Müzik Okulları - Türk Müziği Teori ve Uygulaması

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB2.1. İletişim, SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma)

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D7. Estetik, D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin dinledikleri müzik eserlerinde seslerin değişikliğe uğradığını fark ettikleri kabul edilmektedir.

Bu süreçte öğrencilerin tema ile ilgili hazırbulunuşluk düzeylerinin tespitinde hazırlık soruları, materyal ve çeşitli etkinliklerden yararlanılabilinir.

Daha önce öğrendiği sesin özellikleri konusu hatırlatılır tam ve yarım ses konusu ile ilişki kurulur. Merdivenden çıkarken her basamağın arasındaki mesafe müzikteki sesler arasındaki mesafeye benzetilebilerek günlük yaşantıyla ilişki kurulabilir.

TMT.2.1.1.
Öğretmen, müzikteki tam ses ve yarım ses kavramları ile ilgili, görsel ve işitsel video ve görselleri sunar (OB4). Öğrencilerle soru cevap etkinlikleri yapılarak öğrencilerin konuyu merak etmeleri sağlanır (E1.1, E3.8). Türk müziğinde tam ses ve yarım ses ile ilgili bilgi toplayacağı güvenirliği kanıtlanmış dijital ve basılı kaynaklar belirlenir. Öğrenciler topladıkları bilgileri öğretmen rehberliğinde tartışır (SDB2.1). Bir Türk müziği çalgısı ile öğrencilere Türk müziğinde tam ses ve yarım ses örnekleri dinletilir (D3.3, OB2). Görseller aracılığıyla piyano klavyesi gösterilerek bazı beyaz tuşlar arasında siyah tuşların olmadığı ve bazı beyaz tuşlar arasında olduğu, bu durumun sonucunda beyaz tuşların birbirine aynı uzaklıkta olmadığı öğrenciler tarafından fark edilir (KB2.2). (do-re, re-mi, fa-sol, sol-la, la-si sesleri arasında siyah bir tuş varken mi-fa, si-do sesleri arasında bir siyah tuş bulunmamaktadır). Böylelikle öğrencilerin sesler arasındaki mesafeyi tam ses veya yarım ses olarak tanımaları sağlanır. Bu sürecin ardından öğrencilere do ve re arasındaki siyah tuş gösterilir. Örneğin do sesinden yarım ses yukarı hareket edildiğinde (çıkıcı) sesin incelerek (tizleşerek) do diyez, re sesinden aşağı hareket edildiğinde (inici) sesin kalınlaşarak (pestleşerek) re bemol olarak isimlendirildiğini ve aynı tuşun iki farklı ismi olduğu fakat aynı sesi ifade ettiğini, ayırt eder (KB2.4). Öğrencilerin etkileşimli tahta üzerinde piyano görselleri ile hazırlanan bulmaca içeren çalışma kâğıdını çözerek işittikleri tam ses ve yarım sesleri işitsel olarak duymaları sağlanır (E2.5). Öğrencilerin arkadaşlarının cevaplarını kontrol ederek kendilerini değerlendirmeleri sağlanır (SDB1.3). Bulmacayı çözen öğrencilere motivasyonları artıracak dönütler verilerek desteklenir. Yaptıkları etkinlikler sırasında herkes planladığı görevi takip eder ve yerine getirir (D3.4). Performans görevi olarak piyano tuşlarının görsellerini içeren bulmaca ve boşluk doldurma gibi materyaller oluşturulmasın istenebilir. Verilen performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

TMT2.1.2.
Öğrencilerin Türk müziği enstrümanlarından birinin eşliğinde, ön öğrenmelerde öğrendiği tam ses ve yarım seslerin seslendirilmesine yönelik işitsel ögeleri tanıması sağlanır. Türk müziği enstrümanlarının yardımı ile do sesinden diğer do sesine seslendirilen (do dizisi) tam ve yarım sesleri duyurarak bu aralıkları işitsel olarak ayırt etmesi sağlanır. Do dizisini ritmik okuma çalışmaları yapılarak öğrencilerin duydukları tam ve yarım sesleri uygulamaları sağlanır. Ölçüleri ritmik olarak ayırt edebilmesine yönelik performans görevi istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir. Öğrenciler gruplara ayrılarak grupla beraber yapılan seslendirme çalışmalarının yürütülmesinde aktif rol alır (SDB2.1) ve ortak hedeflere ulaşmak için arkadaşlarıyla dayanışma içinde olur (D4.1). Arkadaşlarını etkin bir şekilde dinler (SDB2.1). Seslendirme çalışmaları yürütülerek tam ve yarım seslerin seslendirilmesi ve pekiştirilmesi sağlanır. Tam seslerin ve yarım seslerin, melodik cümle gibi özelliklerin estetik algı ile ilişkisini fark eder (D7.1). Bu süreç grup değerlendirme formu ile değerlendirilebilir. Tam ve yarım seslerin anlaşılabilmesi için öğrenciler tarafından okumaların sistematik (E3.7) bir şekilde yapılması gerekliliğinin altı çizilerek bu hususta öğrencilerin istikrarlı ve sabırlı olmalarının önemi vurgulanır (D12.3)
.

TMT2.1.3.
Öğrencilere Türk müziği çalgılarından biri ile do dizisinin sesleri duyurulur. Daha önce öğrendiği tam ve yarım seslerden yola çıkarak bu seslerin tam veya yarım ses olduklarını tahmin etmeleri istenir (KB2.11). Soru cevap tekniği kullanılarak öğrencilerin verdikleri cevaplar kontrol edilir. Öğrencilerin do dizisini daha önce öğrendiği tam ve yarım seslerden yola çıkarak etkileşimli tahtada gösterilen görsellerle bağlantı kurarak konuya odaklanması sağlanır (OB4, E3.2). Do dizisi ses dizi şeması görsel ve işitsel materyaller kullanılarak ön öğrenmeleri hatırlaması ve merak etmesi sağlanır (E1.1). Beyin fırtınası tekniğiyle önceki bilgiler yoklanarak tam ve yarım seslere dair soru cevap etkinliği yapılır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). Bu sürece do dizisinin tam ve yarım seslerini bulma oyunu dahil edilerek öğrencilerin konuya ilgi duyması sağlanır (E2.5). Tam ve yarım seslerin yazımı ile ilgili sunumlar hazırlanarak öğrencilerin tam ve yarım seslerin yazımı ile ilgili kavramları hem görsel hem de işitsel olarak tanımaları sağlanır (OB1, OB4). Öğrencilerin sınıf içerisinde görsel materyaller ile ifade edilen do dizisi şemasını, nota yazım kurallarına uygun bir şekilde hizalı olarak çizilmeleri için yazma etkinlikleri düzenlenir. Bu çalışmalar ile tam ve yarım seslerin yazılması ile ilgili bileşenleri ayırt etmesi sağlanır. Örneğin öğrenciler do dizisini oluşturan iki tam bir yarım üç tam bir yarım diziliminde seslerin aralıklarını kodlayarak sesler arasındaki mesafeleri gösterir. Tam ve yarım sesler arasındaki farkı ifade ederek öğrenmeleri sözlü ve yazılı olarak ifade eder (OB4). Bu süreç, kısa cevaplı sorular, boşluk doldurma gibi sorular içeren çalışma kâğıdı ya da eşleştirme, boşluk doldurma, kısa cevaplı dijital etkileşimli oyunlar kullanılarak değerlendirilebilir (OB2).

Benzer öğrenme düzeyinde olan öğrencileri küçük gruplara ayırarak tam ses ve yarım ses ile ilgili sunum yapmaları sağlanabilir. Tam ses ve yarım ses kavramlarını, seslerini kullanarak ifade edebilmeleri sağlanır. Tam ve yarım sesler ile ilgili bulmacalar hazırlanıp öğrencilere bu bulmacalar çözdürülebilir.

Konuya ilişkin destekleme amacıyla görsel, işitsel ve dijital materyaller kullanılır. Görsel veya işitsel ögelerle desteklenen grup çalışmalarında öğrencilerden tam ses ve yarım ses kavramlarını görsel olarak isimlendirmeleri istenir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin dinledikleri müzik eserlerinde seslerin değişikliğe uğradığını fark ettikleri kabul edilmektedir.

Öğrencilerin tema ile ilgili hazırbulunuşluk düzeylerinin tespitinde hazırlık soruları ve önceki öğrenmeleri ile ilgili sorular sorularak beyin fırtınası etkinliği yapılabilir.

Öğrencilerin ön öğrenmelerde öğrendiği tam ses-yarım ses konusunun ile yeni öğreneceği pestleştirme ve tizleştirme ile ilgili ilişki kurulabilir. Bir merdivenin basamaklarını düşündüğümüzde birinci ikinci basamağın aynı yükseklikte olduğu, üçüncü basamaktan dördüncü basamağa giderken basamağın diğer basamaklardan daha alçak olduğu örneği ile ilişki kurulabilir.
 

TMT.2.2.1.
Öğrencilere sınıf ortamında görsel materyaller gösterilerek ses değiştirici işaretlere ait görselleri tanıması istenir (OB2). Bir eserin notası gösterilerek değiştirici işaretleri fark etmeleri beklenir. Değiştirici işaretlerinin sesi tizleştirip pestleştirme ifadeleri, bir Türk müziği enstrümanı eşliğinde öğrencilere dinletilir ve sesin incelik ya da kalınlık duyumlarının tanınması sağlanır (OB1). Pestleşen sesin bemol, tizleşen sesin ise diyez işaretleri kullanılarak yarım ses oranında seslerin değiştiğini işitsel olarak ayırt etmesi sağlanır. Bu sürecin ardından öğrencilerle seslendirme çalışmaları yapılarak çalgı eşliğinde öğrencilerin işittikleri değiştirme işaretlerini “na“ veya “a“ heceleriyle ifade etmesini sağlayacak etkinlikler yapılır (E1.3). Değiştirme işaretlerinin uygulandığı seslerin duyumlarıile görseller arasında öğrencilerin eşleştirme yaparak bilgileri doğrulaması sağlanır. Etkinlikler öğrencilerin iletişim, işbirliği ve birbirlerine karşı saygı göstererek grup faaliyetleriyle yürütülerek bilgiyi kaydetmesi sağlanır (SDB2.1, SDB2.2). Bu süreç grup değerlendirme formu kullanılarak yapılabilir. Ayrıca eşleştirme soruları, kısa cevaplı sorular ve çalışma kâğıdı ile değerlendirilebilir.

TMT. 2.2.2.
Öğrencilerin ön öğrenmelerinden yararlanılarak değiştirici işaretlerin sesi tizleştirip pestleştirme ifadeleri, bir Türk müziği çalgısı eşliğinde öğrencilere dinletilir ve sesin incelik ya da kalınlık duyumlarının fark edilmesi sağlanır (OB1). Pestleşen sesin bemol, tizleşen) sesin ise diyez olarak duyulması sağlanır. Bu etkinlik diğer perdeli Türk müziği sazları ile de uygulanabilir. Bu sürecin ardından öğrencilerle seslendirme çalışmaları yapılarak piyano eşliğinde öğrencinin değiştirici işaretleri “na“ veya “a“ heceleriyle seslendirmesini sağlayacak etkinlikler yapılır (E1.3). Değiştirici işaretlerinin duyumları ile görseller arasında öğrencilerin eşleştirme yaparak bilgileri doğrulaması sağlanır. Etkinlikler öğrencilerin iletişim ve iş birliği hâlinde oldukları grup faaliyetleriyle yürütülerek bilgiyi kaydetmesi sağlanır (SDB2.1, SDB2.2).

Eğitsel oyunlarla bu süreç desteklenebilir. Örneğin sınıftan üç öğrenci seçilir. Bir öğrenciye ‘’do’’ bir öğrenciye ‘’re’’ nota isimleri temsilen verilir. Bu iki öğrencinin arasına yerleştirilen öğrenciye de do notasından re notasına giderken ‘’do diyez’’, re notasından do notasına giderken de ‘’re bemol’’ adının verildiği bir oyun (E2.5) oynatılarak pestleştirme işareti olan bemol, tizleştirme işareti olan diyez’i (#) ayırt etmeleri; aynı sesin iki farklı ismi olduğu fakat aynı sesi ifade ettiğini fark etmeleri sağlanır. Öğrenilen kavramlarla ilgili grup etkinlikleri düzenlenerek öğrencilerin kısa sunumlar hazırlamaları sağlanır. Arkadaşları ile etkili iletişim kurmalarına olanak sağlanır (D4.2). Böylece öğrencilerin iş birliği yapmaları ve bilgiyi görselleştirerek uzun süreli belleğe aktarması sağlanır (SDB2.2). Öğrencilere piyano tuşları veya piyano tuşu görselleri üzerinde tam ses ve yarım sesleri kavramalarına yönelik okuma yazma çalışmaları yaptırılabilir (E2.5). Yapılan etkinliklerle planlanan görevler takip edilir ve yerine getirilir (D3.4). Bu süreç gözlem formu aracılığıyla öğrencilerin öğrenme düzeyleri belirlenebilir. Öğrencilere performans görevi olarak önceden öğretmenin hazırladığı, bazı notaların yazılı olduğu nota kâğıdı verilerek yazılı notaları istenilen bemol ve diyez işaretleri ile pestleştirip tizleştirmesi istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama ölçeği kullanılır.

TMT.2.2.3.
Öğrencilerin önceki deneyimlerinden yararlanılanılarak seslerde pestleştirme veya tizleştirmenin bir sesten diğer sese tam ses pestleşip tizleşebildiği gibi kavramlar ile ilgili belirlenen görsel ve işitsel materyaller kullanılarak öğrencilerin tam ses pestleştirme ve tizleştirme konusundaki temel olguları tanıması sağlanır (E1.1). Bu olgular ile ilgili görselleri içeren sunumlar hazırlanır. Öğrencilerin tam ses pestleştirme ve tizleştirme kavramını hem görsel hem de işitsel olarak fark etmeleri sağlanır (OB1). Öğrencilerin seslerde pestleştirme ve tizleştirme ile ilgili bilgi toplayacağı güvenirliği kanıtlanmış dijital ve basılı kaynaklar açıklanır (OB1). Öğrencilere çeşitli eğitici videolardan kısa kesitler izletilir ve bir tam ses pestleştirme ve tizleştirmenin nasıl elde edildiği sorulur. Belirledikleri bu araçlardan bir tam ses pestleştirme ve tizleştirme ile ilgili görselleri seçmeleri istenir (OB4). Eriştikleri bu görseller ile öğrencilerin sınıfta seviyelerine uygun olarak bir sunum yapmaları ve bu bilgileri doğrulamaları sağlanır (SDB2.1, OB1, D3.3). Bu süreç kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencilere performans görevi olarak önceden öğretmenin hazırladığı, bazı notaların yazılı olduğu nota kâğıdı verilerek yazılı notaları istenilen bemol ve diyez işaretleri ile pestleştirip tizleştirmesi istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama ölçeği kullanılır.
.

Benzer öğrenme düzeyinde olan öğrencileri küçük gruplara ayırarak tizleştirme ve pestleştirme ile ilgili sunum yapmaları sağlanabilir. Pestleştirme ve tizleştirme kavramlarını, seslerini kullanarak ifade edebilmeleri sağlanabilir. Bir tam ses pestleşme ve tizleştirme ile ilgili bulmacalar hazırlanıp öğrencilere bu bulmacalar çözdürülebilir. Öğrencilerden olanakları dikkate alınarak dijital ortamları kullanmaları ve dijital ortamlarda öğrenme-öğretme uygulamalarında ele alınan içerik ile ilgili aramalar yapması ve ulaştığı bilgileri paylaşması istenebilir. Tahmin ve gerçek sonucu karşılaştırma ile ilgili aktif öğrenme yöntem ve tekniklerinden yararlanılarak etkinlikler düzenlenebilir.

Konuya ilişkin destekleme amacıyla görsel, işitsel ve dijital materyaller kullanılabilir. Görsel veya işitsel ögelerle desteklenen grup çalışmalarında öğrencilerden pertleştirme, tizleştirme, bir tam ses pestleştirme ve tizleştirme, değiştirici işaret almış seslerin natürel (bekar) hâle gelmesi kavramlarını görsel olarak isimlendirmeleri istenir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma Becersi)

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D12. Sabır, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık

Öğrencilerin tam ses ve yarım ses kavramlarıyla diyez ve bemol kavramlarını bildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerin bilgi ve beceri düzeyleri, ilgi alanları, öğrenme stilleri, öğrenme çıktıları ve beklentileri belirlenebilir. Bu süreçte öğrencilerin tema ile ilgili hazırbulunuşluk düzeylerinin tespitinde önceki seslerin öğrenilme durumuna ilişkin hazırlık soruları, materyal ve çeşitli etkinliklerden yararlanılabilir.

Öğrencinin daha önce öğrendiği seslerde pestleştirme ve tizleştirme ile ilgili hatırlatmalar yapılır ve yeni öğreneceği değişen sesleri natürel hâle getirme konusu arasında ilişki kurulabilir. Futbol maçı yaparken birbirimize yüksek sesle konuşuruz, kütüphanede konuşurken çok kısık sesle konuşmaya gayret ederiz ancak yan yana iken normal ses tonumuzla konuşuruz. Bunun gibi örneklerle sesin natürel hâle gelmesi konusu arasında ilişki kurulabilir.

TMT2.3.1.
Öğrencilere sınıf ortamında görsel materyaller gösterilerek bu görselleri tanıması istenir ve bilmediği görselleri bildiklerinden ayırarak çıkarımda bulunması beklenir. (Bir eserin notası gösterilerek değiştirici işaretlerini fark etmeleri beklenir.) Değiştirici işaretlerinin sesi tizleştirip pestleştirme ifadeleri, piyano eşliğinde öğrencilere dinletilir ve sesin incelik ya da kalınlık duyumlarının tanımaları sağlanır (OB1). Pestleşen sesin bemol, tizleşen sesin ise diyez olarak natürel (bekar) işareti ile asıl olan doğal sese dönüştüğünü işitmesi sağlanır. Bu sürecin ardından öğrencilerle seslendirme çalışmaları yapılarak piyano eşliğinde öğrencinin değiştirici işaretlerini “na“ veya “a“ heceleriyle seslendirerek ifade etmesini sağlayacak etkinlikler yapılır. Öğrencilerin bu çalışmaları yaparken sabırlı ve azimli olmaları istenir (D12.1, E1.3). Değiştirici işaretleri ile değişmiş, natürel (♮) (bekar) işareti ile doğal hâle gelmiş sesleri, işitmeleri ile görseller arasında öğrencilerin eşleştirme yaparak bilgileri doğrulaması sağlanır. Etkinlikler öğrencilerin iletişim ve iş birliği hâlinde oldukları grup faaliyetleriyle yürütülerek bilgiyi kaydetmesi sağlanır (SDB2.1, SDB2.2). Bu süreç, grup değerlendirme formu kullanılarak yapılabilir. Ayrıca kısa cevaplı soru, eşleştirme soruları içeren ve çalışma kâğıdı ile de değerlendirilebilir.

TMT2.3.2.
Öğrencilerin ön öğrenmelerinden yararlanılarak bir Türk müziği çalgısı eşliğinde çalınan küçük melodilerdeki ses değiştirici işaretleri merak etmesi sağlanır (E1.1). Daha önce hazırlanmış (görsellerle ve çalınmış işitsel çalışmalarla desteklenmiş) ses değiştirme işaretleri ile değişmiş ancak natürel (bekar) işareti ile doğal hâle dönüştürülmüş ses dizileri dinletilerek natürel işaretini ve işlevini tanıması sağlanır. İşitmeye yönelik etkinlikler yapıldıktan sonra değiştirici işaretler almış sesler ile ilgili daha önce hazırlanmış görseller ile öğrencileri diyez, bemol ve natürel hâldeki sesleri ayırt etmeleri sağlanır. Bütün bu çalışmaların ardından önce ses değiştirme, ardından değiştirilmiş seslerin natürel hâle dönüşmesi ile ilgili uygulama çalışmaları yapılır. Değişime uğramış notaları natürel hâle dönüştürmeye yönelik performans görevi istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir. Öğrenciler grupla beraber yapılan okuma çalışmalarında aktif rol alır (SDB2.2). Arkadaşlarının müziksel gelişimini ve hedeflerini destekleyen ifadeleri kullanır ve arkadaşlarıyla dayanışma içerisinde bulunur (D4.1). Grubu saygı göstererek etkin bir şekilde dinleyerek iletişim becerilerini geliştirir (SDB2.1). Bu süreç gözlem formu, boşluk doldurma, kısa cevaplı sorular gibi çalışma kâğıdı kullanılarak değerlendirilebilir.

TMT2.3.3.
Müzikteki değişime uğramış ve natürel hâle dönüşmüş ses kavramları, etkileşimli tahta üzerinde hazırlanan görsel ve işitsel materyaller kullanılarak derse başlanır. Öğrencilerle soru cevap etkinlikleri yapılarak öğrencilerin konuyu merak etmeleri sağlanır (E1.1, E3.8). Değişime uğramış ve natürel hâle dönüşmüş ses kavramlarının tanıtımı akıllı tahta, projeksiyon gibi teknolojik araç gereç veya görsellerden yararlanılır. Bu süreçte öğrencilerin de bu teknolojik araç ve gereçleri bilgi toplama amacıyla kullanmaları sağlanır (OB2). Görseller üzerinde seslerin değiştirilmesinde kullanılan diyez ve bemol işaretlerini tanıması sağlanır. Daha önceden hazırlanmış işitsel ögelerle ses değişikliğine uğrayan, ardından naturelleşen sesleri işitsel olarak ayırt etmeleri sağlanır. Türk müziği ses sisteminde bulunan değiştirici işaretler ile ilgili işitme çalışmaları yaparak bu seslerin öğrenciler tarafından ark edilmesi sağlanır. Böylelikle öğrencilerin sesler arasındaki mesafeyi tam ses veya yarım ses olarak pekiştirmeleri de sağlanır. Bu sürecin ardından öğrencilere do dizisindeki sesleri daha önce diyez veya bemol işaretleri ile değiştirilmiş hâli verilerek bu sesleri natürel hâle getirme ile ilgili yazma alıştırmaları yaptırılarak natürel hâle getirme ile bileşenleri uygulamaları sağlanır. Öğrencilerin etkileşimli tahta üzerinde yazım görseller ile hazırlanan bulmacaları çözerek değişime uğramış sesleri naturel hâlde yazarak uygulamaları sağlanır (E2.5). Öğrencilerin arkadaşlarının cevaplarını kontrol ederek kendilerini değerlendirmeleri sağlanır (SDB1.3). Bulmacayı çözen öğrencilere motivasyonları artıracak dönütler verilerek desteklenir. Yaptıkları etkinlikler sırasında herkes planladığı görevi takip eder ve yerine getirir (D3.4). Bu bağlamda, öğrencilerden ses sistemlerinin Türk-İslam kültürü ile olan ilişkisi hakkında bilgi toplamaları istenir (D19.1, KB2.6). Bu süreçte çalışma kâğıdı, gözlem formu ve kontrol listesi kullanılabilir.

Solfejini ve diktesini yapabildiği etüt veya ezgilerle kendi etütlerini ya da ezgilerini kurgulayarak süreç zenginleştirilebilir. Benzer öğrenme düzeyinde olan öğrencileri küçük gruplara ayırarak bireysel ve işbirlikli çalışmalarla öğrenme alanları genişletilebilir. Daha zor ve karmaşık örnekler üzerinden değişime uğrayan notaların okunması ve yazılmazıyla ilgili küçük grup çalışmaları yaptırılabilir. Bununla birlikte okul dışı öğrenme ortamları da sürece dâhil edilebilir.

Destekleme sürecinde öğrencilerin hazırbulunuşluk, ilgi ve öğrenme stilleri dikkate alınırken etkinlikler ve materyaller sade, kolay ve anlaşılır olabilir. Bunlar tüm duyulara hitap edecek şekilde basitten karmaşığa, yakından uzağa, somuttan soyuta gibi öğrenme ilkelerine uygun ve tüm öğrenme ortamlarında uygulanacak şekilde düzenlenebilir. Destekleme sürecinde oyun, bilmece sorma, bulmaca çözme, şarkı ve tekerleme söyleme, sayışma, canlandırma yapma gibi etkinliklerden ve görsel eşleştirme kartlarından yararlanılabilir. Etkinlikler yapılırken öğrencilerin zorlandıkları yerlerde onlara ipuçları verilebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB2.2.İş Birliği

D4. Dostluk, D14.Saygı

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin değiştirici işaret ile değiştirilmiş seslerin natürel işareti ile doğal hâle getirme işlemini uygulayabildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerden tam ses ve yarım sesler ile dizi kavramı arasındaki ilişki hakkında düşüncelerini paylaşmaları istenebilir. Öğrencilerin işitme özelliklerine göre bu kavramları ne düzeyde tanıdıkları belirlenebilir.

Öğrencilerden örüntü kavramı ile bağlantılı olarak yarım ses ve tam ses kavramlarını ilişkilendirmesi
istenebilir. Bir diziyi oluşrmanın bir örüntüsü, sıralı bir kuralı olduğu fark ettirilebilir.

TMT3.1.1.
Dizi (gam) olgusu ile ilişkili olarak merak uyandırıcı ve dikkat çekici eğitsel oyunlarla etkinlikler planlanır (E1.1, E2.5). Öğrencilerin yeni öğrenmelere ilişkin görsellere ait soru sorması sağlanır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/kendini tanıma çerçevesinde desteklenir (SDB1.1). Temel bir sesten başlayıp art arda sekiz sesin sıralanıp bir dizi bütününü oluşturması konusu ile ilgili etkinlikler yapılarak dizi kavramını tanıması sağlanır. Farklı diziler ile ilgili sunumlar hazırlanarak öğrencilerin hem görsel hem de işitsel olarak birbirinden farklı dizileri ayırt etmeleri sağlanır (OB4). Dizilerin inici (pesleşen) ve çıkıcı (tizleşen) özelliklerini, çeşitli Türk müziği çalgıları ve yazı tahtası kullanılarak sınıf içinde işitsel ve görsel olarak ayrt etmeleri sağlanır. Çeşitli ses dizilerinin içinde de tam ve yarım ses olduğunu ifade edebilmeleri için ses dizileinin tam ses ve yarım ses birleşiminden oluştuğunu portede göstererek uygulayabilmeleri sağlanır (SAB7). Görsel materyal ve animasyonlar yoluyla diyatonik dizideki tam ve yarım seslerin yerlerini fark etmesi sağlanır. Tam ve yarım seslerin yerlerini göstereceği örnek uygulamalar yapılarak diyatonik dizileri oluşturan sesleri yazarak uygulaması sağlanır. Diyatonik dizideki tam ve yarım seslerin duyulması ve seslendirilmesi için işitme ve seslendirme etkinlikleri yapılır. Eşleştirme kartları, bulmaca gibi etkinliklerle hangi ses aralıklarının yarım, hangi ses aralıklarının tam ses aralığı olduğunu bulmaları sağlanarak süreç daha keyifli ve eğlenceli hâle getirilebilir (E2.5). Diyatonik dizilerden yola çıkarak tonal diziler, işitsel ve görsel örneklerle fark ettirilir ve bu diziler arasındaki farklılıkların ayırt edilmesi sağlanır (OB4). Türk müziği ses sisteminde bulunan dizi kavramına karşılık gelen makamlara yönelik işitsel ve görsel örnekler verilir (OB4). Çargâh makamı, majör ton ile ilişkilendirilirken buselik makamı minör ton ile ilişkilendirilir. Öğrencilerin birbirleriyle iletişim kurarken birbirlerine karşı nazik olmaları istenir (D14.1). Bireysel ya da grup olarak içerikler hakkında birbirleri ile iletişim kurmaları sağlanır. Öğrencilerden iş birliğiyle çalışarak eba üzerinden paylaşım yapmaları, yapılan paylaşımlara yorum yaparak dijital araçlar ile etkileşime girmeleri beklenir (OB2, SDB2.2, D4.2). Bu süreç kontrol listesi veya çalışma kâğıdı kullanılarak değerlendirilebilir. Dizilerin oluşumu ve kaç tam, kaç yarım aralıktan oluştuğunu içeren performans görevi istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir.

Dizilerden oluşturabileceği küçük ezgiler veya etütler tasarlamaları istenebilir. Bilgisayar veya mobil uygulamalar aracılığıyla deneyimler sunularak interaktif ortamda öğrendiği kavramlarla sesleri kayıt altına alarak becerilerini geliştirebilir. Diyatonik ve kromatik dizilerle alakalı seslendirme çalışmaları ile işitsel olarak bütün dizilerin diyatonik ve kromatik seslerini daha güçlü öğrenmeleri sağlanabilir.

Bu süreçte öğrenme süreci oyunlaştırılarak öğrencilerin motivasyonu arttırılabilir. Hazırlanan materyaller, görseller ve etkinlikler öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine göre değerlendirilirken sade ve basitten karmaşığa geliştirilebilir. Benzer öğrenme düzeyinde olan öğrencileri küçük gruplara ayırarak tam-yarım ses, temel diziler, diyatonik dizi ve kromatik dizi hakkında öğrendikleri hakkında panolar hazırlamaları ve buna benzer etkinlikler yapılırken öğrencilere dönütler verilerek sunum yapmaları desteklenebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık Becerisi)

D3. Çalışkanlık, D7. Estetik, D16. Sorumluluk

OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin dizi (gam) kavramını bildikleri kabul edilmektedir.

Ön değerlendirme sürecinde aşağıdaki sorulardan faydalanılabilir.
• İki farklı ses dinlettirildiğinde bu sesler arasındaki mesafeyi nasıl tanımlarsınız?
• Aynı anda iki sesi tınlattığınızda sesleri nasıl adlandırırsınız?

Günlük yaşamda mesafe, yükseklik ve büyüklük farkı kavramlarıyla karşılaşıldığı gibi müzikte de notalar arasında benzer farklılıkların olduğu ve bu farklılıkları tanımanın müzik yaparken doğru sesleri bulmayı sağladığıyla ilgili günlük hayattaki kavramlarla notalar arasında ilişkilendirme yapılabilir.

TMT3.2.1.
Aralık kavramı ile ilgili görsel ve işitsel materyalleri öğrencilerin merak etmesi sağlanır(E1.1). Öğrencilerin yeni öğrenmelere ilişkin görsellere ait soru sorması sağlanır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). Aralık ile ilgili ses ile desteklenmiş sunumlar hazırlanarak öğrencilerin kavramları hem görsel hem de işitsel olarak fark etmeleri sağlanır (OB4). Bu süreç çalışma kâğıdı kullanılarak değerlendirilebilir. Notaların birbirlerine olan uzaklıklarını gösteren görsel materyaller ile 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8’li aralıkları, nota yazım kurallarına uygun bir şekilde çizmeleri için etkileşimli tahta ve müzik defteri üzerinde yazı çalışmaları yapmaları sağlanır. Öğrenciler aralıklar ile ilgili farkları belirler ve bu farklılıklar arasında bağ kurmaları sağlanır Yatay ve dikey aralıkların ne olduğu ile işitsel ve görsel örnekler verilir. Örneğin la ve mi notalarını yanyana yazıldığında ve art arda çalındığında yatay aralık olduğu, bu sesler aynı anda çalındığında ve üst üste yazıldığında dikey aralık olduğu ile ilgili görsel işitsel örnekler verilebilir (KB2.20). Öğrencilere performans görevi olarak ikili aralıklar ile ilgili araştırma ve sunum hazırlama görevleri verilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılır. Öğrenciler araştırma ve sunum hazırlama sürecinde planlı ve sorgulayıcı olmaları ve görevlerini eksiksiz yapmaları yönünde desteklenir, yapılan çalışmalarla sorumluluk değeri vurgulanarak görev bilincinin önemi üzerinde durulur. (D3.2, D16.3). Öğrencilerden yaptıkları araştırmayı sözlü ve yazılı olarak ifade etmesi istenebilir. Bu süreç çalışma kâğıdı veya kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Türk müziği sazlarından herhangi bir enstrüman eşliği ile yapılan çalışmalar ile 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8’li aralıkları basitten karmaşığa doğru tanır. İşitme etkinlikleri yapılarak seslerin birbirlerine yakın ya da uzak olduğunu işitmeleri sağlanır. Bu 2, 3, 4, 5, 6,7, 8’li aralıkları ayırt etmeleri ve ayırt ettikleri aralıkları işiterek yazmaları sağlanır. Öğrenciler dinledikleri eserlerdeki duyusal derinliği ve sanatsal inceliği ifade etmeleri yönünde desteklenir (D7.1). Bu süreç gözlem formu veya çalışma kâğıdı kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencilere performans görevi olarak ikili aralıklar ile ilgili araştırma ve sunum hazırlama görevleri verilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılır.

Aralıklardan oluşturabileceği özgün küçük ezgiler veya etütler tasarlamaları istenebilir. Aralıklardan oluşan görsellerle pano oluşturmak için grup etkinlikleri düzenlenebilir.

Hazırlanan materyaller ile basit örneklerden daha karmaşık örneklere doğru gidilen etkinlikler düzenlenebilir. Eşleştirme kartları kullanılarak öğrencilerin aralıkları görsel olarak gördükten sonra ifade etmeleri sağlanabilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlilk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin müzikte aralık kavramını öğrendiği kabul edilmektedir

Öğrencilere majör ve minör tonları tanıyıp tanımadıkları sorulabilir. Ülkemizde bu tonalite sisteminin nerelerde kullanıldığı sorusu sorulabilir.

Daha önce öğrendiği aralık kavramı ile yeni bilgi ve becerileri arasında ilişki kurması sağlanır. Mavi ve yeşil renkleri yan yana koyarsak, gözümüzde her ikisi de benzer ancak biri diğerinden daha açık durur. Bu farklar ile müzikteki ses farkları benzerliği kullanılarak günlük yaşantı ile köprü kurulabilir.

TMT3.3.1.
Tampere ses sistemi kavramı ile ilgili; görsel ve işitsel materyaller kullanılarak öğrencilerin kavramı merak etmesi sağlanır (D3.2, E1.1). Öğrencilerin görsellere ilişkin soru sorması sağlanır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). Tampere ses sistemi ilgili sunumlar hazırlanarak öğrencilerin kavramları hem görsel hem de işitsel olarak fark etmeleri sağlanır (OB4). Daha önceki öğrenmeleri hakkında sorular sorularak dizi kavramının hatırlanması sağlanır. Bütün ses dizileri gibi Tampere sistemdeki dizilerin de aynı ses ile başlayıp aynı ses ile bittiği fark ettirilir. Dizilerin, çıkıcı (tizleşerek) ve inici (pestleşerek) olmak üzere iki türde olduğunu yazma ve dinleme seslendirme çalışmaları ile uygulamaları sağlanır. Do majör ve Do minör tonlarındaki tam ve yarım seslerin işaretlendiği işitsel ve görsel sunumlar hazırlanarak Tampere sistemin temel unsurları hakkında bilgileri fark etmeleri sağlanır (OB4). Sunumlar sırasında öğrencilerden karşılaştırma tablolarını kullanarak oluşacak tam ve yarım aralık unsurlarını diğer tonlarla karşılaştırmaları beklenir (OB4, KB2.7). Diğer majör ve minör tonlardaki tam ve yarım sesleri ayırt edebilmeleri için bulmaca veya sürükle bırak çalışması yapılır (E2.5). Bu etkinliğin ardından yapılacak kişisel ve grup içi etkinliklerde sorumluluklarını yerine getirir (D16.3). Grup oyunları oynanır ve iş birlikçi öğrenme yöntemi kullanılır (SDB2.2). Yapılan etkinlikler ve öğrendikleri kavramlarla ilgili merak ettikleri soruların sorulması istenir (E3.8). Bu süreçte öğrencilerin aktif rol almaları sağlanır (D3.4). Her grup kendi çalışmasını sınıfta bir alanda sergiler ve diğer grupların çalışmalarını inceler. Grupların çalışmaları grup değerlendirme formu ile değerlendirilebilir. Eğitici içerikler sunularak öğrencilerden sunulan içerikle ilgili çıkarımlarını paylaşmaları istenir (OB1). Öğrencilerden topladığı bilgileri kullanarak majör ve minör tonlarda tam ve yarım aralıkları anlatan poster, sunum gibi ürünler oluşturması istenir.
TMT3.3.2.
Türk müziği ses sistemi ve koma kavramı ile ilgili; görsel ve işitsel materyaller kullanılarak öğrencilerin kavramı merak etmesi sağlanır (E1.1). Öğrencilerin Türk müziği ses sistemi ve koma kavramı ile ilgili bilgi toplayacağı, güvenirliği kanıtlanmış dijital ve basılı kaynaklar açıklanır (OB1). Türk müziği ses sistemi ve koma kavramı ile ilgili sunumlar hazırlanarak öğrencilerin kavramları hem görsel hem de işitsel olarak fark etmeleri sağlanır (OB4). Öğrencilerin görsellere ilişkin soru sorması sağlanır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). Tam seslerin eşit olarak dokuz parçaya bölündüğü, görsel ve animasyonlar yardımı ile fark ettirilir. Tam seslerin dokuz eşit parçaya bölünmesine ilişkin örnekler görsel ve işitsel olarak incelenir (OB4). Tam sesin dokuz parçaya bölünmesiyle elde edilen küçük ses aralığına “koma“ adı verildiğine ilişkin sunumlar yapılır (OB4). Yarım seslerin klasik Batı müziğinde 4, 5 koma olarak kabul edildiğine ilişkin örnek görsel sunumlar yapılır (OB4). Yarım seslerin Türk müziğinde 4 koma olarak kabul edildiği fark ettirilir. Türk müziğinin 24’lü perde sistemine dayalı bir ses sistemi kullandığı ve bu sistemin komalı sistem olduğuna ilişkin görseller ile 24’lü perde sistemini fark etmesi sağlanır. Geleneksel Türk müziğinde bir tam sekizlinin 53 koma olduğuna ilişkin görsel sunumlar ve animasyonlar ile koma sistemini fark eder. Müzik kültürünü ve müzikal bilgilerini geliştirerek ülkesinin kültürel varlıklarına sahip çıkar (OB4, D19.3). Ses dizisi üzerinde bir tam sekizlinin komalara bölünmüş hâline ilişkin bulmaca ve boşluk doldurma çalışmaları yapılır. Tam seslerin dokuz eşit parçaya bölünmesi ve her iki ses arasındaki komaları yazma çalışması yaparak uygulaması sağlanır. Grup oyunları oynanır ve iş birlikçi öğrenme yöntemi kullanılır (SDB2.2). Yapılan etkinlikler ve öğrendikleri kavramlarla ilgili merak ettikleri soruların sorulması istenir (E3.8). Bu süreçte öğrencilerin aktif rol almaları sağlanır (D3.4). Her grup kendi çalışmasını sınıfta bir alanda sergiler ve diğer grupların çalışmalarını inceler. Grupların çalışmaları grup değerlendirme formu ile değerlendirilebilir. Eğitici içerikler sunularak öğrencilerden sunulan içerikle ilgili çıkarımlarını paylaşmaları istenir (OB1). Performans görevi olarak çeşitli majör ve minör tonlar dinletilerek dinlediği tonu anlamaları ve majör veya minör tonlarını ayırt etmeleri istenebilir. Performans görevi, dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilebilir.

Aralıkların her birini tampere ses sistemi ve makamsal ses sistemine göre ayrı ayrı bölmeleri ile ilgili etkinlikler uygulanabilir.

Destekleme sürecinde öğrencilerin hazırbulunuşluk, ilgi ve öğrenme stilleri dikkate alınırken etkinlikler/materyal sade, kolay ve anlaşılır olabilir. Bunlar tüm duyulara hitap edecek şekilde basitten karmaşığa, yakından uzağa, somuttan soyuta gibi öğrenme ilkelerine uygun ve tüm öğrenme ortamlarında uygulanacak şekilde düzenlenebilir. Destekleme sürecinde oyun, bilmece sorma, bulmaca çözme etkinliklerinden ve görsel eşleştirme kartlarından yararlanılabilir. Etkinlikler yapılırken öğrencilerin zorlandıkları yerlerde onlara ipuçları verilebilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB3.1. Uyum

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk, D14. Saygı

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Türk müziği ses sistemi olan komalı sistemi ve tampere sistemi bildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerden çevrelerinde işittikleri sesleri aralık ve koma kavramları ile ilişkilendirmeleri istenebilir. Öğrencilerin işitme özelliklerine göre bu kavramları ne düzeyde tanıdığı belirlenebilir. İfade ettiği seslerin enstrümanlarda bulunan perdeler ile eşleştirmesi sağlanabilir. Öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarını tespit etmek için çalışma kâğıtları kullanılabilir.

Türk müziğinde perde ve koma sistemini renklerin ton farkı ile ilişkilendirilebilir.

TMT4.1.1.
Türk müziği ses sisteminin temel olguları olan perde, koma gibi kavramlar ile ilgili belirlenen görsel ve işitsel materyaller kullanılarak öğrencilerin Türk müziği ses sistemi içerisindeki temel olguları hatırlaması sağlanır (OB1). Öğrencilere çeşitli eğitici videolardan kısa kesitler izletilir ve Arel Ezgi Uzdilek ses sisteminin nasıl elde edildiği sorulur. Yirmi dörtlü ses sistemi ve perdelerin oluşumuna ilişkin görseller, animasyonlar ve şekiller ile ele alınan bu ses sistemini hatırlamaları sağlanır. Öğrencilerin Türk müziği ses sistemine yönelik kavramlar ile ilgili bilgi toplayacağı, güvenirliği kanıtlanmış dijital ve basılı kaynaklar açıklanır (OB1). Belirledikleri bu araçlardan perde ve koma kavramları ile ilgili görselleri ayırt etmeleri istenir (OB4). Kaba çargâh perdesinden başlanılarak tiz çargâh perdesine kadar olan isimlerini çeşitli görseller aracılığı ile tanıması sağlanır. Perdelerin isimlerinin oktav farklılaştıkça değiştiği ayırt ettirilir. Eriştikleri bu görseller ile öğrencilerin sınıfta seviyelerine uygun olarak bir sunum yapmaları ve bu bilgileri ifade etmeleri sağlanır. İçerisinde komalı seslerin de bulunduğu etütlerin seslendirilmesi istenir (OB1, D3.3). Öğrenilen kavramlarla ilgili grup etkinlikleri düzenlenerek öğrencilerin perde kavramı ile ilgili sunum hazırlayarak arkadaşları ile etkili iletişim kurmaları ve sunum yapan arkadaşlarına karşı nazik olmaları sağlanır (E2.2, D3.1, D4.1, D14.1, SDB2.1, SDB3.1). Bu temanın öğrenme çıktıları; çalışma kâğıdı, dereceli puanlama anahtarı, eşleştirme soruları, kontrol listesi, performans görevi ile değerlendirilebilir. Duyduğu komalı seslerden yola çıkarak perde ismi tahmininde bulunabileceği performans görevi istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir.

TMT4.1.2.
Öğrenci, Türk müziğinde kullanılan 24’lü ses sisteminde her sesin özel bir ismi olduğunu ve bu seslere “perde“ dendiğini kavrar (KB2.6). Ayrıca oktav farklarına göre perde isimlerinin değiştiğini öğrenir (KB2.4). Bu doğrultuda, öğrenci kaba çargâh perdesinden başlayarak tiz çargâh perdesine kadar olan perdeleri doğru adlarıyla tanımlar ve kavramsal düzeyde ilişkilendirebilir (KB2.9). Dersin girişinde öğrencilere Batı müziğinde 12 ses bulunduğu, buna karşılık Türk müziğinde 24 ses kullanıldığı bilgisi verilir. Bu farklılık üzerine öğrencilerin düşünmesini sağlamak amacıyla şu sorular yöneltilir: “Sizce neden Türk müziğinde daha fazla ses vardır?“ ve “Bu sesleri adlandırırken nelere dikkat edilmiştir?“ (E1.1, E3.8) Daha sonra etkileşimli tahtada, 24 sesin Türk müziğindeki perde adları ( kaba çargâh, yegâh, rast, dügâh, segâh, çargâh vb.) oktavlara göre sıralı şekilde gösterilir (OB4). Bu gösterim sırasında öğretmen, “perde“ kavramını, “ses“ ile “perde“ arasındaki farkı, “oktav“ kavramını ve oktav farkının perde isimlerini değiştirip değiştirmediğini açıklar. Ayrıca “kaba“, “orta“ ve “tiz“ gibi ön eklerin anlamları öğrencilere açıklanır (KB2.4). Bu anlatımın ardından öğrencilere üzerinde 24’lü sistemin yer aldığı boş bir perde haritası şeması dağıtılır. Öğrencilerden kaba çargâh perdesinden başlayarak tiz çargâh perdesine kadar olan perdeleri uygun yerlere yazmaları istenir. Haritada renk kodları kullanılarak kaba (alt oktav), orta ve tiz (üst oktav) perdeler ayırt edilir (KB2.5). Sonrasında öğretmen, sesler arasındaki koma farklarını açıklar ve aynı sesin farklı oktavlardaki adlarının nasıl değiştiğini örneklerle gösterir. Örneğin, “kaba dügâh – dügâh – tiz dügâh“ perdeleri karşılaştırılır; bu perdelerin frekans değerleri incelenerek aralarındaki farklar açıklanır (KB2.7). Bu aşamadan sonra öğrencilere işitsel ve görsel bir eşleştirme etkinliği uygulanır (SDB2.2). Karışık olarak verilen perde isimleri ve ses örnekleriyle öğrencilerin doğru eşleştirmeyi yapmaları istenir (KB2.7). Örneğin, “Segâh“ sesi çalındığında öğrenci ilgili perde kartını seçer (E2.5). Ardından öğrencilerden verilen perde adlarını oktavlarına göre sıralamaları ve hangi oktavda hangi ön eklerin kullanıldığını açıklamaları istenir. Örnek bir soru olarak: “Rast, kaba rast, tiz rast perdeleri sıraya konulduğunda bu perdeler hangi frekans gruplarına ait olur?“ sorusu yöneltilir (KB2.20). Tüm bu süreç öğretmen tarafından gözlem formu ile takip edilir ve öğrenciler kısa öz değerlendirme sorularıyla sürece dair kendi gelişimlerini değerlendirir. Performans görevi olarak, “Perde isimlerini ve ait oldukları oktavları açıklayan mini bir sunum“ hazırlanması istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir.

Hazırbulunuşluğu yüksek, Türk müziğine ve enstrümanlara aşina olan ya da hızlı öğrenen öğrencilerin öğrendiği ses sistemi ve perdelerle ilgili özgün basit ezgiler üretmesi istenebilir. Öğrenciye grup liderliği yaptırılabilir.

Öğrencilerin öğrenmeleri sık sık tekrar ettirilip küçük adımlarla ilerlenebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB2.2. İş Birliği

D3. Çalışkanlık, D4. Dostluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin Türk müziği ses sisteminin temel bileşenleri hakkında farkındalığı olduğu kabul edilir.

Öğrencilere Türk müziği ses sistemi ile ilgili aşağıdaki sorular sorulabilir.
• Sizce Türk müziğinin oluşumunda değiştirici işaretlerin nasıl bir katkısı vardır?
• Türk müziği ses sisteminde koma denilince aklınıza neler geliyor?

Türk müziği ses sisteminde perde konusu ile Türk müziğinde ses değiştirici işaretler arasında
ilişki kurulabilir.

TMT4.2.1.
Öğrencilere sınıf ortamında görsel materyallerde Türk müziğinde kullanılan bemol ve diyez işaretlerinin sadece şekilleri gösterilerek değiştirme işaretlerinin birden fazla olduğunu tanıması sağlanır ve bilmediği görselleri bildiklerinden ayırarak çıkarımda bulunması beklenir. (Konuyla ilgili gösterilen görseller içerisinde bilmediği bemol ve diyez işaretlerini göstermesi sağlanır.) Türk müziğinde kullanılan ses değiştirici işaretlerin ikiden fazla olduğu ve on farklı ses değiştirici işaretin bu müzik türünde kullanıldığına ilişkin örnek eser notasyonları incelenir ve bu notasyonlardaki bilinmeyen değiştirme işaretleri fark ettirilir. Türk müziğinde kullanılan bir komalık, dört komalık, beş komalık, sekiz komalık ve dokuz komalık bemol işaretlerine ve Türk müziğinde kullanılan bir komalık, dört komalık, beş komalık, sekiz komalık ve dokuz komalık diyez işaretlerine ilişkin görseller ve animasyonlar ile Türk müziğindeki değiştirici işaretlerin ikiden fazla olduğu ayırt ettirilir (OB4). Do sesinin başlama noktasından itibaren bir koma gidildiğinde koma aralığına, dört koma gidildiğinde bakiye aralığına, beş koma gidildiğinde küçük mücenneb aralığına, sekiz koma gidildiğinde büyük mücenneb aralığına, dokuz koma gidildiğinde ise tanini aralığına ulaşıldığı bilgisi aktarılır. İlaveten bu aralıklara karşılık gelen harf sembollerini(rumuz) görsel materyaller aracılığıyla öğrenciler inceler ve görseller ile ilgili anlamlar oluşturur (TAB4.2). Bu durum sonucunda ikili aralıkların uzaklık ve yakınlık durumları üzerine çalışma kâğıtları üzerinde etütler uygulatılır. Sesler arasındaki mesafeler değiştirme işaretleri kullanılarak ifade edilir. Bu süreç, kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencilerin yeni öğrenmelere ilişkin soru sorması sağlanır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir.

TMT4.2.2.
Türk müziğinde kullanılan değiştirici işaretler, görsel ve işitsel materyallerle desteklenerek öğrencilerin ön öğrenmelerini hatırlaması ve merak etmesi sağlanır (E1.1). Öğrencilerin ön öğrenmelerinden yola çıkarak Türk müziğinde kullanılan değiştirici işaretler ile ilgili önceden hazırlanan görsellerle bu işaretlerin tanınması sağlanır (OB4). Eriştikleri bu görseller ile öğrencilerin sınıfta seviyelerine uygun olarak bir sunum yapmaları ve bu bilgileri doğrulamaları sağlanır (OB1, D3.3). Öğrencilere çeşitli eğitici videolardan kısa kesitler izletilir ve duydukları seslerin nasıl elde edildiği sorulur. İfade ettikleri bu seslerin her birinin farklı koma sesleri olduğunu bir Türk müziği enstrümanı yardımı ile işitsel olarak ayırt etmeleri sağlanır. Belirledikleri bu araçlardan ses değiştirici işaretler ile ilgili görselleri seçmeleri istenir (OB4). Öğrencilerin Türk müziğinde değiştirici işaretler ile ilgili bilgi toplayacağı, güvenirliği kanıtlanmış dijital ve basılı kaynaklar açıklanır (OB1). Eriştikleri bu görseller ile öğrencilerin sınıfta seviyelerine uygun olarak bir sunum yapmaları ve bu bilgileri doğrulamaları sağlanır (OB1, D3.3). Bir Türk müziği çalgısı sürece katılarak, değiştirici işaretleri örnek bir dizi üzerinde yazarak uygulama çalışmaları yapılır. Bu uygulamaların sonucunda değiştirici işaretlerin, öğrencilerin öğrendikleri diziler üzerinde çalışma kâğıtları ile etüt çalışmaları yaptırılır. Grupla beraber yapılan seslendirme çalışmalarında öğrenciler aktif rol alarak ortak hedeflere ulaşmak için arkadaşlarıyla dayanışma içinde olur (D4.1). Öğrenciler grupla beraber yapılan yazma çalışmalarında aktif rol alır (SDB2.2). Öğrencilerden dyduğu seslerin hangi komaya geldiği konusunda tahminde bulunabileceğiperformans görevi istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir.

Çabuk öğrenen öğrenciler, bir müzik eserindeki her bir koma aralığını dinleyerek tanımlayabilecekleri, aralığın sesini doğru şekilde ayırt etme yeteneklerini geliştirebilecekleri dinleme ve cevap verme etkinliği yapılabilir.

Destekleme sürecinde öğrencilerin hazırbulunuşluk, ilgi ve öğrenme stilleri dikkate alınırken etkinlikler/materyal sade, kolay ve anlaşılır olabilir. Bunlar tüm duyulara hitap edecek şekilde basitten karmaşığa, yakından uzağa, somuttan soyuta gibi öğrenme ilkelerine uygun ve tüm öğrenme ortamlarında uygulanacak şekilde düzenlenebilir. Destekleme sürecinde oyun, bilmece sorma, bulmaca çözme şarkı ve tekerleme söyleme, canlandırma yapma gibi etkinliklerden ve görsel eşleştirme kartlarından yararlanılabilir. Etkinlikler yapılırken öğrencilerin zorlandıkları yerlerde onlara ipuçları verilebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB2.2. İş Birliği

D2. Aile Bütünlüğü, D3. Çalışkanlık, D15. Sevgi, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin tam ses ve yarım ses kavramlarını bildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerden çevrelerinde işittikleri seslerin aralık, dizi gibi kavramlarla ilişkilendirmeleri istenebilir. Öğrencilerin işitme özelliklerine göre bu kavramları ne düzeyde tanıdığı belirlenebilir. Öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarını tespit etmek için çalışma kâğıtları kullanılabilir.

Türk müziğinde ses değiştirici işaretler ile ikili aralık konusu arasında ilişki kurulabilir.

TMT4.3.1.
Öğrencilerin Türk müziği ses sistemi ile ilgili bilgi toplayacağı, güvenirliği kanıtlanmış dijital ve basılı kaynaklar açıklanır (OB1). Öğrencilere çeşitli eğitici videolardan kısa kesitler izletilir ve ikili aralığın nasıl elde edildiği sorularak merak duyguları canlandırılır (E1.1). Belirledikleri bu araçlardan müzik kavramları ile ilgili görselleri seçmeleri istenir (OB4). Klasik Batı müziğinde kullanılan tam ses bölünmesi olgusu hakkında ön öğrenmeleri hatırlatılır. Türk müziği ses sisteminin temel olguları olan ikili aralık, koma gibi kavramlar ile ilgili belirlenen görsel ve işitsel materyaller kullanılarak öğrencilerin Türk müziği ses sistemi içerisindeki ses bölünmelerini tanıması sağlanır. Türk müziğindeki ses bölünmesine ilişkin görsel ve animasyonlar izletilerek bir tam sesin dokuz eşit parçaya bölündüğü hatırlatılır ve bu bölünmeye ait örnek çizim çalışmaları yapılır. Tam sesin dokuz komaya bölünmesine ilişkin görseller üzerinde komaların numaraları görseller ile aktarılır (OB4). Öğrencilerin Türk müziğinde ikili aralık kavramını hem görsel hem de işitsel olarak ayırt etmeleri sağlanır (OB1). Eriştikleri bu görseller ile öğrencilerin sınıfta seviyelerine uygun olarak bir sunum yapmaları ve bu bilgileri uygulamaları sağlanır (OB1, D3.3). Öğrencilere kendi ailelerinden öğrendikleri türküleri ya da ezgileri paylaşma fırsatı sunulur ve somut olmayan kültürel mirasın aktarım sürecinin gerçekleşmesi sağlanılarak (D19.3). Türk kültürünün devamlılığı için çaba gösterir (D19.1). Bu süreç kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Aileleri ile öğrendikleri türküleri ya da diğer müzik türlerinden örnekleri seslendirdikleri ve çeşitli teknolojik araçlarla kaydetmeleri sağlanır (D2.2).

TMT4.3.2.
İkili aralıklar ile ilgili görsel ve işitsel materyaller kullanılarak öğrencilerin ön öğrenmeleri hatırlaması ve merak etmesi sağlanır (E1.1). Öğrencilerin ön öğrenmelere ilişkin görsellere ait soru sorması sağlanır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). İkili aralıklar ile ilgili sunumlar hazırlanarak öğrencilerin kavramları hem görsel hem de işitsel olarak ayırt etmeleri sağlanır (OB1). İkili aralıkları tanıyabilmeleri için yapılandırılmış grid kullanılabilir. Bireysel ya da grup olarak içerikler hakkında birbirleri ile iletişim kurmaları sağlanır. Dijital araçlar ile etkileşime girmeleri beklenir (OB2). Bu bağlamda, ikili aralık farklılıklarının kültürel bir arka plana sahip olduğu, Doğu müzikleri ve özellikle Türk müziğinde kullanılan farklı sayıdaki ikili aralığın, yatay (makamsal) müziğe karakteristik bir zenginlik kattığı vurgulanır. Sunulan materyalden yola çıkarak konuşma halkası, çember tartışma, istasyon gibi tekniklerle müziğin insanları bir araya getiren, toplumun sedhjklvgi ve dayanışma bağlarını güçlendiren, kendilerini bir gruba ait hissetmelerini sağlayan yönü ile ilgili çıkarımlarını öğrencilerin ifade etmeleri sağlanır (KB2.10, D15.3, SDB2.2). Öğrencilerin sınıf içerisinde görsel materyaller ile ifade edilen ikili aralıkları, nota yazım kurallarına uygun bir şekilde hizalı olarak çizebilmeleri için yazma etkinlikleri yapmaları sağlanır (OB4). Öğrencilerin bu öğrenmeleri sözlü ve yazılı olarak ifade edebilmesi sağlanır. Bu süreç gözlem formu veya kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Duyduğu aralığın iki aralık olup olmadığı konusunda tahminde bulunabileceği performans görevi istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir.

İkili aralık, koma bölünmesi gibi kavramları Batı müziği ile karşılaştırarak her iki müzik sistemindeki farklılıkları anlatan araştırmalar yapmaları istenebilir.

Bu süreçte öğrenme süreci oyunlaştırılarak öğrencilerin motivasyonu arttırılabilir. Hazırlanan materyaller, görseller ve etkinlikler öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine göre değerlendirilirken sade ve basitten karmaşığa olabilir. Benzer öğrenme düzeyinde olan öğrencileri küçük gruplara ayırarak tam-yarım ses, değiştirici işaretler, aralık, dizi kavramlarında öğrendikleri içerikler ie ilgili panolar hazırlamaları ve buna benzer etkinlikler yapılırken öğrencilere dönütler verilerek sunum yapmaları desteklenebilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık)

D4. Dostluk, D12.Sabır, D14.Saygı

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin Türk müziğinde ikili aralık kavramını bildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerden dinledikleri müzikleri temel müzik kavramları ile ilişkilendirmeleri istenebilir. Öğrencilerin bu kavramları ne düzeyde tanıdıkları belirlenebilir. Öğrencilerin hazır bulunuş tespit edebilmek için çalışma kâğıtları kullanılabilir.

Daha önce öğrendiği Türk müziğinde aralıklar, ses dizileri, perdeler ile öğreneceği yeni bilgi ve becerileri arasında bağ kurulabilir.

TMT5.1.1.
Türk müziği ses sisteminin temel olguları olan perde, koma gibi kavramlar ile ilgili belirlenen görsel ve işitsel materyaller kullanılarak öğrencilerin Türk müziği ses sistemi içerisindeki temel olgularla ilgili öğrenmeleri hatırlamaları sağlanır (E3.2, OB2). Öğrencilere Türk müziğinde yer 6 adet (çargâh, buselik, kürdi, rast, uşşak, hicaz) dörtlü dizileri içeren görsel sunumlar hazırlanır (OB4). Öğrencilerin Türk müziğinde yer alan dörtlüleri hem görsel hem de işitsel olarak tanımaları sağlanır. Dörtlülerle oluşturulmuş ses örnekleri dijital araçlarla veya Türk müziği çalgılarıyla dinletilir. Dörtlüleri içeren ezgilerle ilgili dinleme–bulma etkinlikleri düzenlenir. Dinletilen örnekler üzerine grup tartışmaları yapılır, öğrencilerden duydukları dörtlüleri isimlendirmesi istenir. Öğrencilerin yeni öğrendikleri görsellere ilişkin soru sorması sağlanır (E3.8). Öğrencilerin dinletilen dörtlüler arasından istenen dörtlüyü işitsel olarak ayırt etmeleri sağlanır. İşitsel hafızayı güçlendirmek için dörtlülerin tekrarına dayalı eşleştirme oyunları uygulanır (E2.5). Bunun için küçük gruplar hâlinde çalışarak istasyon, öğrenme galerisi gibi tekniklerle ulaştıkları bilgileri ürüne dönüştürmeleri istenir (SDB2.2). Öğrencilerin grup çalışmalarında birbirlerine karşı nazik olmaları istenir (D14.1). Süreç kontrol listesi kullanılarak değerlendirilir.

TMT5.1.2.
Türk müziği ses dizilerindeki dörtlüler ile ilgili Türk müziği eserleri dinletilerek öğrencilerin ön öğrenmeleri hatırlaması ve bu eseri oluşturan dizilerdeki dörtlüleri merak etmesi sağlanır (E1.1). Öğrencilerin yeni öğrenmelere ilişkin görsellere ait soru sorması sağlanır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). Öğrencilere dörtlüleri içeren ezgiler okutulur. Bu süreçte öğrenciler hem bireysel hem de grup hâlinde çalışmalar yaparak notaları doğru seslendirmeye çalışır ve okuma becerileri geliştirilir (OB1). Çalışmalarını İş birliğiyle etkileşimli bir şekilde yapmaları beklenir (SDB2.2). Bu uygulamalar sayesinde Türk müziğindeki dörtlü yapıların okunuşunu doğru ve bilinçli biçimde gerçekleştirebilir. Türk müziği ses dizilerindeki dörtlüler arasındaki ilişkileri belirlemek için yapılandırılmış grid kullanılabilir. Olanaklar dâhilinde çalışma kâğıtları ile birlikte EBA üzerinden öğrencilere çevrim içi araçlar yardımıyla içerikler oluşturularak sunulabilir. Bireysel ya da grup olarak içerikler hakkında birbirleri ile iletişim kurmaları sağlanır. İş birliğiyle çalışmaları ve dijital araçlar ile etkileşime girmeleri beklenir (SDB2.2). Bu süreç, gözlem formu veya çalışma kâğıdı kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencilerin sınıf içerisinde görsel materyaller ile ifade edilen Türk müziği dizilerindeki dörtlüleri, nota yazım kurallarına uygun bir şekilde hizalı olarak çizebilmeleri için yazma etkinlikleri yapmaları sağlanır. Öğrencilerin dörtlüler arasındaki ilişkileri belirlemesi ve dörtlüler arasında bağ kurması sağlanır. Öğrenciler çargâh dörtlüsü (TTB) ve buselik dörtlüsünün (TBT) dizilimlerinde seslerin aralıklarını kodlayarak sesler arasındaki mesafeleri gösterir ve dörtlüler arasındaki farkı ifade eder (OB4). Öğrencilerin bu öğrenmeleri sözlü ve yazılı olarak ifade edebilmesi sağlanır (SDB2.1). Bu süreç, kısa cevaplı sorular, eşleştirme gibi sorular içeren çalışma kağıdı kullanılarak değerlendirilebilir. Duyduğu dörtlülerden yola çıkarak makam tahmininde bulunabileceği performans görevi istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir.

TMT5.1.3.
Öğrencilere Türk müziğinde kullanılan dörtlüler ve bu dörtlülere ait bileşenler (karar sesleri, aralıkları, ses değiştirici işaretleri) görsel ve işitsel olarak tanıtılır (OB4). Öğrencilerin dörtlüleri oluşturan bileşenleri uygulamalı olarak tanıyabilmeleri ve ayırt edebilmeleri için, nota üzerinde inceleme ve işaretleme çalışmaları yaptırılır (KB1). Dörtlüler içeren farklı ses dizileri verilerek öğrencilerin yalnızca öğrendikleri dörtlüleri görsel olarak ayırt etmeleri sağlanır (KB1). Öğrencilerden verilen başlangıç sesini tamamlayıp bileşenlerine dikkat ederek dörtlüleri yazmaları istenir (KB1). Yazdıkları dörtlüleri arkadaşları ile paylaşarak karşılaştırmalar yapar, gerektiğinde öğretmen geri bildirimiyle düzeltmeler gerçekleştirir (SDB2.1). Grupla birlikte yapılan çalışmalarda öğrenciler, aktif rol alarak arkadaşlarıyla dayanışma içinde ortak hedeflere ulaşmaya çalışır (SDB2.2, D4.1, E2.2). Yapılan çalışmalar sürecinde öğrencilerin sabırlı olmaları istenir (D12.2). Bu etkinliklerle öğrencilerin nota yazma becerileri desteklenir.

Öğrencilerden aralıklardan, dörtlülerden, belirli ölçü yapılarından ve dizilerden oluşturabileceği küçük ezgiler veya etütler tasarlamaları istenebilir. Bilgisayar veya mobil uygulamalar aracılığıyla deneyimler sunularak, interaktif ortamda öğrendiği kavramlarla sesleri kayıt altına alarak becerilerini geliştirilebilir.

Bu süreçte ihtiyacı olan öğrencilerle öğrenme süreci oyunlaştırılarak öğrencilerin motivasyonu arttırılabilir. Hazırlanan materyaller, görseller ve etkinlikler öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine göre değerlendirilirken sade ve basitten karmaşığa olabilir. Benzer öğrenme düzeyinde olan öğrencileri küçük gruplara ayırarak tam-yarım ses, aralık, basit makamlardaki dörtlüler, ölçü, dizi hakkında öğrendikleri hakkında panolar hazırlamaları ve buna benzer etkinlikler yapılırken öğrencilere dönütler verilerek sunum yapmaları desteklenebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB2.2. İş Birliği

D4. Dostluk, D14. Saygı

OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin Türk müziğinde dörtlüleri bildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerden çevrelerinde işitebildikleri seslerin aralık, dizi gibi kavramlarla ilişkilendirebilmeleri istenebilir. Öğrencilerin işitme özelliklerine göre bu kavramları ne düzeyde tanıyabildikleri gösterilerek belirlenebilir. Türk müziği ses dizisindeki beşlileri ifade edebildiği seslere göre sınıflandırarak gruplayabilmeleri sağlanabilir. Öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarını tespit edebilmek için çalışma kâğıtları kullanılabilir.

Öğrencilerin daha önce öğrendikleri dörtlülerin üzerine eklenen bir tanımla oluşan beşliler arasında bağlantı kurmaları sağlanabilir.

TMT5.2.1.
Beşliler ile ilgili; görsel ve işitsel materyaller kullanılarak öğrencilerin ön öğrenmeleri hatırlaması ve merak etmesi sağlanır (E1.1, E3.2). Öğrencilerin yeni öğrenmelere ilişkin görsellere ait soru sorması sağlanır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). Türk müziğinde kullanılan beşli ses dizilerinin rast, uşşak, hicaz, çargâh, buselik ve kürdi dörtlülerinden oluştuğunu hem görsel hem de işitsel olarak fark etmeleri ve tanımaları sağlanır (OB4). Beşlilerle oluşturulmuş melodi örnekleri dijital araçlar veya Türk müziği çalgılarından dinletilir (OB4). Beşlileri içeren ezgilerle ilgili dinleme–bulma etkinlikleri düzenlenir. Dinletilen örnekler üzerine grup tartışmaları yapılır, öğrencilerden duydukları beşlileri isimlendirmesi istenir (E2.5). Öğrencilerin yeni öğrendikleri görsellere ilişkin soru sorması sağlanır (E3.8). Öğrencilerin dinletilen beşliler arasından istenen beşliyi işitsel olarak ayırt etmeleri sağlanır (KB2.7). İşitsel hafızayı güçlendirmek için beşlilerin tekrarına dayalı eşleştirme oyunları uygulanır (E2.5). Küçük gruplar hâlinde çalışarak istasyon, öğrenme galerisi gibi tekniklerle ulaştıkları bilgileri ürüne dönüştürmeleri istenir (SDB2.2). Öğrencilerin grup çalışmalarında birbirlerine karşı nazik olmaları istenir (D14.1). Süreç kontrol listesi kullanılarak değerlendirilir.

TMT5.2.2.
Türk müziği ses dizilerindeki beşlileri içeren eserleri dinleterek öğrencilerin ön öğrenmeleri ve merak etmesi sağlanır (E1.1). Öğrencilerin yeni öğrenmelere ilişkin dinledikleri eserleri içerisindeki beşlilere ait sorular sorması sağlanır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/ kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). Öğrencilere beşlileri içeren ezgiler okutulur. Bu süreçte öğrenciler hem bireysel hem de grup hâlinde çalışmalar yaparak notaları doğru seslendirmeye çalışır. Bu beşlileri içeren eserler okutularak okuma becerileri geliştirilir. İş birliğiyle çalışmalarını etkileşimli bir şekilde yapmaları beklenir (SDB2.2). Bu uygulamalar sayesinde öğrenciler hem görsel tanıma hem de nota okuma becerilerini geliştirerek Türk müziğindeki beşli yapıların okunuşunu doğru ve bilinçli biçimde gerçekleştirebilir. Ayrıca dinletilen beşli dizilerin biririnden ayırt edilmesi yönlü oyunlar/yarışmalar düzenlenir. Grupla birlikte yapılan seslendirme çalışmalarında öğrenciler, aktif rol alarak arkadaşlarıyla dayanışma içinde ortak hedeflere ulaşmaya çalışır (SDB2.2, D4.1, D4.2, E2.2). Bu süreç gözlem formu, kontrol listesi ve öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir.

TMT5.2.3.
Öğrencilere öncelikle Türk müziğinde kullanılan beşliler ve bu beşlilere ait bileşenler (karar sesleri, aralıkları, ses değiştirici işaretleri tanıtılır (OB1). Nota örnekleri üzerinden beşlilerle oluşturan sesler incelenir; öğrencilerin bu bileşenleri görsel olarak tanıması amacıyla çalışma kâğıtları verilir. Öğrenciler, beşlilere ait görsel üzerinden bileşenleri ayırt etme çalışmaları yapar (OB4). Beşliler içeren farklı ses dizileri verilerek öğrencilerin yalnızca öğrendikleri beşlileri görsel olarak ayırt etmeleri sağlanır (KB1). Öğrencilerden verilen başlangıç sesini tamamlayıp bileşenlerine dikkat ederek beşlileri yazmaları istenir. Öğrenciler, beşlilere ait görsel üzerinden bileşenleri ayırt etme çalışmaları yapar (OB4). Öğrenciler, boş nota kâğıtlarına beşlileri nota yazım kurallarına uygun biçimde yazar. Yazdıkları beşlileri arkadaşları ile paylaşarak karşılaştırmalar yapar, gerektiğinde öğretmen geri bildirimiyle düzeltmeler gerçekleştirir (SDB2.1). Grupla birlikte yapılan çalışmalarda öğrenciler, aktif rol alarak arkadaşlarıyla dayanışma içinde ortak hedeflere ulaşmaya çalışır (SDB2.2, D4.1, D4.2, E2.2). Bu süreç gözlem formu, kontrol listesi ve öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Performans görevi kapsamında, öğrencilerden öğrendikleri beşlilerden oluşan diziler oluşturmaları ve bu dizileri seslendirmeleri istenebilir. Bu süreç dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Öğrenciden aralıklardan, beşlilerden, belirli ölçü yapılarından ve dizilerden oluşturabileceği küçük ezgiler veya etütler tasarlamaları istenir. Bilgisayar veya mobil uygulamalar aracılığıyla deneyimler sunularak, interaktif ortamda öğrendiği kavramlarla sesleri kayıt altına alarak becerilerini geliştirebilir.

Bu süreçte öğrenme süreci oyunlaştırılarak öğrencilerin motivasyonu arttırılabilir. Hazırlanan materyaller, görseller ve etkinlikler öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine göre değerlendirilirken sade ve basitten karmaşığa olabilir. Benzer öğrenme düzeyinde olan öğrencileri küçük gruplara ayırarak tam-yarım ses, perde, aralık, dizilerde beşliler hakkında panolar hazırlamaları ve buna benzer etkinlikler yapılırken öğrencilere dönütler verilerek sunum yapmaları desteklenebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D4. Dostluk, D7. Estetik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin dörtlü ve beşlileri bildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilere daha önce kendilerinin ürettikleri bir ezgi olup olmadığı sorulabilir. Tanıdıkları besteciler varsa sınıfta paylaşmaları istenebilir. Bestesi yapılmış sözlü veya sözsüz eserler akıllı tahta aracılığı ile dinletilerek bestelerin akıcı ve uyumlu olması konusundaki farkındalıklarını paylaşmaları istenebilir.

Ön öğrenmelerindeki dörtlü ve beşliler, aralık, koma gibi konularla öğreneceği yeni bilgi ve beceriler ile ilişki kurulabilir. Bir oyma ustasının ağacı oyarak çeşitli ürünler ortaya çıkarması ile öğrenilen dörtlü ve beşlilerden ezgi üretme ile ilgili ilişki kurulabilir.

TMT5.3.1.
Ezgi üretmeyle ilgili dinamikleri oluşturan görsel ve işitsel materyallerle öğrencilerin dörtlüler ve beşliler ile ilgili ön öğrenmeleri hatırlaması ve merak etmesi sağlanır (E1.1). Ezgi bileşenleri ile ilgili sunumlar hazırlanarak öğrencilerin kavramları hem görsel hem de işitsel olarak tanımaları sağlanır (OB1, OB4). Ezgiyi oluşturan temel ögelerle (ölçü, ölçü sayısı, donanım, karar sesi, vb) ilgili görsel sunumlar ve işitsel örnekler hazırlanarak öğrencilerin bu kavramları hem duyarak hem de görerek öğrenmeleri sağlanır (OB4). Yeni öğrenmelerle ilgili sunulan görsellere öğrencilerin soru sormaları teşvik edilir (E3.8). Bu sorulara verilen cevaplar sırasında, öğrencilerin düşünmeleri sağlanarak öz farkındalıklarının gelişmesine destek verilir (SDB1.1). Ezgilerin yapısal özellikleri açıklanırken bütün ile uyumlu ve akıcı olması gerektiği vurgulanır. Bu bileşenleri göstermek için örnek ezgiler üzerinden açıklamalar yapılır. Böylece öğrenciler, ezgiyi oluşturan öğeleri ayırt edebilir hâle gelir. Öğrencilerin dörtlü ve beşlileri kullanarak oluşturdukları kendi ezgilerini seslendirmeleri istenir. Dijital ortamda kayıt ederek arkadaşları ile paylaşması teşvik edilir (SDB2.2). Öğrenciler gruplara ayrılarak grupla beraber yapılan ezgi yazma çalışmalarında etkin rol alır (SDB2.1) ve ortak hedeflere ulaşmak için arkadaşlarıyla dayanışma içinde olur (D4.1). Ezgileri oluşturan müzikal cümle özelliklerinin estetik algı ile ilişkisini fark eder (D7.1). Bu süreç, çalışma kâğıdı veya akran değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrendiği dörtlü ve beşlilerin birleşiminden oluşan ezgiler yazmaları istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılır.

Kendi ezgisini yazabilen öğrencilere bu ezgilerin devamını yazdırarak daha büyük ve geniş ezgiler yazmaları istenebilir.

Öğrencilerin ilgi, ihtiyaç ve hazırbulunuşlukları dikkate alınarak etkin olabilecekleri yazma etkinlikleri yaptırılabilir. Örneğin 2 ölçülük kısa ezgilerlerle başlayıp daha sonra ölçü sayıları artan melodilerle öğrenme süreçleri desteklenebilir.

SDB2.2. İş Birliği

D3.Çalışkanlık, D16.Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin tam ve yarım ses kavramlarını bildiği, nota yazım kurallarını bildiği ve işittiği sesleri ayırt edebildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerden dinledikleri müzikleri öğrenmiş olduğu dörtlü ve beşli kavramları ile ilişkilendirmeleri istenebilir. Öğrencilerin bu kavramları ne düzeyde tanıdıkları belirlenebilir. Öğrencilerin hazır bulunuş tespit edebilmek için çalışma kâğıtları kullanılabilir.

Öğrencilerden günlük yaşamda dinledikleri Türk müziği eserlerinden örnekler paylaşmaları istenir. Verilen örneklerdeki makam dizileri hakkında düşüncelerini ifade etmeleri sağlanarak kendi yazdıkları ezgilerin dinledikleri Türk müziği eserlerine benzer yönleri ile ilişkilendirilebilir.

TMT6.1.1.
Türk müziği ses dizilerinin iki farklı küçük ses dizisinin birleştirilmesiyle oluşturulduğuna ilişkin makamsal ses dizisi ile ilgili görselleri içeren sunumlar hazırlanır (OB4, E3.2). Öğrencilerin Türk müziği ses dizisi kavramını hem görsel hem de işitsel olarak tanımaları sağlanır (OB1). Öğrencilerin yeni öğrenmelere ilişkin görsellere ait soru sorması sağlanır (E3.8). Farklı makamsal ses dizileri verilerek bu dizilerin birleşim yerleri ve hangi küçük dizi parçacıklarından oluşturulduğu incelenir. Öğrencilerin her basit makama ait ses dizisinin 4+5 veya 5+4 şeklinde oluştuğunu ayırt etmesi sağlanır (OB4). Türk müziğindeki basit makamlar olan rast, uşşak, hicaz, çargâh, buselik, kürdi makamlarının oluştuğu dörtlü ve beşliler çeşitli görsel ve işitsel materyaller kullanılarak ayırt ettirilir (OB4). Ses dizisi oluşturabilmek için dörtlü ve beşli ses dizilerine ihtiyaç duyulduğu öğrencilere fark ettirilir. Örnek diziler ile diziler içindeki dörtlülerin ayırt edilmesi sağlanıp işitme çalışmaları gibi uygulamalar yaptırılır. Bunun için küçük gruplar hâlinde çalışarak istasyon, öğrenme galerisi gibi tekniklerle ulaştıkları bilgileri ürüne dönüştürmeleri istenir (D3.1, SDB2.2). Öğrencilerin grup çalışmalarında sorumluluklarını yerine getirmeleri sağlanır (D16.1). Bu süreç kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrendikleri dörtlü ve beşlilerden oluşan diziler oluşturması, oluşturdukları bu dizilerin seslerini seslendirmeleri istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılır.

Türk müziği ses dizilerini içeren örnek eserler dinletilebilir. Dinledikleri bu eserlerin dizilerini tahmin ettikleri dinle-bul etkinliği ile öğrencilerin bu temadaki becerileri geliştirebilir.

Öğrencilerin ilgi, ihtiyaç ve hazırbulunuşlukları dikkate alınarak etkin olabilecekleri yazma etkinlikleri yaptırılabilir. Örneğin 2 ölçülük kısa ezgilerlerle başlayıp daha sonra ölçü sayıları artan melodilerle öğrenme süreçleri desteklenebilir.

SDB2.1. İletişim

D3. Çalışkanlık, D19.Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Daha önce değiştirici işaretlerden dolayı seslerin tiz (ince) ve pest (kalın) tarafa doğru değişebileceğini
bildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerden dinledikleri müziklerdeki dörtlü ve beşlileri tanımaları ve bu yapıların eserlerdeki yerlerini belirlemeleri istenebilir. Hazırbulunuşluklarını ölçmek amacıyla çalışma kâğıtları kullanılabilir.

Türk müziğinde dizi kavramı ile Türk müziği ses sistemi arasında ilişki kurulabilir.

TMT6.2.1.
Türk müziği basit makamlarından rast, uşşak, hicaz, çargâh, buselik ve kürdi makam dizilerini 

hatırlaması sağlanır (OB1). Arel Ezgi Uzdilek sistemi kuramcıları ve kuramı geliştirme amaçları ile ilgili önbilgilendirme yapılır. Arel Ezgi Uzdilek yirmi dörtlü ses sistemi ve perde kavramları ile ilgili görseller hazırlanır (OB4). Öğrencilere çeşitli eğitici videolardan kısa kesitler izletilir ve Arel Ezgi Uzdilek ses sisteminin nasıl elde edildiği sorulur (E1.1). Yirmi dörtlü ses sistemi ve perdelerin oluşumuna ilişkin görseller ile ele alınan bu ses sistemi tanımaları sağlanır. Öğrencilerin Türk müziği ses sistemi ile ilgili bilgi toplayacağı, güvenirliği kanıtlanmış dijital ve basılı kaynaklar açıklanır (OB1). Belirledikleri bu araçlardan batı müziği ses sistemi ve Arel Ezgi Uzdilek ses sistemi ile ilgili öğrendikleri kavramları ayırt etmeleri istenir (OB4).

Öğrenciler, eriştikleri görselleri inceleyerek sınıfta seviyelerine uygun bir sunum hazırlar. Sunum sürecinde bilgileri karşılaştırarak değerlendirmeleri ve elde ettikleri verilerin doğruluğunu sorgulamaları beklenir (OB1, D3.3, SDB2.1). Öğrencilere, yakın çevrelerinden öğrendikleri türküleri ya da ezgileri paylaşma fırsatı sunulur. Bu süreçte, kültürel mirasın önemini fark ederek geleneksel değerleri tanımaları ve bu değerleri yaşatarak sonraki kuşaklara aktarma konusunda bilinçli adımlar atmaları teşvik edilir (D19.3). Bu süreç, gözlem formu veya kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir. Duyduğu komalı seslerden yola çıkarak perde ismi tahmininde bulunabileceği performans görevi istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir.

Hazırbulunuşluğu yüksek, Türk müziğine ve enstrümanlara aşina olan ya da hızlı öğrenen öğrencilerin öğrendiği ses sistemi ve perdelerle ilgili basit ezgiler üretmesi istenebilir. Öğrenciye grup liderliği yaptırılabilir.

Bu süreçte öğrencilerin konuyu daha iyi kavrayabilmeleri için basit ve anlaşılır görsel ve işitsel materyaller kullanılabilir. Koma, perde, Arel Ezgi Uzdilek sistemi gibi kavramlar çizimlerle ve tanıdık ezgilerle örneklendirilebilir. Öğrenciler küçük ses aralıklarını duyabilmek için kısa dinleme etkinlikleri yapabilir, bu aralıkları çizgiler üzerinde görebilmek için renkli şekillerle çalışmalar yapılması istenebilir. Değiştirici işaretleri ve ses aralıklarını daha iyi anlayabilmeleri için basit ezgiler üzerinde birlikte inceleme yapılabilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz farkındalık), SDB2.2. İş Birliği

D4. Dostluk, D12. Sabır, D16. Sorumluluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin Türk müziği ses sisteminde dizi oluşturmaya yarayan dörtlü ve beşlileri tanıdığı kabul edilmektedir.

Öğrencilerden dinledikleri müzikleri daha önce öğrendiği dörtlü beşli ve dizi gibi kavramlarla ilişkilendirebilmeleri istenebilir. Öğrencilerin işitme özelliklerine göre bu kavramları ne düzeyde tanıyabildikleri gösterilerek belirlenebilir. Öğrencilerin hazırbulunuşluklarını tespit edebilmek için çalışma kâğıtları kullanılabilir.

Öğrencilerin yeni öğrenilecek konularla bağlantı kurmaları sağlanarak, dörtlü ve beşli aralıklar ile üçlü aralıklar arasında ilişki kurulması hedeflenir.

TMT6.3.1.
Öğrencilere rast, uşşak, hicaz gibi basit makamların ses dizileri ile ilgili belirlenen görsel ve işitsel materyaller kullanılarak bu diziler tanıtılır (E3.2, OB4). Dizi yapılarına görsel olarak bakılır, dizilerin hangi aralıklardan oluştuğu ile ilgili sorular sorularak diziler ile ilgili öğrenmelerini hatırlamaları sağlanır. Öğrencilere Türk müziğinde yer 6 adet (çargâh, buselik, kürdi, rast, uşşak, hicaz) üçlü dizileri içeren görsel sunumlar hazırlanır (OB4). Öğrencilerin Türk müziğinde yer alan üçlüleri hem görsel hem de işitsel olarak tanımaları sağlanır (OB1). Üçlülerle oluşturulmuş ses örnekleri dijital araçlarla veya Türk müziği çalgılarıyla dinletilir (OB2). Üçlüleri içeren ezgilerle ilgili dinleme–bulma etkinlikleri düzenlenir. Öğrencilerin yeni öğrendikleri görsellere ilişkin soru sorması sağlanır (E3.8). Öğrencilerin dinletilen üçlüler arasından istenen üçlüyü işitsel olarak ayırt etmeleri sağlanır (KB2.7). Bunun için küçük gruplar hâlinde çalışarak istasyon, öğrenme galerisi gibi tekniklerle ulaştıkları bilgileri ürüne dönüştürmeleri istenir (SDB2.2). Öğrencilerin grup çalışmalarında sorumluluklarını yerine getirmeleri sağlanır (D16.1). Bu süreç kontrol listesi kullanılarak değerlendirilebilir.

TMT6.3.2.
Türk müziği ses dizilerindeki üçlüleri içeren eserleri dinleterek öğrencilerin ön öğrenmeleri hatırlaması ve ses dizilerindeki üçlüleri merak etmesi sağlanır (E1.1). Öğrencilerin yeni öğrenmelere ilişkin dinledikleri eserlerin içerisindeki üçlülere ait sorular sorması sağlanır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/ kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). Öğrencilere, üçlüleri içeren ezgiler okutulur. Bu süreçte öğrenciler hem bireysel hem de grup hâlinde çalışmalar yaparak notaları doğru seslendirmeye çalışır. Bu üçlüleri içeren eserler okutularak okuma becerileri geliştirilir. İş birliğiyle çalışmalarını etkileşimli bir şekilde yapmaları beklenir (SDB2.2). Bu uygulamaların sonucunda öğrenciler üçlüleri hem görsel tanr hem de nota okuma becerilerini geliştirerek Türk müziğindeki üçlü yapıların okunuşunu doğru ve bilinçli biçimde gerçekleştirebilir. Bu süreç, çalışma kâğıdı veya dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

TMT6.3.3.
Öğrencilere Türk müziğinde kullanılan üçlüler ve bu üçlülere ait bileşenler (karar sesleri, aralıkları, ses değiştirici işaretleri) bir Türk müziği enstrumanı ile tanıtılır. Nota örnekleri üzerinden üçlüleri oluşturan sesler incelenir; öğrencilerin bu bileşenleri görsel olarak tanıması amacıyla çalışma kâğıtları verilir (KB2.7). Öğrenciler diziler üzerinden üçlülere ait bileşenleri ayırt etme çalışmaları yapar (KB1). Öğrenciler, nota kâğıtlarına üçlüleri nota yazım kuralların uygun biçimde yazar. Yazdıkları üçlüleri arkadaşları ile paylaşarak karşılaştırmalar yapar, gerektiğinde öğretmen geri bildirimiyle düzeltmeler gerçekleştirir (KB2.7). Grupla birlikte yapılan çalışmalarda öğrenciler, aktif rol alarak arkadaşlarıyla dayanışma içinde ortak hedeflere ulaşmaya çalışır (SDB2.2, D4.1, D4.2, E2.2). Yapılan çalışmalar sürecinde öğrencilerin sabırlı olmaları istenir (D12.1). Bu etkinliklerle öğrencilerin nota yazma becerileri desteklenir. Duyduğu üçlülerden yola çıkarak makam tahmininde bulunabileceği performans görevi istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir.

Öğrenciden aralıklardan, üçlülerden, belirli ölçü yapılarından ve öğrendiği seslerden oluşturabileceği küçük ezgiler veya etütler tasarlamaları istenir. Bilgisayar veya mobil uygulamalar aracılığıyla deneyimler sunularak, interaktif ortamda öğrendiği kavramlarla sesleri kayıt altına alarak becerilerini geliştirebilir.

Bu süreçte öğrenme süreci oyunlaştırılarak öğrencilerin motivasyonu arttırılabilir. Hazırlanan materyaller, görseller ve etkinlikler öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine göre değerlendirilirken sade ve basitten karmaşığa olabilir. Benzer öğrenme düzeyinde olan öğrencileri küçük gruplara ayırarak tam-yarım ses, aralık ve üçlüler hakkında öğrendikleri hakkında panolar hazırlamaları ve buna benzer etkinlikler yapılırken öğrencilere dönütler verilerek sunum yapmaları desteklenebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D4. Dostluk, D14.Saygı

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Türk müziğinde dizi oluşturmaya yarayan üçlüleri bildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerden çevrelerinde işittikleri seslerin aralık, dizi gibi kavramlarla ilişkilendirmeleri istenebilir. Öğrencilerin işitme özelliklerine göre bu kavramları ne düzeyde tanıdıkları gösterilerek belirlenir. Türk müziği ses dizlerindeki dörtlüleri ve beşlileri ifade ettiği seslere göre sınıflandırarak gruplaması sağlanabilir. Öğrencilerin hazırbulunuşluklarını tespit etmek için çalışma kâğıtları kullanılabilir.

Daha önce öğrenebildikleri dizi, aralık, koma gibi konularla ilgili açık uçlu sorularla beyin fırtınası etkinliği yapılabilir. Yeni bilgi ve becerileri arasında bağ kurabilmeleri sağlanabilir. Örneğin günlük yaşamda, zaman ve tarih konuları ile ilişkilendirilebilir. Öğrenciler bir etkinliği, tatili ya da sınav tarihlerini ileri veya geri alabilmek zorunda kaldıklarında, bu değişiklikleri nasıl yapabileceklerini ve tarihleri nasıl “transpoze“ edebileceklerini öğrenerek ilişki kurabilirler.

TMT7.1.1.
Transpoze kavramı, görsel ve işitsel materyallerle desteklenerek öğrencilerin ön öğrenmelerini hatırlaması ve merak etmesi sağlanır (E1.1). Öğrencilerin yeni öğrenmelere ilişkin görsellere ait soru sorması sağlanır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). Transpoze ile ilgili sunumlar hazırlanarak öğrencilerin kavramları hem görsel hem de işitsel olarak fark etmeleri sağlanır (OB1). Transpozenin nasıl uygulandığına ilişkin örnek uygulamalar üzerinde çalışmalar yaparak transpoze kavramını tanımaları sağlanır. Görsel ve işitsel sunumlar hazırlanarak transpoze kavramının işlevselliğini işitsel olarak ayırt etmesi sağlanır. Transpozesi yapılmış örnek dörtlüler ve beşliler dinletilerek transpoze bulma ve işitme oyunları oynanarak öğrencilerin Transpoze edilmiş dörtlüler ve beşliler duyabilmeleri ve hangi sese transpoze edildiğini ifade etmesi sağlanır (E2.5). Bu öğrenmelerinden edindiği dörtlü ve beşliler temel alınarak transpoze uygulamalarına yönelik yazma çalışmaları yapılır. Türk müziğinde kullanılan ana perdeler üzerinde önce dörtlü, ardından beşli aralıkların transpoze edilmesi istenir. Dörtlü ve beşli ses dizilerinin herhangi bir perdeye transpozesinde, aralık yapısının korunması gerektiği görsel örnekler aracılığıyla vurgulanır (OB4). Öğrenciler, grup çalışmalarında aktif görev alarak birlikte yazma etkinliklerine katılır (SDB2.2). Bu süreçte arkadaşlarının müziksel gelişimlerine yönelik destekleyici ifadeler kullanmaları ve iş birliği içinde çalışmalar yürütmeleri beklenir (D4.1). Grup içi iletişimin etkin ve saygılı biçimde sürdürülmesi sağlanarak öğrencilerin iletişim becerilerinin gelişmesi amaçlanır (D14.1, SDB2.1). Süreç; gözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, kontrol listesi ya da öz değerlendirme formu ile değerlendirilebilir.

TMT7.1.2.
Öğrencilerin daha önce öğrendikleri dörtlü ve beşli dizilerden yola çıkılarak transpoze konusuna yönelmeleri teşvik edilir (E3.2). Görsel materyallerle desteklenen örneklendirilmiş transpoze çalışmaları, öğrencilerin ön bilgilerini hatırlamalarına yardımcı olur (OB4). Transpoze edilmiş dörtlü ve beşli yapıdaki ezgiler öğrencilere okutularak farklı perdelerde yazılmış ses dizilerinin karşılaştırılması sağlanır. Süreç basitten karmaşığa doğru ilerletilerek öğrencilerin önce dörtlüleri, daha sonra beşlileri ve son olarak da bütün bir diziyi transpoze ederek okumaları sağlanır. Öğrenciler grupla beraber yapılan seslendirme çalışmalarında aktif rol alır (SDB2.2). Arkadaşlarının müziksel gelişimini ve hedeflerini destekleyen ifadeleri kullanır ve arkadaşlarıyla dayanışma içerisinde bulunur (D4.1). Grubu etkin ve saygı göstererek dinlemeleri sağlanır bileyerek iletişim becerilerini geliştirir (D14.1, SDB2.1). Bu süreç; gözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, kontrol listesi veya öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Duyduğu dizilerin başka bir sese Transpoze edildiğinde işittiği seslerden yola çıkarak dizinin hangi sese göçürüldüğü ile ilgili tahmininde bulunabileceği performans görevi istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir.

Öğrenciden dörtlü ve beşlilerden, belirli ölçü yapılarından ve dizilerden yazıp seslendirebileceği transpoze çalışmaları yaparak bu çalışmaların kayıt altına alınması istenir. Bilgisayar veya mobil uygulamalar aracılığıyla deneyimler kazanarak, interaktif ortamda seyir çalışmalarını kayıt altına alarak becerilerini geliştirebilir.

Öğrencilere çalışma kâğıtları verilerek transpoze edilmesi istenen dörtlü ve beşliler üzerinde çalışmalar yapılır. Bu çalışmalar, aktarımı daha kolay olan perdeler üzerinden yaptırılarak öğrencinin kavrama süreci desteklenir. Uygulamalar sırasında öğretmen, öğrencilerin transpoze işlemlerini yakından izler; gerekli durumlarda yönlendirme ve geri bildirim sağlayarak öğrenmenin pekişmesini sağlar.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık)

D3. Çalışkanlık

OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin transpoze kavramını bildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerin mevcut bilgi ve beceri düzeyleri belirlenebilir. Böylece öğretim etkinliklerinin hazırbulunuşluk düzeyine göre planlanabilmesi sağlanabilir. Önceki öğrenmelerinden (uşşak dörtlüsü, hicaz beşlisi) hatırlayabilmeleri gereken ses dizisi bilgileri ile ilgili soru-cevap etkinliği yapılabilir. Ardından bu dizilerin seslendirilebilmesi ile ilgili kısa uygulamalar yaptırılabilir. Öğrencilerin önceki öğrenmelerine yönelik sergileyebildikleri çalışmalar varsa bunlar incelenebilir. Yeni öğrenilebilecek konular ile öğrencilerin önceki bilgileri arasında bağlantı kurulabilir.

Daha önce öğrenebildikleri dörtlüler, beşliler, komalar, perdeler ve transpoze konuları hatırlatılarak yeni öğrenebilecekleri bilgiler ile ilişki kurabilmeleri sağlanabilir. Bir çorba yapabilirken içine ekleyebildiğiniz baharatlar ve malzemeler yemeklere nasıl bir “çeşni“ katabilir? sorusunu sorarak yemeklerdeki farklı tatlar ve bileşenler arasındaki farkları ve dengeyi örnek göstererek Türk müziğinde çeşni konusu ile köprü kurulabilir.

TMT7.2.1.
Çeşni kavramı, görsel ve işitsel materyallerle desteklenerek öğrencilerin ön öğrenmelerini hatırlaması ve merak etmesi sağlanır (E1.1). Öğrencilerin yeni öğrenmelere ilişkin görsellere ait soru sorması sağlanır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). Çeşni ile ilgili sunumlar hazırlanarak öğrencilerin kavramları hem görsel hem de işitsel olarak fark etmeleri sağlanır (OB4). Öğrencilerin ön öğrenmelerde öğrendiği çeşni kavramının işitilmesine yönelik yapılan çalışmaların ardından Türk müziği dizilerinde çeşni olgusunun eseri renklendirmek için kullanılan ana diziden farklı; üçlü, dörtlü veya beşli dizilerle oluşturulan kısa melodik yapılar olduğuna ilişkin çalışmalar yaparak çeşni kavramını tanımaları sağlanır. Görsel ve işitsel sunumlar hazırlanarak çeşnilerin insan üzerinde ana melodiye göre farklı etkiler bıraktığına işitsel olarak ayırt etmesi sağlanır.“ Verilen örnek notasyon zerinde bu çeşnileri doğru icra etmeye yönelik uygulama örnekleri yaptırılır.“ cümlesi ekleyelim. Cümle başındaki noktayı önceki cümlenin sonuna koymayı unutmayalım (D3.1). Bu süreç, gözlem formu veya çalışma kâğıdı kullanılarak değerlendirilebilir. Performans görevi olarak ön öğrenmelerinde öğrendikleri dörtüler ve beşlilerden oluşan önceden yazılmış dizileri çeşnilendirilmesi verilebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılır.

Hazır bulunuşluğu yüksek, müziğe ve enstrümanlara aşina olan ya da hızlı öğrenen öğrencilerinkendilerine özgü çeşniler yazarak seslendirmeyi denemesi istenebilir. Öğrenciye grup liderliği yaptırılabilir.

Öğrendiklerini sık sık tekrar ettirip küçük adımlarla ilerlenebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D4. Dostluk, D12.Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Daha önce duydukları bütün dizilerin koma ve perde isimlerini işitebildiği, seslendirebildiği ve yazabildiği kabul edilmektedir.

Daha önce öğrenebildikleri tüm diziler ve bu dizilerin bütün bileşenleri hatırlatılabilir. Bu dizilerin dışında farklı diziler oluşturulabilecek başka dörtlü ve beşliler olup olamayacağı sorusu yönlendirilerek ön değerlendirme yapılabilir.

Türk müziğinde diziler, aralıklar ve komalar hatırlatılabilir ve öğrenilebilecek diğer dörtlü ve beşliler ile ilişki kurulabilir. Sabah ezanı sabâ makamıyla akşam ezanı ise segâh makamıyla seslendirilebilerek günlük yaşamla ilişki kurulabilir.

TMT7.3.1.
Türk müziğinde dizi oluşturmaya yaran diğer dörtlüler ve beşliler ile ilgili; görsel ve işitsel materyaller kullanılarak öğrencilerin ön öğrenmeleri hatırlaması ve merak etmesi sağlanır (E1.1). Öğrencilerin yeni öğrenmelere ilişkin görsellere ait soru sorması sağlanır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). Türk müziğinde dizi oluşturmak için kullanılan diğer dörtlü ve beşli ses dizilerinin sabâ, segâh, müstear, hüzzam, nikriz, ferahnâk dizilerinden oluştuğunu hem görsel hem de işitsel olarak fark etmeleri ve tanımaları sağlanır (OB4). Türk müziği dizilerinde dizi oluşturmak için kullanılan diğer dörtlüler ve beşliler arasındaki ilişkileri belirlemek için yapılandırılmış grid kullanılabilir. Bireysel ya da grup olarak içerikler hakkında birbirleri ile iletişim kurmaları sağlanır. İş birliğiyle çalışmaları ve dijital araçlar ile etkileşime girmeleri beklenir (OB2, SDB2.1, SDB2.2). Bu süreç, gözlem formu veya çalışma kâğıdı kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencilerin Türk müziğinde ses dizisi oluşturmada kullanılan diğer dörtlüler ve beşliler arasındaki ilişkileri belirlemesi, bu dörtlüler ve beşliler arasında bulunan farklı perdeleri ayırt etmesi sağlanır. Öğrencilerin sınıf içerisinde görsel materyaller ile ifade edilen dörtlüler ve beşlileri, nota yazım kurallarına uygun bir şekilde hizalı olarak çizebilmeleri için yazma etkinlikleri yapmaları sağlanır. Örneğin öğrenciler segâh beşlisi (STKT) ve buselik beşlisi (TBTT) dizilimlerinde seslerin aralıklarını kodlayarak sesler arasındaki mesafeleri gösterir ve beşliler arasındaki farkı ifade ederek yazarak uygular (KB2.7, OB4). Öğrencilerin bu öğrenmeleri sözlü ve yazılı olarak ifade edebilmesi sağlanır (SDB2.1). Bu süreç, çalışma kâğıdı veya dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

TMT7.3.2.
Öğrencilere öğrendikleri Türk müziği ses dizilerindeki diğer dörtlü ve beşliler bir Türk müziği çalgısı ile duyurulur. Yapılan bu işitme çalışmasıyla öğrencilerin duydukları dizilerdeki perdeleri ayırt etmeleri sağlanır (E3.2, KB2.2). Bu dörtlüler tanıtılırken sabâ, segâh, müstear, hüzzam, nikriz ve ferahnâk dörtlüleri ve beşlileri üzerinde ayrı ayrı durulur. Yapılan bu işitme çalışmasıyla öğrencilerin duydukları dizilerdeki perdeleri ayırt etmeleri sağlanır. Öğrencilerin makam dizisinin ana bileşenlerini oluşturan diğer dörtlü ve beşlilerle ilgili olarak öğretmen tarafından hazırlanan etütleri seslendirmeleri sağlanarak solfej çalışmaları yapılır. Solfej çalışmaları ile öğrencilerin müziksel işitme ve okuma becerilerini geliştirmeleri sağlanır. Öğrencileri bu çalışmaları yaparken sabırlı olmaları istenir (D12.1). Grupla birlikte yapılan seslendirme çalışmalarında öğrenciler, aktif rol alarak arkadaşlarıyla dayanışma içinde ortak hedeflere ulaşmaya çalışır (SDB2.2, D4.1, D4.2, E2.2). Bu süreç gözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, kontrol listesi veya öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir.

TMT7.3.3.
Öğrencilerin ön öğrenmelerde öğrendiği Türk müziği ses dizisindeki diğer dörtlü ve beşlilerin  işitilmesine yönelik yapılan çalışmalar Türk müziği çalgılarından herhangi biriyle ya da etkileşimli tahta eşliğinde gerçekleştirilir (OB4). Süreç içerisinde öğrencilerle ses dizisinin ana bileşenleri olan diğer dörtlü ve beşlilerden hazırlanan etütlerle işitme çalışmaları yapılarak bu dörtlülerin ve beşlilerin içindeki perdeleri tanımaları, farklı diziler içindeki dizi bileşenlerini ayırt ederek dikte çalışmaları yapmaları sağlanır (OB1, KB2.2). (Tek ses veya dizi işitme çalışması). Ses bulma ve işitme oyunları oynanarak öğrencilerin tek sesleri duyabilmeleri sağlanır (E2.5). Bunun üzerine yerinden kurulacak olan dörtlü ve beşli dizilerden oluşan ritmik etütlerin dikte edilmesi ve öğrencilerin dörtlü ve beşli dizileri ayırt ederek dikte çalışması yapmaları sağlanır. Performans görevi olarak öğrendiği dörtlü ve beşlilerden oluşan ezgiler yazmaları ve bunları sınıfta seslendirmeleri verilebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılır.

Bu çalışmaların ardından yerinden kurulacak olan dörtlü ve beşli dizilerden oluşan ritmik etütlerin dikte edilmesi ve öğrencilerin dörtlü ve beşli dizileri ayırt ederek dikte çalışması yapmaları sağlanır. Bu süreç; gözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, kontrol listesi veya öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Performans görevi olarak öğrendiği dörtlü ve beşlilerden oluşan ezgiler yazmaları ve bunları sınıfta seslendirmeleri verilebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılır.

Türk müziğinde dizi oluşturmaya yarayan diğer dörtlü ve beşlilerden, belirli ölçü yapılarından ve dizilerden oluşturabileceği etüt çalışmaları yaparak bu çalışmalarını sınıf içinde diğer arkadaşlarına sergilemesi istenebilir. Bilgisayar veya mobil uygulamalar aracılığıyla deneyimler kazanarak, interaktif ortamda seyir çalışmalarını kayıt altına alarak becerilerini geliştirebilir.

Bu süreçte öğrenme süreci oyunlaştırılarak öğrencilerin motivasyonu arttırılabilir. Hazırlanan materyaller, görseller ve etkinlikler öğrencinin hazırbulunuşluk düzeyine göre değerlendirilirken sade ve basitten karmaşığa olabilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D4. Dostluk

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB3. Finansal Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin perde ve Türk müziği ses sistemi konularını bildiği kabul edilmektedir.

Öğrencilerden on yedili ve yirmi dörtlü perde sistemleri hakkında düşüncelerini paylaşmaları istenebilir. Türk müziğinde bu iki perde sisteminin kullanım alanları ile ilgili öğrencilere düşünceleri sorulabilir.

Önceki öğrenmelerindeki dörtlüler, beşliler, komalı sesler, perdeler ve özel dörtlüler-beşliler ile makam arasında ilişki kurulabilir. Farklı seslerin, insanların ruh hâli üzerindeki etkileri gündelik yaşamla ilişkilendirilebilir.

TMT8.1.1.
Öğrencilere Türk müziği ses sistemi kuramcıları hakkında bilgi toplanması amacıyla çeşitli yazılı ve görsel kaynaklar sunulur (OB4). İlk olarak Fârâbî’nin müzik teorisi hakkında dijital kaynaklardan bilgi toplaması istenir (OB2). Daha sonra Safiyyüddin el-Urmevî’nin on yedili perde sistemi ve ses dizileri üzerine geliştirdiği kuramsal çalışmalar görsellerle desteklenerek anlatılır (OB4). Ardından Abdülkadir Merâgî’nin dönemin müzik anlayışına katkıları ve Dimitri Kantemiroğlu’nun nota yazımı alanındaki çalışmaları ele alınır (KB2.2, OB1). Abdülbâki Nâsır Dede, Ali Ufki, Rauf Yekta, Hüseyin Sadeddin Arel, Suphi Ezgi ve Salih Murat Özdilek ile ilgili bilgi toplayıp sınıfta arkadaşları ile paylaşması istenir (SDB2.2). Öğrenciler, grup çalışmalarıyla bu kuramcıların müzik sistemine olan katkılarını tarihsel süreç içinde araştırır. Araştırmalarında, kuramcıların yaşamları, dönemin müzik ortamı ve geliştirdikleri sistemlerle ilgili bilgileri toplar (OB1). Elde edilen veriler görsel ve yazılı materyallerle desteklenerek kronolojik bir zaman çizelgesine dönüştürülür. Bu çizelge, öğrencilerin tarihsel bağlamda bilgileri anlamasını kolaylaştırmak amacıyla dijital sunum formatına hazırlanır ve sınıf ortamında paylaşılır (OB4). Araştırma süreci boyunca öğrencilere kaynakların doğru kullanımı ve bilgilerin karşılaştırmalı değerlendirilmesi konusunda rehberlik edilir (KB2.7, OB3). Gruplar arası iş birliği teşvik edilerek öğrencilerin görüş alışverişinde bulunmaları sağlanır (SDB2.2, E2.2, D4.1). Çalışma sonunda, öğrencilerin hazırladıkları sunumlar değerlendirme formları ile ölçülür ve geri bildirimler verilir.

TMT8.1.2.
Öğrencilere Urmiyeli Safiyyüdîn’den itibaren şekillenen on yedili perde sisteminin özellikleri aktarılır (OB4). Öğrencilerin sistemin ses aralıkları, perde düzeni ve yapısal özellikleri hakkında bilgi edinmeleri sağlanır (OB1). Süreç içerisinde görsel materyaller ve tarihsel belgelerle desteklenmiş sunumlar yapılır (OB4, OB9). Öğrenciler, elde ettikleri bilgileri grupla tartışır, sistemin yapısını ayrıntılı biçimde çözümleyerek yazılı veya sözlü olarak ifade eder (SDB2.1). Öğrencilerin çalışmaları grup değerlendirme formu, kontrol listesi veya gözlem formu ile değerlendirilebilir.

TMT8.1.3.
Rauf Yekta tarafından oluşturulan ve Arel Ezgi Uzdilek tarafından geliştirilen 24’lü perde sistemi üzerine araştırma yapmaları istenir. Öğrenciler, sistemin tarihsel ortaya çıkışı, perde ve aralık kavramları, dörtlü ve beşli dizilerin birleştirilerek oluşturulan makam yapısı ve Türk müziği içindeki kullanımına dair bilgi toplar (OB1). Bu süreçte öğrencilere çeşitli görsel ve yazılı kaynaklar sağlanır (OB4). Öğrenciler, 17’li perde sistemi ile 24’lü sistem arasındaki benzerlik ve farkları karşılaştırmalı olarak incelemeleri istenir (KB1, OB1). Araştırma süreçleri grup çalışmalarıyla yürütülür ve sınıf içinde paylaşılır (SDB2.2, E2.2, D4.1). Öğrencilerin bilgi kaynaklarını doğru kullanmaları, eleştirel düşünme becerileri geliştirmeleri ve birlikte üretmeleri süreç boyunca desteklenir (E3.4, E3.10, SDB2.1, OB1).Öğrencilerin çalışmaları grup değerlendirme formu, kontrol listesi veya gözlem formu ile değerlendirilebilir. Cumhuriyetimizin kurucusu büyük önder Mustafa Kemal Atatürk’ ün Türk müziğinin gelişmesi ile ilgili görüşlerini içeren araştırma görevi verilir (E2.2). Verilen araştırma görevinde Türk müziği reformu, Türk Musikisi Cemiyeti, Türk müziği konservatuvarları, Musiki Muallim Mektebi gibi konular başta olmak üzere araştırmaları ile ilgili sunum yapmaları sağlanabilir (OB1). Öğrencilere performans görevi olarak Türk müziğinde 24 perdeli Arel Ezgi Uzdilek sistemini ve daha önce kullanılan 17’li perde sistemini ve Reform Dönemi’nin Türk müziğine katkılarını araştırma görevi verilebilir. Bu görev dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Türk müziğiyle ilgili araştırma, belgeleme, derleme, notasyon gibi çalışmalarla ilgili sunum yapmaları sağlanabilir.Farabinin bilime ve Türk müziğine katkılarını disiplinler arası bir bakış açısıyla araştırıp kendi yorumlarını katarak sunması istenebilir.

Arel Ezgi Uzdilek sistemindeki perdeleri çalgılarıyla seslendirerek bir sunum yapabilirler.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB2.2. İş birliği

D3. Çalışkanlık, D7. Estetik, D12. Sabır, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik

OB4. Görsel Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı, OB9. Sanat Okuryazarlığı

Öğrencilerin dörtlü, beşli dizileri, çargâh, buselik, kürdi, rast, uşşak, hüseyni, hicaz makamlarını oluşturan dörtlü, beşli ve diğer dörtlü ve beşlileri bildiği, nota yazım kurallarına dikkat ettiği ve işittiği sesleri ayırt edebildiği kabul edilmektedir.
 

Öğrencilerden çevrelerinde işitebildikleri seslerin makamlarla ilişkilendirebilmeleri istenebilir. Daha önce öğrenebildikleri dörtlü ve beşli dizileri art arda ekleyebildiklerinde makamların oluşup oluşamayacağıyla ilgili işitsel çalışmalar yapılabilir. Öğrencilerin hazırbulunuşluklarını tespit edebilmek için çalışma kâğıtları kullanılabilir.

Küçük yapboz parçalarının nasıl büyük ve anlamlı bir yapıyı meydana getiriyorsa Türk müziğini oluşturan unsurların da, parçaların birleşmesinden oluşan anlamlı bir bütün olduğu vurgulanabilir. Günlük yaşamda farklı duygu durumları ile Türk müziğindeki makamlar arasında ilişki kurulabilir.

TMT8.2.1.
Türk müziğini özel kılan noktanın makamsal yapısı olduğu öğretmen tarafından belirtilir. Makam konusunda ayrıntılı bilgi verilmeden makamın, eserin derinliğini ve duygusunu belirleyen, eseri zenginleştiren bir unsur olduğu konusu çeşitli görsel ve işitsel sunumlarla tanıtılır (OB4). Türk müziğinin makamsal olduğu, Türk halk müziğinin de makamsal eserler içerdiği söylenir ve örnek eserler dinletilir. Öğrenciler dinledikleri eserlerdeki duyusal derinliği ve sanatsal inceliği ifade etmeleri yönünde desteklenir (D7.1). Müziğin insanların hayatında duygularını ifade etme, toplumsal bağ kurma ve kültürel kimliği güçlendirme aracı olarak tarih boyunca önemli bir yer tuttuğu (D19.2) vurgulanır. Süreç öz değerlendirme, akran değerlendirme, kısa cevaplı sorularla değerlendirilebilir. Türk müziğinde makamları oluşturan unsurları tanımaya yönelik olarak çeşitli görsel kaynaklar aracılığıyla dizi, karar, güçlü, yeden, donanım, tiz durak, asma kalış ve seyir karakterleri hakkında görsel ve işitsel sunumlar hazırlanır (OB4). Her makamsal ses dizisinin iki küçük dizi parçasının birleşiminden oluştuğu konusu örneklerle ele alınır. Örneğin çargâh perdesinde çargâh beşlisine rast perdesinde çargâh dörtlüsü eklenerek çargâh makamı elde edilir. Bu bilgilerden yola çıkılarak öğrencilerin makam bileşenlerini ayırt etmeleri sağlanır. Öğrencilerin sınıf içerisinde görsel materyaller ile ifade edilen çargâh makamı ses dizisi şemasını, nota yazım kurallarına uygun bir şekilde hizalı olarak çizilmeleri için yazma etkinlikleri düzenlenir. Örneğin öğrenciler çargâh makamını oluşturan çargâh perdesinde çargâh beşlisi rumuzu (TTBT) ve rast perdesinde çargâh dörtlüsü rumuzunun (TTB) dizilimlerinde seslerin aralıklarını kodlayarak sesler arasındaki mesafeleri gösterir. Türk müziğinde on üç adet basit makam olduğu ve bu makamların hangi beşli ve dörtlülerden oluştuğu bilgisi görsel ve işitsel etkinliklerle tanıtılır (OB4) Önceden işitme ve görsel tanıtım çalışmaları yapılmış Tüm basit makamlarda olmak üzere öğrencilere basit makamlar ile ilgili poster çalışması yapmaları sağlanır (KB2.13). Öğrencilerin gruplara ayrılarak çargâh,buselik, uşşak, hicaz, uzzal, hümayun, zirgüleli hicaz, neva, tahir, bayati, muhayyer, hüseyni, karcığar ve basit suzinak makamlarını oluşturan dörtlü ve beşli ses dizilerinin resimlerini içeren bilgi kartları hazırlamaları sağlanır (SDB2.2). Hazırlanan kartlar kullanılarak ve çalgılara ait ses kayıtları dinletilerek “Ben Kimim?“ oyunu oynanır, gruplar arası yarışma düzenlenir (E2.5). Bu Süreç kontrol listesi, doğru-yanlış soruları ve gözlem formu ile değerlendirilebilir.

TMT8.2.2.
Öğrencilerin Türk müziği enstrümanlarından birinin eşliğinde, ön öğrenmelerde öğrendiği makam dizilerinin seslendirilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilir. Nota üzerinde verilen makam örnekleri üzerinden dizi ve seyir yapısını analiz eder (E3.2). Her öğrenci belirlenen makam örneklerinde karar, güçlü, yeden ve seyir yönünü inceleyerek çözümlemeler yapar (KB2.4). Beyin fırtınası tekniğiyle önceki bilgiler yoklanarak bileşik makamlara dair soru cevap etkinliği yapılır (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). Makamların ses dizilerinin ana bileşenleri olan karar perdelerini tanıma çalışmaları yapılır. Daha sonra makamlar konusunda öğretmenin hazırladığı görsel ve işitsel materyaller ile bileşik makamların unsurlarını ayırt etmeleri sağlanır (OB4). Bu süreç, gözlem formu veya çalışma kâğıdı kullanılarak değerlendirilebilir. Öğrencilerin sınıf içerisinde görsel materyaller ile ifade edilen makamların ses dizisi şemalarını, nota yazım kurallarına uygun bir şekilde hizalı olarak çizilmeleri için yazma etkinlikleri düzenlenir. Bu süreç, çalışma kâğıdı veya dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Kendi yerinden başka perdelere göçürülmüş olan makamlar ile ilgili performans görevi verilir. Performans görevlerinin sunum şeklinde hazırlanıp Şed makamların bileşenlerini yazılı ve sözlü ifade etmeleri sağlanır. performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılır.

TMT8.2.3.
Öğrencilerin ön öğrenmelerde öğrendiği makamların dörtlü ve beşlilerinin birleşimi hatırlatılarak bu makamı yazım konusunda odaklanmaları sağlanır (E3.2). Öğrencilerin Türk müziği enstrümanlarından birinin eşliğinde, örnek olarak öğrendikleri makamsal dizilerin seslendirilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilir. Ardından işitme ve dikte çalışmaları ile örnek olarak ele aldıkları makamsal dizilerin bileşenlerini yazarak ayırt etmeleri sağlanır (OB9). Öğrencilerin yapılan çalışmalarda sabırlı ve azimli olmaları istenir (D12.1, D16.1). Bütün bu öğrenmelerin sonunda öğrendikleri makamla ile ilgili kısa etüdler hazırlayarak makamın bileşenlerini ifade etmeleri sağlanır (D3.4). Bu çalışmalar diğer bileşik ve şed makamlar için de kullanılarak öğrencilerin öğrendiği basit, bileşik ve şed makamların bileşenlerini ifade etmeleri desteklenir (OB7). Bu süreç çalışma kâğıdı veya dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Solfejini ve diktesini yapabildiği etüt veya ezgilerle kendi etütlerini ya da ezgilerini kurgulayarak süreç zenginleştirilebilir. Basit, bileşik ve şed makamlar ile bestelenmiş eserleri dinleyerek repertuvar zenginleştirme çalışmaları gerçekleştirilebilir. Öğrenme ortamları öğrencilerin farklı öğrenme stillerine göre bireysel ve iş birlikli çalışmalara katkı sağlayacak şekilde tasarlanabilir. Bununla birlikte okul dışı öğrenme ortamları da sürece dâhil edilebilir.

Destekleme sürecinde öğrencilerin hazırbulunuşluk, ilgi ve öğrenme stilleri dikkate alınırken etkinlikler/materyal sade, kolay ve anlaşılır olabilir. Bunlar tüm duyulara hitap edecek şekilde basitten karmaşığa, yakından uzağa, somuttan soyuta gibi öğrenme ilkelerine uygun ve tüm öğrenme ortamlarında uygulanacak şekilde düzenlenebilir. Destekleme sürecinde oyun, bilmece sorma, bulmaca çözme şarkı ve tekerleme söyleme, sayışma, canlandırma yapma gibi etkinliklerden ve görsel eşleştirme kartlarından yararlanılabilir. Etkinlikler yapılırken öğrencilerin zorlandıkları yerlerde onlara ipuçları verilebilir.

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D4. Dostluk, D7. Estetik, D12. Sabır

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB7. Veri Okuryazarlığı

Türk müziğinde makamları oluşturan dizileri tanıdığı kabul edilmektedir.

Öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerini belirleyebilmek, ilgi alanlarını, öğrenme stillerini, öğrenme çıktılarını ve beklentilerini değerlendirebilmek için çeşitli yöntemler kullanılabilir. Bu süreçte öğrencilerin tema ile ilgili hazırbulunuşluk düzeylerini tespit edebilmek amacıyla önceki temalarda bulunan ses dizisi, perde, koma, makamsal diziler, basit makamlar, bileşik makamlar, şed makamlar gibi unsurların öğrenilebilme durumuna ilişkin hazırlık soruları, materyaller ve çeşitli etkinliklerden yararlanılabilir.

Makam konusu hatırlatılarak yeni öğreneceği bilgi ve beceriler ile ilişki kurulabilir. Günlük yaşamda vakit namaz saatlerinde duyduğu ezanların makamsal değişimleri dinletilerek makamsal bilgileri ile kazancağı yeni bilgi ve beceriler arsaında ilişki kurulabilir.

TMT8.3.1.
Türk müziğine ait basit makamları işitmeye yönelik olarak çeşitli eserler dinler. Dinleme etkinliklerinde yaygın kullanılan basit makamların karar, güçlü ve seyir özellikleri öğretmen rehberliğinde analiz edilir (E3.2). Öğrenciler, makamların ayırt edici dizilerini tanımaya ve diğer makamlarla karşılaştırmaya yönelik işitsel ayırt etme çalışmaları yapar. Bu çalışmada eserler üzerinde “makam tahmini“ etkinlikleri gerçekleştirilir. Süreç içerisinde öğrencilerle makamların ana bileşenleri olan karar, güçlü, yeden ve asma kalış perdeleri ile ilgili işitme çalışmaları yapılarak makamların oluşturan bileşenleri işitme çalışmaları yapmaları sağlanır. (makam seyri işitme çalışması) Ses bulma ve işitme oyunları oynanarak öğrencilerin makam dizilerinin seslerini duyabilmeleri sağlanır (E2.5). Öğrencilerden sınıf içerisinde görsel materyaller ile ifade edilen; basit makam dizilerinin seyir örneklerini işitme etkinlikleri yapmaları sağlanır. Öğrenciler basit makam dizileri arasındaki ilişkileri belirler ve dizi türleri arasında bağ kurması sağlanır. Örneğin öğrenciler buselik makamını oluşturan dizi dügâh perdesinden rast perdesine göçürüldüğünde elde edilen makamın nihavent makamı dizisi olduğunu gösterir (OB4). Bu durumu sözlü olarak ifade eder. Bu süreç, çalışma kâğıdı veya dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir. Duyduğu beşlilerden ve dörtlülerden yola çıkarak makam tahmininde bulunabileceği ve duyduğu makamın basit, bileşik, şed makamlardan hangisinin olduğunu ifade edeceği ve işiterek ulaştığu bu makamın seyrini yapacağı bir performans görevi istenebilir. Performans görevinin değerlendirilmesinde dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir.

TMT8.3.2.
Öğrencilerin Türk müziği enstrümanlarından birinin eşliğinde, ön öğrenmelerde öğrendiği Türk müziği makamlarının dizilerinin seyir yaprak seslendirilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilir. Daha önce çalgı veya seslendirme yoluyla kaydedilmiş seyir örnekleri görsel ve işitsel materyaller ile aktarılarak makamların seyir yapılarının unsurlarını tanınması sağlanır (OB4). Makam dizilerinin seyri arasındaki benzelikler ve farklılıklar işitsel ve görsel olarak hazırlanan sunumlarla ayırt ettirilir. Görsel ve işitsel materyaller kullanılarak öğrencilerin makamların dizisi, durağı, güçlüsü, yeden perdesi, donanımda yer alan değiştirici işaretler ve seyir yapısı üzerinde analizler yapması sağlanır (OB7). Öğrenciler gruplara ayrılarak grupla beraber yapılan seyir çalışmalarının yürütülmesinde aktif rol alır (SDB2.1) ve ortak hedeflere ulaşmak için arkadaşlarıyla dayanışma içinde olur (D4.1). Öğrenmelerini pekiştirmek ve estetik bakış açısını geliştirebilmek için öğrendiği makam dizilerinden oluşan ritmik melodiler oluşturur (D7.2). Bu çalışmalar esnasında arkadaşlarını etkin biçimde dinlemeye gözen gösterir (SDB2.1). Perde, çeşni, melodik cümle gibi özelliklerin estetik algı ile ilişkisini fark eder (D7.1). Bu süreç; gözlem formu, dereceli puanlama anahtarı, öğrenci ürün dosyası, kontrol listesi veya öz değerlendirme formu kullanılarak değerlendirilebilir. Makamların anlaşılabilmesi için öğrenciler tarafından okumaların sistematik (E3.7) bir şekilde yapılması gerekliliğinin altı çizilerek bu hususta öğrencilerin istikrarlı ve sabırlı olmalarının önemi vurgulanır (D12.3).

TMT8.3.3.
Makamları oluşturan bileşenler ile ilgili; görsel ve işitsel materyallerle öğrencilerin ön öğrenmeleri hatırlaması ve merak etmesi sağlanır (E1.1) Öğrencilerin yeni öğrenmelere ilişkin görsellere ait soru sorması sağlanır. (E3.8). Sorulara verilen cevaplar esnasında öğrencilerin potansiyellerini fark etmelerini sağlayacak dönütlerle öz farkındalık/kendini tanıma desteklenir (SDB1.1). Makam yazım kuralları ile ilgili sunumlar hazırlanarak öğrencilerin kavramları görsel olarak tanımaları sağlanır (OB1, OB4). Makamın bütünleşik yapısını oluşturan olguların ses dizisi, karar, güçlü, yeden, asma kalış perdeleri, genişleme ve seyir karakteri olduğu hatırlatılır. Bahsi geçen bileşenlerden herhangi birisi üzerinde yapılan değişikliğin makamsal yapıyı tamamen değiştireceğine ilişkin örnekler incelenerek makamları oluşturan unsurların ayırt edilmeleri sağlanır. Her öğrenciye verilen farklı makam yapılarının eksik bırakılan yerlerinin tamamlamaları istenir. Öğrencileri küçük gruplara ayırarak verilen makam dizisinde kısa bir ezgi yazmaları istenir (SDB2.2). Öğrenciler kendi yazdıkları ezgileri birbirlerine okur ve arkadaşları ile paylaşır (SDB2.1). Bu süreç, çalışma kâğıdı veya dereceli puanlama anahtarı kullanılarak değerlendirilebilir.

Solfejini ve diktesini yapabildiği etüt veya ezgilerle kendi etütlerini ya da ezgilerini kurgulayarak süreç zenginleştirilebilir. Basit, bileşik ve şed makamlar ile bestelenmiş eserleri dinleyerek repertuvar zenginleştirme çalışmaları gerçekleştirilebilir. Öğrenme ortamları öğrencilerin farklı öğrenme stillerine göre bireysel ve iş birlikli çalışmalara katkı sağlayacak şekilde tasarlanabilir. Bununla birlikte okul dışı öğrenme ortamları da sürece dâhil edilebilir.

Destekleme sürecinde öğrencilerin hazırbulunuşluk, ilgi ve öğrenme stilleri dikkate alınırken etkinlikler/materyal sade, kolay ve anlaşılır olabilir. Bunlar tüm duyulara hitap edecek şekilde basitten karmaşığa, yakından uzağa, somuttan soyuta gibi öğrenme ilkelerine uygun ve tüm öğrenme ortamlarında uygulanacak şekilde düzenlenebilir. Destekleme sürecinde oyun, bilmece sorma, bulmaca çözme şarkı ve tekerleme söyleme, sayışma, canlandırma yapma gibi etkinliklerden ve görsel eşleştirme kartlarından yararlanılabilir. Etkinlikler yapılırken öğrencilerin zorlandıkları yerlerde onlara ipuçları verilebilir.