İnsan Hakları,Vatandaşlık Ve Demokrasi

SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği

D7. Estetik, D11. Özgürlük, D14. Saygı, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin hak kavramı ile ilgili farkındalık sahibi olduğu, çocuk hakları ile ilgili temel düzeyde bilgi sahibi olduğu kabul edilmektedir.

Okulda ve toplumsal hayatta sahip olduğu hakları ile ilgili hazırlanan bir çalışma yaprağı kullanılır.
Çocuk haklarını içeren bir çalışma yaprağı kullanılır.

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramının ülkemizde ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde coşku ile kutlanıldığından bahsedilir. Atatürk’ün neden bu bayramı çocuklara armağan etmiş etmiş olduğundan yola çıkarak 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramında hissettiklerini ifade etmeleri istenerek çocuk kavramına geçiş yapılır.
Çocuk hakları ile ilgili kısa bir şiir paylaşılarak öğrencilerin konu ile ilgili duygu ve düşünceleri alınır. Öğrencilerden günlük hayatlarında hangi çocuk haklarından yararlandıklarıyla ilgili örnekler vermeleri istenir.
“Haklar yalnızca çocuklar için mi geçerlidir?” sorusundan yola çıkılarak tartışma ortamı yaratılır.

İHVD.4.1.1.
Sınıfça çocuk konulu bir şarkı söylenir. Öğrencilerin çocuk olmanın güzel yanlarını fark edebilmeleri için açıklamalı öğrenci çizimleri tekniği kullanılır. Sınıf gruplara ayrılarak her gruba resim kâğıtları dağıtılır (SDB2.2). Gruplardan kâğıtlarının ortasına “İyi ki çocuğum çünkü…” yazmaları ve estetik değeri bağlamında yazının çevresine çocuk olmanın güzel yanlarını gösteren özgün resimler çizmeleri (D7.2), her çizimi kısa notlarla açıklamaları istenir (SDB1.1, E3.3). Öğrencilere çocukluk kavramı açıklanır. Öğretmen öncelikle kendi çocukluk dönemindeki olaylardan örnekler vererek öğrencileri kendi hayatlarındaki gelişim dönemleri ile ilgili düşünmeye teşvik eder. Öğrencilerden kendi hayatlarındaki belli başlı olayları gösteren zaman çizelgeleri oluşturmaları istenir (SBAB4).
Bu süreçte öğretmen tarafından bir zaman çizelgesi formatı oluşturulabileceği gibi öğrenciler kendi zaman çizelgelerini istedikleri formatta da oluşturabilir (E2.2, E3.11). Oluşturulan zaman çizelgeleri sınıfta sunulur. Öğretmen tarafından hayatımızda pek çok değişiklik olduğu, bir çocuk olarak becerilerinin ve yeteneklerinin günden güne geliştiği vurgulanır. Buradan yola çıkarak öğrencilerin yakın çevresine (aile, sınıf, okul, arkadaşlar, doğadaki canlılar) ve ülkesine sağlayabilecekleri katkıları belirlemeleri sağlanır (D19.3). 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’na değinilir. Mustafa Kemal Atatürk’ün sözlerinden yola çıkılarak Atatürk’ün çocuklara verdiği değer hakkında konuşulur. Bu aşamada yazılı, görsel veya dijital kaynaklardan yararlanılır (OB1, OB2, OB4). Değerlendirme aşamasında çocuk olmanın özellikleriyle ilgili çalışma yaprakları kullanılabilir.

İHVD.4.1.2.
Görsel veya dijital kanıtlar sunularak çocuk haklarına ihtiyaç duyulma nedenlerine yönelik bir tartışma ortamı sağlanır (OB2, OB4). “Çocukların mutlu, sağlıklı ve güvenli bir hayat sürdürebilmeleri için nelere ihtiyaçları olabilir?”, “Çocukların bu ihtiyaçlarının karşılanmasından kimler sorumludur?” gibi sorular doğrultusunda beyin fırtınası yaptırılır (KB3.3, E3.4).
Sınıf tartışmasıyla ortaya çıkan cevaplar üzerine konuşulur (SDB2.1) ve her öğrenciden kendi çocuk hakları sözleşmesini hazırlaması istenir. Sözleşmeyi hazırlarken her bireyin değerli olduğunu göz önünde bulundurmaları beklenir (D14.1). Öğrencilerden hazırladıkları sözleşmeleri sunmaları ve yazdıkları maddelerin gerekçelerini açıklamaları istenir. Çocuk Hakları Sözleşmesi`nin çocuk dostu kopyaları dağıtılır ve öğrencilerin kendi yaptıkları sözleşmelerle Çocuk Hakları Sözleşmesi’ni karşılaştırarak benzerlik ve farklılıkları tespit etmeleri sağlanır (E3.4, KB3.3).
Öğretmen tarafından 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü’ne değinilerek çocuk haklarının önemi vurgulanır. Öğrencilerden çocuk haklarına yönelik ulaştıkları çıkarımlar doğrultusunda performans görevi olarak hikâye, resim, afiş veya benzeri bir ürün ortaya koymaları beklenir (E3.3). Oluşturulan ürünler bütüncül dereceli puanlama anahtarıyla öğretmen tarafından değerlendirilebilir.

İHVD.4.1.3.
Yaşama hakkı, sağlık hakkı, eşitlik hakkı, seyahat hakkı, eğitim hakkı, dinlenme ve serbest zaman hakkı, din ve vicdan özgürlüğü, düşünce özgürlüğü ile bilim ve sanat özgürlüğünü içeren temel hak ve özgürlüklerimize ilişkin görseller öğretmen tarafından hazırlanarak bir kutu içinde sınıfa getirilir. Öğrencilerden kutunun içine bakmadan bir görsel seçmeleri ve bu görselin ne anlattığı hakkında kısa bir konuşma yapmaları istenir (E1.5, SDB2.1). Temel hak ve özgürlüklerimiz ile ilgili sınıfa getirilen görseller öğretmen tarafından açıklanır. Öğrencilere temel hak ve özgürlüklerimizi anlatan bir metin verilir. Metin 5N1K soruları ile incelenir. Metindeki durumların hangi temel hak ve özgürlüklerimiz ile ilgili olduğu öğrenciler tarafından tespit edilir. Metinde yer alan durumlar üzerinde tartışılarak özgürlüğün anlamı ve kişisel özgürlüklerin sınırlarının başkalarının haklarını ihlal etmeyecek şekilde belirlenmesi gerektiği üzerinde durulur (D11.3, E2.1). İnsan hak ve özgürlüklerinin korunması ve güçlendirilmesi için çalışan İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna (TİHEK), Kamu Denetçiliği Kurumuna, İl ve İlçe İnsan Hakları Kurullarına değinilir.

Öğrenciler ikişerli gruplara ayrılır. Gruplardan kendi aralarında tartışarak sınıfta ve okulda sahip olunan hak ve özgürlüklerden oluşan bir liste hazırlamaları istenir (E2.2). İki farklı grup bir araya getirilerek oluşturdukları listeyi birbirleriyle paylaşmaları sağlanır. Bu listelere ilişkin tartışma ve değerlendirme sürecinin ardından belirlenen benzer hak ve özgürlükler gözden geçirilip sadeleştirilerek ortak bir liste oluşturulur (SDB2.2). Hazırlanan listeden yola çıkılarak hak ve özgürlüklerimize ilişkin öğrenci çalışmalarının sergilendiği sınıf panosu oluşturulabilir (E3.3).
İnsan olmanın getirdiği temel hak ve özgürlüklere dair hikâye, konuşma metni vb. yazmaları istenir. Yazılan metinler sınıfta sunulur. Değerlendirme çalışma yaprakları kullanılabilir. 

Çocuk olmanın özellikleriyle ile ilgili çizgi roman hazırlamaları ya da karikatür oluşturmaları istenebilir.
‘’Kültürümüzde Çocuk Olmanın Önemi’’ başlıklı bir araştırma yapmaları istenebilir.
Eğitim, sağlık, beslenme, barınma gibi temel haklarından yararlanamayan, göç etmek durumunda kaldığı için sorunlar yaşayan çocuklar ile ilgili “Dijital Dünya Çocuk Hakları İhlalleri Haritası” oluşturmaları istenebilir.
Konuyla ilgili kamu spotu hazırlamaları istenebilir. Kamu spotlarını kısa bir film ya da daha basit düzeyde bir kayıt şeklinde oluşturmaları beklenebilir.
İnsan Hakları Günü ile ilgili poster, afiş çalışması yapmaları istenebilir.

Çocuk olmanın özellikleri ile ilgili görseller kullanılabilir. Bu görseller üzerinden çocuk olmanın özellikleriyle ilgili konuşulabilir.
Çocuk haklarını daha yalın bir dille açıklayan resimli kitaplar sunulabilir.
İnsan hakları ile ilgili resimli eşleştirme kağıtları dağıtılabilir.

SDB1.1 Kendini Tanıma (Öz Farkındalık Becerisi), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.2. Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D1. Adalet, D5. Duyarlılık, D6. Dürüstlük, D7. Estetik, D12. Sabır, D14. Saygı

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin matematikte eşit kavramının anlamını bildiği kabul edilmektedir.

Öğretmen tarafından tahtaya büyük bir “=” işareti yapılır. Bu işaretin öğrencilere ne çağrıştırdığı sorulur. Cevaplar işaretin çevresine yazılır.

Öğrencilere “Matematikteki eşitlik kavramı ile günlük hayatımızda kullandığımız eşitlik kavramı arasında nasıl bir ilişki olabilir?” sorusu sorularak günlük hayatla ilişki kurulur.
Öğrencilere adil olmayan bir durumu yansıtan karikatürler gösterilir ve yorumlamaları istenir.
Öğrencilere dünyanın çeşitli bölgelerinden su, besin gibi temel ihtiyaçlaraulaşamayan kişilerin durumlarına ait görseller sunulur. Öğrenci görüşleri alınır.

İHVD.4.2.1.
Öğrencilere iki farklı etkinlik verilir. İlk etkinlikte öğrenciler gruplara ayrılır. Her gruptan eşit zorluk düzeyinde olan benzer görevleri (yapboz, bulmaca, sudoku gibi oyunlardan bir tanesi) eşit sürede tamamlamaları istenir (E2.5). Süre bitiminde görevlerini bitirebilen ve bitiremeyen gruplar belirlenir. İkinci etkinlik için önceki aşamada seçilen aynı türde bir görev (yapboz, bulmaca, sudoku gibi oyunlardan bir tanesi) bu kez gruplara farklı süreler tanınarak verilir (E2.2). Gruplara ayrılan sürenin sonunda görevini bitirebilen ve bitiremeyen gruplar belirlenir (SDB2.2). Etkinlik tamamlandıktan sonra öğrencilerin etkinlik sürecinde ve sonucunda neler hissettiklerini açıkça ifade etmeleri sağlanır (D6.2, SDB1.1). Öğrencilere “Eşitlik deyince aklınıza neler gelmektedir?”, “Hangi etkinlikte eşitliğin sağlandığını düşünüyorsunuz?” gibi sorular yöneltilerek öğrencilerin eşitlik kavramı ile ilgili merak ettiklerini tanımlamaları (E1.1, E3.8), eşitlik kavramı üzerine düşünmeleri ve fikirlerini birbirleriyle paylaşarak sosyal farkındalık edinmeleri sağlanır (SDB2.3).

Öğrencilerden eşitlik kavramı ile ilgili merak ettikleri soruları 5N 1K soruları olacak biçimde defterlerine yazmaları istenir (E3.8). Öğrenciler sırayla hazırladıkları soruları paylaşırlar. Ortak olan sorular tahtaya yazılır.
Ortak sorular belirlendikten sonra öğrencilere “Bu etkinlikte eşitlik sağlanması için neler yapılabilir?” sorusu yöneltilerek (E3.10) öğrencilerden eşitliği sağlamak için çözüm önerileri üretmeleri istenir (KB3.2, SDB3.2). Çözüm önerilerinin sunulmasının ardından öğrencilere eşitlik ile ilgili karikatür, fotoğraf vb. görsel kaynaklar sunulur (OB4). Bu kaynaklar üzerinden eşitlikle ilgili ön bilgi edinmeleri sağlandıktan sonra öğrencilerden eşitlik kavramı hakkında daha önce belirledikleri soruların cevaplarını araştırmaları istenir.
Öğrencilerin araştırmalardan elde ettikleri bilgilerin doğruluğu üzerine bir sınıf tartışması başlatılır. Doğruluğu sınıfça kabul edilen bilgiler tahtaya yazılır.
Tahtaya yazılan bilgiler bağlamında eşitliğin ne anlama geldiği ile ilgili bir sınıf tartışması başlatılır (SDB2.1). Eşitliğin aynı zamanda temel bir insan hakkı olduğu, tüm insanların özgür ve eşit haklara sahip olarak doğduğu, haklar bakımından ayrım gözetilemeyeceği sonucuna ulaşmaları sağlanır. Değerlendirme sürecinde flaş kart tekniği kullanılarak öğrencilerin eşitliğin olduğu ve olmadığı durumları tespit etmeleri ve bunları doğru bir şekilde sınıflandırmaları istenir. Öğrencilerin oluşturduğu sınıflamalar kontrol listesi aracılığıyla öğretmen tarafından değerlendirilebilir.

İHVD.4.2.2.
Öğrencilere eşit imkânların sunulduğu ancak adil olmayan bir durumu yansıtan hikâye okunur veya animasyon izletilir. Hikâye veya animasyon belli bir noktada durdurulur. Öğrencilerden gruplara ayrılarak hikâyenin veya animasyonun eksik kalan kısmını tamamlamaları (E1.1., SDB2.2) ve canlandırmaları istenir (E3.3). Tamamlanan hikâye veya animasyon üzerinden “Sizce karakterlerin sahip olduğu koşullar eşit miydi?”, “Sizce adalet sağlandı mı?” gibi sorularla sınıf tartışması başlatılır (E3.5). Sınıf tartışması sırasında söz almak isteyen öğrencilerin düşünce, duygu ve davranışlarında kontrollü olmaları (D12.2) ve arkadaşlarını dinleyerek onların sözleri bittikten sonra tartışmaya katkı sağlamaları gerektiği (D14.1) üzerinde durulur. Böylece sabır değerine vurgu yapılır. Tartışma esnasında bir önceki öğrenme çıktısı kapsamında yaptırılan ikinci grup çalışması hatırlatılabilir. Tartışma sırasında öğrencilere eşitlik ve adalet arasındaki ilişkiyi yansıtan Türk halk hikâyelerinden örnekler, Türk kültüründen anılar , deyimler, atasözleri veya görsel kaynaklar sunulur (D1.2, OB1, OB4).
Tartışmalardan sonra grup çalışmasına dayalı olarak performans görevi verilir (SDB2.2). Her gruptan adalet ve eşitlik kavramlarına yönelik inceledikleri görsel ve yazılı kaynakların ana fikri ile ilgili poster veya afiş hazırlamaları (OB4) ya da kavram karikatürü, slogan gibi özgün ürünler oluşturmaları istenir (E3.3, D7.2).
Öğrenciler kendi hayatlarındaki örneklerden yola çıkarak adalet ve eşitlik kavramlarını karşılaştırır (D1.3). Verdikleri örneklerden yola çıkarak eşitlik ve adalet arasındaki ilişkiyi yansıtan bir hikâye yazmaları istenir. Hikâyelerini çizim veya görsellerle destekleyerek bir kitapçık oluşturmaları beklenir. Öğrenciler tarafından oluşturulan ürünler, bütüncül puanlama anahtarı aracılığıyla öğretmen tarafından değerlendirilebilir.

İHVD.4.2.3.
Öğrenciler gruplara ayrılır. Her grup sırayla tahtaya gelir. Grubu oluşturan öğrencilerden çember oluşturmaları istenir ve çemberin orta noktasına bir nesne yerleştirilir. Öğrencilere amacın nesneye birinci olarak ulaşmak olduğu belirtilir (E2.5). Bazı öğrencilere nesneye doğru bir adım atmaları bazılarına ise iki adım atmaları söylenir. Bir adım atması istenilen öğrencilere “Geride olmak sizde ne gibi duygular uyandırdı?” (SDB1.1) sorusu yöneltilir. İki adım atması istenilen öğrencilere de “Bir adım atmasına izin verilen arkadaşlarınızın durumu hakkında ne düşündünüz?”, “Siz o durumda olsaydınız ne hissederdiniz?” (E2.1) soruları yöneltilerek empati kurmaları sağlanır (SDB2.3).

Öğretmen tarafından sınıfa getirilen yazılı, görsel veya dijital kaynaklar aracılığıyla öğrencilerin fırsat eşitliği ile ilgili düşünmeleri sağlanır (OB1, OB2, OB4). Öğrencilere sunulacak kaynaklar belirlenirken özel gereksinimli bireylerin ihtiyaçlarına yönelik düzenlemeleri de içermesine özen gösterilmelidir. Bu kaynaklardan yola çıkılarak fırsat eşitliği kavramı üzerine konuşulur. Duyarlılık ve adalet değerleri temel alınarak su, barınma, besin gibi temel ihtiyaçlardan yoksun olan, eğitim, sağlık vb. haklardan yararlanamayan bireylerin durumlarına ilişkin öğrenci düzeyine uygun örnek olaylar sunulur (D5.1). Bu örnek olaylarda yer alan olumsuz durumların neler olduğu ve bu durumların yaşanmaması için nelere dikkat edilmesi gerektiği ile ilgili öğrencilerin fikirleri alınır (SDB2.1, SDB3.3). “Örnek olaylarda fırsat eşitliği göz önünde bulundurulsaydı nasıl bir değişim olurdu?” sorusu sorularak öğrencilerden yeni durumu yazmaları ve canlandırmaları istenir (KB3.2, D1.1, D1.2, E2.1). Duyarlılık ve adalet değerleri temel alınarak su, barınma, besin gibi temel ihtiyaçlardan yoksun olan, eğitim, sağlık vb. haklardan yararlanamayan bireylerin durumlarına ilişkin öğrenci düzeyine uygun örnek olaylar sunulur. Bu aşamada değer analizi yaklaşımından yararlanılabilir.
Öğrencilerden fırsat eşitliğine yönelik yakın çevrelerinde karşılaştıkları benzer olaylardan örnekler vermeleri istenir. Öğrencilerin verdikleri örneklerin fırsat eşitliğini yansıtıp yansıtmadığına dair sınıf tartışması başlatılır. Bu aşamada görüş geliştirme, köşeleme gibi tekniklerden yararlanılır (KB3.3, E3.10). Çalışmalar gözlem formu ile değerlendirilebilir.

Eşitlik kavramına yönelik bir dijital çizgi roman hazırlamaları istenebilir.
Eşitlik ve adalet kavramlarıyla ilişkili durum cümleleri sunularak hangi durumun hangi kavramla ilişkili olduğunu belirlemeleri ve benzer durum cümleleri hazırlamaları istenebilir.
Fırsat eşitliğinin önemi ile ilgili çevrim içi ortamda poster hazırlamaları istenebilir.
Fırsat eşitliğinin önemini anlatan sloganlar bulmaları ya da broşür hazırlamaları istenebilir.

Eşitlik ve adalet ilişkisini yansıtan ürünler ortaya çıkarmak amacıyla yapıştırma, boyama etkinlikleri uygulanabilir.
Eşitlik ve adalet ile ilgili görselleri uygun ifadeler ile eşleştirmeleri istenebilir.
Fırsat eşitliği ile ilgili öykü yazmak yerine kısa cümleler ile ifade etmeleri istenebilir.

SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D2. Aile Bütünlüğü, D3. Çalışkanlık, D5. Duyarlılık, D8. Mahremiyet, D9. Merhamet, D11. Özgürlük, D16. Sorumluluk, D17. Tasarruf, D18. Temizlik, D19. Vatanseverlik, D20. Yardımseverlik

OB2. Dijital Okuryazarlık, OB4. Görsel Okuryazarlık, OB5. Kültür Okuryazarlığı, OB6. Vatandaşlık Okuryazarlığı

Öğrencilerin hak ve özgürlük kavramları ile ilgili temel düzeyde bilgi sahibi olduğu kabul edilmektedir.

Temel hak ve özgürlükler ile ilgili örnekler vermeleri istenir.

Vatandaş olmanın getirdiği hak ve özgürlükler ile ilgili gazete haberleri, karikatürler gibi yazılı, görsel veya dijital kaynaklar öğrencilere gösterilerek bu kaynakları yorumlamaları istenir.
“Okuldaki görev ve sorumluluklarımız nelerdir?”, “Başka sorumluluklarımız neler olabilir?” sorularıyla sınıf tartışması başlatılır.
Öğretmen tarafından sosyal etkileşime örnek olabilecek görseller sunularak üzerine konuşulur. Başka hangi alanlarda insanlarla etkileşimde bulunduğumuz kısaca tartışılarak çevrim içi ortamlardaki etkileşim konusuna geçiş yapılır.
“Arkadaşlarınızla yardımlaştığınızda neler hissedersiniz?’’ sorusu sorulur.

İHVD.4.3.1.
Birlikte yaşamak için bir vatana ihtiyacımız olduğu belirtildikten sonra “vatandaş” kavramı tahtaya yazılır. Öğrencilere vatandaş denildiğinde akıllarına neler geldiği sorularak beyin fırtınası yapmaları istenir (E3.5). Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmanın sağladığı hak ve özgürlükler örnekler üzerinden incelenir (OB6). Bu kapsamda eşitlik ilkesi, haberleşme özgürlüğü, tüketici hakları, dilekçe hakkı, özel hayatın gizliliği ve korunması, seçme ve seçilme hakkı üzerinde durulur. Öğrenciler gruplara ayrılır (SDB2.2). Öğrencilere seviyelerine uygun olarak hakların ihlal edildiği örnek olay ya da durumlar verilir. Verilen durum ya da olayların hangi hakkın ihlal edilmesi ile ilgili olduğunu bulmaları istenir. Bu aşamada pazar yeri tekniğinden faydalanılabilir. “Hakları ihlal edilen bireyler ne yapmalıdır?”, ‘’Sizce bu haklarımız nasıl güvence altına alınmaktadır?’’ sorularıyla bir tartışma başlatılır (E1.1). Verilen cevaplardan yola çıkılarak yasa ve anayasa kavramları üzerine konuşulur. Öğrencilerin anayasa ile kişisel ve toplumsal haklarımızın korunduğu çıkarımını yapması sağlanır (D11.3).
Gruplardan vatandaş̧ olmanın getirdiği hak ve özgürlüklerden birini seçmeleri istenir. Gruplar seçilen hak ve özgürlüklere ilişkin afiş, poster ya da resim çalışması yaparlar (OB4, E3.11). Hazırlanan çalışmalar sınıf panosunda sergilenir. Öğrencilerden panoyu incelemeleri istenir.
Öğrencilerden kendi hayatlarından örneklerden yola çıkarak vatandaşlık hak ve özgürlüklerini yazılı ya da sözlü biçimde açıklamaları istenir (SDB2.1, E3.3). Yapılan çalışmalar, bütüncül dereceli puanlama anahtarıyla öğretmen tarafından değerlendirilebilir.

İHVD.4.3.2.
Öğretmen tarafından suyu israf etmeyen (D17.2), doğal ve tarihî varlıkları koruyan, çevreyi temiz tutan (D5.2, D9.3, D18.2), sorumluluklarını yerine getiren (D3.4) öğrenci görselleri sınıfa gösterilir. Bu görsellerle iyi bir vatandaş olmak arasında nasıl bir ilişki olabileceği üzerine öğrencilerin konuşması sağlanır (OB4). Öğrenciler gruplara ayrılır. Gruplardan kendi içlerinde fikir alışverişinde bulunarak iyi bir vatandaş olmak için başka nelere dikkat edilmesi gerektiğini listelemeleri ve hazırladıkları listeleri paylaşmaları istenir (SDB2.2). Bu aşamada her öğrenciden “İyi bir vatandaşım çünkü…” cümlesinin devamını kendileri için doldurmaları ve pandomim tekniğinden yararlanarak arkadaşlarına anlatmaları istenir (E3.3). İyi bir vatandaşın sahip olması gereken özelliklere vurgu yapıldıktan sonra iyi bir vatandaşın aynı zamanda etkin bir vatandaş olduğu ve sorumlulukları olduğu belirtilir. Vatandaş olmanın kişilere hangi sorumlulukları yüklediği konusunda örnek olaylardan yararlanılır. Vergi verme, oy kullanma gibi vatandaşlık görevlerini içeren basit düzeydeki örnek olaylar üzerinden etkin vatandaş olmanın sorumlulukları hakkında konuşulur (OB6, E2.2, D16.2, D19.1). Örneğin okulda yapılacak bir seçim öncesinde yaşanan oy kullanma heyecanını ya da vergi ödemenin önemini anlatan konuşmaları içeren bir canlandırma yapılır. Canlandırma metni öğretmen tarafından etkinlik öncesinde öğrencilere sunulur. Öğrencilere hazırlık yapmaları için zaman verilir ve öğrencilerden örnek olayları sınıfta canlandırmaları istenir (SDB2.1, SDB2.3). Öğrencilerin canlandırmalarda yer alan karakterlerin davranışları hakkında sınıf arkadaşlarıyla tartışarak etkin bir vatandaşın görev ve sorumluluklarını belirlemeleri sağlanır. Öğrencilerden etkin vatandaşın özellikleri hakkında çıkarımlar yapmaları beklenir (KB3.3, D19.1). Öğrenciler, konuyla ilgili hazırlanan çalışma yaprağı ile öğretmen tarafından değerlendirilebilir.

İHVD.4.3.3.
Öğrencilerden genel ağda hangi uygulamaları kullandıklarını kâğıtlara yazmaları ve kâğıtları buruşturarak öğretmen tarafından getirilen sepete atmaları istenir. Sepetteki kâğıtlar öğretmen tarafından okunarak kullanım alanlarına (eğitim, sağlık vb.) göre sınıflandırılır. Ardından vatandaşlık haklarımızdan birçoğunu bu ve benzeri uygulamalar aracılığı ile de kullanabileceğimize dikkat çekilir (OB6). Dijital uygulamalardan EBA, e-Okul, e-Devlet, e-Nabız ve CİMER uygulamalarına değinilir. Dijital vatandaşlık kavramı tahtaya yazılır. Öğrencilerden yazılı kavramın çağrıştırdıkları ile ilgili beyin fırtınası yapmaları sağlanır. Gelen cevaplar kavramın çevresine yazılır. Öğretmen tarafından dijital vatandaşlık kavramı açıklanır. İyi bir vatandaştan beklenen davranışların dijital ortamlarda da olması gerektiği vurgulanır (OB2). Öğretmen tarafından dijital vatandaşlık kapsamında dikkat edilmesi gereken durumlara yönelik kısa örnek olaylar sunulur. Örnek olaylarda çevrim içi ortamda kendisinin ve ailesinin kimlik bilgileri (D2.1), iletişim bilgileri gibi kişisel verilerin korunması, fotoğraf paylaşılmaması, tanımadığı kişilerle iletişime geçilmemesi, siber zorbalıkla ya da uygunsuz bir içerik ile karşılaştığında aile büyükleri ya da öğretmenlere bilgi verilmesi (D8.4), genel ağda erişilen bilgilerin doğruluğunun kontrol edilmesi, çevrim içi ortamlarda kurulan iletişimlere dikkat edilmesi ve uygun olmayan ifadelerin kullanılmaması, gov ve edu uzantılı sitelerin güvenli siteler olduğuna yönelik içerikler bulunmalıdır (D8.2, E3.9). 5N 1 K soruları aracılığı ile verilen örnek olaylardan yola çıkılarak öğrencilerin dijital vatandaşlığın gerektirdiği özellikleri belirlemeleri sağlanır (SDB3.3). Öğrenciler gruplara ayrılır  (SDB2.2). Performans görevi olarak öğrencilerden “çevrim içi ortamlarda kendime karşı sorumluluklarım”, “çevrim içi ortamlarda başkalarına karşı sorumluluklarım” başlıklarından birini seçmesi ve grupça tartışarak bu sorumlulukları belirlemeleri istenir (E2.2, E3.11). Bu aşamada tereyağı ekmek tekniğinden yararlanılabilir. Belirlenen sorumluluklardan yola çıkarak grupların konu ile ilgili sunum hazırlamaları ve sınıfta paylaşmaları istenir. Hazırlanan sunumlar bütüncül dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilebilir.

İHVD.4.3.4.
Yardımseverlik değerini içeren örnek olaylar sunularak değer analizi yönteminden yararlanılır. Atasözlerinden ya da kültürümüze ait kısa öykülerden yola çıkılarak öğrencilerin yardımlaşmanın önemini fark etmeleri sağlanır (D20.2).
Yardımlaşma ile ilgili; kitap toplayarak bir kütüphaneye bağışta bulunma, afetlerden etkilenen vatandaşlara destek olmak amacıyla düzenlenen yardım faaliyetlerine katılma gibi sınıfta veya okulda gerçekleştirilebilecek faaliyetlere ilişkin örnekler öğrenciler tarafından incelenir. Dünyadaki yardımlaşma faaliyetlerine Türkiye’nin katkılarından örnekler sunularak yardımlaşma kavramı üzerinde öğrencilerin düşünmeleri ve fikir belirtmeleri sağlanır. Türkiye’nin millî gelirine oranla dünyada en çok yardım faaliyeti yürüten ülkelerden biri olduğu, yardıma muhtaç birçok insana ev sahipliği yaptığı örneklerle desteklenerek vurgulanır (OB5, OB6, D20.4).
Öğrenciler gruplara ayrılır (SDB2.2). Sorumluluk ve yardımlaşma değerleri kapsamında her gruptan okulda ya da sınıfta uygulayabilecekleri yardım faaliyetleri belirlemeleri istenir (D16.2, D20.4, E3.3). Belirlenen faaliyetler grup içerisinde tartışılır ve grup genelince uygun bulunan bir yardım faaliyetinin nasıl hayata geçirilebileceği üzerinde durulur. Ortaya konulan fikir önerileri doğrultusunda her grup tarafından yardımlaşma faaliyetine yönelik basit düzeyde taslak bir plan yapılır (E3.6). Hazırlanan planlar sınıfla paylaşılır. Süreç, kontrol listesi ile öğretmen tarafından değerlendirilebilir.

Hak ve özgürlükler ile ilgili bulmaca oluşturmaları istenebilir.
“İyi bir vatandaş olmak için yapılması gerekenler nelerdir?” sorusu üzerine beyin fırtınası yapıldıktan sonra bu konuda bir tiyatro çalışması yapılabilir.
Çevrim içi ortamda yaşanabilecek sorunlar ve bu sorunların çözümleri ile ilgili broşür veya karikatür hazırlamaları istenebilir.
Dede Korkut hikâyelerini araştırmaları ve bu hikâyelerdeki iyilik ve yardımlaşma ile ilgili örnekleri bulmaları istenebilir.
Yürütülecek yardım faaliyetinin tanıtımı için çevrim içi ortamlarda broşür, kısa tanıtım filmleri vb. araçlar tasarlanabilir.

Konuyla ilgili görsellerden oluşan öğrencilerin öğrenme hızına uygun, seviyeye göre düzenlenen çalışma yaprakları kullanılarak hak ve özgürlükler anlatılabilir.
Etkin vatandaş olmanın gerektirdiği özellikler üzerine basit sorular oluşturmaları ve cevaplandırmaları istenebilir.
Çevrim içi ortamda yaşanabilecek sorunlar ve yardım faaliyetleri ile ilgili drama çalışmaları yapılabilir. 

SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma), SDB2.1. İletişim, SDB2.2. İş Birliği, SDB2.3. Sosyal Farkındalık, SDB3.2. Esneklik, SDB3.3. Sorumlu Karar Verme

D2. Aile Bütünlüğü, D4. Dostluk, D10. Mütevazılık, D14. Saygı, D15. Sevgi, D16. Sorumluluk, D19. Vatanseverlik

OB1. Bilgi Okuryazarlığı, OB4. Görsel Okuryazarlık

Öğrencilerin sınıf içi katılım süreçleri ile ilgili bilgi sahibi olduğu kabul  edilmektedir.

“Sınıfınız ile ilgili konularda karar alma süreçlerine nasıl katılıyorsunuz?”, “Sınıf kurallarını belirlerken nelere dikkat edilmesi gerektiğini düşünüyorsunuz?” gibi sorularla sorularak sınıf içi karar alma süreçlerine ilişkin deneyim ve düşüncelerini paylaşmaları istenir.

Arkadaşları ile oyun oynayacakları zaman hangi oyunu oynayacaklarına nasıl karar verdikleri sorulur.
“Arkadaşlarınızla hangi oyunu oynayacağınıza nasıl karar veriyorsunuz?” sorusu yöneltilir.
“Oyunlarınızda bir lider seçmeniz gerektiğinde kimin lider olacağına nasıl karar veriyorsunuz?” sorusu yöneltilir. 

İHVD.4.4.1.
Öğrencilerle bulundukları gruplarda (aile, sınıf, oyun vb.) kendilerine söz hakkı tanınmadığında neler düşünecekleri ve hissedecekleri konusunda bir tartışma başlatılır (SDB1.3). Bu durumun dostluk değerine etkisi üzerinde kısaca durulur (D4.2). Tartışmanın ardından öğrenciler gruplara ayrılır ve her bir grubun sınıftaki birtakım sorumlulukları belirlediği bir etkinlik başlatılır. Sınıf başkanının ve diğer görevlilerin nasıl seçileceği, sınıf ya da okul için gerekli araçların neler olduğu, sınıfta herhangi bir görevin nasıl bir sırayla yerine getirileceği gibi durumlar seçilebilir ve bu durumlarla ilgili roller, sorumluluklar belirlenir (D16.3). Bu etkinlik; oyun, kulüp, proje, aile vb. bir grup üzerinden de oluşturulup uygulanabilir. Öğrencilerin çalışmalarında küçük grupların yönetimine dair fikir edinmeleri ve grupların yönetiminde katılımın önemini yaşayarak fark etmeleri amaçlanır (E3.6). Gruplar içerisinde belirlenen ortak kararlar doğrultusunda grup üyeleri arasında görev paylaşımı yapılır (SDB2.2,E2.2).

Gruplar belirlenen konular çerçevesinde karar alma süreçlerini gerçekleştirir (SDB2.1). Ortak kararların belirlenmesinde üyelerin kendi fikirlerini açıkça ifade ederek gruba katkı sunması sağlanır. 

Kararların alınmasını sağlamada görev alanı doğrultusunda her grup üyesi, ekibin diğer üyelerine yardım ederek katkıda bulunur. Öğrencilere karar alma sürecinin nasıl gerçekleştiği sorulur. Verilen cevaplardan yola çıkılarak herkesin karar alma sürecine katılma ve özgürce fikrini ifade etme hakkı olduğu vurgulanarak demokrasi kavramına geçiş yapılır. Öğrencilere başka hangi alanlarda karar alma süreçlerine katıldıkları sorularak demokratik yaşamın gereklilikleri üzerinde durulur.

İHVD.4.4.2.

Bir önceki etkinlikte oluşturulan gruplar, çalışmalarını kendi içlerinde değerlendirir. Böylece öğrencilerin her üyenin görev ve fikirlerinin farklı olması sebebi ile grup çalışmasına farklı katkılarda bulunduğunu kavramaları sağlanır.
Grup üyelerinin düşüncelerindeki ortak ve farklı yönleri bulmaları sağlanır. Bunun sonucunda grup üyelerinin olaylar ve durumlar karşısında farklı bakış açıları olabileceğini kabul etmeleri beklenir. (SDB2.3,E3.10,D10.3).
Grup üyelerinin birbirlerine “Neden böyle düşünüyorsun?” sorusunu sormaları ve cevaplarını gerekçelendirmeleri teşvik edilir (KB3.3). Gruplardan çözüm üretme sürecinde tüm üyelerin farklı görüş ve düşüncelerini dikkate alarak ortak amaç üzerinde uzlaşmaları beklenir (SDB2.2).

Her grup üyesinden gruptaki diğer üyelerin farklı görüş ve düşüncelerini dikkate alarak ortak amaca göre kendi görüşünü gözden geçirmesi istenir.

Grup üyeleri arasındaki uzlaşmazlıklarda öğrencilerin oy birliği veya oy çokluğuyla karar almaları teşvik edilir (SDB2.2). Grup üyeleri farklı görüş ve düşünceleri dikkate alarak grubun ortak amaçlarını savunur (E1.5). Grupların ortak amaçlarını savunmaları aşamasında sınıf genelinde bir değerlendirme çalışması başlatılır. Gruplar tarafından alınan ortak kararların bir listesi oluşturulur ve ilan edilir. Bu noktada “Siz o grubun yerinde olsaydınız ne yapardınız?” sorusuyla öğrencilerin farklı grup üyeleriyle empati kurmaları (E2.1) ve grup katılım süreçlerini değerlendirmeleri sırasında başkalarının duygularını, düşüncelerini ve bakış açılarını anlamalarının önemini sevgi değeri bağlamında fark etmeleri sağlanır (D14.3,D15.1,SDB2.3). Grupların  belirlediği kurallar yazılı, sözlü ya da görsel olarak ifade edilir (OB1,OB4). Her gruptan yürüttükleri çalışmalara dayalı olarak demokratik bir sınıf ortamının özelliklerini yansıtan bir afiş, poster ya da infografik oluşturmaları istenir. Oluşturulan performans çalışmaları bütüncül dereceli puanlama anahtarı veya kontrol listesi kullanılarak öğretmen tarafından değerlendirilebilir.

İHVD.4.4.3.
Öğretmen tarafından öğrencilere iki farklı senaryo durumu sunulur. Bu senaryo durumlarından birinde tüm aile üyelerinin seçme sürecine katılımı, diğerinde ise sadece belirli aile üyelerinin karar vermesi durumu söz konusu olmalıdır. Hafta sonu aileleriyle beraber yapacakları bir etkinlik örneği üzerinden, hangi etkinliği yapacaklarına sadece ebeveynlerin karar verdiği ya da alınacak karara tüm aile üyelerinin katılım gösterdiği iki farklı senaryonun öğrenciler üzerinde nasıl düşünsel ve duygusal etkiler oluşturacağı sınıfça tartışılarak derse başlanabilir (SDB3.3,E2.1,D2.3). Sadece ailede değil toplumun her alanında seçme ve seçilme hakkının kullanılabileceğini anlatmak için sınıfta, okulda, oyun grubunda herhangi bir kararın alınması süreci ile ilgili benzer örnekler üzerinden öğrencilerin tartışması sağlanır. Örneğin sınıf mevcudu da düşünülerek “Sadece beş kişinin katılabileceği bir resim yarışması düzenleniyor olsaydı bu beş kişiyi nasıl seçerdiniz?” sorusu sınıfa yöneltilebilir ve öğrencilerin çözümlere dair fikir önerileri alınabilir (KB3.1,SDB3.2).

Öğrencilerin, demokrasi ile yönetilen toplumlarda vatandaşların seçme ve seçilme hakkını nasıl kullandıklarına dair yakın  çevrelerindeki deneyimleri incelemesi sağlanır (OB6). Bu deneyimlere dair bilgi edinebilmeleri için yaşadığı yerin yöneticilerinin nasıl seçildiğine yönelik gazete haberlerinden yararlanılabilir (OB1,OB4).

Öğrenciler tarafından seçme ve  seçilme hakkını deneyimlemek için fikirler üretilir (E3.3). Örneğin sınıf gruplara ayrılarak tüm sınıfı ilgilendiren ve herkesin fikrini belirtmesi gereken konular belirlenir (SDB2.2). Belirlenen konular doğrultusunda sınıfça seçim yapılır.  Öğrencilerden demokrasinin gereği olan seçme ve seçilme hakkını Türk milletine kazandıran Atatürk hakkındaki düşüncelerini, bu hakka sahip olmanın onlara neler hissettirdiğini içeren yazılı ya da görsel bir çalışma yapmaları istenir  (SDB1.3). Böylece vatanseverlik değerine vurgu yapılır (D19.2). Bu çalışmada kadınların Cumhuriyet Dönemi’nde kazandığı siyasi haklara da değinilir. Yapılan çalışmalar kontrol listesi ile öğretmen tarafından değerlendirilebilir.

Sınıf başkanlığı ve öğrenci kulüp temsilciliği gibi bir görev için seçim kampanyası yürütülebilir.
Uzlaşmanın önemi hakkında çevrim içi ortamda afiş tasarlamaları istenebilir.
Seçme ve seçilme hakkının olmadığı ülkeler ile ilgili araştırma yapması istenebilir. 

Grup çalışmalarının başarıya etkisi ile ilgili animasyonlar izletilebilir.
Uzlaşma ile ilgili verilen basit örnek olayları incelemeleri istenebilir.
Seçme ve seçilme hakkı ile ilgili bir resim çizebilir.