikilik notaları içeren özel egzersiz notaları hazırlanabilir. Bağlama düzenine uygun TAB (bağlama nota gösterimi) kullanılarak öğrencinin parmak yerleşimini görselleştirmesi sağlanabilir. Farklı hız seviyelerinde yazılmış egzersiz kitapçıkları veya pdf dökümanları kullanılabilir. Dijital metronom uygulamaları kullanılarak farklı hız seviyelerinde otuz ikilik vuruşları denemesi sağlanabilir. Öğrenciye otuz ikilik notalar içeren parçaların hem normal hem de yavaş versiyonları dinletilerek kulağının gelişmesi sağlanabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D7. Estetik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin bağlamada temel çalma tekniklerine hâkim ve tril tekniğini öğrenmeye uygun seviyede oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilere tril tekniğinin ne olduğu ve müzikteki işlevi sorulabilir. Bağlama üzerinde daha önce hızlı nota geçişleri yapıp yapmadıkları, iki ardışık notayı hızlı çalma deneyimleri olup olmadığı kontrol edilebilir. Öğrencilerin ellerini ve parmaklarını kullanma becerileri, özellikle koordinasyonları gözlemlenebilir. Öğretmen, öğrencilerin bağlamada belirli perde aralıklarında hızlı nota geçişlerini uygulayıp uygulamadığını basit alıştırmalarla değerlendirebilir. Öğrencilerin notaları hızlı ve doğru çalma becerisi ile tutuş ve duruş pozisyonlarının uygunluğu kontrol edilebilir. Bu değerlendirmeler sonucunda öğrencilerin tril tekniğine hazır olup olmadıkları belirlenebilir.

Öğrencilere müzikte hız ve ritim düzeninin günlük hayattaki hareketlerle benzerlik gösterdiği açıklanabilir. Koşarken ayakların hızlı ve uyumlu hareket etmesi örnek verilerek bağlamada da ellerin koordineli çalışmasının önemi vurgulanabilir. Tril tekniğinin iki nota arasında hızlı geçiş yapmayı sağladığı, günlük yaşantıdaki ani ve hızlı hareketlere benzetilebilir. Öğrencilerden daha önce yaptıkları parmak koordinasyonu çalışmalarını hatırlamaları istenerek halk müziği ve Türk sanat müziği eserlerinden örneklerle tril tekniğinin uygulaması desteklenebilir.

BAĞL.7.2.1

Öğrencilere tril tekniğinin müzikteki yeri ve rolü açıklanır. Tril tekniği, bağlama üzerinde hızlı bir şekilde yapılan iki ardışık nota çalma tekniği olarak tanıtılır. Tril tekniğini yazılı olarak gösteren örnekler ve bu tekniğin müziksel işlevi hakkında bilgi verilir (OB4). Bu tekniğin müziğe hız, ritim ve dinamizm katmak için kullanıldığı belirtilir. Öğrencilerin bağlamada tril uygulamalarının nasıl ses getireceğini ve müziksel ifadeyi nasıl zenginleştireceğini anlamaları sağlamak için öğretmen bağlamada örnek eserler çalar (E3.2, SDB2.1, OB1). Öğrencilerin bağlama ile tril tekniğini hızlı ve doğru kullanması kontrol listesi ile takip edilerek değerlendirilebilir. Öğrenciler, bağlama üzerinde tril tekniğini doğru bir şekilde çalmaya başlarlar. Başlangıçta, öğrenciler düşük hızda çalışarak her iki elin koordinasyonunu güçlendirme çalışmaları yapılır. İlk başta her iki elin ayrı ayrı hız çalışmaları yapılabilir, ardından iki elin uyumlu bir şekilde çalışması sağlanır. Öğrenciler, bağlamada belirli bir aralık (1 ve 2. perde arasındaki aralık) üzerinde tril yaparak başlarlar. İki nota arasında yavaşça geçiş yaparak sağ ve sol ellerinin koordinasyonunu artırırlar. Sol elde parmakların doğru pozisyonda olması, doğru ve temiz seslerin çıkması sağlanır. Öğrenciler rahatça yavaş tempoda tril tekniğini uyguladıktan sonra hızlarını kademeli olarak artırarak daha hızlı tempolarda çalışabilirler (D3.1). Öğrencilerin tril tekniğini doğru şekilde uygulayıp uygulamadıkları, ellerinin koordinasyonu ve doğru parmak pozisyonlarını gözlem formu ile gözlemleyerek değerlendirilebilir. Öğrenciler, küçük gruplar hâlinde çalışarak birbirlerine yardım eder ve tekniklerini geliştirirler (SDB2.2, D4.1). Öğrenciler, tril tekniğini bir melodi veya pasaj üzerinde çalışarak müzikal ifadelere dönüştürürler. Özellikle halk müziği ve Türk sanat müziği repertuvarlarında tril tekniğinin oldukça yaygın kullanıldığı öğrencilere açıklanır. Bu repertuvarlarda tril teknikleri uygulanarak öğrencilere bu tekniği özgün eserlerde kullanma becerisi kazandırılır (SDB1.2, D3.2, OB9, E3.3, D7.2). Öğretmen, her öğrencinin performansını izleyerek doğru teknikle çalışıp çalışmadıklarını denetler ve bireysel düzeltmeler yapar. Performans görevi olarak öğrencilerin belirli bir hızda tril tekniğini, müzikal ifade ve ritmik uyumu sergileyip sergilemedikleri ile ilgili çalışma istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir.

İleri düzey öğrenciler için daha karmaşık tril teknikleri ve hız çalışmaları verilebilir. Öğrenciler, tril tekniğini diğer tekniklerle birleştirerek (vibrato veya parmak çalışmaları) daha zengin müzikal ifadeler geliştirebilirler. Öğrenciler, farklı müzik türlerinde tril tekniğini uygulayarak geniş bir repertuvar üzerinde çalışabilirler

Tril tekniğinde öğrencilere bire bir rehberlik sağlanabilir. Öğretmen, öğrencilerin doğru teknikle çalışmaları için ekstra destek verir ve ilave alıştırmalar sunabilir. Anlamadıkları veya zorlandıkları kısımlarda öğrencilerin daha fazla pratik yapabilmeleri için ek kaynaklar ve video materyaller sağlanabilir. Akran desteği ile tril tekniğini geliştirebilirler.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık, D10. Mütevazılık, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin bağlamada sağ bileğin tavır tekniğini uygulamada gereken düzeyde oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerin zeybek tavrına ilişkin bilgileri ölçülebilir. Daha önce zeybek tavrı hakkında bilgi sahibi olup olmadıkları değerlendirilebilir. Zeybek tavrının hangi müzik türlerinde veya halk oyunlarında kullanıldığına dair farkındalıkları gözlemlenebilir. Ayrıca zeybek tavrının tarihsel ve kültürel kökenleri hakkında sahip oldukları bilgiler tespit edilebilir. Öğrencilerin zeybek tavrının bağlamadaki rolüne dair düşünceleri de değerlendirilerek konuya dair ön değerlendirme düzeyleri belirlenebilir.

Öğrencilerin günlük yaşamda ritim ve hareketle kurdukları ilişkiden yararlanılabilir. Örneğin birlikte yürürken adımların uyum içinde olması ya da bazen hızlanıp bazen yavaşlaması, zeybek tavrındaki ritmik vurgulara benzetilebilir. Günlük yaşamda iş yaparken hızın ve ritmin ayarlanması nasıl denge sağlıyorsa bağlamada da zeybek tavrı ritim ve duygu dengesini yansıtır. Böylece öğrenciler, kendi deneyimlerinden yola çıkarak zeybek tavrını daha kolay kavrayabilirler.

BAĞL.7.3.1

 Zeybek tavrının yapısı ve özellikleri hakkında bilgi verilir. Öğrenciler, zeybek tavrının tarihsel ve kültürel bağlamını öğrenerek (D19.2), bağlamada çalarken hangi teknikleri ve duygusal vurguları kullanacaklarını anlamalarına yardımcı olacak bilgiler edinirler. Öğrencilere zeybek tavrını içeren örnek müzikler dinletilir ve öğrencilerin bu örneklerden hangi tekniklerin kullanıldığını ve zeybek tavrının ruhunu nasıl yansıttığını fark etmeleri sağlanır (SDB2.1, OB9). Öğrenciler, zeybek tavrını çalarken duygusal ifadeyi nasıl vereceklerini keşfederler (E3.2). Bağlamada zeybek tavrını doğru bir şekilde çalabilmek için öğrencilere doğru duruş ve tutuş pozisyonları öğretilir. Bağlamayı doğru tutarak rahat ve doğal bir pozisyon almaları gerektiği, sazın ne çok sert ne de gevşek tutulmaması gerektiği anlatılır. Zeybek tavrının tezene vuruşları gösterilir ve sağ bilek alıştırmaları yapılır (E1.3, OB1). Öğrencilerin önce basit zeybek melodilerini öğrenmeleri sağlanır. Ardından öğrenciler zeybek tavrına özgü tezene vuruşlarını örnek eserler üzerinde uygular ve öğretmen rehberliğinde her birini pratik ederler (D3.1). Öğrenciler, çaldıkları parçaları sınıfta sunar ve öğretmen gözlem formunu doldurarak geri bildirim verir (D3.4, OB9). Öğrenciler, kendi çalma performanslarını gözden geçirip hangi alanlarda eksik olduklarını ve hangi alanlarda güçlü olduklarını belirlemek için öz değerlendirme yapabilirler (D10.1). Bu süreç, öğrencilerin kendi gelişimlerini fark etmelerine ve hedef koymalarına yardımcı olur (SDB1.2). Performans görevi olarak öğrencilerden eserlerde zeybek tavır tekniklerini çalmaları ile ilgili performanslar istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir.

Öğrenciler, zeybek tavrının teknik yönlerini (tezene vuruşları, parmak pozisyonları) çok daha karmaşık örnekler üzerinde uygulayarak müziğin daha estetik ve zengin bir şekilde ifade edilmesini hedefleyebilirler. İleri seviye zeybek melodileri ve örnekleri üzerinden uygulamalı çalışmalar yapılabilir. Öğrenciler, daha karmaşık zeybek tavrı parçalarını canlı olarak çalarak performanslarını sergileyebilirler.

Öğrencilerin zeybek tavrının tekniklerini daha iyi öğrenebilmeleri için öğrencilere basitleştirilmiş alıştırmalar ve tekrarlar yaptırılabilir. Bağlama tutuşunun doğru şekilde öğrenilmesi için öğretmen, öğrencileri rahatlatıcı duruş alıştırmalarına yönlendirir ve her öğrencinin bağlamayı doğal bir şekilde tutmasını sağlamak için ek rehberlik sunabilir.

Zeybek tavrına özgü tezene vuruşlarını anlamak için düşük tempoda pratik yaparak yavaşça ilerlemeleri desteklenebilir. Ayrıca öğrencilerin kendi hızlarında öğrenmelerine olanak tanıyacak şekilde örnek müziklerin bölümleri yavaşça çalınarak daha anlaşılır hâle getirilebilir. Öğrenciler, grup içinde karşılıklı geri bildirimlerle birbirlerinin çalma tekniklerini değerlendirir ve zeybek tavrının ruhunu en iyi şekilde yansıtmalarına yardımcı olabilirler. Öğrenciler, çalma sürecinde zeybek tavrını duygusal bir şekilde ifade etmeyi öğrenirler, böylece müziksel ifadelerinin gelişmesine katkıda bulunabilir.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık, D10. Mütevazılık, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin bağlamada sağ bileğin tavır tekniğini uygulamada gereken düzeyde oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerin Ankara tavrını içeren örnek müziklerde kullanılan teknikleri ve ritmik yapıyı tanıyıp tanımadıkları kontrol edilebilir. Ayrıca Ankara tavrının bağlamada nasıl çalındığı ve tezene vuruşlarının özellikleri hakkında farkındalıkları sorgulanabilir. Öğrencilerin doğru duruş ve tutuş pozisyonlarına ilişkin bilgileri ile tezene vuruşlarını uygulama düzeyleri değerlendirilebilir. Grup çalışmalarında Ankara tavrını kullanarak çalma deneyimleri ve bu süreçte teknik becerilerini ne ölçüde geliştirdikleri gözlemlenebilir. Öğrencilerin kendi çalma performanslarını analiz ederek güçlü ve geliştirilmesi gereken yönleri belirleme becerileri ele alınabilir.

Öğrencilere günlük yaşamda karşılaştıkları farklı kültürel unsurlar hatırlatılarak müzikte de bölgesel özelliklerin önemli olduğu vurgulanabilir. Ankara tavrının kendine özgü ritim ve tezene vuruşlarıyla farklı bir ifade biçimi oluşturması gibi, yaşadıkları çevredeki müzik türleri ve dansların da kendine özgü yapıları olduğu açıklanabilir. Bu örnekler üzerinden Ankara tavrını doğru çalabilmek için duruş ve tutuş pozisyonlarının önemi gösterilerek öğrencilerin hem bireysel çalma becerilerini hem de müziksel ifadelerini geliştirmeleri sağlanabilir.

BAĞL.8.1.1

 Ankara tavrının yapısı ve özellikleri hakkında bilgi verilir. Öğrencilere Ankara tavrının tarihsel ve kültürel bağlamı tanıtılır (D19.2). Öğrencilere Ankara tavrını içeren örnek müzikler dinletilir ve öğrencilerin bu örneklerden hangi tekniklerin kullanıldığını ve Ankara tavrının ruhunu nasıl yansıttığını fark etmeleri sağlanır (SDB2.1, OB9). Öğrenciler, Ankara tavrını çalarken duygusal ifadeyi nasıl vereceklerini keşfederler (E3.2). Bağlamada Ankara tavrını doğru bir şekilde çalabilmek için öğrencilere doğru duruş ve tutuş pozisyonları öğretilir. Bağlamayı doğru tutarak rahat ve doğal bir pozisyon almaları gerektiği, sazın ne çok sert ne de gevşek tutulması gerektiği anlatılır.Ankara tavrının tezene vuruşları gösterilir ve sağ bilek alıştırmaları yapılır (E1.3 OB1). Öğrenciler, öğretmenin rehberliğinde basit Ankara tavrı melodilerini çalmaya başlarlar. Ardından öğrenciler Ankara tavrına özgü tezene vuruşlarını örnek eserler üzerinde uygular ve öğretmen rehberliğinde her birini pratik ederler (D3.1). Öğrenciler, çaldıkları parçaları sınıfta diğer arkadaşlarına sunar, grup olarak çalma pratiği yaparlar. Öğrenciler, sınıf içinde karşılıklı olarak deneyimlerini paylaşarak birbirlerinden öğrenirler (D3.4, OB9). Öğrenciler, kendi çalma performanslarını gözden geçirip hangi alanlarda eksik olduklarını ve hangi alanlarda güçlü olduklarını belirlemek için kısa bir öz değerlendirme yapabilirler (D10.1). Bu süreç, öğrencilerin kendi gelişimlerini fark etmelerine ve hedef koymalarına yardımcı olur (SDB1.2).

Öğrenciler, Ankara tavrının daha karmaşık ve uzun melodilerini çalışarak tavrın daha derinlikli yönlerini keşfedebilirler. Bu çalışmalarda melodinin ritmi ve hızındaki değişiklikler üzerinde durulur ve öğrenciler, melodiyi ifade ederken farklı duygusal tonlar yaratabilirler. Ankara tavrında öğrenciler özgün yaratıcı geçişler (emprovizasyon) yaparak zeybek tavrına benzer bir şekilde bağlamada kendi melodilerini ve figürlerini oluşturabilirler. Bu süreç, öğrencilerin müziksel özgürlüklerini geliştirir ve tavrın geleneksel yapısını nasıl dönüştürebileceklerini keşfetmelerini sağlayabilir. Öğrenciler, Ankara tavrını farklı zorluk seviyelerinde çaldıktan sonra performanslarını grup içinde sergileyebilirler.

Öğretmen, Ankara tavrını öğrenmede güçlük çeken öğrencilere adım adım anlatımlar ve görsel desteklerle yardımcı olabilir. Öğrencilere Ankara tavrının tekniklerini daha kolay öğrenmeleri için basitleştirilmiş alıştırmalar ve tekrarlar sunulabilir. Bağlama tutuşu ve duruşu hakkında öğrencilere daha fazla rehberlik sağlanır ve öğrenciler, çalarken vücut duruşlarını rahatlatıcı alıştırmalar yapabilirler. Ayrıca sesli ve görsel materyaller kullanarak öğrencilerin doğru teknikleri gözlemlemeleri sağlanabilir.

Bireysel pratikler yapılırken öğretmenin rehberliğinde eksik noktalar belirlenir ve pratik yapılarak bu eksikler giderilebilir. Grup çalışmalarıyla, öğrencilere karşılıklı destek ve paylaşımlar sağlanarak zorlandıkları alanlarda birbirlerine yardımcı olmaları teşvik edilebilir. Öğrenciler, öz değerlendirme yaparak hangi tekniklerinde gelişim gösterdiklerini ve hangi alanlarda daha fazla pratik yapmaları gerektiğini fark edebilirler.

SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme), SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık, D10. Mütevazılık, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin bağlamada sağ bileğin tavır tekniğini uygulamada gereken düzeyde oldukları kabul edilmektedir.

Öğrencilerin teke tavrını içeren örnek müziklerde kullanılan teknikleri ve tezene vuruşlarının yapısını tanıyıp tanımadıkları sorgulanabilir. Bağlamada teke tavrının doğru duruş, tutuş ve tezene vuruşları ile nasıl çalındığına dair farkındalıkları değerlendirilebilir. Ayrıca öğrencilerin grup hâlinde çalma deneyimlerinde müzikal uyum ve senkronizasyon konusundaki bilgi ve becerileri gözlemlenebilir. Kendi performanslarını değerlendirme ve geliştirme yetenekleri de ön değerlendirme kapsamında ele alınabilir.

Öğrencilere günlük yaşamda dans ya da spor yaparken kullandıkları düzenli ve hızlı el–bilek hareketleri hatırlatılabilir. Bu hareketlerin teke tavrındaki tezene vuruşları ve sağ bilek kontrolüyle benzerlik gösterdiği açıklanabilir. Öğrencilerin günlük aktivitelerinde kazandıkları koordinasyonu müzikte de kullanabilecekleri vurgulanabilir. Grup hâlinde yapılan çalışmaların iletişim ve takım becerilerini geliştireceği, teke tavrının tarihsel ve kültürel yönünün ise farklı kültürel unsurları tanımalarına katkıda bulunacağı belirtilebilir.

BAĞL.8.2.1

Teke tavrının yapısı ve özellikleri hakkında bilgi verilir. Öğrencilere teke tavrının tarihsel ve kültürel bağlamı tanıtılır (D19.2). Öğrencilere teke tavrını içeren örnek müzikler dinletilir ve bu örneklerden hangi tekniklerin kullanıldığını ve teke tavrının ruhunu nasıl yansıttığını fark etmeleri sağlanır (SDB2.1, OB9). Öğrenciler, teke tavrını çalarken duygusal ifadeyi nasıl vereceklerini keşfederler (E3.2.). Bağlamada teke tavrını doğru bir şekilde çalabilmek için öğrencilere doğru duruş ve tutuş pozisyonları öğretilir. Bağlamayı doğru tutarak rahat ve doğal bir pozisyon almaları gerektiği, sazın ne çok sert ne de gevşek tutulması gerektiği anlatılır. Teke tavrının tezene vuruşları gösterilir ve sağ bilek alıştırmaları yapılır (E3.1, OB1). Öğrenciler, özellikle sağ bilek hareketlerine odaklanarak daha hızlı ve hassas tezene vuruşları yapmayı öğrenirler. Öğretmen, bu alıştırmalarda öğrencilerin teknik gelişimlerini izler ve gerekli düzeltmeleri sağlar. Ayrıca tezene vuruşlarının melodik yapıya nasıl entegre edileceğini gösterir. Öğrenciler, öğretmenin rehberliğinde basit teke tavrı melodilerini çalmaya başlarlar. Ardından öğrenciler teke tavrına özgü tezene vuruşlarını örnek eserler üzerinde uygular ve öğretmen rehberliğinde her birini pratik ederler (D3.1). Öğrenciler, parmak pozisyonları ve vuruş tekniklerini daha hassas bir şekilde çalışarak daha kontrollü ve doğru tezene vuruşları gerçekleştirmeyi öğrenirler. Öğretmen, bu tekniklerin doğru bir şekilde uygulanmasını sağlamak için bireysel geri bildirim verir. Öğrenciler, çaldıkları parçaları sınıfta diğer arkadaşlarına sunar, grup olarak çalma pratiği yaparlar. Öğrenciler, sınıf içinde karşılıklı olarak deneyimlerini paylaşarak birbirlerinden öğrenirler (D3.4, OB9). Öğrenciler, küçük gruplar hâlinde birbirlerine yardımcı olarak çalışırlar. Bu iş birliği öğrencilerin kendi güçlü yönlerini fark etmelerini ve grup içinde birbirlerinden öğrenmelerini sağlar. Grup performansları sayesinde müzikal uyum ve senkronizasyonun nasıl sağlanacağı üzerine deneyim kazandırılır. Öğrenciler, kendi çalma performanslarını gözden geçirip hangi alanlarda eksik olduklarını ve hangi alanlarda güçlü olduklarını belirlemek için kısa bir öz değerlendirme yapabilirler (D10.1). Bu süreç, öğrencilerin kendi gelişimlerini fark etmelerine ve hedef koymalarına yardımcı olur (SDB1.2).

Öğrencilere teke tavrının melodilerine yaratıcı dokunuşlar eklemeleri için fırsatlar verilebilir. Bu, öğrencilerin özgün yorumlar geliştirmelerini sağlayabilir. Öğrenciler, kendi yorumlarıyla ve küçük değişikliklerle, geleneksel melodileri daha estetik ve farklı bir biçimde çalmayı deneyimleyebilirler.

Öğrenciler, orijinal bir teke tavrı parçası üzerinde özgün yorumlar geliştirmeye başlayabilirler. Bu süreçte öğrencilerin tavrın geleneksel yapısını bozmak yerine onu zenginleştirerek teknik ve duygusal anlamda nasıl daha özgün bir performans oluşturacakları üzerinde çalışmaları sağlanabilir.

Öğretmen, öğrencilerin teke tavrını daha iyi anlayabilmesi için öğrencilere sesli ve görsel materyallerle destek sunabilir, öğrencilerin örnek eserleri parçalara ayırarak adım adım takip etmelerini sağlayabilir. Öğrencilerin duygusal ifadeyi doğru şekilde yansıtmalarına yardımcı olmak için bireysel rehberlik ve daha fazla pratik yapma fırsatı sunulabilir. Teke tavrının teknik yönlerini pekiştirmek için basit alıştırmalar ve tekrarlar yapılabilir, her öğrenciye özel geri bildirim sağlanarak onların güçlük yaşadıkları alanlarda gelişmeleri izlenebilir. Ayrıca video veya ses kaydı kullanarak öğrenciler, kendi performanslarını izleyip teknik doğruluk ve duygusal ifade üzerine daha derinlemesine düşünme imkânı bulabilirler.

SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D7. Estetik

OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin şimdiye kadar çalışılan eserleri çalabildikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin daha önce çalıştıkları bağlama eserleri ve repertuvar oluşturma konusundaki bilgileri değerlendirilebilir. Öğrencilerin bağlamaya özgü teknikler, parmak pozisyonları, tezene vuruşları ve doğru duruş-tutuş konusundaki farkındalıkları ölçülebilir. Ayrıca çaldıkları eserlerde tempo, dinamik ve ritmik yapıyı takip edebilme yetenekleri gözlemlenebilir. Grup içinde birlikte çalışma ve performans sergileme deneyimleri de değerlendirilerek öğrencilerin iş birliği ve müziksel ifade becerileri incelenebilir.

Öğrencilere günlük yaşamda yaptıkları tercihlerin ve planlamaların müzikte repertuvar oluşturma süreciyle benzerlik gösterdiği hatırlatılabilir. İlgi ve becerilerine göre seçtikleri eserlerin teknik analizleriyle parmak, tezene ve duruş becerilerini geliştirebilecekleri vurgulanabilir. Grup çalışmaları ve performansların sosyal becerileri ve iş birliği disiplinini desteklediği, müzikal ifadeye dikkat etmenin ise günlük iletişim ve anlatım becerileriyle bağlantılı olduğu açıklanabilir. Öğretmenin geri bildirimleriyle öğrencilerin bireysel gelişimlerini takip etmeleri sağlanabilir.

BAĞL.8.3.1

 Öğretmen bağlama modülünde şimdiye kadar çalışılan eserleri listeler. Öğrencilere çalışılan eserler dışında repertuvarda yer almasını istedikleri eserler sorulur (E3.5). Her öğrenci kendi müzikal ilgi ve becerilerine uygun eserleri seçer. Repertuvarı oluşturulacak şekilde listeye ekleme ve çıkarma yapılarak repertuvar belirlenir. 

BAĞL.8.3.2

 Oluşturulan repertuvardaki eserlerin bağlamaya uygun teknik gerekliliklerini çözümler. Öğrenciler, parçaların melodik yapısını ve armonik yapısını analiz ederek çalacakları eserlerin müzikal anlamını anlamaya çalışır. Bağlama çalgısına özgü teknikler, parmak tekniği, tezene kullanımı, doğru duruş ve tutuş pozisyonları üzerinde durulur. Her öğrenci, eserlerini çalarken duruş ve tutuş pozisyonlarını doğru alarak bağlamanın teknik özelliklerini doğru bir şekilde uygular. Öğrencilerin çaldıkları eserlerde tempo, dinamik ve duygusal ifade gibi müzikal bileşenleri dikkate alarak parçanın duygusal anlamını güçlü bir şekilde iletmeye odaklanmaları sağlanır (E3.2). Bu süreç boyunca öğretmen, öğrencilere geri bildirim vererek teknik hataları düzeltir ve müzikal ifadelerini geliştirmelerine yardımcı olur (D7.2). Öğrenciler, çaldıkları bağlama eserlerini kaydederek veya grup hâlinde performans sergileyerek hem kendi ilerlemelerini gözlemler (KB2.2, E2.2) hem de grup uyumunu güçlendirirler (SDB2.2). Bu süreç, öğrencilerin bağlama çalma tekniklerini geliştirmelerinin yanı sıra sanatsal ifadelerini daha güçlü hâle getirmelerini sağlayarak (E3.5), müzikal becerilerini derinlemesine iyileştirir (D7.3). Öğrenciler, çaldıkları repertuvarı sınıf önünde ya da küçük bir grup içinde çalarak performanslarını sergilerler (SDB2.2, D3.4, OB9). Performans görevi olarak öğrencilerden bağlamada repertuvar oluşturma ile ilgili bir sunum yapmaları istenilebilir. Performans görevi dereceli puanlama anahtarı ve gözlem formları ile değerlendirilebilir.

Öğrenciler, repertuvarlarını daha da genişletebilirler. Örneğin öğretmen, onlara farklı müzik türlerinden eserler çalmayı önererek bağlamada yeni teknikler ve tınılar keşfetmelerine yardımcı olabilir. Bu şekilde öğrenciler hem teknik becerilerini geliştirebilir hem de farklı müzikal ifadeleri deneyimleyebilir.

Öğretmen öğrencileri grup çalışmalarında yer almaya teşvik edebilir. Böylece öğrenciler birlikte çalarak grup uyumunu güçlendirebilir ve sanatsal anlamda daha derinlemesine bir anlayış geliştirebilir. Öğretmen, repertuvarlarına yeni çalgılar eklemeleri için öğrencilere önerilerde bulunabilir. Öğrenciler bağlamayla birlikte ritmik çalgılar kullanarak parçalarına farklı bir boyut katabilirler.

Öğrenciler bağlama çalma tekniklerini geliştirirken öğretmen, onlara özel egzersizler verebilir. Öğretmen, öğrencilerin çaldıkları eserde teknik hataları fark ederek doğru teknik kullanımı konusunda rehberlik edebilir. Örneğin bir öğrenci parmak tekniğiyle ilgili zorlanıyorsa öğretmen ona bu tekniği yavaş tempoyla çalışmasını önererek parmaklarının doğru pozisyonda kalmasını sağlayabilir. Öğrenciler, bu egzersizlerle tekniklerini iyileştirirken öğretmen tarafından verilen geri bildirimle müzikal ifadelerini daha doğru ve etkili bir şekilde iletebilirler. Öğrenciler, öğretmenin yönlendirmeleri sayesinde müzikal becerilerinin temellerini güçlendirebilir ve teknik zorlukları aşarak daha özgün performanslar sergileyebilirler.